Aντίφιλου από το Βυζάντιο* ή Φιλόδημου από τα Γάδαρα**
Anthologia Graeca
Ε , 308
ἡ κομψή, μεῖνόν με. τί σοι καλὸν οὔνομα,; ποῦ σε
ἔστιν ἰδεῖν; ὃ θέλεις δώσομεν. οὐδὲ λαλεῖς.
ποῦ γίνῃ; πέμψω μετὰ σοῦ τινα. μή τις ἔχει σε;
ὦ σοβαρή, ὑγίαιν᾽. οὐδ᾽ ὑγίαινε λέγεις;
καὶ πάλι καὶ πάλι σοι προσελεύσομαι: οἶδα μαλάσσειν
καὶ σοῦ σκληροτέρας. νῦν δ᾽ ὑγίαινε, γύναι.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Στάσου, ομορφιά μου ! Ποιο είναι το ωραίο όνομά σου;
Πού μπορώ να σε δω; Θα σου δώσω ό,τι θέλεις. Δεν λες τίποτα;
Πού μένεις; Θα στείλω κάποιον μαζί σου. Τα ΄χεις με κάποιον;
Γεια σου , ακατάδεκτη ! Ούτε ένα "γεια' δε λες;
Θα σε πλησιάσω κι άλλες φορές. Ξέρω πώς να λυγίζω
ακόμα και εκείνες που είναι πιο πεισματάρες από εσένα.
Για σήμερα, ένα "αντίο", κυρία (μου)...
Παρενόχληση με σαβουάρ βιβρ
Tο ύφος του συγκεκριμένου επιγράμματος είναι ζωντανό, άμεσα ρεαλιστικό, θεατρικό και έντονα καθημερινό γεμάτο ψυχολογικές μεταπτώσεις (από τον θαυμασμό στην πίεση, μετά στην ειρωνεία και τέλος στην πεισματική αυτοπεποίθηση). Ορμητικός και κολακευτικός ο ομιλητής στην αρχή,ανυπόμονος και επίμονος στη συνέχεια, ειρωνικός και ενοχλημένος μετά , προκλητικός και σχεδόν απειλητικός πριν να ξαναγίνει ειρωνικός στο τέλος.
Το επίγραμμα είναι ένα ντοκουμέντο ενός γρήγορου, «street-style» φλερτ για τις σχέσεις των δύο φύλων στην αρχαιότητα, αλλά διατηρεί την ισχύ του και στην εποχή μας .Στην αρχαιότητα η πατριαρχική δομή της κοινωνίας θεωρούσε τον δημόσιο χώρο (τον δρόμο) κατεξοχήν ανδρικό πεδίο παρουσίας και δράσης. Μια γυναίκα που κυκλοφορούσε μόνη της, αν δεν ανήκε στην ανώτερη τάξη (οπότε θα είχε συνοδεία), θεωρούνταν συχνά «διαθέσιμη» για σεξ ή εταίρα. Όμως περιστατικά σαν αυτό που βλέπουμε στο επίγραμμα αποτελούν κοινό τόπο στη καθημερινότητά μας, ιδιαίτερα σε χώρες με περιορισμένα δικαιώματα για τις γυναίκες.
Αν αναλύσουμε τη στάση του άνδρα με σύγχρονο πνεύμα , υπάρχουν
συγκεκριμένα στοιχεία που καθιστούν τη στάση του προσβλητική και
παραβατική. Σήμερα, η γυναίκα μπροστά σε μία στάση έχει κάθε δικαίωμα να καταγγείλει τον άνδρα
για παρενόχληση. Με τα σημερινά κοινωνικά, νομικά και ηθικά κριτήρια, η συμπεριφορά του άνδρα στο επίγραμμα εμπίπτει ακριβώς στον ορισμό της σεξουαλικής παρενόχλησης στον δρόμο (street harassment / catcalling):η προσέγγιση μιας άγνωστης γυναίκας με επίμονες ερωτήσεις, προσφορά
οικονομικών ανταλλαγμάτων και ξεκάθαρες απειλές συνιστά παραβίαση των
προσωπικών ορίων ελευθερίας της και δημιουργεί ένα απειλητικό περιβάλλον
για αυτήν .
Ο άνδρας δεν ασκεί σωματική βία ούτε χρησιμοποιεί υβριστικό λεξιλόγιο , πράγμα που σημαίνει ότι διατηρεί μια στοιχειώδη «αστική ευγένεια» , μια συμπεριφορά γνωστή από τους Ρωμαίος ως urbanitas σε αντίθεση με τη rusticitas , που χαρακτηρίζει τους αγροίκους ανθρώπους .
Το πιο χαρακτηριστικό όμως στοιχείο είναι η αδιαφορία της γυναίκας απέναντι στον παρενοχλούντα και το πώς την δέχεται αυτός. Στην εποχή μας, η απουσία συναίνεσης (και μάλιστα η άρνηση μέσω της σιωπής και της απομάκρυνσης) σημαίνει ένα ξεκάθαρο «όχι». Ο άνδρας συμπεριφέρεται στη γυναίκα όπως κάθε αρσενικό , βλέποντάς την ως θήραμα και γίνεται πιεστικός , για να την κατακτήσει.Η ατάκα «ό,τι θέλεις θα στο δώσω», όταν απευθύνεται σε μια άγνωστη
γυναίκα στον δρόμο, θεωρείται υποτιμητική και προσβλητική, καθώς μειώνει
τη γυναίκα σε αντικείμενο συναλλαγής, υπονοώντας ότι «εξαγοράζεται».
Αφού η γυναίκα δεν ανταποκρίνεται στις προθέσεις του άντρα, αυτός αλλάζει συμπεριφορά:την ειρωνεύεται και την προσβάλλει με ναρκισσιστική έπαρση («ὦ σοβαρή» / σνομπ, ακατάδεκτη, της λέει), εκτοξεύοντας μια έμμεση απειλή: «θα ξαναέρθω... ξέρω να μαλακώνω και πιο σκληρές από εσένα». Αυτό σήμερα μεταφράζεται ως πρόθεση για "καταδίωξη" (stalking) και προσπάθεια επιβολής και ελέγχου του ασθενέστερου φύλου από το ισχυρότερο στο πλαίσιο των ερωτικών ρόλων, γιατί προκαλεί αίσθημα ανασφάλειας και φόβου στο θύμα.
Σήμερα, η ψυχολογία και ο Νόμος αναγνωρίζουν ότι η παρενόχληση δεν χρειάζεται να φτάσει στη χυδαιότητα, στη βία ή στον εκβιασμό για να είναι παρενόχληση. Αυτό που την καθιστά προβληματική είναι η ανεπιθύμητη επιμονή (unwanted persistence). Όταν μια γυναίκα περπατάει στον δρόμο, αγνοεί επιδεικτικά κάποιον και επιταχύνει το βήμα της, το μήνυμα είναι «Άφησέ με ήσυχη! Δε θέλω να έχω καμία σχέση με σένα και οφείλεις να το σεβαστείς».
Όταν ένας άγνωστος άνδρας, σωματικά ισχυρότερος, της λέει «θα σε ξαναπλησιάσω... ξέρω να λυγίζω τις σκληρές», η γυναίκα δεν ξέρει αν αυτός ο άνθρωπος είναι ένας ακίνδυνος «γόης» ή ένας επικίνδυνος stalker που θα την ακολουθήσει μέχρι το σπίτι της («πέμψω μετά σού τινα»).
Η έλλειψη χυδαιότητας δεν αναιρεί το αίσθημα ανασφάλειας που προκαλείται σε μια γυναίκα που είναι μόνη της σε δημόσιο χώρο. Η διαφορά του τότε με το σήμερα βρίσκεται στο ότι σήμερα αναγνωρίζουμε το δικαίωμα της γυναίκας να μην εμποδίζεται η πορεία της στον δρόμο, ακόμη και από «ευγενικούς» ή «πνευματώδεις» άνδρες. Η επίμονη άρνηση κάποιου να δεχτεί το «όχι» στο ερωτικό κάλεσμά του είναι ο πυρήνας αυτού που σήμερα ονομάζουμε παρενόχληση, ακόμη κι αν αυτή γίνεται με τους κανόνες του «σαβουάρ βιβρ».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου