ANΩΝΥΜΟΥ
Βιβλίο 9.138
ὦ μόνος ἐκ πάντων οἰκτρὸς ἐν ἀμφοτέροις:
ὃς τότε μὲν χρῆσθαι δυνάμην, ὁπότ᾽ οὐδὲ ἓν εἶχον,
νῦν δ᾽ ὁπότε χρῆσθαι μὴ δύναμαι, τότ᾽ ἔχω.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Νέος ήμουν και φτωχός·
τώρα γέρασα αλλά είμαι πλούσιος.
Αλίμονο, είμαι διπλά αξιολύπητος:
Άλλοτε μπορούσα να χαρώ τη ζωή,
μα δεν είχα τίποτε·
τώρα έχω τα πάντα,
μα μου λείπει η δύναμη να τα χαρώ.
Οι Τρεις Ηλικίες του Ανθρώπου -Τα τρία ηλικιακά στάδια του Ανθρώπου κατά τον Giorgione
Η ΤΕΛΕΙΑ ΑΝΤΙΘΕΣΗ
Αναρτούμε ένα αρχαίο επίγραμμα που δομείται πάνω σε μια τέλεια χιαστή διάταξη: Νέος + πένης ( έλλειψη χρημάτων/ βιολογική αλκή) VS Γέρος + πλούσιος (βιολογική παρακμή/πλούτος)
Η αντίθεση αυτή δεν είναι τυχαία. Δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: ό,τι κερδίζεται στο ένα σκέλος χάνεται στο άλλο, και το αντίστροφο. Ο ποιητής σε καμιά φάση της ζωής του δεν υπήρξε ποτέ «πλήρης» — πάντα του έλειπε ένα από τα δύο συστατικά της ευτυχίας.
Ο ποιητής λέει «νῦν γηρῶν πλούσιός εἰμι» (τώρα γερνώντας είμαι πλούσιος). Αυτό σημαίνει ότι ο πλούτος αποκτήθηκε σχετικά αργά. Δεν ήταν κληρονομικός, ούτε κερδήθηκε ξαφνικά από λαφυραγωγία. Χτίστηκε με τον χρόνο — κι αυτός ο χρόνος ήταν ακριβώς το αντίτιμο που πλήρωσε. Όσο ανέβαινε η στήλη της περιουσίας του , τόσο κατέβαινε η στήλη της ζωής του . Στο τέλος, οι δύο καμπύλες τέμνονται μόνο για να δείξουν την απόστασή τους.
Η αντίθεση ανάμεσα στη νεότητα χωρίς πλούτη και στα πλούσια γηρατειά , που λόγω αδυναμίας δεν αφήνουν τον άνθρωπο να χαρούν τα πλούτη του , είναι απόλυτη.Η τραγική ειρωνεία βρίσκεται στο ότι τα δύο αγαθά που θα έπρεπε να συμπίπτουν —η ικανότητα απόλαυσης και τα μέσα απόλαυσης— δεν συναντώνται ποτέ. Όταν ο άνθρωπος έχει τη σωματική και ψυχική ακμή, δεν έχει χρήματα· όταν αποκτά πλούτο, έχει χάσει τη νεότητα. Γι' αυτό ο ποιητής αυτοχαρακτηρίζεται «οἰκτρὸς ἐν ἀμφοτέροις» («αξιολύπητος και στις δύο καταστάσεις»).
Το επίγραμμα θυμίζει έντονα το μοτίβο του tempus fugit (πέραμα του χρόνου) και της ματαιότητας των ανθρώπινων επιδιώξεων, που θα γίνει ιδιαίτερα αγαπητό στη βυζαντινή και μεταγενέστερη ηθικοδιδακτική γραμματεία.
Η μεγαλύτερη τραγωδία του επιγραμματικού "ήρωά" μας είναι η επίγνωση: κοιτάζει πίσω και βλέπει μια ζωή χαμένη στην αναβολή. Όλα όσα έκανε, τα έκανε «για αργότερα». Αλλά το αργότερα ήρθε και βρήκε ένα σώμα που δεν μπορεί να απαντήσει στο «τώρα» της απόλαυσης του πλούτου. Το επίγραμμά του είναι μια εξομολόγηση και ίσως, θα λέγαμε, μια προειδοποίηση προς τους νέους που ζηλεύουν τα χρήματά του και ίσως τον έχουν ως πρότυπο ζωής: «Με βλέπετε τώρα πλούσιο και νομίζετε ότι είμαι ευτυχισμένος; Κάνετε λάθος. Και σεις τώρα είστε φτωχοί, αλλά έχετε αυτό που εγώ δεν έχω πια: την ίδια τη ζωή όπως την έχετε εσείς μέσα από το σφριγηλό σώμα σας. Μη με ζηλεύετε ως πετυχημένο— λυπηθείτε με , αφού είμαι βιολογικά ανίκανος να χαρώ την επιτυχία μου...».
Το επίγραμμα δεν προσφέρει μια ηθική συνταγή ζωής στο πιάτο , αλλά υποδεικνύει την υπαρξιακή σύνεση ως οδηγό ζωής , έχοντας ως κανόνα : μην κατασπαταλάς τη νιότη σου κυνηγώντας ένα πλούσιο αύριο΄ συνέχισε τον αγώνα για την ατομική σου πρόοδο , απολαμβάνοντας όμως με Μέτρο όσα κατακτάς σε κάθε φάση της ζωής .
Ο ποιητής αυτοπροτείνεται ως αρνητικός ήρωας ενός άχρηστου , σε τελική ανάλυση, για τον ίδιο success story — ένα ζωντανό μάθημα προς όλους , ότι ο θαυμασμός για τον πλούτο των πλουσίων ανθρώπων τύπου Εμπενίζερ Σκρουτζ (Κάρολος Ντίκενς/Χριστουγεννιάτικη Ιστορία) είναι δόλια αυταπάτη, γιατί είναι σίγουρο ότι θα αποκτηθεί με αντίτιμο τον Χρόνο πάνω στην ανήμπορη πλέον πλάτη τους.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου