ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ ΤΟ ΔΙΤΟΜΟ ΒΙΒΛΙΟ
Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire
(ελληνική έκδοση)
Η ΑΝΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ
Το βιβλίο της Judith Herrin αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εκλαϊκευτικά έργα της βυζαντινής ιστορίας των τελευταίων δεκαετιών , κατορθώνοντας να δώσει στο πλατύ κοινό μια εντελώς διαφορετική εικόνα μιας αυτοκρατορίας υποτιμημένης επί αιώνες από ιστορικούς και διανοούμενους
Στο βιβλίο αυτό η Χέριν ανατρέπει με πειστικό τρόπο τα παραδοσιακά δυτικά στερεότυπα περί ενός «παρακμιακού», «διεφθαρμένου» ή «σκοτεινού» Βυζαντίου. Δείχνει, αντίθετα, ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους θεσμικούς φορείς του ευρωπαϊκού και μεσογειακού πολιτισμού, χάρη στον οποίο διατηρήθηκαν επί αιώνες οι βασικές αξίες του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού σε μια ισορροπημένη σύζευξη.
«Με αυτή την έννοια,γράφει η συγγραφέας , ο βυζαντινός πολιτισμός ενσαρκώνει την έννοια του Γάλλου ιστορικού Μπροντέλ για τη μακρά διάρκεια, το μακροπρόθεσμο: αυτό που επιβιώνει από τις μεταβαλλόμενες κυβερνήσεις, τις καινοτόμες μόδες ή τις τεχνολογικές βελτιώσεις, μια συνεχιζόμενη κληρονομιά που μπορεί ταυτόχρονα να φυλακίζει και να εμπνέει.»
Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία είναι αδικημένη κυρίως από τους Διαφωτιστές, που την παρουσίαζαν υποτιμητικά ως μία περίοδο τυραννικής διακυβέρνησης από θηλυπρεπείς, δειλούς άνδρες και διεφθαρμένους ευνούχους, εμμονικούς με τις κούφιες τελετουργίες μέσα από μία μακρόσυρτη , περίπλοκη και ακατανόητη γραφειοκρατία, σε πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο , όπου δέσποζαν οι μοναχοί και η ηγέτες της αδυνατούσαν να διαχωρίσουν την κοσμική από την εκκλησιαστική εξουσία΄.
Ο Μοντεσκιέ π.χ. ανέπτυξε αυτές τις γελοιογραφικές ιδέες για την «Ελληνική Αυτοκρατορία», όπως την ονόμαζε, κατά τη διάρκεια του δέκατου έβδομου αιώνα, καθώς προσπαθούσε να εξηγήσει τους λόγους της παρακμής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ ο Βολταίρος, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη λογική έναντι της θρησκείας, την καταδίκαζε απερίφραστα ως «ντροπή για το ανθρώπινο μυαλό».
Το βιβλίο όμως της Χέριν κατορθώνει να μας δώσει ένα διαφορετικό Βυζάντιο. Η ιστορικός προβάλλει με πειστικό τρόπο τον ζωτικό ρόλο της αυτοκρατορίας ως προπύργιου του χριστιανισμού και ως ασπίδας της Ευρώπης ενάντια στην ισλαμική επέκταση. Υποστηρίζει ότι η ύπαρξη του Βυζαντίου υπήρξε καθοριστική για τη διαμόρφωση της σύγχρονης Δύσης .
Αποφεύγοντας την γραμμική αφήγηση των κλασικών ιστορικών πονημάτων , που διαπραγματεύονται το θέμα τους με αυστηρή χρονολογική σειρά , η συγγραφέας αφηγείται διαδοχικά τις βασιλείες των αυτοκρατόρων, οργανώνοντας τα κεφάλαια με τρόπο θεματικό . Αντί για μια συμβατική χρονολογική αφήγηση, το βιβλίο είναι οργανωμένο σε σύντομα κεφάλαια επικεντρωμένα σε πρόσωπα, μνημεία, θεσμούς και πτυχές της καθημερινής ζωής του Βυζαντίου.
Με ζωντανό και εύληπτο Ύφος η γραφή της Χέριν ,καταφέρνει να μεταδώσει τον ενθουσιασμό της για το δύσκολο αντικείμενο που πραγματεύεται , αποφεύγοντας τον ακαδημαϊκό σχολαστικισμό. Για παράδειγμα, καταφέρνει να μετατρέψει περίπλοκα θεολογικά ζητήματα (όπως η Εικονομαχία) ή νομικά κείμενα σε κατανοητές ιστορίες.
Αυτή η προσέγγιση το καθιστά ευχάριστο και εύπεπτο, επιτρέποντας στον αναγνώστη να κατανοήσει με άνεση περίπλοκα θέματα , όπως η Ορθοδοξία, η ελληνοχριστιανική Εκπαίδευση των νέων, η εφαρμογή του Ρωμαϊκού Δικαίου σε όλες τις πτυχές της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής, το Νόμισμα , ο εκχριστιανισμός των Σλάβων και το Κυριλλικό Αλφάβητο, ο σημαντικός ρόλος των ευνούχων σε όλη τη σφαίρα του βίου, η σημασία των εικόνων , ο σπουδαίος ρόλος των γυναικών από το λαό έως τα ανώτατα αξιώματα , η εξαιρετικά πετυχημένη διπλωματία , οι Εβραίοι κλπ.
Σχετικά με τους ευνούχους , λόγου χάρη, στο Βυζάντιο η ιστορικός υπογραμμίζει ότι στην Αυτοκρατορία ο ο ευνουχισμός δεν ισοδυναμούσε με κοινωνικό αποκλεισμό. Το γεγονός ότι δεν μπορούσαν να αποκτήσουν νόμιμους απογόνους τους καθιστούσε, στα μάτια των αυτοκρατόρων, πιο αξιόπιστους διαχειριστές της εξουσίας, αφού δεν μπορούσαν να ιδρύσουν δική τους δυναστεία. Αντίθετα, οι ευνούχοι μπορούσαν να φθάσουν στα υψηλότερα αξιώματα και να γίνουν ανώτεροι αυλικοί, στρατηγοί, διπλωμάτες, υπουργοί, πατριάρχες και επίσκοποι.
Όσον αφορά δε την εκπαίδευση, αντικρούει τη διαδεδομένη δυτική αντίληψη ότι μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας χάθηκε η κλασική μόρφωση. Υποστηρίζει ότι στην Κωνσταντινούπολη και σε άλλα μεγάλα αστικά κέντρα η εκπαίδευση συνέχισε αδιάλειπτα την ελληνική και ρωμαϊκή παράδοση.Η καλή χρήση της ελληνικής γλώσσας ήταν απαραίτητη για μια σταδιοδρομία στη διοίκηση, στην Εκκλησία ή στην αυτοκρατορική αυλή.Γι΄αυτό τα ποσοστά εγγραμματισμού ήταν αισθητά υψηλότερα από ό,τι σε πολλές περιοχές της δυτικής μεσαιωνικής Ευρώπης.
Οι Βυζαντινοί, γράφει χαρακτηριστικά ,αντέγραφαν συνεχώς αρχαία χειρόγραφα, δίδασκαν τον Όμηρο, τους τραγικούς και τους ρήτορες, μελετούσαν φιλοσοφία, καλλιεργούσαν τη γραμματική και τη ρητορική, μάθαιναν μαθηματικά.Έτσι εξηγείται γιατί διασώθηκε μεγάλο μέρος της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.
Η Χέριν θεωρεί εντυπωσιακό ότι μια χριστιανική αυτοκρατορία συνέχισε επί χίλια χρόνια να μορφώνει τους νέους με ειδωλολατρικά έργα.Ο Όμηρος μέσω της αποστήθισης παρέμενε το βασικό σχολικό βιβλίο, ενώ οι μαθητές μάθαιναν επίσης Θουκυδίδη, Ηρόδοτο, Αίσωπο, Πλούταρχο, Δημοσθένη, Πλάτωνα, Αριστοτέλη.Η Εκκλησία δεν αντικατέστησε αυτή την παράδοση, αλλά τη συνδύασε με τη χριστιανική διδασκαλία.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Συμφωνούμε με την άποψη ορισμένων κριτικών που εξαίρουν την ικανότητα της Χέριν στη βιογραφία. Τα κεφάλαια που εστιάζονται σε συγκεκριμένες προσωπικότητες —όπως ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο Ιουστινιανός ή η Άννα Κομνηνή— θεωρούνται από τα πιο «δυνατά» του βιβλίου, καθώς ζωντανεύουν την ψυχολογία και το κλίμα της εποχής τους.
Όσοι αναγνώστες είναι συνηθισμένοι σε διαβάσματα πολιτικοστρατιωτικών Ιστοριών , ίσως δυσφορήσουν από το γεγονός ότι το βιβλίο στερείται της συνηθισμένης αυστηρής ακαδημαϊκής γραμμικής αφήγησης .
Εμείς, αντίθετα, πιστεύουμε ότι το βιβλίο αποτελεί πρότυπο για το πώς πρέπει να γράφεται σήμερα η Ιστορία. Πιστεύουμε ότι ο ιστορικός πρέπει να είναι διεισδυτικός αλλά κατανοητός, παθιασμένος με το αντικείμενό του αλλά και απροκατάληπτος απέναντι σε πρόσωπα και στα γεγονότα , ικανός να τολμά να ανατρέπει προκαταλήψεις.
Ο ιστορικός G. W. Bowersock, στη New York Review of Books (1), επαινώντας την Χέριν στέκεται στο γεγονός ότι το βιβλίο της καταρρίπτει τις προκαταλήψεις που συνοδεύουν ακόμη και σήμερα τον όρο «βυζαντινός».
Η World History Encyclopedia (2) αποφαίνεται κατηγορηματικά ότι «δεν υπάρχει καλύτερο σημείο εκκίνησης» για κάποιον που γνωρίζει ελάχιστα για το Βυζάντιο.
Συνιστούμε θερμά στους φίλους και τις φίλες να διαβάσουν το σπουδαίο πόνημα της σπουδαίας βυζαντινολόγου , ξεκινώντας από την εκ βαθέων συνέντευξη (3) που παραχώρησε στο Βήμα πριν από... δεκαέξι χρόνια.
______________________________________________
Gerontakos__
1.Brilliant, Beautiful & Byzantine | G.W. Bowersock2.Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire
3.ΤΖΟΥΝΤΙΘ ΧΕΡΙΝ,«Το πραγματικό Βυζάντιο δεν αρέσει στην Εκκλησία»
Μαζί της χάνεις την αίσθηση του χρόνου. Το βιβλίο της «Τι είναι το Βυζάντιο» είναι μπεστ σέλερ στο είδος του. Η ιδέα προέκυψε όταν εργάτες στο Κing΄s College της χτύπησαν την πόρτα ρωτώντας τι σήμαινε το «καθηγήτρια Βυζαντινών Σπουδών» που έγραφε η ταμπέλα της. Αν για κάποιους η λέξη «βυζαντινολόγος» ισοδυναμεί με βαρετούς ερευνητές χωμένους σε χειρόγραφα που σκαλίζουν σχοινοτενείς παραπομπές σε παράξενες γλώσσες, η Τζούντιθ Χέριν είναι επιστήμονας με στέρεη ιστορική και αρχαιολογική σκευή αλλά και σύγχρονη πρακτική σκέψη. Την «κλέψαμε» λίγο από τους έλληνες φίλους της, που την «πολιορκούσαν» σε όλη τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής της στην Αθήνα, για έναν καφέ στο κέντρο της πόλης, όπου μας σύστησε στο ελκυστικό πρόσωπο του Βυζαντίου, το οποίο πιστεύει ότι είναι πάντοτε επίκαιρο και έχει ακόμη πολλά να μας διδάξει. Γοητευτική αφηγήτρια, πολυταξιδεμένη, ενημερωμένη για την επικαιρότητα, λάτρις της ελληνικής κουζίνας, μας μίλησε στα αγγλικά, με πολλές διευκρινίσεις στα ελληνικά, απολογούμενη που η άνεσή της στην ελληνική γλώσσα δεν είναι τόσο μεγάλη όσο την εποχή που ζούσε στην Ελλάδα και εργαζόταν στην Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών.
– Είστε μέλος της Βρετανικής Επιτροπής για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα.Ποιες είναι οι εξελίξεις σε αυτό το θέμα;
«Άποψη της επιτροπής είναι ότι, μπορεί στο Βρετανικό Μουσείο τα Γλυπτά να είναι επισκέψιμα από πολύ κόσμο, αλλά εκτίθενται σε μια αίθουσα άχρωμη και βαρετή και δεν συντηρούνται σωστά. Μπορούν να αντικατασταθούν από θαυμάσια αντίγραφα και τα πρωτότυπα να ενωθούν με τα υπόλοιπα γλυπτά στο θεαματικό Νέο Μουσείο της Ακρόπολης σε μια εντυπωσιακή έκθεση για το κοινό. Δεν τίθεται θέμα τεχνικών δυσκολιών της μεταφοράς τους, υπάρχει η τεχνολογία, τα διαδικαστικά μπορούν να ρυθμιστούν με ασφάλεια, χρειάζεται όμως να υπάρξει και η θέληση από πλευράς Βρετανικού Μουσείου. Ελπίζω να καταφέρουμε να πείσουμε τη νέα κυβέρνηση συνασπισμού στη Βρετανία, η οποία αποτελείται από νέους ανθρώπους αποφασισμένους να κάνουν αλλαγές, να καταλήξουν σε συμφωνία με την ελληνική κυβέρνηση για την επιστροφή των Γλυπτών στην Ελλάδα, πιθανώς με μορφή δανεισμού, και να επιβληθεί η απόφασή τους στο Βρετανικό Μουσείο».
– Έχετε γράψει αρκετά βιβλία για το Βυζάντιο στο πλαίσιο μιας διεθνώς αυξανόμενης εκδοτικής παραγωγής για τον βυζαντινό πολιτισμό την τελευταία δεκαετία.Εχει αλλάξει αυτή τον τρόπο με τον οποίο το ευρύ κοινό προσεγγίζει το Βυζάντιο;
«Θέλω να το πιστεύω αυτό, διότι γράφονται σήμερα βιβλία που είναι πιο προσιτά στο ευρύ κοινό και απευθύνονται σε αναγνώστες που ενδιαφέρονται για το Βυζάντιο χωρίς να είναι ειδικοί. Οι επιστήμονες διεπίστωσαν ότι υπάρχει ένα κενό στην αγορά και ότι, αν παρουσιάσει κανείς το Βυζάντιο με τρόπο ενδιαφέροντα και ερεθιστικό, χωρίς τρομακτικές υποσημειώσεις, μπορεί να ελκύσει αναγνώστες που έχουν περιέργεια για μακρινούς πολιτισμούς. Το Βυζάντιο ήταν ξένο και μακρινό για πολύ καιρό, αλλά ελπίζω ότι το φέρνουμε πιο κοντά, ότι το κάνουμε περισσότερο οικείο και ότι δείχνουμε τη σχέση του με τον σημερινό κόσμο».[.................................]
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου