Δευτέρα, Νοεμβρίου 16, 2026

ΒΛΕΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ /Όταν το Παρίσι ήταν Γερμανικό .Ένα ντοκιμαντέρ βασισμένο στις αναλυτικές εκθέσεις του διαβόητου αρχικατάσκοπου Roland Nosek

 


Όταν το Παρίσι ήταν Γερμανικό  


 
Production :

CC&C

Diffuseur :

France 3 Paris Ile-de-France, Toute l'Histoire

Producteur :

Diane Imbault-Huart

Format :

52 minutes

Interpretes :

Agnès Jamonneau, Leonard Chouin

Réalisation :

Isabelle Gendre

Αυτό το Γαλλικό ντοκιμαντέρ με τον τίτλο "Paris occupé, l'infiltration nazie" (Κατεχόμενη Γαλλία: Η ναζιστική διείσδυση). Σκηνοθετήθηκε από την Isabelle Gendre και μεταδόθηκε για πρώτη φορά στις 9 Νοεμβρίου 2020 από το France 3 Paris Île-de-France, με διάρκεια 52 λεπτά.
Βασικό Περιεχόμενο και Οπτική Γωνία

Το ντοκιμαντέρ δεν επικεντρώνεται στα δεινά των Γάλλων υπό την κατοχή, αλλά αποκαλύπτει την ιστορία από την πλευρά των Γερμανών κατακτητών, συγκεκριμένα μέσα από την προσωπική εμπειρία του αξιωματικού των SS Roland Nosek
:
Ο Nosek ήταν στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών των SS (SD) που έφτασε στο Παρίσι τον Ιούνιο του 1940 και παρέμεινε εκεί μέχρι το 1944. Η αποστολή του δεν ήταν ο πόλεμος στο μέτωπο, αλλά η διείσδυση στην υψηλή κοινωνία του Παρισιού, η ανάπτυξη πληροφοριοδοτών και η διείσδυση σε καλλιτεχνικούς, πολιτιστικούς, πολιτικούς και διπλωματικούς κύκλους.

   Το ντοκιμαντέρ αποκαλύπτει ότι οι Γερμανοί στρατιώτες που στάθμευαν στο Παρίσι απολάμβαναν προνόμια που δεν μπορούσαν να φανταστούν στην πατρίδα τους, όπως διαμονή σε πολυτελή ξενοδοχεία και συναναστροφές με την ελίτ. Αυτή η αίσθηση «ανήκειν στην ελίτ» χρησιμοποιήθηκε από τους ναζί ως μέσο ελέγχου, με στόχο τη διατήρηση της πειθαρχίας των στρατευμάτων και την οικοδόμηση της εικόνας ενός «πολιτισμένου κατακτητή».



Το ντοκιμαντέρ βασίζεται σε ιστορικά αρχεία υψηλής αξίας: μετά το τέλος του πολέμου, ο Roland Nosek συνεργάστηκε πλήρως με τις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες και κατέγραψε λεπτομερώς τις μυστικές του δραστηριότητες στο Παρίσι κατά τη διάρκεια της κατοχής. Οι ιστορικοί ταξινόμησαν αυτές τις καταθέσεις και τις δημοσίευσαν ως βιβλίο το 2014, Un espion nazi à Paris : interrogatoire du SS-Hauptsturmführer Roland Nosek (ένας Ναζί κατάσκοπος στο Παρίσι: η ανάκριση του λοχαγού των SS Roland Nosek).
Un espion nazi à Paris: Interrogatoire du SS-Hauptsturmführer Roland Nosek : Pigoreau, Olivier: Amazon.es: Libros

Τα βασικά στοιχεία του βιβλίου είναι τα εξής:

    Επιμέλεια/Σχολιασμός: Olivier Pigoreau (ο οποίος επιμελήθηκε και σχολίασε την κατάθεση).

    Εκδότης: Histoire & Collections.

    Ημερομηνία Έκδοσης: Απρίλιος 2014.

    Σειρά: La Guerre inconnue (Ο Άγνωστος Πόλεμος).

    ISBN: 978-2-35250-357-6.

Το βιβλίο περιέχει την αναλυτική έκθεση που έγραψε ο ίδιος ο Nosek μεταξύ 1945 και 1946, καταγράφοντας λεπτομερώς τις μυστικές δραστηριότητες και τις σχέσεις του στο Παρίσι κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής.
 Η ταινία χρησιμοποιεί αυτό το υλικό για να παρουσιάσει μια ιστορική πτυχή που συχνά παραβλέπεται: πώς ο ναζισμός, πέρα από τη βία, εδραίωσε τον έλεγχο μέσω της «διαφθοράς» και της «κοινωνικής ενσωμάτωσης».


Αξίζει να σημειωθεί ότι η  CC&C, είναι γνωστή γαλλική εταιρεία παραγωγής ντοκιμαντέρ, και το έργο αυτό αποτελεί μέρος της σειράς ιστορικών ντοκιμαντέρ της.
 
 
 
ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ (Μεταγλώττιση στα Ελληνικά): 
 ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΟ ΠΑΡΙΣΙ: Η ΝΑΖΙΣΤΙΚΗ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗ
Στις 14 Ιουνίου 1940, οι Γερμανοί εισέβαλαν στο Παρίσι. Η Μάχη της Γαλλίας τελείωσε. Ξεκίνησε η γερμανική κατοχή. Η σβάστικα πετούσε πάνω από τον Πύργο του Άιφελ. Η γαλλική πρωτεύουσα έγινε στόχος της ναζιστικής προπαγάνδας και του ναζιστικού καθεστώτος. Πώς προετοιμάστηκε αυτή η κατοχή; Πώς οργανώθηκε η διείσδυση όλων των παριζιάνικων κύκλων - καλλιτεχνικών, πολιτιστικών, πολιτικών, διπλωματικών, κληρικών και εργατικής τάξης; 
 
Κεφάλαια-Ενότητες  
 
 00:00 Ο κατάσκοπος των SS φτάνει στο Παρίσι
 01:49 Ο Nozek διεισδύει στο κατεχόμενο Παρίσι
 02:04 Η Βέρμαχτ ορμάει προς το Παρίσι
 03:08 Σε λίγες ώρες, οι Ναζί καταλαμβάνουν την πόλη
 04:39 Ένα εκατομμύριο Παριζιάνοι έχουν φύγει
 07:45 Το Παρίσι ήταν κατεχόμενο για 3 χρόνια... στα χαρτιά
 10:11 Ο Χίτλερ φτάνει στο Παρίσι για την «μεγαλύτερη μέρα» του
 20:58 5.000 φοιτητές αψηφούν τους κατακτητές  
25:37 Η παγίδα του διπλού πράκτορα  
46:16 Ο Χίτλερ διατάζει να μετατραπεί το Παρίσι σε ερείπια  
48:41 Γιατί το Παρίσι τελικά δεν καταστράφηκε  
50:44 Ο κατάσκοπος των SS που εξασφαλίζει την απελευθέρωση της Geneviève de Gaulle


Το κοινό δε θέλει να οργανώνονται οι Εκθέσεις των Μουσείων από την Τεχνητή Νοημοσύνη , αλλά από ανθρώπους

 


Νέα έρευνα: Η χρήση της AI στα μουσεία προκαλεί προβληματισμό στο κοινό



Η έρευνα δεν περιορίστηκε μόνο στη στάση του κοινού απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη αλλά εξέτασε και το ζήτημα της επισκεψιμότητας, το οποίο εξακολουθεί να απασχολεί έντονα τα μουσεία από την έναρξη της πανδημίας.

Φωτογραφία αρχείου: istock

NEWSROOM - HUFFPOST

NEWSROOM - HUFFPOST

10 Νοεμβρίου 2026 

Η περίληψη δημιουργήθηκε αυτόματα με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να σας δώσει μια γρήγορη εικόνα των βασικών σημείων του άρθρου.

Οι περιλήψεις AI ενδέχεται να περιέχουν ανακρίβειες ή παραλείψεις. Για την πλήρη ενημέρωση, διαβάστε ολόκληρο το άρθρο.

  • Πρόσφατη έρευνα της American Alliance of Museums καταγράφει σημαντική επιφυλακτικότητα του κοινού απέναντι στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία εκθέσεων και επικοινωνιακού υλικού.
  • Μόλις το εννέα τοις εκατό των ερωτηθέντων αποδέχεται τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στις εκθέσεις, ενώ το σαράντα τρία τοις εκατό επιθυμεί το περιεχόμενο να παράγεται αποκλειστικά από ανθρώπους.
  • Παράλληλα, τα μουσεία αντιμετωπίζουν μειωμένη συχνότητα επαναλαμβανόμενων επισκέψεων από το κοινό σε σχέση με την περίοδο πριν από την πανδημία.
  • Η έρευνα αναδεικνύει διαφοροποιήσεις στην επισκεψιμότητα βάσει της ηλικίας και της εθνοτικής καταγωγής των πολιτών, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για έναν πιο συμπεριληπτικό χαρακτήρα των ιδρυμάτων.

Έντονο προβληματισμό προκαλεί στους επισκέπτες των μουσείων η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία εκθέσεων και την παραγωγή υλικού επικοινωνίας και προβολής, σύμφωνα με μία νέα έρευνα την οποία πραγματοποίησε η American Alliance of Museums (AAM).

Όπως αποκαλύπτει η μελέτη, η οποία καταγράφει την επιφυλακτικότητα του κοινού απέναντι στην ολοένα μεγαλύτερη διείσδυση της AI στον πολιτισμό, μόλις το 9% των ερωτηθέντων αποδέχεται τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στο πλαίσιο των μουσειακών εκθέσεων.

Οι στάσεις των επισκεπτών διαφοροποιούνται ανάλογα με τον τρόπο αξιοποίησης της τεχνολογίας. Συγκεκριμένα, το 19% δηλώνει ότι δεν ενοχλείται από τη χρήση της AI για την ανάπτυξη ιδεών και την ανταλλαγή προτάσεων (brainstorming), υπό την προϋπόθεση ότι τα κείμενα των εκθέσεων θα εξακολουθούν να συντάσσονται από ανθρώπους. Αντίστοιχα, το 29% δεν εκφράζει επιφυλάξεις για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στη σύνταξη ηλεκτρονικών μηνυμάτων που αποστέλλονται από τους αρμόδιους των μουσείων.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η στάση του 43% των συμμετεχόντων, οι οποίοι θεωρούν ότι το σύνολο του περιεχομένου των μουσείων πρέπει να δημιουργείται αποκλειστικά από ανθρώπους. Η απαίτησή τους αφορά τα πάντα: από τις εκθέσεις και τα ενημερωτικά κείμενα έως τα ηλεκτρονικά μηνύματα και κάθε άλλη μορφή επικοινωνίας.

Παρ’ όλο που η χρήση της AI για την παραγωγή μουσειακών εκθέσεων δεν έχει ακόμη διαδοθεί ευρέως, οι πρώτες σχετικές εφαρμογές αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους. Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, ορισμένες εκθέσεις που πρόκειται να παρουσιαστούν το προσεχές διάστημα θα ενσωματώνουν στοιχεία τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι η τεχνολογία θα χρησιμοποιείται για τη σύνταξη των επεξηγηματικών κειμένων που συνοδεύουν τα εκθέματα.

Η έρευνα της American Alliance of Museums δεν περιορίστηκε στη στάση του κοινού απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη αλλά εξέτασε και το ζήτημα της επισκεψιμότητας, το οποίο εξακολουθεί να απασχολεί έντονα τα μουσεία από το 2020 και την έναρξη της πανδημίας της COVID-19. Ωστόσο, η έρευνα δεν επικεντρώθηκε στον συνολικό ετήσιο αριθμό επισκεπτών που δέχεται κάθε μουσείο, καθώς ανέδειξε μια διαφορετική διάσταση του προβλήματος: τη μείωση των επαναλαμβανόμενων επισκέψεων από το ίδιο κοινό.

Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, στα έξι χρόνια που έχουν περάσει από την έναρξη της πανδημίας, η συχνότητα των επαναλαμβανόμενων επισκέψεων έχει σταθεροποιηθεί σε χαμηλότερα επίπεδα, διαμορφώνοντας μια νέα κανονικότητα που φαίνεται να αντανακλά μόνιμες αλλαγές στη συμπεριφορά του κοινού. Με άλλα λόγια, σύμφωνα με την AAM, το πρόβλημα της μειωμένης επισκεψιμότητας δεν σχετίζεται απαραίτητα με το αν οι άνθρωποι εξακολουθούν να πηγαίνουν στα μουσεία, αλλά με το πόσο συχνά επιλέγουν να τα επισκέπτονται.

Παράλληλα, τα στοιχεία καταγράφουν σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ των ηλικιακών και κοινωνικών ομάδων. Οι ενήλικες άνω των 60 ετών είναι λιγότερο πιθανό από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ή βιοτική ομάδα να έχουν επισκεφθεί μουσείο κατά το τελευταίο έτος. Στον αντίποδα, οι γονείς και οι κηδεμόνες ανήλικων παιδιών εμφανίζουν τη μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον μία επίσκεψη.

Συνεπώς και όπως προκύπτει από την έρευνα, τα μουσεία δεν έρχονται μόνο αντιμέτωπα με την πρόκληση της ΑΙ αλλά και με τη συχνότητα με την οποία το κοινό αποφασίζει να πραγματοποιήσει μία επίσκεψη σε κάποια έκθεση. Μία κατάσταση βέβαια, που μπορεί πολύ έμεσα να επηρεάζεται από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Με πληροφορίες από ARTnews

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΓΡΙΟΤΗΤΑΣ: Τα κομμένα κεφάλια

Δεν υπάρχει διαθέσιμη περιγραφή για τη φωτογραφία. 

Ο ελληνικός εμφύλιος (1946-1949) ήταν εξαιρετικά βίαιος, με θηριωδίες και από τις δύο πλευρές (εθνικός στρατός/παρακρατικές οργανώσεις από τη μία, Δημοκρατικός Στρατός από την άλλη). 
 
Η δημόσια έκθεση κεφαλών δεν ήταν αποκλειστικό φαινόμενο της μιας πλευράς, αν και οι παρακρατικές οργανώσεις (όπως οι ΜΑΥ, ΕΑΣΑΔ κ.ά.) και ορισμένες μονάδες του εθνικού στρατού είχαν ιδιαίτερα σκληρές πρακτικές. 
 Η δημόσια έκθεση ενός κομμένου κεφαλιού ήταν ένα άμεσο, οπτικό μήνυμα προς την τοπική κοινωνία: «Αυτό θα πάθεις αν αντισταθείς ή αν συνεργαστείς με τον αντίπαλο». Σε έναν εμφύλιο, όπου ο έλεγχος του πληθυσμού είναι κρίσιμος, τέτοιες πράξεις λειτουργούσαν ως μέσο επιβολής τάξης και υποταγής.
 Η έκθεση της κεφαλής ενός «εχθρού» ή «προδότη» λειτουργούσε ως δημόσιο μήνυμα αποτροπής. Ήταν μια μορφή δημόσιας τιμωρίας που στόχευε να αποτρέψει άλλους από το να ακολουθήσουν το ίδιο μονοπάτι.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι παρακρατικές οργανώσεις και ο εθνικός στρατός χρησιμοποιούσαν τέτοιες πρακτικές για να σπάσουν το ηθικό των αντιπάλων και των υποστηρικτών τους. Η βία δεν ήταν μόνο σωματική αλλά και ψυχολογική, στοχεύοντας στην αποδιάρθρωση της αντίστασης.

 Συχνά, πίσω από αυτές τις πράξεις υπήρχε και το στοιχείο της ατομικής εκδίκησης για προηγούμενες πράξεις βίας, καθώς και η ανάγκη επίδειξης ισχύος από τις ένοπλες ομάδες.

 Σε περιοχές όπου ο έλεγχος ήταν αμφισβητούμενος, τέτοιες πράξεις εξυπηρετούσαν και την επίδειξη κυριαρχίας.
 
Το έργο του Χριστόφορου Μηλιώνη «Αποκριά» (Αποκριά) είναι ένα εκτενές διήγημα (νουβέλα ) με φόντο τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο (1946-1949). 
 
Η ιστορία είναι ενταγμένη ως ακροτελεύτια  στο βιβλίο «Ακροκεραύνια» , που αφηγείται την εμπειρία του αφηγητή και των συγχωριανών του ,που εκτοπίστηκαν λόγω του πολέμου, καταφεύγοντας στα Γιάννενα, όπου βίωσαν τις κακουχίες και τις αντιξοότητες του πολέμου σε έναν παγωμένο χειμώνα.
Το έργο διαιρείται σε τρία κεφάλαια, αλλά  περιέχει τέσσερα κείμενα, αφού το τρίτο «σπάει» σε δύο αυτόνομα εκτενή αφηγήματα  .
Μέσα από την περιγραφή των κακουχιών των κοινών ανθρώπων στον πόλεμο, αποτυπώνει τον αντίκτυπο του Εμφύλιου Πολέμου στην ανθρώπινη ψυχή και στις συνθήκες διαβίωσης των πολιτών. 
Η αφήγηση του Μηλιώνη είναι γνωστή για την ακρίβεια και την προσήλωσή της στις λεπτομέρειες, με το κείμενο να αποτυπώνει έντονα το ψυχρό κλίμα των Ιωαννίνων και την ατμόσφαιρα του πολέμου, ενώ το επίμετρο του βιβλίου, γραμμένο από το Δημήτρη Χριστόπουλο,  τιτλοφορείται ρητά «Το τραύμα του Εμφυλίου και η ποιητική της μνήμης».
 

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε έναν ιδιαίτερα βαρύ χειμώνα. Στις επαρχίες μαίνεται ο εμφύλιος πόλεμος, και πλήθος προσφύγων από τα χωριά (όπως το Πωγώνι, η Κόνιτσα, τα Ζαγοροχώρια κ.λπ.) συνωστίζονται στα Γιάννενα.
 Ο αφηγητής φτάνει στην πόλη μαζί με άλλους χωρικούς και στρατιώτες με στρατιωτικό όχημα, περνώντας ένα ταξίδι γεμάτο δυσκολίες και κινδύνους (καθώς ο δρόμος είναι ναρκοθετημένος, χρειάζονται συνεχώς αποναρκοθέτηση). 
Κατά την άφιξή τους αργά τη νύχτα με βροχή, αντιμετωπίζουν έλλειψη καταλύματος, καθώς παντού υπάρχουν πρόσφυγες που αναζητούν καταφύγιο. Η οικογένεια του νεκροθάφτη  θα  φιλοξενήσει πρόσφυγες, συμπεριλαμβανομένης της οικογένειας του αφηγητή της ιστορίας ,Χαρίλαου.
 
Στην   «Αποκριά» , υπάρχει  μια σκηνή που αφορά το «κομμένο κεφάλι αντάρτη».Η  συγκεκριμένη πράξη διαπράττεται από στρατιώτες του εθνικού στρατού και το θύμα είναι ο γιος ενός νεκροθάφτη της πόλης και αντάρτης μαχητής.

Οι στρατιώτες του εθνικού στρατού έκοψαν το κεφάλι του αντάρτη  το μετέφεραν ως «τρόπαιο» (λάφυρο) στο χωριό . Στη συνέχεια, μέθυσαν σε μια ταβέρνα, με το αίμα να διαποτίζει τον ντορβά  που περιείχε το κεφάλι, αφήνοντας αιματηρά ίχνη στους δρόμους, και το παρέδωσαν μέσα σε συνθήκες κωμικοτραγικές  στο φρουραρχείο Ιωαννίνων.

Τελικά, το «ματωμένο κεφάλι με τα μακριά μαλλιά» στάλθηκε πίσω στην οικογένειά του. Επειδή ο πατέρας ήταν νεκροθάφτης, έλαβε εντολή να το θάψει μόνος του μέσα στη νύχτα.


Αυτή η σκηνή είναι από τις πιο συγκλονιστικές και σκληρές περιγραφές στο έργο, αποκαλύπτοντας με ψυχρό τρόπο την απανθρωποποίηση των μαχητών και τη βάναυση φύση του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Μέσα από την περιγραφή της βεβήλωσης του πτώματος και του τρόπου με τον οποίο οι στρατιώτες αντιμετωπίζουν το «τρόπαιο» μεθυσμένοι, το έργο αναδεικνύει  την μετάλλαξη  που προκαλεί ο πόλεμος στην ανθρώπινη φύση.
Ο ίδιος ο συγγραφέας θα γράψει για την εφιαλτική εκείνη εποχή τα εξής: 
 
«Δεν αιστάνθηκα ποτέ ότι είναι δική μου δουλειά να βρω την αλήθεια για τα φοβερά εκείνα χρόνια, εννοώ να βρω την ιστορική αλήθεια μέσα στη λογοτεχνία ή πολύ περισσότερο να απονείμω δικαιοσύνη. 
Μου αρκούσε και μου αρκεί η προσωπική εκδοχή, φτάνει να είναι ουσιαστική και με ειλικρίνεια ειπωμένη – κι αυτό είναι ένα είδος δικαιοσύνης, λιγότερο απόλυτης, αλλά πιο πολύ ανθρώπινης (και φιλάνθρωπης)».
ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΩΝΗΣ, Απο-θέματα, 2017main product photo
 
 

 ΕΠΙΜΕΤΡΟ 

https://vathikokkino.gr/wp-content/uploads/2025/08/Screenshot_1-94-1.jpg1.ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Το χρονικό των κομμένων κεφαλών

2.Τα κεφάλια των ανταρτών στον Πάρνωνα (προσωπική μαρτυρία)

 ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ Μία από τις τελευταίες μέρες τους Εμφυλίου σ' ένα χωριό του Πάρνωνα, ομάδες Χιτών προστάζουν τους κατοίκους να μαζευτούν στην πλατεία. Το θέαμα που αντικρίζουν τους σημαδεύει για πάντα.

 

 
*********************** 

3. ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ :Ένας Χίτης  στη Λακωνία  θυμάται 

Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου στη Λακωνία, ένας μαθητής Γυμνασίου εντάσσεται στην Οργάνωση Χ και παίρνει μέρος σε επιδρομές με ένοπλες συμμορίες.Στο ένατο λεπτό αναφέρεται στο κόψιμο του κεφαλιού ενός αντάρτη από κάποιον συντοπίτητ του.

ΜΙΑ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ : 250 ελληνικά διηγήματα από τη Μεταπολίτευση έως τις μέρες μας [2/4]

 

Ρήγματα: Πανόραμα 250 ελληνικών διηγημάτων της περιόδου 1974-2024 [2/4]

του Π. EΝΙΓΟΥΕΪ

Με την παρούσα μελέτη επιχειρούμε μια πανοραμική ανασκόπηση της ελληνικής πεζογραφίας, εστιάζοντας σε δύο συγγενείς αλλά διακριτές μορφές του αφηγηματικού λόγου: το διήγημα και το μικροδιήγημα (διηγήματα κάτω των 700 λέξεων), και συγκροτώντας έτσι μια διπλή χαρτογράφηση 250 κειμένων κατά την πεντηκονταετία που ακολούθησε τη Μεταπολίτευση. Για την Γενική εισαγωγή και το Α’ Μέρος παραπέμπουμε εδώ.

///

Β΄ ΜΕΡΟΣ

5. ΣΑΤΙΡΑ ΚΑΙ ΠΑΡΩΔΙΑ

Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται διηγήματα με χιούμορ, ειρωνεία ή σάτιρα –έννοιες που κινούνται συχνά στα όρια μεταξύ παιγνιώδους και κριτικού λόγου–,  με σκοπό την ψυχαγωγία αλλά και την αμφισβήτηση της κοινωνικής και ηθικής τάξης. Η εξουσία, η γραφειοκρατία, η Εκκλησία, η δημόσια διοίκηση, ο καταναλωτισμός εμφανίζονται απογυμνωμένες και αποκαλύπτονται μέσα από την κωμική τους διάσταση. Το γέλιο δεν οδηγεί στην εκτόνωση αλλά στη συνειδητοποίηση μιας παράδοξης κατάστασης.

Αν και συγγενείς μεταξύ τους, το χιούμορ, η ειρωνεία και η σάτιρα διαφέρουν ως προς την πρόθεση, τη λειτουργία και το στόχο τους. Δυο λόγια για αυτές, μιας και πρόκειται για την πιο «εγκεφαλική» κατηγορία.

Ο Β. Γιανκελέβιτς (1997) διαπιστώνει πως ο χιουμορίστας «παίζει» αλλά με μια απόμακρη σοβαρότητα, και πως «η ειρωνεία είναι για το χιούμορ ό,τι η σταθερή θέση σε σχέση με την ασταθή κατάσταση». Ο Λ. Πιραντέλλο (2016) επισημαίνει πως η ειρωνεία φέρει δύο όψεις –τη ρητορική και τη φιλοσοφική– και συνδέεται με την υποκρισία, άρα αποτελεί σχήμα περισσότερο διανοητικό παρά συναισθηματικό. Ο Α. Μπερξόν (1998) προτείνει έναν ευφυή διαχωρισμό: «Όταν κανείς διατυπώνει πώς πρέπει να είναι τα πράγματα, προσποιούμενος ότι πιστεύει πως έτσι είναι στην πραγματικότητα, αυτό είναι ειρωνεία. Όταν, αντίθετα, περιγράφει καταλεπτώς το πώς είναι στην πραγματικότητα, προσποιούμενος ότι πιστεύει πως έτσι ακριβώς έπρεπε να είναι, αυτό είναι το χιούμορ».

Η σάτιρα, σύμφωνα με την Κ. Κωστίου (2005), λειτουργεί επιθετικά: απορρίπτει εκείνο που κατακρίνει, σε αντίθεση με το χιούμορ που έχει συμφιλιωτική διάθεση. Ο σατιρικός λόγος στοχεύει στην κάθαρση μέσω του γέλιου, χρησιμοποιώντας το ως όπλο, ενώ το καθαρό κωμικό έχει το γέλιο ως αυτοσκοπό. Η ειρωνεία απαιτεί ερμηνεία· το χιούμορ, σχολιασμό. Η σάτιρα, μιας και είναι σκληρή και συχνά εκφράζει αλήθειες που δύσκολα γίνονται παραδεκτές, μπορεί να αποδειχθεί κουραστική για εκτενείς συνθέσεις· δεν διαθέτει πλοκή με την παραδοσιακή έννοια, δεν ενδιαφέρεται για την έκβαση και εν τέλει αφήνει τον αναγνώστη σε μια αμφίθυμη κατάσταση: ευχαριστημένο μεν αλλά παράλληλα ενοχλημένο.

Η ειρωνεία, από την άλλη, περιγράφεται από τον Φρ. Σλέγκελ (2025) ως «σταθερή εναλλαγή κατάφασης και άρνησης», βασισμένη στο παράδοξο. Αντιτίθεται στη συμβατικότητα και στη σοβαρότητα της εξουσίας ή της θρησκευτικής αυθεντίας. Ο Σ. Κίρκεγκωρ, με τη χριστιανική του ηθική, την καταδικάζει ως λόγο δια-βολικό, αντιτιθέμενο στον συμ-βολικό και ομόφωνο χαρακτήρα του θρησκευτικού λόγου. Κατά τον Μ. Κούντερα, «η θρησκεία και το χιούμορ είναι ασύμβατα» (Κ. Κωστίου, 2005).

Από την αλληγορική κόλαση του Τατσόπουλου ως τον ξεπεσμό ενός golden boy στο «Γιάπινγκ» του Κουνενή, και την καυστική πολιτική σάτιρα του Γκόζη και την κοινωνική του Κουτρουμπούση, τα διηγήματα αυτής της κατηγορίας αποδομούν το δημόσιο και ιδιωτικό χώρο με δηκτικότητα, χιούμορ αλλά και μελαγχολία.

Η αποδόμηση αυτή πραγματοποιείται μέσω της υπερβολής, της αντιστροφής και της αλληγορίας. Οι συγγραφείς δημιουργούν κόσμους φαινομενικά παράλογους, οι οποίοι όμως αποδεικνύονται, τελικά, εξίσου αληθοφανείς όσο και η πραγματικότητα. Μια Κόλαση οργανωμένη ως σύγχρονο κράτος, μια παγκόσμια σύρραξη που ξεκινά από μια ασήμαντη παρεξήγηση, ένας εθνικός ευεργέτης που καταστρέφει αντί να οικοδομεί, δεν αποτελούν τίποτα άλλο παρά αλληγορικές μορφές της σύγχρονης καθημερινότητας.

Πολιτικές φάρσες

Εδώ το χιούμορ, ο παραλογισμός και η αλληγορία χρησιμοποιούνται για να αποδομήσουν εξουσίες, θεσμούς και κοινωνικές συμβάσεις, εστιάζοντας στον σύγχρονο άνθρωπο ως θύμα του πολιτικού συστήματος. Οι συγγραφείς εδώ χτίζουν κόσμους φανταστικούς ή παράδοξα ρεαλιστικούς, στους οποίους η γραφειοκρατία, η πολιτική καριέρα, η εκκλησία, το life-style, ακόμη και ο… εμφύλιος πόλεμος, μετατρέπονται σε σκηνικά φαρσοκωμωδίας.

 

Παντελής Καλιότσος, «Η μύγα»
[Η μύγα, Αθήνα, 1977. Τώρα από Πατάκη, 2016]

Μέσα από ένα ασήμαντο επεισόδιο –μια διαφωνία για έναν τενεκέ… τυρί– που κλιμακώνεται σε… παγκόσμιο πόλεμο, ο συγγραφέας σατιρίζει την εξουσία και τη σοβαροφάνεια της διπλωματίας.

Στις δυο φανταστικές χώρες – «Διχτατορική Δημοκρατία» και «Δημοκρατική Διχτατορία»– η ειρήνη κρέμεται κυριολεκτικά από μια κλωστή, καθώς μια κουτσουλιά μιας μύγας σε τυχαίο σημείο ενός δημόσιου εγγράφου ώθησε την υφήλιο σε παγκόσμια σύρραξη.

Ευφυής αλληγορία αλλά και καυστική πολιτική σάτιρα για τον παραλογισμό του πολέμου και την παράνοια της γραφειοκρατίας.

 

Πέτρος Τατσόπουλος, «Η δεύτερη ζωή του Επισκόπου»
[Κινούμενα σχέδια, Κέδρος, 1984. Τώρα στο: Πέτρος Τατσόπουλος, «Τα διηγήματα», Οξύ, 2018.]

Σατιρική, πολιτικοκοινωνική αλληγορία που τοποθετείται στην Κόλαση, η οποία παρουσιάζεται ως… πολιτεία με δομές, οικονομία, γραφειοκρατία και κομματικές φατρίες.

Ένας επίσκοπος, που εν ζωή υπηρέτησε με ζήλο την Εκκλησία, αιφνιδιάζεται όταν μετά τον θάνατό του βρίσκεται, όχι στον Παράδεισο, αλλά στα βάθη της Κόλασης, και αντί για φωτιές και καζάνια, συναντά μια κοινωνία βυθισμένη σε οικονομική κρίση, καταναλωτισμό και γραφειοκρατία.

Ο επίσκοπος συμμετέχει στα διοικητικά όργανα της Κόλασης και αναδεικνύεται σε έναν προικισμένο μεταρρυθμιστή φιλελεύθερων, πλουραλιστικών και ριζοσπαστικών προτάσεων.

Γλώσσα, πλούσια και ηθελημένα ακαδημαϊκή.

Ύφος, υψηλό με αρχαιοπρεπείς τύπους, γραφειοκρατική ορολογία και τεχνικούς όρους που τονίζουν την ειρωνεία.

 

Ηλίας Κουτσούκος, «Κατάθεση πρίγκιπος Ιωάννη Κατακουζηνού»
[Καλύτερα να νικούσαν οι κόκκινοι, Νεφέλη, 1991]

Πολιτική αλληγορία, παρωδία και κοινωνική σάτιρα για την επιβίωση μέσα σε ένα σύστημα όπου τίποτα δεν λειτουργεί.

Ο ήρωας, ένας αυτοαποκαλούμενος πρίγκιπας, με «πριγκιπική» συμπεριφορά ακραίου ατομικισμού, περιφρονεί την εξουσία και τους θεσμούς της, όμως παράλληλα επωφελείται από αυτούς στο έπακρο.

Η αφήγηση προχωρά με λεπτομέρειες για μια κρατική υπηρεσία χωρίς αντικείμενο και λόγο ύπαρξης –σύμβολο διαφθοράς και αναποτελεσματικότητας– στην οποία ο ήρωας εργάζεται επί δεκαετίες χωρίς καμία, επί της ουσίας, αρμοδιότητα.

 

Πάνος Κουτρουμπούσης, «Μενιδιάτες του Διαστήματος»
[Στο θάλαμο του μυθογράφφ, Απόπειρα, 1992, 2η έκδ. 2020]

Σατιρική αλληγορία που συνδυάζει κοινωνικό σχόλιο, επιστημονική φαντασία και φρενήρες χιούμορ.

Η ιστορία εκτυλίσσεται στο μακρινό μέλλον, όταν η Γη έχει υποδουλωθεί από «εξωγήινους χτηνοτρόφους», που εκτρέφουν τους εναπομείναντες ανθρώπους, όπως παλιά οι άνθρωποι «εκτρέφαν ζώα». Μέσα από μια γκροτέσκα αντιστροφή ρόλων, ο συγγραφέας σχολιάζει την εκμετάλλευση αλλά και την ικανότητα επιβίωσης σε έναν ανελεύθερο κόσμο.

Μετά από μια παράδοξη συμμαχία δύο διαφορετικών «κοπαδιών ανθρώπων», οι άνθρωποι καταφέρνουν να αποκτήσουν γνώσεις και τεχνολογία και τελικά να ανακτήσουν την ελευθερία τους, ανατρέποντας τους κατακτητές.

Ο Κουτρουμπούσης, με γλωσσικές ιδιομορφίες και υπερβολές, δημιουργεί έναν κόσμο κωμικό και ταυτόχρονα ζοφερό.

Η ριζοσπαστικότερη, σαφώς ανατρεπτική και γνήσια αναρχική φωνή της ελληνικής διηγηματογραφίας.

 

Κωνσταντίνος Βάσσης, «Ένας παράξενος εθνικός ευεργέτης»
[Μια παραπλανητική έννοια, Οι εκδόσεις των φίλων, 2008]

Καίρια, δηκτική σάτιρα της νεοελληνικής πραγματικότητας από έναν παραγνωρισμένο διηγηματογράφο με στέρεο, πλούσιο λόγο.

Ο αφηγητής ξεκινά με μια ιστορική αναδρομή στον θεσμό των εθνικών ευεργετών. Ωστόσο, αυτή η εξύμνηση του παρελθόντος αντιπαραβάλλεται με τη σύγχρονη πραγματικότητα: η μεταπολεμική Ελλάδα περιγράφεται ως ένας κόσμος ηθικά φθαρμένος, πολεοδομικά παραμορφωμένος, και διαβρωμένος από τη διαφθορά και το ρουσφέτι. Η αυθαίρετη δόμηση, η κυριαρχία του κιτς και η αλλοίωση των δημόσιων χώρων συνθέτουν το παζλ μιας μελαγχολικής εικόνας που όλοι αναγνωρίζουμε.

Σε αυτό το φόντο, επιστρέφει από το εξωτερικό ένας εκατομμυριούχος που δεν επιθυμεί ούτε εξουσία, ούτε προβολή. Αντί να επενδύσει τα πλούτη του στην κατανάλωση ή την επίδειξη, τα αξιοποιεί εξαγοράζοντας και κατεδαφίζοντας κακόγουστες ή αυθαίρετες κατασκευές, δημιουργεί πάρκα, αναδεικνύει μνημεία.

Ο ιδιόρρυθμος αυτός τύπος αντιμετωπίζεται με αμφιθυμία από την κοινωνία: ενθουσιασμός από τους πολίτες, δυσφορία από τους φορείς της διαπλοκής και των συμφερόντων.

 

Λεωνίδας Βασιλειάδης, «Το αλογάκι της γλυκιάς Παναγίτσας. Mια ψαλμωδία πολιτικού αίσχους»
[Το αλογάκι της γλυκιάς Παναγίτσας, Φαρφουλάς, 2010]

Σουρεαλιστική σάτιρα με στοιχεία κόμικ απέναντι στην θρησκευτική και πολιτική εξουσία σε ένα μπαρόκ σκηνικό.

Ο πρωθυπουργός, περιστοιχισμένος από υπουργούς, εκκλησιαστικούς παράγοντες, απολυμένους εργάτες και μέντιουμ, πρωταγωνιστεί σε έναν εμετικό κυκεώνα βίας, διαφθοράς και προδοσίας.

Η ειρωνεία σκόπιμα υπερφορτωμένη, το ύφος βαρύ από εικόνες, με φράσεις που σκάνε σαν μικρές εκρήξεις σαρκασμού: ένα ευφυές παιχνίδι ανάμεσα στην τελετουργία και την αποδόμησή της.

 

Γιώργος Γκόζης, «Θεράπων Υπουργός»
[Αφήστε με να ολοκληρώσω, Πόλις, 2014]

Σάτιρα προς τον επαγγελματία πολιτικό καριέρας, έναν άνθρωπο που εκπαιδεύτηκε εξ ολοκλήρου να υπηρετεί το Κόμμα και το Σύστημα.

Ο «κύριος Υπουργός», πιστός υπηρέτης του πελατειακού και κομματικού μηχανισμού, έχει ζήσει μια ζωή πλήρως προγραμματισμένη: οι σπουδές, η κομματική του ένταξη, η στρατιωτική του θητεία, ακόμη και ο γάμος του, υπάκουσαν σε μια προδιαγεγραμμένη πορεία.

Ο υπουργός εμφανίζεται τη μία στιγμή, λαμπερό σώμα στο πολιτικό στερέωμα, ενώ την επόμενη, προσγειώνεται σε μια σκηνή γήινη και αηδιαστική: την απόλαυση του να σκαλίζει τη μύτη του και να τρώει τα ευρήματά της στην τουαλέτα πριν τη συνέντευξη Τύπου.

 

Άγης Πετάλας, «Διδακτική επίσκεψη στο σαλόνι μιας κυρίας»
[Η δύναμη του κυρίου Δ., Αντίποδες, 2015. Πρώτη δημοσίευση levga.gr, 2011]

Ο αφηγητής επισκέπτεται μια ηλικιωμένη και πλούσια, την κυρία Κρα*, η οποία ζει μέσα σε έναν κόσμο χλιδής. Στο σαλόνι της, του μιλά για την οικογένειά της, τις κοινωνικές της απόψεις και την παρακμή στην οποία έχει φτάσει η χώρα. Με αφορμή μια φαινομενικά απλή ερώτηση για το πώς μιλούν σήμερα οι ζητιάνοι, αρχίζει να αναπτύσσει μια ολόκληρη θεωρία για την παρακμή της παιδείας και την ανάγκη επιστροφής στην «αριστεία». Υποστηρίζει ότι ακόμη και ο τρόπος που ζητά κανείς ελεημοσύνη είναι δείγμα πολιτισμού και θεωρεί πως στο παρελθόν υπήρχε μεγαλύτερη καλλιέργεια σε όλα τα κοινωνικά στρώματα.

Η κυρία Κρα* εμφανίζεται να εκφράζει απόψεις που φαίνονται λογικές, αλλά στην ουσία είναι υπεροπτικές και αποκομμένες από την πραγματικότητα.

 

Αστική ειρωνεία

Στην κατηγορία αυτή το χιούμορ και η ειρωνεία ξεσκεπάζουν τις καταπιεσμένες φαντασιώσεις και την κρυφή βία που υποβόσκουν στην «κανονική» ελληνική κοινωνία. Οι ήρωες των ιστοριών είναι αντιήρωες της ρουτίνας: μικροαστοί, γιάπηδες, δημόσιοι υπάλληλοι, εποχικοί εργάτες ή ατίθασοι νέοι που παλεύουν με το σώμα τους, τον φόβο του εξευτελισμού και τα στερεότυπα. Οι αφηγήσεις διαλύουν τον καθωσπρεπισμό, απομυθοποιούν τα success stories και σατιρίζουν την υποκρισία.

Η γλώσσα τολμηρή, γεμάτη λαϊκά στοιχεία, φτάνει στα όρια του γκροτέσκου.

Κοινός παρονομαστής, η γελοιοποίηση του σοβαροφανούς με τρόπο φαιδρό.

 

Νίκος Κουνενής, «Γιάπινγκ»
[Ζωντανή σύνδεση, Κοχλίας, 2003]

Σατιρική και καταιγιστική αφήγηση με στόχο τον νεοπλουτισμό, την έπαρση και την κουλτούρα του γιάπη. Ξεκινά με ημερολογιακή καταγραφή της πρωινής ρουτίνας του Νικηφόρου, ενός golden boy, για να καταλήξει στην απόλυτη καταστροφή μέσα σε μία μόνο μέρα.

Η ιστορία αρχίζει με υπερβολικές περιγραφές του επιδεικτικού lifestyle του ήρωα. Η καμπή έρχεται όταν, φτάνοντας στο γραφείο, ενημερώνεται ότι απολύεται λόγω της κατάρρευσης των αργεντίνικων ομολόγων που ο ίδιος είχε εισηγηθεί στην εταιρεία. Ακολουθεί απαξίωση και αποβολή από το κτίριο μέσω ξυλοδαρμού. Το τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων παίζει ξανά και ξανά τη μορφή του. Το αλκοόλ και η κοκαΐνη γίνονται «παρηγοριά». Τελικά επιχειρεί να αυτοκτονήσει πέφτοντας από το μπαλκόνι του αλλά καταλήγει πάνω στο αυτοκίνητο του γείτονα και δέχεται έτσι έναν ακόμη ξυλοδαρμό.

 

Άρης Σφακιανάκης, «Η νόσος των πυραμίδων»
[Η νόσος των κινέζικων εστιατορίων, Κέδρος, 1993]

Σπινθηροβόλος, κυνικός μονόλογος που ισορροπεί ανάμεσα στο χιούμορ και την απόγνωση ενός υπαρξιακά φοβισμένου αντιήρωα, πνευματικά καλλιεργημένου.

Ο αφηγητής, ένας αργόσχολος διανοούμενος της μεσοαστικής Αθήνας, βλέπει τη ζωή του να απειλείται από κάτι που θεωρεί ανάξιο για τη βαθυστόχαστη ύπαρξή του: την επικείμενη πατρότητα με τη Μερκοζάτα, την Πολωνή οικιακή βοηθό του. Οι μελλοντικές του υποχρεώσεις ως πατέρα τον προβληματίζουν, και δημιουργούν ένα λαμπρό κείμενο αυτοσαρκασμού και υποδόριας απελπισίας. Τη λύση στο αδιέξοδο τη βρίσκει στον «ιό της Χατσεψούτ», που είναι σε έξαρση εκείνες τις μέρες στο Κάιρο. Ο αφηγητής, γελοία θωρακισμένος με φυλαχτά, επιχειρεί να «μολύνει» τη γυναίκα και το έμβρυο με την ασθένεια, επιχειρώντας έτσι το τέλειο έγκλημα. Όμως το σχέδιο ματαιώνεται καθώς η Μερκοζάτα του εκμυστηρεύεται πως παιδί δεν υπάρχει και πως απλώς ήθελε να τον φέρει ξανά κοντά της.[...................................................]

The Street with No Name/Δρόμος χωρίς όνομα (1948)

 

 

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑ . 1948, 20th Century Fox. Μαρκ Στίβενς, Ρίτσαρντ Γουίντμαρκ, Λόιντ Νόλαν, Μπάρμπαρα Λόρενς, Τζον ΜακΙντάιρ, Ντόναλντ Μπούκα, Τζόζεφ Πέβνεϊ. Σκηνοθεσία: Γουίλιαμ Κίγλι.


   Ως συνέχεια του The House on 92nd Street (Fox, 1945), αυτή η ταινία επαναλαμβάνει τόσο το ημι-ντοκιμαντέρ στυλ όσο και τον Λόιντ Νόλαν ως πράκτορα του FBI Τζορτζ Μπριγκς. Αμέσως μετά την αναφορά στους τίτλους τέλους της ταινίας, εμφανίζεται στην οθόνη η ακόλουθη ειδοποίηση:

    «Ο δρόμος στον οποίο ακμάζει το έγκλημα είναι ο δρόμος που εκτείνεται σε όλη την Αμερική. Είναι ο δρόμος χωρίς όνομα. Ο οργανωμένος γκαντέρισμός επιστρέφει για άλλη μια φορά. Αν αφεθεί να περάσει ανεξέλεγκτος, τρεις στους τέσσερις Αμερικανούς τελικά θα γίνουν θύματά του. Όπου και αν καταρρεύσει ο νόμος και η τάξη, εκεί θα βρείτε δημόσια αδιαφορία. Μια Αμερική σε εγρήγορση και επαγρύπνηση θα συμβάλει στην ασφάλεια της Αμερικής.»     J. EDGAR HOOVER

   Για να εξασφαλίσει κανείς την έγκριση του κ. Χούβερ για την ταινία, υποθέτει κανείς ότι τα πρώτα δεκαπέντε λεπτά είναι τρομερά και θλιβερά αργά. Με δυνατή, βαρετή μουσική στο παρασκήνιο, το κοινό μαθαίνει με δραματικό τρόπο τις τεχνικές εξελίξεις και το εκπαιδευτικό υπόβαθρο που είχαν στη διάθεσή τους οι πράκτορες του FBI στη νέα μεταπολεμική μάχη τους κατά του εγκλήματος.

The Street with No Name on Make a GIF   Ο Μαρκ Στίβενς, ίσως υπερβολικά όμορφος για τον ρόλο, υποδύεται τον μυστικό πράκτορα Τζιν Κόρντελ καθώς προσπαθεί να κερδίσει την αποδοχή του από την παρέα του Άλεκ Στάιλς. Μόνο όταν εμφανίζεται ο Άλεκ Στάιλς η ταινία αρχίζει να αποκτά κάποια βάση - και ξέρετε ποιος υποδύεται τον Στάιλς, έτσι δεν είναι; Έχετε δει τους τίτλους τέλους, αν όχι την ίδια την ταινία. Κατευθείαν από το σημαντικό ντεμπούτο του στον πρωταγωνιστικό ρόλο του ως Τόμι Ούντο στο Kiss of Death , ο Ρίτσαρντ Γουίντμαρκ.

The Street with No Name Ως ο αρχηγός συμμορίας Άλεκ Στάιλς, που μισεί τις γυναίκες, είναι ναρκισσιστής και μικροβιοφοβικός , ο Γουίντμαρκ τονίζει την ερμηνεία του με τέτοιο τρόπο ώστε να απέχει μόλις ελάχιστα  από την τρέλα, αλλά είναι πολύ κοντά. Ο Λόιντ Νόλαν, τον οποίο πιστεύαμε εξαρχής ότι θα είναι ο πρωταγωνιστής, δεν έχει σχεδόν κανένα ρόλο.

   Η δράση διαδραματίζεται στους δρόμους της «Κεντρικής Πόλης», με τον Τζον ΜακΙντάιρ ως μέντορα του Κόρντελ και εφεδρικό ατζέντη του, τον Σάι Γκόρντον, στο απέναντι πανδοχείο, να γίνεται όλο και πιο άθλιος κάθε λεπτό στη ροή του έργου , αλλά να παρέχει στον Κόρντελ τη μόνη του προστασία.

   Σχεδόν εξίσου σημαντικό ρόλο με τον Γουίντμαρκ παίζει ο προαναφερθείς «δρόμος», στην πραγματικότητα το κέντρο του Λος Άντζελες την εποχή που γυριζόταν η ταινία, γεμάτος με αποτυχημένες λέσχες, αίθουσες μπιλιάρδου, αίθουσες με χαμηλές τιμές, φθηνά εστιατόρια, καταστήματα πυγμαχίας και κάθε είδους καταδύσεις. 

Γυρισμένο κυρίως τη νύχτα, ξεκινώντας από τη στιγμή που το λεωφορείο μπαίνει με τον Κόρντελ πάνω του και κατεβαίνει, το φιλμ προκαλεί μια αίσθηση χλιδής της μεγαλούπολης της δεκαετίας του 1940, τόσο ακαταμάχητης και αυθεντικής όσο μπορείτε να φανταστείτε. Βαθιά μέσα σας, ξέρετε ότι αυτό είναι (ήταν) όσο πιο αληθινό γίνεται.The Street with No Name[..........................................................]

See more => Movie Review – THE STREET WITH NO NAME (1948).

The Street with No Name (1948) - IMDb

The Street with No Name/Wikipedia


Πώς οι σχέσεις ΗΠΑ -Ισραήλ έφτασαν σε οριακό σημείο (Ανάλυση)

 

Άρθρο αναδημοσιευμένο από τους

Πώς το Ισραήλ έχασε την Αμερική


Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου AP Julia Demaree

Μια συμμαχία που συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης Μέσης Ανατολής βρίσκεται πλέον σε οριακό σημείο.

news247.gr


Η ανακοίνωση έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία στο Ισραήλ. Ήταν ημέρα εκλογών στις ΗΠΑ και ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έκανε ένα σχόλιο με εντελώς “χαλαρό” τρόπο: ότι θα περικόψει την ετήσια επιδότηση των 3,8 δισ. δολαρίων που παρέχει η Ουάσινγκτον στον ισραηλινό στρατό.

Σε καιρό ειρήνης, η βοήθεια αυτή καλύπτει περίπου το ένα έκτο του αμυντικού προϋπολογισμού του Ισραήλ· αποτελεί, ωστόσο, και τη ραχοκοκαλιά της αμερικανοϊσραηλινής συμμαχίας, συνδέοντας άρρηκτα τις ένοπλες δυνάμεις των δύο χωρών.

Μέχρι εκείνο το πρωί, οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι πίστευαν ότι βρίσκονταν σε τροχιά διαπραγματεύσεων για την ανανέωση του δεκαετούς μνημονίου στρατιωτικής βοήθειας των ΗΠΑ, το οποίο είχε αρχικά υπογραφεί επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα. Και μετά, ήρθαν οι δηλώσεις του Τραμπ στο Fox News.

“Το «τελείωσε» έτσι απλά;” διερωτάται έκπληκτος Ισραηλινός στρατιωτικός αξιωματούχος, ο οποίος είχε μόλις ταξιδέψει στην Ουάσινγκτον για να συζητήσει την επέκταση της συμφωνίας πέραν του 2028.

Ήταν μια θεαματική – και δημόσια – ήττα για το Ισραήλ, και ιδίως για τον επί μακρόν πρωθυπουργό του, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος έχτισε ολόκληρο το πολιτικό του προφίλ πάνω στη σχέση του με τον απρόβλεπτο Αμερικανό πρόεδρο – αλλά ίσως τελικά να έπαιξε λάθος τα χαρτιά του.

Τόσο ο Ντένις Ρος, πρώην διαπραγματευτής των ΗΠΑ για το Μεσανατολικό, όσο και ο Πίτερ Γουέλτς, Δημοκρατικός γερουσιαστής του Βερμόντ, δηλώνουν στους FT ότι έχει συντελεστεί μια “τεκτονική αλλαγή” στους δεσμούς των δύο χωρών – μιας συμμαχίας που καθόρισε τη σύγχρονη Μέση Ανατολή και όχι μόνο. Πολλοί ακόμη αξιωματούχοι, νυν και πρώην, συμμερίζονται αυτή την εκτίμηση.

Η Αμερική, η οποία έσπευσε να σταθεί στο πλευρό του Ισραήλ μετά τις φονικές επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, έχει πλέον κάνει πίσω, αντιδρώντας στον τρόπο με τον οποίο διεξήχθη ο πόλεμος στη Γάζα, αλλά και στις συνέπειες της σύγκρουσης με το Ιράν, την οποία πολλοί στις ΗΠΑ πιστεύουν ότι ενορχήστρωσε το ίδιο το Ισραήλ.

Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου και ο Τζ. Ντ. Βανς σε μπάνερ στην Τεχεράνη.

Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου και ο Τζ. Ντ. Βανς σε μπάνερ στην Τεχεράνη. AP Photo Vahid Salemi

Από τα κέντρα λήψης αποφάσεων της κυβέρνησης μέχρι την αμερικανική ενδοχώρα των Μεσοδυτικών πολιτειών, εδραιώνεται η πεποίθηση ότι η κορυφαία υπερδύναμη του πλανήτη χειραγωγήθηκε από τον μικρότερο σύμμαχό της και παρασύρθηκε σε έναν πανάκριβο πόλεμο, από τον οποίο πασχίζει τώρα να απεμπλακεί.

Η οργή των Αμερικανών για τον κοινό πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους πίσω από την εκλογική συντριβή του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στις ενδιάμεσες εκλογές της περασμένης εβδομάδας – ένα αποτέλεσμα πολύ χειρότερο από κάθε δυσοίωνη για τους Ρεπουμπλικανούς, πρόβλεψη.

“Η αμερικανική κοινή γνώμη στήριζε ανέκαθεν το Ισραήλ”, επισημαίνει ο Ρος. “Τώρα, για πρώτη φορά, το 60% των Αμερικανών αποδοκιμάζει το Ισραήλ και την πολιτική του”.

Το ρήγμα ξεπερνά κατά πολύ την εξαγγελία του Τραμπ για τη στρατιωτική βοήθεια – οι πρακτικές επιπτώσεις της οποίας παραμένουν ασαφείς – καθώς και τη δημοσκοπική κατάρρευση του Ισραήλ στις ΗΠΑ. Μεγάλα τμήματα τόσο των Δημοκρατικών όσο και των Ρεπουμπλικανών ασκούν πλέον ανοιχτά κριτική στη σχέση ΗΠΑ – Ισραήλ. Το πανίσχυρο φιλοϊσραηλινό λόμπι, η Aipac, κατέληξε να αποτελεί πολιτικό βαρίδι για αρκετούς υποψηφίους στις ενδιάμεσες εκλογές.

Παράλληλα, πληθαίνουν οι φωνές στις ΗΠΑ – ακόμη και μέσα στον σκληρό πυρήνα της κυβέρνησης Τραμπ – που ζητούν οριστική ρήξη με μια παραδοσιακή σχέση που μετρά πάνω από μισό αιώνα ζωής.

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, φαβορί για το προεδρικό χρίσμα των Ρεπουμπλικανών το 2028, έχει ήδη χρεώσει στον πόλεμο με το Ιράν τις ιστορικές απώλειες του κόμματός του. Σε ανάρτησή του στο X, σημείωσε ότι ένα από τα κυρίαρχα αιτήματα των ψηφοφόρων ήταν να “επαναπροσδιορίσουν οι ΗΠΑ τη σχέση τους με το Ισραήλ”. Ο γιος του προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, έσπευσε να δηλώσει ότι συμφωνεί “100, 100, 100”.

Από την πλευρά του, ο Έρικ Λεβίν, φιλοϊσραηλινός Ρεπουμπλικανός χρηματοδότης, εκφράζει την απόγνωσή του: “Δεν υπάρχει απολύτως τίποτα που να μπορεί να κάνει το Ισραήλ, γιατί ο Τύπος και τα ΜΜΕ στην Αμερική το μισούν. Δεν μπορούν να κερδίσουν τον επικοινωνιακό πόλεμο”.

Ο ίδιος δεν επιρρίπτει ευθύνες στην ισραηλινή κυβέρνηση για τις επιχειρήσεις στη Γάζα, όπου περισσότεροι από 74.500 Παλαιστίνιοι έχουν χάσει τη ζωή τους αφότου η Χαμάς πυροδότησε τον πόλεμο με τη δική της επίθεση όταν και σκότωσε περίπου 1.200 ανθρώπους στο Ισραήλ και παίρνοντας 251 ομήρους.

Αντίθετα, υποστηρίζει ότι το Ισραήλ απέτυχε παταγωδώς να εξηγήσει τη λογική πίσω από την ισοπέδωση πολιτικών υποδομών και τις παράπλευρες απώλειες. “Ο κόσμος είναι σοκαρισμένος”, παραδέχεται ο Λεβίν. “Οι εικόνες μιλούν από μόνες τους. Αλλά χρειάζεται να εξηγήσεις ότι «βομβαρδίσαμε εκείνη την πολυκατοικία επειδή η Χαμάς έκρυβε σήραγγες από κάτω»”.

Καταστροφή στη Γάζα

Καταστροφή στη Γάζα AP Photo Jehad Alshrafi

Η φθορά στη συμμαχία γιγαντωνόταν σταδιακά καθ’ όλη τη διάρκεια της πολιτικής κυριαρχίας του Νετανιάχου στο Ισραήλ, σύμφωνα με πολιτικούς και διπλωμάτες που εργάστηκαν επί χρόνια για τη διατήρηση των διμερών σχέσεων.

Πολλοί αξιωματούχοι και αναλυτές εκτιμούν ότι το ρήγμα οφείλεται εν μέρει στην επιλογή του Ισραηλινού πρωθυπουργού να εγκαταλείψει την πάγια τακτική της δικομματικής ισορροπίας, ταυτιζόμενος με Ρεπουμπλικανούς όπως ο Τραμπ εις βάρος των σχέσεων με Δημοκρατικούς προέδρους, όπως ο Ομπάμα και ο Τζο Μπάιντεν.

Άλλοι, ωστόσο, ρίχνουν το βάρος στον πόλεμο με το Ιράν.

Λίγες ημέρες μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, στις οποίες οι Ρεπουμπλικανοί του Τραμπ έχασαν τόσο τη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και τη Γερουσία από τους Δημοκρατικούς, ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον πρόεδρο πού αποδίδει την ήττα. Ο Τραμπ υπήρξε ωμός.

Οι Αμερικανοί ήταν δυσαρεστημένοι με τον πόλεμο στο Ιράν και με τις υψηλές τιμές των καυσίμων, δήλωσε στο CBS. Και έπειτα πρόσθεσε έναν ακόμη παράγοντα: “Υπάρχει, όσο απίστευτο κι αν φαίνεται, μια τεράστια αντιπάθεια για το Ισραήλ”.

Μια “παραπάνω από ειδική” σχέση

Για το μεγαλύτερο μέρος της σχεδόν 80χρονης ιστορίας του, το Ισραήλ απολάμβανε την ακλόνητη δικομματική στήριξη των ΗΠΑ. Η σχέση αυτή εδραζόταν στη βαθιά ριζωμένη πεποίθηση της Ουάσινγκτον ότι το Ισραήλ δεν άξιζε απλώς μια προνομιακή μεταχείριση – με πακτωλό αμερικανικών κονδυλίων και πολιτικής κάλυψης – αλλά ότι η ύπαρξή του ήταν ζωτικής σημασίας και για τις δύο χώρες.

Οι ΗΠΑ λειτούργησαν ως ασπίδα για το Ισραήλ απέναντι στις καταδίκες του ΟΗΕ, το υπερασπίστηκαν έναντι εχθρών και επικριτών του, χρηματοδότησαν και εξόπλισαν τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF), ανέχτηκαν το βαρύ τίμημα σε ζωές αμάχων στις γειτονικές χώρες του και αναγνώρισαν ορισμένες από τις εδαφικές του προσαρτήσεις, με κορυφαία εκείνη στα συριακά Υψίπεδα του Γκολάν.

H δημόσια συμφωνία εγγυάται ότι το Ισραήλ θα διατηρεί πάντα “ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα” έναντι των περιφερειακών του αντ


ιπάλων, ενώ h μυστική συμφωνία – που σφυρηλατήθηκε μεταξύ της Ισραηλινής πρωθυπουργού Γκόλντα Μέιρ και του Αμερικανού προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον – επιτρέπει στο Ισραήλ να διατηρεί ένα κρυφό πυρηνικό οπλοστάσιο.

Συνολικά, το Ισραήλ έχει λάβει περισσότερη αμερικανική βοήθεια από οποιοδήποτε άλλο κράτος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: πάνω από 300 δισ. δολάρια σε διμερή ενίσχυση και αντιπυραυλική άμυνα (σε τιμές προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό), σύμφωνα με την ανεξάρτητη Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου (CRS).[...............]

Πώς το Ισραήλ έχασε την Αμερική

Κυριακή, Νοεμβρίου 15, 2026

F. Schubert - Sonata D 821 "Arpeggione" - Martha Argerich - Mischa Maisky

 Franz Schubert - Sonata per violoncello e pianoforteD 821 "Arpeggione" 

- Martha Argerich - Mischa Maisky - 

Milano 2016

 0:29 

I. Allegro moderato 

- 12:58 

 II. Adagio 

- 17:22 

 III. Allegretto 

Το έργο γράφτηκε αρχικά για το εξαφανισμένο πλέον όργανο "αρπετζόνε" και σήμερα ερμηνεύεται συνήθως με τσέλο.

 Εκείνη την εποχή, οι δύο καλλιτέχνες ερμήνευσαν αυτό το κομμάτι με εξαιρετική ποιότητα, με τον Maisky να προσδίδει στο τσέλο έναν ζεστό και διαυγή ήχο, ενώ η Argerich, με τον ρόλο του πιάνου, παρείχε εξαιρετικά λεπτομερή υποστήριξη.

Σχετικά με τις ηχογραφήσεις: Πρέπει να σημειωθεί ότι η επίσημη ηχογράφηση του άλμπουμ Carte blanche (Deutsche Grammophon) με την Argerich και τον Maisky να ερμηνεύουν τη Σονάτα για Αρπετζόνε D 821, στην πραγματικότητα ηχογραφήθηκε το 2007 στο Φεστιβάλ του Verbier, και όχι στη συναυλία του Μιλάνου το 2016.


ΜΙΑ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ : 250 ελληνικά διηγήματα από τη Μεταπολίτευση έως τις μέρες μας [1/4]

 

Ρήγματα: Πανόραμα 250 ελληνικών διηγημάτων της περιόδου 1974-2024 [1/4]

του Π. EΝΙΓΟΥΕΪ

neoplanodion.gr

Στον Αχιλλέα Κυριακίδη,
για την έμμεση παρότρυνσή του

Με την παρούσα μελέτη επιχειρούμε μια πανοραμική ανασκόπηση της ελληνικής πεζογραφίας, εστιάζοντας σε δύο συγγενείς αλλά διακριτές μορφές του αφηγηματικού λόγου: το διήγημα και το μικροδιήγημα (διηγήματα κάτω των 700 λέξεων), και συγκροτώντας έτσι μια διπλή χαρτογράφηση 250 κειμένων κατά την πεντηκονταετία που ακολούθησε τη Μεταπολίτευση.

Η μελέτη βασίζεται σε μια τυπολογική ταξινόμηση εννέα κατηγοριών. Η κατάταξη αυτή δεν διεκδικεί οριστικότητα, καθώς οι υποκατηγορίες είναι άπειρες και τα κείμενα συχνά υβριδικά. Συνιστά περισσότερο ένα εργαλείο προσανατολισμού, αλλά και μια πρόσκληση για περαιτέρω αναγνώσεις στον ποικιλόμορφο κόσμο της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας.

Η παρούσα εργασία, που θα αναρτηθεί σε τέσσερις συνέχειες, αποτελεί εμπλουτισμό, επεξεργασία και την τελική σύνθεση μιας παρουσίασης ελληνικών διηγημάτων της περιόδου 1974-2024, όπως αυτή δημοσιεύτηκε στην bookpress: Μικρός οδηγός στο ελληνικό διήγημα 1974-2024: 50 αντιπροσωπευτικά διηγήματα όλων των κατηγοριών (16/5/2025) και Η ντοπιολαλιά στο ελληνικό διήγημα 1974 – 2020: Από τον Βαλτινό στον Κανελλόπουλο (5/9/2026), στον Αναγνώστη: Ελληνίδες διηγηματογράφοι 1975-2025 (13/1/2026) και στο Νέο Πλανόδιον: Το ελληνικό διήγημα 1974-2024: 50 επιλογες (11/9/2025).

///

Το ελληνικό διήγημα μετά τη Μεταπολίτευση γνωρίζει έναν εντυπωσιακό μετασχηματισμό, τόσο σε επίπεδο μορφής όσο και περιεχομένου. Η λογοτεχνική παραγωγή της περιόδου δεν περιορίζεται σε δύο τρεις αφηγηματικούς τύπους, αλλά εκτείνεται σε πλήθος μορφών και τεχνοτροπιών. Αν κάτι χαρακτηρίζει αυτή την εποχή είναι η ποικιλομορφία και η πολυγλωσσία.

Η γλώσσα των διηγημάτων παρεκκλίνει συχνά από τον «λογοτεχνικό κανόνα» καθώς εκτός από την καθημερινή συναντούμε ένα ευρύ φάσμα: λυρική, στομφώδης, ρεαλιστική, σκωπτική, αρχαιοπρεπής, ακατέργαστη, λαϊκή μέχρι βωμολοχική. Το ύφος κινείται μεταξύ τρυφερότητας και σαρκασμού, ρεαλισμού και αφαίρεσης, συναισθήματος και ειρωνείας. Ορισμένοι συγγραφείς υιοθετούν ένα δημοσιογραφικό, αποστασιοποιημένο ύφος, άλλοι πειραματίζονται με την ποιητικότητα και μερικοί με τον «ζωντανό» θεατρικό λόγο.

Θεματικά συναντάμε πολιτικά και ιστορικά τραύματα (Εμφύλιος, Μικρασιατική καταστροφή, Κατοχή, χούντα), αστικές-καθημερινές ιστορίες, υπαρξιακή αποξένωση, τύπους στο περιθώριο, τοπικές ιστορίες, φανταστικές αφηγήσεις, ακόμη και την ίδια την αφήγηση ως θέμα: μεταμυθοπλαστικές ιστορίες.

Η μελέτη επιχειρεί μια διαδρομή στον πυρήνα του ελληνικού διηγήματος της περιόδου 1974-2024, εστιάζοντας όχι μόνο σε ονόματα αναγνωρισμένα και καταξιωμένα, αλλά και σε φωνές λιγότερο προβεβλημένες, παρουσιάζοντας συνοπτικά, αλλά μεθοδικά, τις βασικές κατηγορίες και υποκατηγορίες και τα αντιπροσωπευτικά διηγήματα ανά κατηγορία.

 

Α΄ ΜΕΡΟΣ

1. ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ

Η μνήμη υπήρξε ένας από τους πλέον αγαπημένους άξονες του ελληνικού μεταπολιτευτικού διηγήματος.  Οι συγγραφείς δεν ανακαλούν το παρελθόν για να αφηγηθούν απλώς μια ιστορία, ή να αναπολήσουν περασμένες εποχές, αλλά για να κατανοήσουν το παρόν. Δεν αφηγούνται όσα συνέβησαν κάποτε, αλλά το λόγο που τα γεγονότα εξακολουθούν να τους επηρεάζουν σήμερα με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Αντιμετωπίζουν το παρελθόν με νηφαλιότητα, με ειρωνεία, με λιτό ύφος αλλά και κριτική διάθεση.

Το «μικρό» και το «ασήμαντο» αποκτούν κεντρική θέση [1]. Το «διήγημα της μνήμης» δεν είναι απλώς αναδρομικό αλλά παροντικό και κριτικό. Αναμετριέται με το παρελθόν όχι για να το αναπαραστήσει, αλλά για να το ξανασκεφτεί και να αναδείξει τις αντιφάσεις της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.

Από το εξομολογητικό ύφος του Ιωάννου και τη νοσταλγία του Παπαδημητρακόπουλου έως τη δραματική ένταση του Μηλιώνη, τα διηγήματα αυτής της ενότητας συνθέτουν ένα παλίμψηστο μνήμης. Ένα αρχείο συναισθημάτων, αφανών ηρώων και «ασήμαντων» στιγμών που διεκδικούν τη δική τους θέση στη μικρή, τοπική ιστορία [2].

Ιστορία και μνήμη

Υποκατηγορία που συγκροτεί έναν από τους πιο δραματικά φορτισμένους πυρήνες του διηγήματος της περιόδου. Κοινό χαρακτηριστικό των διηγημάτων είναι η αποφυγή της ρητορικής και του μελοδραματισμού καθώς ακόμη και στις πιο ακραίες σκηνές βίας, η ένταση προκύπτει από την οικονομία και τη λιτότητα.

 

Γιώργος Ιωάννου, «Ψηλά στο Εσκί Ντελίκ»
[Η μόνη κληρονομιά, Ερμής, 1974, τώρα Κέδρος, 2024]

Διήγημα-χρονικό που μέσα από την ιστορία δύο οικογενειών προσφύγων αφηγείται την πορεία μιας ολόκληρης γενιάς: άφιξη στη Θεσσαλονίκη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, μεσοπόλεμος, Κατοχή-Εμφύλιος, μετανάστευση στις δεκαετίες ’50 και ’60.

Ο Ιωάννου, με τον χαρακτηριστικό εξομολογητικό και παρατηρητικό τόνο, δεν εξιδανικεύει τους πρόσφυγες· δείχνει τα ελαττώματα, τη μικροπρέπεια, την κουτοπονηριά, αλλά και την αλληλεγγύη τους.

Γλώσσα λαϊκή, δίνει την αίσθηση ότι ακούμε μια γιαγιά ή έναν θείο.

 

Χριστόφορος Μηλιώνης, «Η αποκριά»
[Ακροκεραύνια, Κέδρος, 1976, τώρα Κίχλη, 2024]

Σκληρό αφήγημα εστιασμένο στον βαρύ χειμώνα του Εμφυλίου στην περιοχή των Ιωαννίνων.

Ένα παιδί  –πρόσφυγας ανάμεσα σε άλλους «συμμοριοπλήκτους»–, αφηγείται τις περιπέτειες της οικογένειάς του για ανεύρεση στέγης μετά την εκδίωξή τους από τα χωριά τους με απόφαση της κυβέρνησης. Έτσι γνωρίζει τον κυρ-Γιάννη, νεκροθάφτη με αριστερές ιδέες. Η κορύφωση έρχεται το τριήμερο της Αποκριάς όπου το γλέντι στην πλατεία της κωμόπολης διακόπτεται όταν δύο μεθυσμένοι στρατιώτες παρουσιάζουν ως λάφυρο το κομμένο κεφάλι ενός αντάρτη. Η σκηνή της αναγνώρισης του νεκρού αντάρτη –που είναι ο γιος του κυρ Γιάννη– από τον ίδιο τον πατέρα, είναι από τις πλέον τραγικές της ελληνικής διηγηματογραφίας.

Ο τόνος της αφήγησης αποφεύγει κάθε μελοδραματισμό. Ωστόσο ο συγγραφέας συμπάσχει άδηλα με τον ήρωα και με τους υπόλοιπους χωρικούς.

 

Τόλης Καζαντζής, «Ο διεθνής»
[Ενηλικίωση, Ερμής, 1980. Τώρα στο: Τόλης Καζαντζής, Η παρέλαση / Ενηλικίωση, Νεφέλη, 1995.]

Συγκινητικό και πολιτικά φορτισμένο σύντομο αφήγημα που συνδυάζει μια ποδοσφαιρόφιλη ιστορία με το κλίμα των πρώτων χρόνων της μετεμφυλιακής Ελλάδας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Τσέλιος, ένα «φιντάνι» του ποδοσφαίρου, που από τα «τσαΐρια» της Δράμας φτάνει γρήγορα να γίνει βασικό στέλεχος της Εθνικής και να αποθεωθεί ως «Μακεδονική λαίλαψ».

Όμως ο Τσέλιος συλλαμβάνεται για πολιτική δράση, κατηγορείται ότι συμμετείχε σε παράνομη συγκέντρωση και βρίσκεται αντιμέτωπος με το στρατοδικείο και την εκτέλεση. Αρνούμενος να αποκηρύξει τις κομμουνιστικές του πεποιθήσεις οδηγείται, τελικά, σε ισόβια φυλάκιση, την ίδια στιγμή που παράγοντες και συνήγοροι προσπαθούν μάταια να τον σώσουν .

Όταν τελικά αποφυλακίζεται μετά από χρόνια κανείς δε θυμάται ούτε τον ίδιο ούτε την ιστορία του.

Η μνήμη του ποδοσφαίρου βραχεία, η αφήγηση του Τόλη Καζαντζή μακρά.

 

Πρόδρομος  Χ. Μάρκογλου, «Ταξίδι στο Νέστο»
[Διέφυγε το μοιραίον, Νεφέλη, 2003.]

Αφήγημα όπου μια προσωπική ιστορία διασταυρώνεται με την Ελλάδα στα χρόνια του Εμφυλίου.

Η αφήγηση ακολουθεί τον αφηγητή και την οικογένειά του σ’ ένα ταξίδι μετά τον ποταμό Νέστο, κοντά στους Τοξότες, όπου ντόπιοι ιερείς κερδοσκοπούν σ’ ένα καλοστημένο παιχνίδι με την, υποτιθέμενη, εμφάνιση της ίδιας της Παναγίας πάνω από ένα καραγάτσι.

Αίσθηση προκαλεί η αντίθεση ανάμεσα στον ορθολογισμό του αφηγητή και στη συλλογική πίστη των προσκυνητών. Η σκηνή δε της «θαυματουργής» τελετής οδηγεί το πλήθος σε κατάσταση υστερίας για λύτρωση και θεραπεία.

Η καταστροφική πυρκαγιά από κεραυνό στο τέλος του κειμένου διαλύει την τελετουργία και τις ψευδαισθήσεις, και οι άνθρωποι επιστρέφουν στην καθημερινότητά τους.

 

Αλμπέρτος Ναρ, «Σαλονικάϊ, δηλαδή Σαλονικιός»
[Σαλονικάϊ, δηλαδή Σαλονικιός, Νεφέλη, 1999]

Νοσταλγικό διήγημα όπου παρακολουθούμε τον Τζάκο Σουλέμα, έναν ηλικιωμένο Εβραίο της Θεσσαλονίκης, να επιστρέφει στην πόλη έπειτα από χρόνια, ως τουρίστας πλέον, από τη Χιλή.

Περιδιαβαίνοντας τους δρόμους της αγνώριστης Θεσσαλονίκης, ανακαλεί το παρελθόν του: τη φτώχεια της παιδικής ηλικίας, τη σκληρή εργασία, τον πόλεμο, τις διώξεις και την εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας.

Αφήγηση αποσπασματική με εναλλαγές στο παρόν και στο παρελθόν καθώς ο ήρωας νιώθει διπλά αποξενωμένος: ξένος στη νέα του πατρίδα αλλά και σε αυτή των παιδικών του χρόνων, που δεν υπάρχει βέβαια. Έτσι, η επαναλαμβανόμενη φράση «Σαλονικάι, δηλαδή Σαλονικιός» αποκτά ειρωνικό χαρακτήρα.

 

Νίκος Μπακόλας, «Αυτό το αίμα είναι…»
[Το ταξίδι που πληγώνει και άλλα διηγήματα, Κέδρος, 2000. Πρώτη δημοσίευση: περ. Παραφυάδα, τχ. 5. 1989.]

Ο ήρωας της ιστορίας, μετά τη χρεοκοπία του εργοστασίου του, ανακαλεί το παρελθόν του ίδιου αλλά και της οικογένειάς του, κι έτσι ξεδιπλώνεται η ιστορία μιας ζωής σημαδεμένης από αγώνες, φτώχεια και πολιτικές διώξεις.

Μιλά για τα δύσκολα χρόνια μετά τον Εμφύλιο, και την προσπάθεια με τον αδελφό του να προκόψουν, αρχικά ως τεχνίτες, αργότερα ως μικροεπιχειρηματίες και κατόπιν φτιάχνοντας ένα εργοστάσιο. Η σύγκρουση όμως με τα συνδικάτα και τα δυσβάστακτα χρέη οδηγούν τελικά στην πτώση και στο κλείσιμο του εργοστασίου.

Πικρός, ειρωνικός, απολογισμός μιας γενιάς που ξεκίνησε με ιδανικά και συλλογικούς αγώνες, αλλά κατέληξε παγιδευμένη σε αντιφάσεις: οι ίδιοι άνθρωποι που κάποτε αγωνίζονταν για κοινωνική δικαιοσύνη βρίσκονται, σε δεύτερο χρόνο, αντιμέτωποι με όσα πρέσβευαν.

 

Τάσος Χατζητάτσης, «Απολυμένη Πέτρα»
[Ακροτελεύτιοι εσπερινοί, Πόλις, 2009]

Ο αφηγητής μάς ταξιδεύει σε διαφορετικές χρονικές περιόδους: μιλά για την παιδική του φιλία με τον Μίλτο και τη γοητευτική Μπέμπα στις μέρες της Κατοχής. Κατόπιν διαπερνά  τον Εμφύλιο, συνεχίζει με τη Δικτατορία και φτάνει ως τα τέλη του εικοστού αιώνα. Η αφήγηση παραθέτει στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής, ερωτικές σκηνές, οικογενειακές ιστορίες αλλά και πολιτικά γεγονότα δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό μωσαϊκό.

Η «Απολυμένη Πέτρα» –τόπος άλλοτε συνάντησης ανταρτών και τώρα τουριστικός ξενώνας– γίνεται σύμβολο του πώς ο τόπος και η μνήμη μεταμορφώνονται με το πέρασμα του χρόνου, χάνοντας την ιστορική τους αξία.

Η «μεγάλη εικόνα», η Ιστορία, και η «μικρή», η ερωτική επιθυμία των πρωταγωνιστών, συνταξιδεύουν, αφήνοντας εν τέλει μια γλυκόπικρη νοσταλγία και μια ειρωνική αποδοχή.

 

Γιώργος Ιωάννου, «Ο θείος Βαγγέλης»
[Η μόνη κληρονομιά, Ερμής, 1974, τώρα Κέδρος, 2024]

Ο θείος Βαγγέλης, έφεδρος αξιωματικός, πολεμά γενναία στον πόλεμο του ’40, αλλά στον εμφύλιο «πολύ αχαμνός, πολύ μαδημένος πια, για πολεμιστής», καταλήγει να εκφωνεί συνεχώς (τους ίδιους) επικήδειους λόγους για τους νεκρούς στρατιώτες.

Το επεισόδιο της Πρωτοχρονιάς στο σπίτι του αφηγητή, δίνει μια κωμικοτραγική διάσταση στην αφήγηση.

Η ιστορία κλείνει με την αρρώστια και τον πρόωρο θάνατο της γυναίκας του, που φέρνει τον θείο Βαγγέλη αντιμέτωπο με τον προσωπικό πόνο: «Αυτός που είχε θάψει και θάψει ξένους, ένιωθε στο πετσί του τον θάνατο. Λέξη δεν ήταν σε θέση να προφέρει.»

Ειρωνεία και πικρό, μαύρο χιούμορ που συνδυάζει το προσωπικό με το ιστορικό και δείχνει πόσο βαθιά και επώδυνα επηρεάζει ο πόλεμος την ανθρώπινη ψυχή.

 

Μαρία Κουγιουμτζή, «Ο βάλτος»
[Όλα μπορούν να συμβούν μ’ ένα άγγιγμα, Καστανιώτη, 2016]

Ένας νεαρός βοηθός γιατρού φτάνει στο χωριό Βαριά, έναν τόπο χτισμένο πάνω σε αποξηραμένο βάλτο, που κουβαλά τη μνήμη του Εμφυλίου. Ο γιατρός του χωριού τον στέλνει να επισκεφθεί τον γερο-Γαβρήλο, έναν παλιό «άρχοντα» του τόπου, ο οποίος του αφηγείται ιστορίες από του εμφύλιου σπαραγμού, αποκαλύπτοντας ότι είχε σκοτώσει ανθρώπους και τα σώματά τους τα είχε ρίξει στον βάλτο. Οι νεκροί επιστρέφουν ως φαντάσματα: η κόρη του, η γυναίκα του και οι σκοτωμένοι μοιάζουν να κατοικούν μέσα στο σπίτι.

Ρεαλισμός με γοτθική ατμόσφαιρα και στοιχεία μεταφυσικού τρόμου.

Γλώσσα πυρετική, γεμάτη εικόνες λάσπης, υγρασίας, και σήψης, δημιουργεί κλίμα ασφυξίας, σαν να βυθίζεται κάποιος σιγά-σιγά σε βάλτο.

 

Μικρές ζωές

Υποκατηγορία που το βλέμμα της στρέφεται από τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα στις αφανείς ζωές. Η μνήμη εδώ αναφέρεται σε ένα κόσμο που σβήνει ή που έχει χαθεί: επαγγέλματα που εξαφανίζονται, γειτονιές που μεταμορφώνονται, έθιμα που έχουν ξεχαστεί.

Κοινό χαρακτηριστικό η προφορικότητα, η λαϊκή γλώσσα και η λιτότητα, όπου διακρίνεται μια υπαρξιακή αγωνία. Παράλληλα, κυριαρχεί μια τρυφερότητα, ενίοτε αναμεμειγμένη με χιούμορ ή ειρωνεία, που παρουσιάζει τους ήρωες των ιστοριών χωρίς εξιδανίκευση.

*

Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος, «Ο Αμερικάνος»
[Ο οβολός και άλλα διηγήματα, Νεφέλη, 2004. Τώρα από Κίχλη, 2023.]

Διήγημα που συνδυάζει παιδική μνήμη, λαϊκή αφήγηση και νοσταλγία.

Ο αφηγητής θυμάται τον γείτονα-μετανάστη, που απουσίαζε χρόνια στην Αμερική, να επιστρέφει στο χωριό φορτωμένος με ιστορίες και παράξενα αντικείμενα, όπως ένα ραδιόφωνο: η σκηνή της παρουσίασής του, το βραχυκύκλωμα και η ανατίναξή του περιγράφονται με κωμικότητα αλλά και αρκετή δόση ματαιότητας.

Ο «Αμερικάνος» κουβαλάει έναν αέρα άλλου κόσμου, μια φιγούρα ανάμεσα στο εξωτικό και το τραγικό, που όμως τελικά καταλήγει μόνος, φτωχός, ξένος στην ίδια του τη γειτονιά.

Η ακροτελεύτια σκηνή του διηγήματος, όπου ο «Αμερικάνος» πεθαίνει στην Κατοχή από δηλητηρίαση, είναι από τις πιο συγκλονιστικές της ελληνικής διηγηματογραφίας.

 

Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος, «Τα γαϊδούρια»
[Ο θησαυρός των αηδονιών, Γαβριηλίδης, 2009. Τώρα από Κίχλη 2024.]

Εμβληματικό μικροδιήγημα της «μνήμης» που συνδυάζει αριστοτεχνικά αφηγηματική οικονομία και ηθικό φορτίο.

Σε μόλις 180 λέξεις, το κείμενο μιλά για την παιδική εμπειρία, τη συλλογική μνήμη, την ενοχή και τη βία. Το θέμα –η θανάτωση των ζώων όταν αυτά παύουν να είναι «χρήσιμα»– χρησιμοποιείται ως μεταφορά για τη σκληρότητα απέναντι στην ανημποριά της τρίτης ηλικίας.

Η αδράνεια των κατοίκων μπροστά στη βία, καυστικό κοινωνικό σχόλιο για έναν χώρο που συνυπάρχει με τη φρίκη.

 

Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος, «Θερμά θαλάσσια λουτρά»
[Θερμά θαλάσσια λουτρά, Εγνατία, 1980, τώρα από Κίχλη, 2021]

Ακόμη μία παιδική ανάμνηση του συγγραφέα, αυτή τη φορά για τα καλοκαίρια πριν από τον πόλεμο.

Κάθε καλοκαίρι η θεία του προετοιμάζεται τελετουργικά για τις διακοπές της στα θαλάσσια λουτρά σε παρακείμενη περιοχή. Η αφήγηση περιγράφει με λεπτομέρεια τον κόσμο  της εποχής: τον σιδηροδρομικό σταθμό, τον σταθμάρχη, το βαγόνι με τους λουόμενους, τις ξύλινες εγκαταστάσεις των λουτρών που προχωρούν μέσα στη θάλασσα.

Στο τελευταίο μέρος έρχεται η δραματική τροπή. Ένας Ρώσος πρόσφυγας, εξαιρετικός κολυμβητής, ανεβαίνει στη στέγη των λουτρών για μια θεαματική βουτιά από ψηλά, πλην όμως πέφτει σε έναν σπασμένο πάσσαλο και πεθαίνει, διακόπτοντας την ειδυλλιακή ατμόσφαιρα.

Και εδώ ο Παπαδημητρακόπουλος δεν ενδιαφέρεται για την πλοκή, όσο για την αναβίωση μιας ολόκληρης εποχής που έχει πια εξαφανιστεί.

 

Μάρκος Μέσκος, «Οι καφέδες του μπαρμπα-Γιάννη»
[Μουχαρέμ, Νεφέλη, 1999]

Ο αφηγητής ανακαλεί τη μορφή ενός Μικρασιάτη μερακλή καφετζή, του μπαρμπα-Γιάννη. Μέσα στη φτωχή αλλά ζωντανή γειτονιά, ο μπαρμπα-Γιάννης κερδίζει την εκτίμηση όλων, καθώς φτιάχνει τον καφέ «στα μέτρα» του καθενός. Η φήμη του μεγαλώνει και αποκτά «τσιράκι» για να ανταποκρίνεται στις παραγγελίες. Ωστόσο, ένα αρνητικό σχόλιο ενός τραπεζικού υπάλληλου για την ποιότητα του καφέ του, τον συντρίβει, το παίρνει κατάκαρδα και αποπειράται να αυτοκτονήσει. Δεν τα καταφέρνει, σώζεται αλλά απομονώνεται από τους γύρω και πεθαίνει ξεχασμένος.

Ο μπαρμπα-Γιάννης δεν είναι απλώς ένας καφετζής, αλλά κάτι παραπάνω: ένας παθιασμένος με την –όποια– εργασία του, στην οποία βρίσκει νόημα αλλά και αναγνώριση. Η προσβολή που δέχεται δηλητηριάζει το ίδιο του το είναι.

Εν τέλει η αξιοπρέπεια –αρκετά εύθραυστη– εξαρτάται από την κοινωνική αναγνώριση.

 [...................................]Συνεχίστε την Ανάγνωση