Πέμπτη, Νοεμβρίου 19, 2026

Λύχνος : η επί χιλιάδες έτη χρυσή σταγόνα φωτός του νυχτερινού χώρου

Πώς θα ήταν μια βόλτα στο κέντρο της Θεσσαλονίκης πριν από δεκαπέντε αιώνες, λίγο μετά τη δύση του ήλιου;

Ραφαήλ Γκαϊδατζής


Χωρίς φωτισμένες βιτρίνες, χωρίς προβολείς στις προσόψεις των κτιρίων, χωρίς τα φώτα των αυτοκινήτων και τις λάμπες των δρόμων, χωρίς τη συνεχή λάμψη που σήμερα κάνει τη νύχτα της πόλης να μοιάζει σχεδόν με προέκταση της ημέρας.

Στη βυζαντινή Θεσσαλονίκη, το σκοτάδι άλλαζε τις συνθήκες της καθημερινότητας. Οι άνθρωποι στηρίζονταν σε μικρές φλόγες για να φωτίσουν τα σπίτια τους, τους χώρους εργασίας και τις εκκλησίες τους.

Ένα πήλινο λυχνάρι, λίγο λάδι και ένα φυτίλι μπορούσαν να προσφέρουν το απαραίτητο φως για τις δραστηριότητες που συνεχίζονταν μετά τη δύση.

Αυτή η διαφορετική σχέση με τη νύχτα αποκαλύπτεται μέσα από τα αντικείμενα που έχουν φέρει στο φως οι αρχαιολόγοι.

Στο κέντρο της σημερινής Θεσσαλονίκης έχουν βρεθεί λυχνάρια της ύστερης ρωμαϊκής και πρώιμης βυζαντινής περιόδου, ενώ το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού διατηρεί φωτιστικά σκεύη και άλλα αντικείμενα που μας επιτρέπουν να προσεγγίσουμε την καθημερινή ζωή μιας πόλης χωρίς ηλεκτρισμό.

Τα λυχνάρια που βρέθηκαν στην καρδιά της Θεσσαλονίκης

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αρχαιολογικά στοιχεία προέρχεται από την οδό Βασιλέως Ηρακλείου 45, στην καρδιά του σημερινού εμπορικού κέντρου.

Κατά τη διάρκεια σωστικής ανασκαφής, που πραγματοποιήθηκε το 2009–2010, αποκαλύφθηκαν τμήματα της υστερορωμαϊκής πόλης, με δρόμους και οικοδομικά συγκροτήματα. Σημαντικές οικοδομικές φάσεις χρονολογούνται στον 5ο και τον 6ο αιώνα μ.Χ.

Ανάμεσα στα ευρήματα υπήρχαν λυχνάρια, τα οποία αποτέλεσαν αντικείμενο ειδικής επιστημονικής μελέτης από τη Σοφία Ακριβοπούλου, τον Περικλή Σλαμπέα και την Παρασκευή Λεβεντέλη.

Η έρευνα εξετάζει τους τύπους των φωτιστικών σκευών και στοιχεία που σχετίζονται με την παραγωγή τους, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τη χρήση του τεχνητού φωτισμού στη Θεσσαλονίκη εκείνης της εποχής.

Η σύνδεση με τη σημερινή πόλη είναι εντυπωσιακή. Σε έναν δρόμο γεμάτο καταστήματα, γραφεία και καθημερινή κίνηση, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν για να φωτίζουν τη ζωή των κατοίκων πριν από περίπου 1.500 χρόνια.

Πόσο φως μπορούσε να δώσει ένα μικρό λυχνάρι;

Το λυχνάρι ήταν μια απλή αλλά αποτελεσματική συσκευή φωτισμού. Στο εσωτερικό του τοποθετούνταν καύσιμη ύλη, συνήθως λάδι, ενώ από ένα μικρό άνοιγμα περνούσε το φυτίλι που διατηρούσε τη φλόγα.

Η ένταση του φωτός ήταν πολύ μικρότερη από εκείνη των σύγχρονων ηλεκτρικών λαμπτήρων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα λυχνάρι ήταν άχρηστο μέσα στο σκοτάδι.

Όταν βρισκόταν κοντά στην επιφάνεια όπου εργαζόταν κάποιος, μπορούσε να εξυπηρετήσει συγκεκριμένες δραστηριότητες. Δεν ήταν απαραίτητο να φωτίζεται ολόκληρο το δωμάτιο για να μπορεί ένας άνθρωπος να χρησιμοποιήσει τα χέρια του ή να κινηθεί σε έναν γνώριμο χώρο.

Η θέση του λυχναριού, το ύψος του, η ποιότητα του καυσίμου και το φυτίλι επηρέαζαν το αποτέλεσμα.

Σε αντίθεση με τη σημερινή συνήθεια να φωτίζουμε ομοιόμορφα ένα ολόκληρο δωμάτιο, ο τεχνητός φωτισμός μπορούσε να συγκεντρώνεται γύρω από συγκεκριμένα σημεία και δραστηριότητες.

Κάθε φλόγα απαιτούσε φροντίδα. Χρειαζόταν καύσιμο, συντήρηση του φυτιλιού και προσοχή ώστε να αποφεύγονται ατυχήματα. Το φως, με άλλα λόγια, δεν ήταν κάτι που αποκτούσε κανείς πατώντας έναν διακόπτη.

Ένα χάλκινο λυχνάρι με λαβή σε σχήμα σταυρού

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αντικείμενο της συλλογής του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού είναι ένα χάλκινο λυχνάρι του 6ου αιώνα, που προέρχεται από τις Λουλουδιές Κίτρους Πιερίας.

Το αντικείμενο έχει μήκος μόλις 15,7 εκατοστά και διαθέτει λαβή σε σχήμα σταυρού, καθώς και αλυσίδα ανάρτησης.

Η κατασκευή του δείχνει ότι τα φωτιστικά μέσα δεν περιορίζονταν στα πήλινα λυχνάρια που τοποθετούνταν πάνω σε μια επίπεδη επιφάνεια.

Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης

Υπήρχαν και πιο σύνθετες κατασκευές, που μπορούσαν να αναρτηθούν και να εξυπηρετήσουν διαφορετικές ανάγκες φωτισμού.

Παρότι το συγκεκριμένο εύρημα δεν προέρχεται από την ίδια τη Θεσσαλονίκη, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της τεχνολογίας φωτισμού που χρησιμοποιούνταν στην ευρύτερη περιοχή κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο.

Τα 13 μικροσκοπικά λυχνάρια που βρέθηκαν σε έναν τάφο

Ένα από τα πιο παράξενα ευρήματα που συνδέονται με τα λυχνάρια προέρχεται από το ανατολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης.

Σε ανασκαφή βόρεια του σημερινού κοιμητηρίου της Ευαγγελίστριας, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν δεκατρία μικροσκοπικά πήλινα ομοιώματα λυχναριών, που χρονολογούνται στον 3ο αιώνα μ.Χ.

Το μήκος τους ήταν μόλις 1,8 εκατοστά.

Δεν επρόκειτο για πραγματικά φωτιστικά μέσα. Ήταν τόσο μικρά ώστε δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή φωτός.

Βρέθηκαν κατά μήκος του βραχίονα ενός νεκρού και, σύμφωνα με την ερμηνεία του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, ίσως αποτελούσαν χάντρες περιδέραιου ή ήταν ραμμένα πάνω στο ένδυμά του.

Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού

Η ανακάλυψη είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επειδή δείχνει ότι η μορφή ενός καθημερινού αντικειμένου μπορούσε να αποκτήσει διαφορετική χρήση, ακόμη και στο πλαίσιο των ταφικών εθίμων.

Τα μικροσκοπικά λυχνάρια της Ευαγγελίστριας δεν μας πληροφορούν για το πόσο φωτεινή ήταν η πόλη. Μας αποκαλύπτουν όμως πόσο οικείο ήταν το συγκεκριμένο αντικείμενο στον κόσμο της ύστερης αρχαιότητας.

Οι εκκλησίες, οι καντήλες και ο συμβολισμός του φωτός

Στη βυζαντινή κοινωνία το φως είχε και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διάσταση.

Πέρα από την πρακτική του χρησιμότητα, συνδεόταν στενά με τη θρησκευτική ζωή.

Κεριά, λυχνάρια και καντήλες χρησιμοποιούνταν σε χώρους λατρείας, ενώ ο φωτισμός αποτελούσε μέρος της ατμόσφαιρας των εκκλησιών.

Στη Θεσσαλονίκη, η μελέτη των βυζαντινών τοιχογραφιών έχει αναδείξει απεικονίσεις διαφορετικών φωτιστικών μέσων, προσφέροντας στοιχεία για τις μορφές και τη χρήση τους.

Το φως αποκτούσε ταυτόχρονα συμβολική σημασία, συνδεδεμένη με τη θεϊκή παρουσία, την πίστη και την πνευματική ζωή.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα φωτιστικά σκεύη αποτελούν σημαντική κατηγορία αντικειμένων για την κατανόηση του βυζαντινού πολιτισμού.

Το ίδιο το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού είχε αφιερώσει το 2011 ειδική έκθεση στην ιστορία του φωτισμού, με τίτλο «Μια ιστορία από φως στο φως», παρουσιάζοντας την εξέλιξη των φωτιστικών μέσων από το Βυζάντιο μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Ήταν σκοτεινοί οι δρόμοι της βυζαντινής Θεσσαλονίκης;

Η εικόνα μιας βυζαντινής Θεσσαλονίκης βυθισμένης στο απόλυτο σκοτάδι είναι ελκυστική ως αφήγηση, αλλά δεν μπορούμε να την υιοθετήσουμε.

Στις μεγάλες πόλεις της ύστερης αρχαιότητας υπήρχαν διαφορετικές πρακτικές νυχτερινού φωτισμού.

Η μετακίνηση, η εργασία και η χρήση των εσωτερικών χώρων εξαρτώνταν περισσότερο από το διαθέσιμο φυσικό φως και από τις τεχνητές πηγές φωτισμού.

Οι μικρές φλόγες των λυχναριών και των κεριών θα δημιουργούσαν έντονες αντιθέσεις ανάμεσα σε φωτεινά σημεία και σκοτεινές επιφάνειες.

Μια εικόνα πολύ διαφορετική από τη σημερινή, ομοιόμορφα φωτισμένη νυχτερινή πόλη.

Σήμερα, η νύχτα στη Θεσσαλονίκη είναι γεμάτη τεχνητό φως.

Οι δρόμοι, οι πλατείες, τα καταστήματα, τα αυτοκίνητα και οι φωτισμένες προσόψεις των κτιρίων δημιουργούν ένα περιβάλλον που ελάχιστη σχέση έχει με εκείνο της ύστερης αρχαιότητας.

Κι όμως, κάτω από τους σημερινούς δρόμους έχουν βρεθεί μικρά αντικείμενα που μας επιτρέπουν να πλησιάσουμε αυτή τη χαμένη καθημερινότητα.

Τα λυχνάρια της Βασιλέως Ηρακλείου, τα μικροσκοπικά πήλινα ομοιώματα της Ευαγγελίστριας και τα φωτιστικά σκεύη που διασώζει το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού αποτελούν διαφορετικές ψηφίδες της ίδιας ιστορίας.

Μιας ιστορίας που δεν αφορά τους μεγάλους αυτοκράτορες ή τις σημαντικές μάχες, αλλά τις πιο απλές ανάγκες των ανθρώπων.

Πριν από δεκαπέντε αιώνες, μια μικρή φλόγα μπορούσε να αλλάξει ολόκληρη την εμπειρία ενός δωματίου.

***************************


 

TO ΛΥΧΝΑΡΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

Πηγή:gerontakos.blogspot.com


https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQ1MC-pvQlXAoXb7Pg1suxBHADd_CzFXW_5Qf0MD1F_hg&s=10 

Ο ΛΥΧΝΟΣ ΩΣ ΜΑΡΤΥΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΤΗΣ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ

 Τρία επιγράμματα  


https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0a/Roman_Oil_Lamps_with_erotic_motifs%2C_Altes_Museum_Berlin_%285399738874%29.jpg

Ιταλία, Ρηνανία (Γερμανία), Μικρά Ασία (Τουρκία) Πηλός, 1ος - 3ος αιώνας μ.Χ. 

«Όσοι δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν τα πιο ακριβά δείγματα από μπρούντζο, αγόραζαν λύχνους από πηλό. Οι ρωμαϊκοί λύχνοι λαδιού χαρακτηρίζονται από μια τεράστια ποικιλία σχημάτων και εικονογραφικής διακόσμησης: Εκτός από την απεικόνιση θεών, από τον θεατρικό κόσμο και την αρένα, τα ερωτικά μοτίβα διάφορες στάσεις ερωτικής συνεύρεσης ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή.Οι σατυρικοί λύχνοι σε σχήμα φιγούρας με γκροτέσκο υπερεκτεταταμένο φαλλό έχουν συνδεθεί με το εργαστήριο της Κνίδου»

.Carole Raddato from FRANKFURT, Germany - Roman Oil Lamps with erotic motifs, Altes Museum Berlin/Wikipedia

Το μοτίβο του λύχνου ως μάρτυρα των ερωτικών υποσχέσεων, των κρυφών συναντήσεων αλλά και της προδοσίας είναι πολύ συνηθισμένο στην αρχαία ελληνική επιγραμματοποιία. Ο λύχνος είναι ο «σιωπηλός φίλος» που βοηθά τους εραστές να ολοκληρώσουν την ερωτική τους επιθυμία .


1.  

Ασκληπιάδης ο Σάμιος(3ος αι. π.Χ.)

Παλατινή Ανθολογία (V, 7). 

λύχνε, σὲ γὰρ παρεοῦσα τρὶς ὤμοσεν Ἡράκλεια
ἥξειν, κοὐχ ἥκει: λύχνε, σὺ δ᾽, εἰ θεὸς εἶ,

τὴν δολίην ἀπάμυνον ὅταν φίλον ἔνδον ἔχουσα
παίζῃ, ἀποσβεσθεὶς μηκέτι φῶς πάρεχε.

 

 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ 

[Gerontakos] 

Εδώ μπροστά σου, λύχνε  μου, η Ηράκλεια τρεις όρκους πήρε 

πως θα έρθει, αλλά δεν ξανάρθε . Λύχνε, θεός αν είσαι,

τιμώρησε τη δόλια γυναίκα: όταν θα βάλει στο σπίτι της 

για τα παιχνίδια του έρωτα τον καινούριο   εραστή της,

σβήσε  και μη προσφέρεις πια το  φως σου !

_____________________

Στο επίγραμμα αυτό  ο ποιητής απευθύνεται στον λύχνο ως μάρτυρα των ανεκπλήρωτων όρκων της άπιστης ερωμένης ότι θα ξανασυναντήσει στον ίδιο χώρο τον εραστή της.

Η αναφορά στον αριθμό των τριών όρκων υποδηλώνει την ιερότητα και την ένταση της υπόσχεσης που αθετήθηκε. 

Η προστακτική "σβήσε" είναι το κλειδί της εκδίκησης που ζητά ο ποιητής – να μείνουν οι εραστές στο σκοτάδι , για να μην απολαύσουν τον έρωτά τους.

2. 

Μελέαγρος Γαδαρεύς (επιγραμματοποιός-2ος αι.  π.Χ.)

Παλατινή Ανθολογία

(V, 165)

Αρχαίο Κείμενο:

ἓν τόδε, παμμήτειρα θεῶν, λίτομαί σε, φίλη Νύξ,
ναὶ λίτομαι, κώμων σύμπλανε, πότνια Νύξ,
εἴ τις ὑπὸ χλαίνῃ βεβλημένος Ἡλιοδώρας
θάλπεται, ὑπναπάτῃ χρωτὶ χλιαινόμενος,

κοιμάσθω μὲν λύχνος: ὁ δ᾽ ἐν κόλποισιν ἐκείνης
ῥιπτασθεὶς κείσθω δεύτερος Ἐνδυμίων.



ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ 

 [Gerontakos]

Αγαπημένη Νύχτα, μητέρα όλων των θεών, 

σε παρακαλώ μόνο για ένα πράγμα, 

 ναι, σε παρακαλώ, σεβάσμια Νύχτα, 

συντρόφισσα του γλεντιού, 

αν  κάποιος  πλαγιασμένος τώρα

κάτω από την κουβέρτα της Ηλιοδώρας

απολαμβάνει τη ζεστασιά της, 

νιώθοντας πάνω στο κορμί του το δικό της 

που ξεγελά τον ύπνο, ας σβήσει το λυχνάρι!

 Μες στην αγκάλη της πεσμένος, 

ας αποκοιμηθεί σαν  δεύτερος Ενδυμίωνας.

 

Στο επίγραμμα αυτό ο Μελέαγρος,  αντίθετα από τον  Ασκληπιάδη, δεν εκφράζει το παράπονό του  με εκδικητικό τρόπο για την άπιστη ερωμένη του.  Ο Μελέαγρος χρησιμοποιεί μεγαλοπρεπείς τίτλους για τη Νύχτα (μητέρα των πάντων, σεβάσμια), δίνοντας στην ερωτική του παράκληση έναν σχεδόν θρησκευτικό τόνο.
Ο ποιητής δεν καταριέται την Ηλιοδώρα ούτε επιτίθεται λεκτικά  στον αντίζηλο.Ίσα ίσα εύχεται να έχει αδιατάρακτο ύπνο δίπλα στο θερμό κορμί της  άπιστης Ηλιοδώρας.

 Πιθανόν ο ποιητής να εύχεται στον ανταγωνιστή του να αποκοιμηθεί βαθιά (σαν τον Ενδυμίωνα), ώστε να σταματήσει να απολαμβάνει την Ηλιοδώρα,  μπορεί όμως  απλώς να  παραδέχεται με μελαγχολία την τύχη βουνό  του «νικητή» εραστή.

Σ΄αυτό θα τον βοηθήσει το σκοτάδι λόγω του σβηστού λύχνου, γιατί ο ολοφάνερος αισθησιασμός που βγαίνει  από τα συμφραζόμενα για το λαχταριστό σώμα της Ηλιοδώρας δεν επιδεικνύεται με εικόνες  της ερωτικής πράξης  υπό το φως του ,  αλλά υπονοείται μέσα από τον ύπνο του κουρασμένου εραστή στη θερμή αγκάλη της  ερωμένης  

 ______________

https://image.invaluable.com/housePhotos/thebidder/41/768741/H20019-L368656218_original.jpg3. Ένα ασημένιο λυχνάρι παίρνει τον λόγο και απευθύνεται στενοχωρημένο  στον απατημένο εραστή,  καθώς είναι αναγκασμένο να φωτίζει τις περιπτύξεις της πρώην  ερωμένης  του με τους καινούριους αγαπητικούς της .

Στατύλλιου Φλάκκου(1ος αιώνας)/Βικιπαίδεια

Anthologia Graeca

(V, 5)


ἀργύρεον νυχίων με συνίστορα πιστὸν ἐρώτων
οὐ πιστῇ λύχνον Φλάκκος ἔδωκε Νάπῃ,
ἧς παρὰ νῦν λεχέεσσι μαραίνομαι, εἰς ἐπιόρκου
παντοπαθῆ κούρης αἴσχεα δερκόμενος.

Φλάκκε, σὲ δ᾽ ἄγρυπνον χαλεπαὶ τείρουσι μέριμναι:
ἄμφω δ᾽ ἀλλήλων ἄνδιχα καιόμεθα.


Μετάφραση

[Gerontakos] 

Ένα ασημένιο λυχνάρι είμαι εγώ, 

που δώρισε ο Φλάκκος στην αγαπημένη του Νάπη .

Αξιόπιστος είμαι μάρτυρας των νέων ερώτων της επίορκης Νάπης. 

Τώρα μαραζώνω δίπλα στο κρεβάτι της  μια και αναγκαστικά 

βλέπω τα ακόλαστα πάθη  της επίορκης κόρης.

Φίλε Φλάκκε,  σε κρατούν άγρυπνο και σε ταλαιπωρούν 

σκοτούρες που σε κάνουν να πονάς . Καιγόμαστε  κι οι δυο

χωρίς  να βρισκόμαστε αντάμα .

 

Το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος προσκαλεί το κοινό στη δεύτερη διοργάνωση του φεστιβάλ ηχητικής δημιουργίας «Ένας κόσμος ήχων».

Ένας κόσμος Ήχων: Το 2ο Φεστιβάλ ηχητικής δημιουργίας στο Γαλλικό Ινστιτούτο | 

CultureNow.gr



Το φεστιβάλ εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακός Νοέμβρης» (Novembre Numérique), της παγκόσμιας γιορτής ψηφιακού πολιτισμού, που αποτελεί πρωτοβουλία του Institut français – Παρίσι. Παράλληλα πραγματοποιείται σε συνάρτηση με τη διοργάνωση «Σεζόν της Μεσογείου 2026».

Πώς θα ήταν ένας κόσμος χωρίς ήχους, ένα ελληνικό καλοκαίρι χωρίς τζιτζίκια, μια θάλασσα χωρίς τον ήχο των κυμάτων;

Παρότι ο ήχος αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της σχέσης μας με την πραγματικότητα, συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι δευτερεύον και, περισσότερο από ποτέ, εξαρτάται από την εικόνα που συνοδεύει ή επεξηγεί. Μέσα από αυτό το φεστιβάλ, σας προτείνουμε να στρέψουμε την προσοχή μας στον ήχο και να ανακαλύψουμε τις διαφορετικές αποχρώσεις του, μέσα από τη μουσική, τα podcast, τον κινηματογράφο, τα βιντεοπαιχνίδια και την ηχητική τέχνη.

Καλλιτέχνες, δημιουργοί και ερευνητές και επαγγελματίες από την Ελλάδα και τη Γαλλία, συναντιούνται σε ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα που συνδυάζει κινηματογραφικές προβολές, ηχητικές εγκαταστάσεις, ακροάσεις podcast, συζητήσεις, εργαστήρια και ηχητικό περίπατο.

Ανάμεσα στις ξεχωριστές στιγμές της διοργάνωσης, ένα σινέ-κονσέρτο με την ταινία βωβού κινηματογράφου Pour Don Carlos (1921), με ζωντανή μουσική συνοδεία πιάνου, ηλεκτρικής κιθάρας και θερεμίν, μια συνάντηση με τη Γαλλίδα ηθοποιό μεταγλώττισης Adeline Chetail, τη φωνή εμβληματικών χαρακτήρων από τον κόσμο των βιντεοπαιχνιδιών και του animation, καθώς κι ένα ξεχωριστό Dj πάρτι στο Romantso, στο κλείσιμο του ξεχωριστού workshop «Ex Aequa» που θα γιορτάσει τη δημιουργικότητα, τη διαφορετικότητα και τις νέες δυναμικές της ηλεκτρονικής μουσικής σκηνής.

Καθώς η Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο πολλών δράσεων του φεστιβάλ, ένα μέρος του προγράμματος εστιάζει στην εξερεύνηση των ηχητικών αρχείων, των μουσικών παραδόσεων ακόμα και στην ευαισθητοποίηση γύρω από την υποθαλάσσια ηχορύπανση και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Στα εργαστήρια ηχητικής έρευνας, δημιουργίας podcast και ηλεκτρονικής μουσικής, οι συμμετέχοντες θα πειραματιστούν με νέες μορφές ακρόασης και καλλιτεχνικής έκφρασης, και θα ανακαλύψουν τις δυνατότητες του podcast ως εκπαιδευτικού εργαλείου.

Από τη φωνή του Οδυσσέα Ελύτη και τα ηχητικά τοπία της θάλασσας, ως τους ήχους των πόλεων, τις μουσικές της Μεσογείου και τις νέες δυνατότητες της ψηφιακής δημιουργίας, το φεστιβάλ προτείνει επτά ημέρες συναντήσεων, πειραματισμού και ανακαλύψεων, αναδεικνύοντας τον ήχο ως μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης, έρευνας, μνήμης και επικοινωνίας.

Ένα ξεχωριστό φεστιβάλ ηχητικής δημιουργίας στην Αθήνα. Ένας ολόκληρος κόσμος ήχων… Άκου για να δεις!

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ (ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ)

23-27/11/2026, 10:00-18:00 │ Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΧΗΤΙΚΟΥ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ
«ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΕΑ ΩΣ ΤΟ PITCH»
Το εργαστήριο θα διεξαχθεί από τις ντοκιμαντερίστριες, Justine Perez και Katia Bouferrache.

🡪 27/11/2026, 13:30│ Αίθουσα Gisèle Vivier, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
Ανοιχτή εκδήλωση ολοκλήρωσης του workshop, με τη συζήτηση «Από την ιδέα ως το pitch: στα παρασκήνια ενός podcast ντοκιμαντέρ».
Σε συνεργασία με το Festival Bruits Roses (Μασσαλία)

23–27/11/2026
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΧΗΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ
«ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΠΟΛΗ. ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΣ ΤΟ ΝΕΡΟ, ΑΦΟΥΓΚΡΑΖΟΜΕΝΟΙ ΤΗΝ ΠΟΛΗ. ΗΧΗΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΕΣ, ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΓΡΑΦΗΣ»

🡪 27/11/2026, 15:30│ Αίθουσα του μουσείου – Γαλλική Σχολή Αθηνών
Ανοιχτή εκδήλωση ολοκλήρωσης του workshop, με τη συζήτηση «Ήχος(οι) και έρευνα: Aπό τα αρχεία στη διαμεσολάβηση, περνώντας από τη δημιουργία»
Σε συνεργασία με τους: Γαλλική Σχολή Αθηνών, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Πανεπιστήμιο Lyon2, UMR EVS, IUF, Fée, la Fabrique des Écritures Ethnographiques (CNRS), RFI, 13 prods – Sonorama – Festival Bruits Roses

25-27/11/2026 │ Romantso , Αναξαγορά 3, Αθήνα
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΙΑ DJ «EX AEQUA»
Το εργαστήριο θα διεξαχθεί από τις DJ Flore (Γαλλία) και K.atou (Ελλάδα).

🡪 27/11/2026, 21:30│ Romantso
Ανοιχτή εκδήλωση ολοκλήρωσης του workshop, με το πάρτι «Ex Aequa Αθήνα: Showcase», με τις DJ Flore (Γαλλία) και K.atou (Ελλάδα)
Σε συνεργασία με τους: Arty Farty (Festival Les Nuits Sonores της Lyon), Stegi Radio, Romantso

25/11/2026, 16:30 (διάρκεια: 2,5 ώρες) │ Αίθουσα Gisèle Vivier, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ
«ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ PODCAST ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»
Το εργαστήριο θα διεξαχθεί από τις Marie Flacon και Audrey Mallet

28/11/2026, 11:30 (διάρκεια: 1 ώρα) │ Βιβλιοθήκη Octave Merlier – Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΟΛΗ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
«ΗΧΟΓΡΑΦΟΥΜΕ ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΕ ΤΟ BOOKINOU»

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ (ΑΝΟΙΧΤΕΣ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΜΕ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΙΣΟΔΟ)

23/11/2026, 19:30 │ Auditorium Theo Angelopoulos, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
ΣΙΝΕ-ΚΟΝΣΕΡΤΟ
«POUR DON CARLO», ΤΩΝ JACQUES LASSEYNE ΚΑΙ MUSIDORA (ΓΑΛΛΙΑ, 1921, 90’)
Πιάνο: Νίκος Πλάτανος
Ηλεκτρική κιθάρα & θερεμίν: Τηλέμαχος Μούσας
Σε συνεργασία με το Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου

24/11/2026, 19:00 │ Auditorium Theo Angelopoulos – Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
VIDEO GAMES
ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΗΘΟΠΟΙΟ ADELINE CHETAIL – Η ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΦΩΝΗ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΥΣ ΜΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ
Στα γαλλικά, με ταυτόχρονη μετάφραση στα ελληνικά

25/11/2026, 19:30 │ Auditorium Theo Angelopoulos, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
PODCAST
ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΤΟΥ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΥ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ «ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ (1911-1996), Ο ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΦΩΣ» ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗ
Ηχητική υλοποίηση: Laure – Hélène Planchet
Θα ακολουθήσει συζήτηση του Γιώργου Αρχιμανδρίτη με το κοινό.
Σε συνεργασία με το France Culture

26/11/2026, 19:30 │ Auditorium Theo Angelopoulos, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
ΠΡΟΒΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ
«ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΗΧΟΤΟΠΙΑ: ΠΩΣ ΑΚΟΥΓΕΤΑΙ ΤΟ ΜΠΛΕ;»
Προβολή του ντοκιμαντέρ Mare Sapiens των Aurélie Darbouret και Jeff Daniel Silva (Γαλλία, 2026 – 28’).
Συζήτηση: «Πώς ακούγεται το μπλε: θαλάσσια ηχοτοπία και περιβαλλοντική προστασία»
Με τους: Boris Petric, Ανθρωπολόγος, Νάντια Ανδρεανίδου, Υπεύθυνη Προγραμμάτων και Πολιτικής του MEDASSET, Αλεξάνδρα Παναγιώτου, Επιστημονική Υπεύθυνη του MEDASSET, Ηρώ Τσαρμποπούλου-Φωκιανού, Biodiversity Campaigner, Greenpeace Greece, Νίκο Καρατζά, Εκπαιδευτής επιστημονικών καταδύσεων και μακροχρόνιος συνεργάτης του MEDASSET.
Βουβή ταινία χωρίς διαλόγους, συζήτηση στα ελληνικά
Σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Bruits Roses (Μασσαλία), τις ΜΚΟ MEDASSET και Greenpeace Greece

27/11/2026, 13:30 │ Αίθουσα Gisèle Vivier, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
PODCAST
«ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΕΑ ΩΣ ΤΟ PITCH: ΣΤΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ ΕΝΟΣ PODCAST ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ»
Με τις δημιουργούς ντοκιμαντέρ Justine Perez και Katia Bouferrache και τον Βασίλη Σερβετά, από το τμήμα podcast του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
Στα αγγλικά
Σε συνεργασία με το Festival Bruits Roses (Μασσαλία) και το τμήμα podcast του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

27/11/2026, 15:30 │ Αίθουσα του μουσείου – Γαλλική Σχολή Αθηνών
ΣΥΖΗΤΗΣΗ
«HΧΟΣ(ΟΙ) ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: AΠΟ ΤΑ ΑΡΧΕΙΑ ΣΤΗ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ, ΠΕΡΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ»
Με τους: Αλίκη Αγγελίδου (Πάντειο Πανεπιστήμιο), Δημήτρη Γιαννιώδη (Γαλλική Σχολή Αθηνών), Olivier Givre (Πανεπιστήμιο Lumière-Lyon2, Institut Universitaire de France), Bénédicte Barillé, Boris Petric (Fabrique des Écritures Ethnographiques) και τους συμμετέχοντες στο εργαστήριο « Ακούγοντας το νερό, ακούγοντας την πόλη».
Στα αγγλικά
Σε συνεργασία με τη Γαλλική Σχολή Αθηνών

27/11/2026, 19:00 │ Mammot Art Space, Σίνα 52
RADIO SHOW
«ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ», ΤΗΣ MONA HKL
Στα γαλλικά, με ταυτόχρονη μετάφραση στα ελληνικά

27/11/2026, από τις 21:30 │ Romantso – Αναξαγόρα 3
ΠΑΡΤΙ
«EX AEQUA ΑΘΗΝΑ: SHOWCASE»
Με Τις DJ Flore (Γαλλία) και K.atou (Ελλάδα) και τις συμμετέχουσες του workshop «Ex Aequa»
Σε συνεργασία με το Arty Farty (Festival Les Nuits Sonores της Lyon), το Stegi Radio και το Romantso

28/11/2026, 11:30 │ Auditorium Theo Angelopoulos – Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
ΣΥΖΗΤΗΣΗ
«ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ: ΑΠΟ ΤΑ ΗΧΗΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΣΤΙΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ»
Με τους: Justine Perez, Δημιουργός ηχητικών ντοκιμαντέρ και Διευθύντρια του Φεστιβάλ Bruits Roses, Δημήτρης Γιαννοΐδης, εθνομουσικολόγος, Mona HKL, sound artist και DJ, Βασίλης Σερβετάς, δημοσιογράφος, ραδιοφωνικός παραγωγός και μέλος της ομάδας podcast του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Συντονισμός: Μαριλένα Μαραγκού, Ερευνήτρια Χώρου και Ήχου / Ραδιοφωνική Παραγωγός Τρίτου Προγράμματος
Στα ελληνικά και γαλλικά, με ταυτόχρονη μετάφραση
Σε συνεργασία με το Τρίτο Πρόγραμμα (ΕΡΤ)

28/11/2026, 14:00 │ Auditorium Theo Angelopoulos, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
PODCAST
«ΣΙΝΕΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΥΤΙΑ»
«Ο καιρός ο ψεύτικος» του Σπύρου Σκανδάλου (Ελλάδα, 2025 – 30’)
«Άκου το ποτάμι» της Νατάσας Μπλατσιού (Ελλάδα, 2023 – 22’)
Στα ελληνικά, με γαλλικούς υπότιτλους
Σε συνεργασία με το Festival Bruits Roses (Μασσαλία) και το τμήμα podcast του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

28/11/2026, 20:00 │ Μεγάλη Μελανθίου (Μελανθίου 8, Αθήνα)
ΠΑΡΤΙ
ΗΧΗΤΙΚΟΙ ΠΑΛΜΟΙ: ΤΟ PROJET «EIGER DRUMS PROPAGANDA» ΜΕ ΤΟΝ LOUIS EBOLA, ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΝΤΟΥΕΤΟΥ THE PILOTWINGS (FR)
Σε συνεργασία με το Μεγάλη Μελανθίου

29/11/2026, 10h00 │ Onassis Mandra – Διονυσίου Αρεοπαγίτου 2
ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΧΗΤΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
ΕΙΔΙΚΗ ΞΕΝΑΓΗΣΗ ΣΤΗΝ «CLINAMEN» ΤΟΥ CÉLESTE BOURSIER-MOUGENOT
Στα ελληνικά και στα αγγλικά
Σε συνεργασία με τη Στέγη του Ιδρύματος Ονάση

29/11/2026, 16:00 (διάρκεια : 1.30) │ Πειραιάς
ΗΧΟΒΟΛΤΑ
«ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ»
Με τους: Nτάνα Παπαχρήστου, Επίκουρη Καθηγήτρια Φιλοσοφίας και Αισθητικής των Μέσων, Τμ. Πολιτισμού και Δημιουργικών Μέσων και Βιομηχανιών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Γιώργος Σαμαντάς, Ανθρωπολόγος, καλλιτέχνης του ήχου, υποψήφιος Διδάκτορας του Τμ. Πολιτισμού και Δημιουργικών Μέσων και Βιομηχανιών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Πάνος Πανόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής της Ανθρωπολογίας της Μουσικής και του Χορού, Τμ. Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Σημείο εκκίνησης: Ρολόι του Μανούσκου στο Πασαλιμάνι (Ακτή Μουτσοπούλου 6, 185 35 Πειραιάς)
Στα ελληνικά, με δυνατότητα μετάφρασης στα αγγλικά και γαλλικά

ΣΤΑΘΜΟΣ ΑΚΡΟΑΣΗΣ (ΣΕ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΚΑΘ’ΟΛΗ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΦΕΣΤΙΒΑΛ)

24-28/11/2026 │ Βιβλιοθήκη, Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος
PODCAST
ΣΤΑΘΜΟΣ ΑΚΡΟΑΣΗΣ: «ΕΝΔΙΑΜΕΣΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ»
«Εντός 20ου και 21ου αιώνα», της Κωνσταντίνας Σταυροπούλου (Ελλάδα – Ιράν, 2025, 27΄)
«Ηχητικό ταξίδι στη Μεσόγειο» από την Art Explora (Γαλλία, 2024, 11’30)

«Εθνικιστική αντίδραση και τάγματα ασφαλείας»: Φωτίζοντας ψύχραιμα τη γέννηση, τη δράση και την τύχη του διαβόητου κατοχικού θεσμού . Ένα αποκαλυπτικό βιβλίο

   https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRPxms2Lcp_ggFyqDa9i86f-SY--R15zrTGUn7mfLY5mA&s=10  

Εθνικιστική "αντίδραση" και Τάγματα Ασφαλείας - Εκδόσεις ΠατάκηΣυγγραφέας: Γιάννης Πριόβολος, απόστρατος υποστράτηγος (αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων το 1975), γεννημένος το 1951 στην Αχαΐα.

    Έκδοση: Πατάκης, Αθήνα, Μάρτιος 2018, 560 σελίδες, ISBN 978-960-16-7561-9
.

«Στόχος του βιβλίου αυτού είναι να ρίξει φως σε μια σκοτεινή και επιμελώς κρυμμένη περιοχή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, στην περίοδο της τρίτης κατοχικής κυβέρνησης με πρωθυπουργό και υπουργό Εθνικής Αμύνης τον Ι. Ράλλη (1943-1944). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου διαδραματίστηκε ο κατοχικός Εμφύλιος –παράλληλα με τον αντικατοχικό πόλεμο–, ως προοίμιο του άλλου Εμφυλίου, εκείνου που δεν άργησε να ακολουθήσει (Δεκεμβριανά 1944 και περίοδος 1946-1949).

Πρόκειται για την εποχή που η αναμφισβήτητη εθνική-αντιστασιακή δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ συνδυάστηκε με τάσεις στρατιωτικού ηγεμονισμού. Ταυτόχρονα είναι και η εποχή που το αντικομμουνιστικό πάθος ορισμένων (αυτοαποκαλουμένων «εθνικιστών») τους οδήγησε στο σημείο να μη διστάζουν να συνεργαστούν με τους κατακτητές ή να καταταγούν στα αντικομμουνιστικά τμήματα (Τάγματα Ασφαλείας, τρομοκρατικές ομάδες Ειδικής Ασφάλειας κτλ.) που όπλιζαν οι τελευταίοι για δικό τους όφελος.

Το βιβλίο έχει συγκροτηθεί μέσα από τη σύνθεση πλήθους αρχειακών τεκμηρίων που ανασύρθηκαν από την αφάνεια της Υπηρεσίας Στρατιωτικών Αρχείων (ΥΣΑ), αλλά και άλλων αρχείων (ΓΕΣ/ΔΙΣ, ΑΣΚΙ, ΕΛΙΑ, Ιστορικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη, ΓΑΚ), σε συνδυασμό με άλλες, αδημοσίευτες ή δημοσιευμένες, γραπτές πηγές. Σε αυτά τα στοιχεία πρέπει να προστεθούν και οι αναμνήσεις που συγκέντρωσε ο συγγραφέας τα τελευταία τριάντα χρόνια, συζητώντας με δεκάδες ανθρώπους (ιδιώτες και πρώην αξιωματικούς) που έζησαν τα χρόνια της Κατοχής. Με βάση το υλικό αυτό επιχειρείται μια διείσδυση στον σχεδόν άγνωστο σήμερα κόσμο των Ταγμάτων Ασφαλείας και σχηματίζεται μια σαφής εικόνα σχετικά με την «ποιότητα» των στελεχών που τα συγκροτούσαν.»(Εξώφυλλο του βιβλίου)



Τα τέσσερα βασικά θετικά στοιχεία του βιβλίου:

1. Η  Πρωτογενής έρευνα και αρχειακό υλικό: Αξιοποίηση μεγάλου όγκου αδημοσίευτων πηγών από τα ΓΑΚ, τα ΑΣΚΙ, τα αρχεία του ΔΙΣ/ΓΕΣ, καθώς και βρετανικά και γερμανικά αρχεία.

  2. Η νηφάλια, αποστασιοποιημένη και αυστηρά τεκμηριωμένη γραφή, που αποφεύγει τις ιδεολογικές κορώνες και των δύο πλευρών. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει σχετικά με την αποδόμηση του μεταπολεμικού αφηγήματος περί «εθνικής ανάγκης» που δήθεν επέβαλε τη δημιουργία των Ταγμάτων.


3.  Τα Τάγματα Ασφαλείας δεν εξετάζονται μεμονωμένα, αλλά στο πλαίσιο της σύγκρουσης ΕΑΜ – προπολεμικού αστικού/εθνικιστικού κόσμου, δείχνοντας ότι ο εμφύλιος ξεκίνησε μέσα στην Κατοχή και ότι οι Γερμανοί εκμεταλλεύτηκαν τον διχασμό.

4. Η λεπτομερής ανάλυση της δράσης των Ταγμάτων στην Πελοπόννησο (όπου το φαινόμενο πήρε μαζικές διαστάσεις) και στην Αττικοβοιωτία.



   Θυμίζουμε  ότι τα Τάγματα Ασφαλείας συνεργάστηκαν στενά με τους Γερμανούς, συμμετείχαν σε επιχειρήσεις εκκαθάρισης κατά του ΕΛΑΣ και σε εκτελέσεις/αντίποινα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: μετά την αποχώρηση των Γερμανών τον Σεπτέμβριο του 1944, δόθηκε μάχη μεταξύ Ταγμάτων και ΕΛΑΣ στον Αχλαδόκαμπο.

    Ο Πριόβολος έχει ασχοληθεί και με άλλα θέματα της περιόδου, όπως οι επαγγελματίες αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ.Το βιβλίο επικεντρώνεται στην περίοδο της τρίτης κατοχικής κυβέρνησης του Ι. Ράλλη (1943-1944), με στόχο να αποκαλύψει τον «σκοτεινό και σχολαστικά κρυμμένο» τομέα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Ο συγγραφέας θεωρεί ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου διεξήχθη παράλληλα με τον αντιστασιακό πόλεμο ένας «εμφύλιος υπό κατοχή», ο οποίος αποτέλεσε το προοίμιο του μεταγενέστερου εμφυλίου πολέμου (Δεκεμβριανά του 1944 και 1946-1949).

Το βιβλίο αφενός αναγνωρίζει την αναμφισβήτητη εθνική αντιστασιακή δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αφετέρου επισημαίνει ότι αυτή συνδυάστηκε με τάσεις «στρατιωτικού ηγεμονισμού». Ταυτόχρονα, εξετάζει πώς ο αντικομμουνιστικός ζήλος ορισμένων αυτοαποκαλούμενων «εθνικιστών» τους οδήγησε στη συνεργασία με τους κατακτητές ή στην ένταξη σε ένοπλες ομάδες όπως τα Τάγματα Ασφαλείας και οι τρομοκρατικές ομάδες Ειδικής Ασφάλειας.

Ξανατονίζουμε ότι η μεθοδολογία του βιβλίου χαρακτηρίζεται από τη  σύνθεση πολλαπλών πηγών. Ο συγγραφέας άντλησε υλικό από την Υπηρεσία Στρατιωτικών Αρχείων (ΥΣΑ), τα ΓΕΣ/ΔΙΣ, τα ΑΣΚΙ, τα ΕΛΙΑ, τα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη και τα ΓΑΚ, συνδυάζοντας δημοσιευμένες και αδημοσίευτες γραπτές πηγές.

 Επιπλέον, αξιοποίησε προσωπικές μαρτυρίες, που συγκέντρωσε επί τριάντα χρόνια από δεκάδες ιδιώτες και πρώην αξιωματικούς, οι οποίοι  έζησαν την περίοδο της Κατοχής, προκειμένου να σκιαγραφήσει το προφίλ και την «ποιότητα» του προσωπικού των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Ο Πριόβολος φωτίζει το  ρόλο των Βρετανών απέναντι στα Τάγματα Ασφαλείας , που ήταν αντιφατικός και καιροσκοπικός: δημόσια τα καταδίκαζαν χλιαρά για τη συνεργασία τους με του κατακτητές, ενώ πίσω από την πολιτική σκηνή τα έβλεπαν ως ενδεχόμενο αντικομουνιστικό εργαλείο. Ενώ , από τα τέλη του 1943 έως το 1944, το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ απαιτούσε επανειλημμένα από τη βρετανική κυβέρνηση και την ελληνική εξόριστη κυβέρνηση να καταδικάσουν επίσημα τα Τάγματα Ασφαλείας. Ωστόσο, η βρετανική πλευρά δίσταζε συνεχώς.

Τον Ιανουάριο του 1944, ο βασιλιάς της Ελλάδας εξέδωσε μια αδύναμη δήλωση, λέγοντας ότι όσοι συμμετείχαν στα Τάγματα Ασφαλείας θα έχαναν την ελληνική ιθαγένεια.

 Τον Μάρτιο, το βρετανικό υπουργικό συμβούλιο έκρινε ότι μια «ειδική δήλωση» ήταν «ασύμφορη» και πρότεινε να γίνονται μόνο έμμεσες αναφορές σε γενικότερες δηλώσεις. Αργότερα, όταν υπήρξε πρόταση για επίσημη καταδίκη, αυτή εμποδίστηκε από τον υπουργό Πληροφοριών Μπράκεν, στενό συνεργάτη του Τσώρτσιλ. 

Ακόμη και η βρετανική προπαγάνδα προς την Ελλάδα χρησιμοποιούσε μόνο ήπιες εκφράσεις εναντίον τους, όπως «το έργο τους είναι ντροπιαστικό» και ότι «θα έπρεπε να σταματήσουν», και τον Μάιο του 1944 το BBC σταμάτησε εντελώς την κριτική κατά των Ταγμάτων Ασφαλείας.

 Έτσι, όταν τα γερμανικά στρατεύματα αποχώρησαν το 1944, οι Βρετανοί τα αφόπλισαν μεν , για να κατευνάσουν την οργή του λαού που ζητούσε εκδίκηση, αλλά παράλληλα  τα προστάτευσαν, εμποδίζοντάς τα να πέσουν στα χέρια του ΕΛΑΣ. Ο λόγος ήταν ότι , από εδώ κι εμπρός, η βρετανική στρατηγική επικεντρώθηκε στην ανάσχεση της εξάπλωσης του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και στη διατήρηση της επιρροής τους στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο. Οι Βρετανοί αξιωματικοί πίστευαν ότι αν οι σχέσεις με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ διακόπτονταν, τα Τάγματα Ασφαλείας θα ήταν απαραίτητα. 

Ο Γούντχαους, επικεφαλής της βρετανικής στρατιωτικής αποστολής στην Ελλάδα, δήλωσε ρητά τον Ιούνιο του 1944 ότι αν η Βρετανία αποφάσιζε να διακόψει τις σχέσεις με το ΕΑΜ, θα χρειαζόταν τα Τάγματα Ασφαλείας, και μέχρι τότε συνιστούσε να «κρατήσουν την πόρτα ανοιχτή». Ο αναπληρωτής του, συνταγματάρχης Μπαρνς, εξέφρασε ακόμη πιο άμεσα αυτή τη θέση: «Πιστεύω ότι θα ταχθούν με το μέρος της συμμαχικής δύναμης εισβολής... Παρόλο που αναμφίβολα εκτελούν έργο για τους Γερμανούς, δεν πρέπει να τα καταδικάσουμε δημόσια με τρόπο που θα κλείσει οριστικά τον δρόμο της μελλοντικής συμφιλίωσης».

Τον Οκτώβριο του 1944, όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν από την Πάτρα, ο διοικητής των Ταγμάτων Ασφαλείας Κουρκουλάκος, μετά από μυστικές διαπραγματεύσεις με Βρετανούς αξιωματικούς, παραδόθηκε στους Βρετανούς και όχι στον ΕΛΑΣ. Περίπου 1.200 άνδρες ακολούθησαν, με τους New York Times να αναφέρουν ότι οι άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας «φοβούνταν θανάσιμα τον ΕΛΑΣ» και παραδόθηκαν στους Βρετανούς αναζητώντας προστασία. Κάποιοι, πριν παραδώσουν τα όπλα, ζητούσαν ρητά τη διαβεβαίωση ότι «τα όπλα θα παραδοθούν στους Βρετανούς, όχι στους κομμουνιστές».

Στα τέλη Σεπτεμβρίου 1944, η Συμφωνία της Καζέρτα χαρακτήρισε τα Τάγματα Ασφαλείας «όργανα του εχθρού», αλλά ο Βρετανός στρατηγός Σκόμπι διέταξε τους αξιωματικούς του να ενεργήσουν ως «διαιτητές», προστατεύοντας όσο το δυνατόν τα στελέχη των Ταγμάτων Ασφαλείας από αντίποινα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Τα Τάγματα Ασφαλείας αφοπλίστηκαν και κρατήθηκαν προσωρινά  ως αιχμάλωτοι πολέμου, περιμένοντας την ελληνική κυβέρνηση να αποφασίσει την τύχη τους.


Οι Βρετανοί γνώριζαν σαφώς ότι τα Τάγματα Ασφαλείας συνεργάζονταν με τους Γερμανούς, αλλά δεν τα καταδίκασαν δημόσια λόγω της ανάγκης αντιμετώπισης του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Όταν τελείωσε ο πόλεμος, χρησιμοποίησαν τον ρόλο τους ως «σύμμαχοι» για να τα αφοπλίσουν, κυρίως όμως για  να τα προστατεύσουν, διασφαλίζοντας ότι αυτή η ένοπλη δύναμη δεν θα εξοντωνόταν από το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και θα μπορούσε να αποτελέσει μελλοντικό αντικομμουνιστικό απόθεμα. Αυτή η πολιτική συνέβαλε άμεσα στην κλιμάκωση της σύγκρουσης κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών του 1944, όπου τα Τάγματα Ασφαλείας πρωτοστάτησαν στα αιματηρά γεγονότα υπό την καθοδήγηση των Άγγλων.

 

******************* 

 

Ομάδα Ελλήνων μελών των Ταγμάτων Ασφαλείας (συνεργατών των γερμανικών δυνάμεων κατοχής) ξαποστάζουν στην ύπαιθρο το 1943.

Τάγματα Ασφαλείας/Βικιπαίδεια

******************* 

Δείτε τη σχετική συζήτηση που έγινε στον Ιανό , κατά την παρουσίαση του βιβλίου.

 


House by the River /Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι (1950): μελοδραματικό θρίλερ της "αμερικανικής" περιόδου του Φριτς Λανγκ

 

HouHouse by the River - Wikipediase by the River (1950)

Σπίτι δίπλα στο ποτάμι




Movie Quote of the Day – House by the River, 1950 (dir. Fritz Lang) – the  diary of a film history fanatic

Ο πλούσιος  Stephen Byrne είναι ένας φιλόδοξος  μυθιστοριογράφος, που ζει κι εργάζεται σ΄ένα επιβλητικό σπίτι δίπλα σ’ ένα ποτάμι. Κάποιο βράδυ  σκοτώνει  μεθυσμένος την πανικόβλητη   ελκυστική του υπηρέτρια .  
Ο συγγραφέας, με τη βοήθεια του κουτσού αδελφού του, βάζει το πτώμα σ’ ένα σάκο και το ρίχνουν στο ποτάμι. Δυστυχώς γι΄αυτούς , το πτώμα δε βυθίζεται αλλά και επιπλέει προς το σπίτι κάποιες μέρες μετά.House by the River (1950) | MUBI
 Παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες από τους αδελφούς για να πάρουν το πτώμα, ο σάκος πέφτει τελικά στα χέρια της αστυνομίας . 
Ο Byrne, που χρησιμοποιεί την εξαφάνιση της γυναίκας και το θάνατό της προς άγραν δημοσιότητας για τα βιβλία του, συνειδητοποιεί ότι ο αδελφός του είναι αυτός που πρόκειται να κατηγορηθεί για το έγκλημα αλλά αδιαφορεί . 
Αντίθετα ,  αρχίζει να γράφει ένα βιβλίο βασισμένο στο έγκλημα και κατηγορεί τον αδελφό του ότι έχει σχέση με τη γυναίκα του και προσπαθεί να απαλλαγεί από αυτόν.House by the River (1950) - IMDb
Η σύγκρουση ανάμεσα στα αδέλφια θα είναι είναι σφοδρή και η  κάθαρση δε θα αργήσει να έλθει.
Μελοδραματικό θρίλερ   της "αμερικανικής" περιόδου του Φριτς Λανγκ, που αναδεικνύει τα βασικά ατού της σπουδαίας σκηνοθετικής του  ιδιοφυΐας:εναλλασσόμενη ατμόσφαιρα αγωνίας , απόλυτη  αξιοποίηση των  φυσικών φαινομένων  και  επιδέξια εστίαση της κάμερας πάνω στα μισοφωτισμένα πρόσωπα των πρωταγωνιστών  και στα επιβλητικά  αντικείμενα των εσωτερικών και εξωτερικών χώρων. 

Eero Järnefelt /Έερο Γάιρνεφελντ: το μεγαλείο της φύσης πάνω απ΄όλα



Έερο Γάιρνεφελντ, ο ζωγράφος των ανέμων 

Γράφει η Μαρία Σκαμπαρδώνη
culturepoint.gr

Ο αέρας, για πολλούς, θεωρείται το πιο ενοχλητικό καιρικό φαινόμενο.

Έτσι όπως παρασύρει τα πάντα, φέρνει τα μαλλιά μας μπροστά στο πρόσωπό μας, αναγκάζει τον κύριο του απέναντι δρόμου να τρέχει για να πιάσει το καπέλο του.

Ισχυροί άνεμοι εμποδίζουν τα καράβια να φτάσουν σώα στον προορισμό τους, μπερδεύουν τα βήματά μας και ανακατεύουν τα χαρτιά μας και τους φακέλους που έχουμε στα χέρια μας για τις καθημερινές μας διεκπεραιώσεις.Saimi in the Meadow του Εέρο Γαίρνεφελντ, 1892, oil on canvas, Järvenpää Art Museum

Όμως, ένας ταλαντούχος ζωγράφος τολμάει να ανακαλύψει την καλλιτεχνική χροιά και σημασία αυτών των εκνευριστικών -για την καθημερινότητα -φαινομένων και να δημιουργήσει πίνακες ευφάνταστους που αποτυπώνουν τις καιρικές συνήθειες, τη φύση της Φινλανδίας και των απλών και φυσικών στιγμών της.
Sunset over a Lake
    Ο Έερο Γάιρνεφελντ (1863 – 1937), είναι ο ζωγράφος της Φινλανδίας, εκείνος που εκπροσωπεί τη φυσική της ομορφιά στην τέχνη και τολμάει να ακουμπήσει την παράταιρη γοητεία των ανέμων.Nelma

Στους πίνακες του Φινλανδού ζωγράφου, ο άνεμος γίνεται καλλιτεχνική έμπνευση; παύει να είναι αυτή η ενοχλητική συμπλήρωση μίας έντονης κακοκαιρίας που σηκώνει φύλλα, ταρακουνάει δέντρα και τα κύματα των θαλασσών.
Portrait of Jean SibeliusΠορτρέτο του συνθέτη  Γιαν Σιμπέλιους
 
Σε έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς του πίνακες, το Wind in the sails, έχει ως κεντρικό θέμα την επιρροή του ανέμου στην κίνηση ενός καραβιού.

Ο ζωγράφος αποτυπώνει τη Φινλανδική φύση με όλη την ομορφιά αλλά και τα πιο δύσκολα καιρικά φαινόμενα που περιλαμβάνει. Από τα ατμοσφαιρικά του τοπία μέχρι τις μελέτες του για τη συννεφιά, τα τόσο όμορφα αλλά και απομονωμένα μέρη της Φινλανδικής υπαίθρου.

Καταφέρνει με το ταλέντο του να συλλάβει τις ξαφνικές αλλαγές του καιρού, με το πινέλο του να αιχμαλωτίσει τα σύννεφα και τις ενίοτε πιο δραστήριες κινήσεις τους. Όπως και όλο το μυστήριο που κρύβει ο Φινλανδικός ουρανός, την τόσο εύκολη αλλαγή στη διάθεσή του και τις ενίοτε έντονες καιρικές του εξάρσεις.colour painting of light shining through white and grey clouds.

Έχοντας δημιουργήσει πίνακες με περιβαλλοντικό ενδιαφέρον, στο οποίο γεννούνται ερωτήματα για την προστασία του περιβάλλοντος με διάφορες χειρωνακτικές εργασίες όπως την καύση των ξύλων και το ρόλο του αέρα στο να μεταφέρει τον καπνό και τις βλαπτικές οσμές.
https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSUNWj62YWeja8g6SJdTwoU6XuhIMablsbjE9CTHboE7w&s=10
Ακόμα και στους θρησκευτικούς του πίνακες, κεντρικό θέμα παραμένουν οι καταιγίδες και ο έντονος άνεμος. Ο Χριστός εμφανίζεται ως ο μόνος που μπορεί να τιθασεύσει τα άγρια φυσικά στοιχεία και εμφανίζεται ως ο κύριος των πάντων, του οποίου τη φωνή υπακούν αποκλειστικά τα κύματα.https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcS6e0fN3dkF17VMi1thri5kpJvJ_LMgPITx4nB_EkVLXA&s=10Eero Järnefelt Fine Art Print, Pond Water, Rainbows – GalleryThane

Ο ταλαντούχος Φινλανδός καλλιτέχνης μπόρεσε όσο κανένας να αποτυπώσει τις έντονες καιρικές συνθήκες του Φινλανδικού εδάφους, δίνοντας έμφαση στην κίνηση του ανέμου και στη δύναμή του να μεταβάλλει την ανθρώπινη κίνηση και να ξεσηκώνει ακόμα και τα πιο στέρεα τοποθετημένα στο έδαφος, αντικείμενα.

 

Τετάρτη, Νοεμβρίου 18, 2026

Franz + Polina: Eine Liebe Im Krieg / Έρωτας σε φλεγόμενο φόντο (2006)

 


 https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQ_6t-vz7Y1Lyi1wPmDL-EqbzEcd0Z_MJf5nSevckK_nw&s=10

Συναρπαστική  ιστορία  στην κατεχόμενη από τους Γερμανούς Λευκορωσία, όπου ένας Γερμανός στρατιώτης ερωτεύεται μία νέα Ρωσίδα και δραπετεύει μαζί της δολοφονώντας ένα συνάδελφό του. Franz+Polina — 2006

Ποια θα είναι η τύχη του ερωτευμένου ζευγαριού μέσα σε ένα φλεγόμενο περιβάλλον,  όπου ο αγώνας για την επικράτηση  παίρνει εφιαλτικές διαστάσεις;Θα επιβιώσει ο  έρωτας  μεταξύ των δύο νέων,  με φόντο τον  αμείλικτο πόλεμο ανάμεσα στους Γερμανούς και τους Ρώσους, ή θα έχει τραγικό φινάλε;Franz und Polina - Trailer, Kritik, Bilder und Infos zum Film

Η ταινία πρωτοκυκλοφόρησε  το 2006  και απέσπασε  πολλά βραβεία καθώς επίσης  τη ομόθυμα ευμενή  αποδοχή της από τους κριτικούς. Ο Ρώσος  σκηνοθέτης Mikhail Segal καταφέρνει να δημιουργήσει μια πειστική στο ρεαλισμό της  ατμόσφαιρα.  

Η ταινία ξεκινά με μια φωτεινή, ζεστή σκηνή ειδυλλιακής ζωής στην ύπαιθρο, αλλά γρήγορα μεταπίπτει σε ψυχρούς, γκρίζους τόνους μετά τη σφαγή του χωριού. Αυτή η απότομη μετάβαση από την ομορφιά στην καταστροφή εντείνει τη φρίκη του πολέμου.Franz+Polina” 2006: Love in a Time of Absolute Evil | by Olga loves cinema  | Medium

Ο σκηνοθέτης Mikhail Segal χρησιμοποιεί τη μουσική για να δημιουργήσει αντίθεση ανάμεσα στην πραγματικότητα του πολέμου και την τρυφερότητα των αισθημάτων.

Στη σκηνή της σφαγής χρησιμοποιείται η απαλή μουσική του Chopin, δημιουργώντας ένα τρομακτικό αίσθημα αποξένωσης μέσω της απότομης αντίθεσης μεταξύ της μουσικής και των εικόνων, προσθέτοντας ένα επιπλέον επίπεδο ψυχολογικής ερμηνείας στην ταινία.
Οι δύο πρωταγωνιστές (Adrian Topol και Svetlana Ivanova) αποδίδουν συγκλονιστικά  τη μεταμόρφωση των χαρακτήρων από την αρχική αθωότητα και αφέλεια στην απόγνωση, τον τρόμο του θανάτου και την απελπισμένη προσπάθεια για επιβίωση, κάνοντας την αφηγηματική δύναμη της ταινίας να διαπερνά την οθόνη και να κατακλύζει συναισθηματικά τους θεατές.


Η ταινία είναι ρωσική αλλά διαθέτει ελληνικούς  υπότιτλους...

 

Franz + Polina - Wikipedia, the free encyclopedia

https://cdn.sansimera.gr/media/photos/main/lg/WW1.jpg  Η λογοτεχνία του Μεγάλου Πολέμου(Α΄Παγκόσμιου Πολέμου)  — από τη  μαρτυρία των χαρακωμάτων έως την κριτική των μετόπισθεν — αποτελεί πολύτιμο εργαλείο κατανόησης όχι μόνο του παρελθόντος αλλά και του παρόντος, καθώς μας προειδοποιεί για τους μηχανισμούς που οδηγούν στην καταστροφή των ανθρώπων και του πολιτισμού τους.

 Αυτοί οι μηχανισμοί, στηριγμένοι στον εθνικισμό και τη ρατσιστική ιδεολογία, εργάζονται συστηματικά και στις μέρες μας , για να καταλύσουν τη Δημοκρατία και να ξαναρίξουν τους αφελείς πολεμοκάπηλους "πατριώτες"  .

Το μιλιταριστικό πνεύμα που διαποτίζει τους νέους κυρίως ανθρώπους προοιωνίζεται  τρομαχτικά δεινά για την ανθρωπότητα , μεγαλύτερα ασφαλώς από αυτά των δύο προηγούμενων Μεγάλων Πολέμων του 20ού αιώνα, αν κρίνουμε από τα ασύλληπτης ισχύος  καταστροφικά όπλα που διαθέτουν τα  μεγάλα κράτη.https://www.oanagnostis.gr/wp-content/uploads/2014/03/British_55th_Division_gas_casualties_10_April_1918.jpg

Ο Μεγάλος Πόλεμος: Από τη λογοτεχνία των χαρακωμάτων στη λογοτεχνία των μετόπισθεν

της ΕΥΓΕΝΙΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΥ*

~.~

Λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών στα Βαλκάνια και της ολέθριας παράτασης των ελληνικών στρατιωτικών περιπετειών μέχρι το 1922, η υπογραφή της Ανακωχής στις 11 Νοεμβρίου του 1918 που σήμανε τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου δεν έχει κατοχυρωθεί στη δική μας συλλογική μνήμη ως το επίσημο τέλος του. Αφού λοιπόν δεν καθιερώθηκε ως ιστορική επέτειος, στερούμαστε κι εκείνη την ελάχιστη, τυποποιημένη πλην όμως περιοδική υπενθύμιση του ασύλληπτου –ιδίως για τα δεδομένα της εποχής– απολογισμού των κοντά 40 εκατομμυρίων πληγέντων: 9-10 εκατομμύρια νεκροί στρατιώτες (5,7 εκατομμύρια για την πλευρά της Αντάντ και 4 για τις Κεντρικές Δυνάμεις), 21 εκατομμύρια σοβαρά τραυματίες, 7-13 εκατομμύρια άμαχοι (αναλόγως αν συνυπολογίσουμε τους άμεσους ή έμμεσους θανάτους).

Στην παρούσα συγκυρία της νέας ευρωπαϊκής πολεμικής ρητορικής, γίνεται ακόμη πιο επιτακτικό να μην ξεχνάμε πώς πρωτοσύρθηκε στον καθολικό πόλεμο ο παγκόσμιος πληθυσμός στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Όταν ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ προειδοποιεί ότι «η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για έναν πόλεμο σε κλίμακα που βίωσαν οι παππούδες και οι προπαππούδες μας» (Μαρκ Ρούττε, Βερολίνο, 11 Δεκεμβρίου 2025), το λιγότερο που έχουμε να κάνουμε είναι ν’ αναστοχαστούμε με τη διαύγεια που μας δίνει η χρονική απόσταση και η πληθώρα πηγών τι πέρασαν οι προπαππούδες μας και, κυρίως, προς τι.

Όσο κι αν είναι ετερόκλητο το πλούσιο corpus κειμένων που προέκυψε μέσα από τις στάχτες του Μεγάλου Πολέμου, θα λέγαμε πως στο σύνολό του αμφισβήτησε ευθέως τις δομές εξουσίας (θεσμικές, οικονομικές, ιδεολογικές και άτυπες) που έστησαν και καπηλεύτηκαν την παγκόσμια σύρραξη. Τοποθετείται δε στη διασταύρωση λογοτεχνίας και πολιτικής, ντοκουμέντου και μυθοπλασίας, ρεαλισμού και μοντερνισμού. Θα επιχειρήσω μια συνοπτική εισαγωγή στο εκρηκτικό λογοτεχνικό συγκείμενο της εποχής για να δείξω ότι η μελέτη της λογοτεχνίας, ειδικά όταν αποτυπώνει τέτοιας κλίμακας κοσμοϊστορικά γεγονότα, δεν είναι αφορά μόνο τις ανθρωπιστικές επιστήμες· μπορεί να ένα γίνει πολύτιμο αναλυτικό πρίσμα –ενίοτε και πηγή, αν διαβαστεί με τα κατάλληλα ερμηνευτικά εργαλεία– για τον κοινωνικό επιστήμονα.

Για να εξεικονίσω καλύτερα την τάξη μεγέθους των απωλειών: ο ρυθμός των νεκρών φαντάρων κυμαινόταν μεταξύ 5.000-6.000 ημερησίως, μαζί τους αφανίστηκαν πάνω από 10 εκατομμύρια υποζύγια, το 11% περίπου του προπολεμικού πληθυσμού της Γαλλίας και το 9% της Γερμανίας σκοτώθηκε ή τραυματίστηκε βαριά· τα ποσοστά ανεβαίνουν όσο κατεβαίνουν οι ηλικίες: το 17% των νεαρών στρατεύσιμων Γάλλων και το 13% των νεαρών στρατεύσιμων Γερμανών έπεσαν νεκροί στο πεδίο.

Ο πόλεμος ήταν παρωχημένος ως προς την τακτική και την ίδια στιγμή υπερσύγχρονος ως προς την ισχύ πυρός· απολύτως δικαιολογημένα καταγράφηκε στις συνειδήσεις ως το «μεγάλο σφαγείο». Πέρα από τις εκατόμβες, αυτή η καταστατική αντίφαση εδραίωνε τον παραλογισμό. Η ανδρεία εξακολουθούσε να είναι απαιτητή στο πεδίο ενώ ταυτόχρονα αποδεικνυόταν παντελώς ανώφελη, αφού οι βετεράνοι γλίτωναν μάλλον από τύχη. Οι φανφαρόνικες προπολεμικές κορώνες της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας περί «ιερού σκοπού», οι εκατέρωθεν διαβεβαιώσεις για μια γρήγορη νίκη που έστειλε αμέριμνους χιλιάδες εθελοντές στο μέτωπο το 1914 θάφτηκαν από νωρίς στη λάσπη των χαρακωμάτων.

Τίποτα απ’ αυτά δεν προοιώνιζε το σαρωτικό πανηγυρικό κλίμα στην κήρυξη του πολέμου:

Πολλοί περιγράφουν τον ενθουσιασμό με τον οποίο ο κόσμος υποδέχθηκε το ξέσπασμα του πολέμου σαν μια άνευ προηγουμένου κοινωνική και πνευματική εμπειρία […] Εγγράμματοι και εργάτες έσπευδαν να καταταγούν μαζικά. Σχολεία και εκκλησίες άδειασαν από μαθητές και ποίμνιο. Οι λέξεις, οι τυπωμένες στο χαρτί λογοτεχνικές λέξεις, έρρεαν όπως ποτέ άλλοτε, στα χαρακώματα, στο σπίτι, στα πέρατα των επτά θαλασσών. Ο Βερολινέζος κριτικός Julius Bab εκτίμησε ότι τον Αύγουστο του 1914 γράφονταν περί τις 50.000 γερμανικά ποιήματα ημερησίως. […] Πριν από τον ασύρματο, πριν την τηλεόραση, αυτός ήταν ο μεγάλος λογοτεχνικός πόλεμος. Όλοι έγραφαν για τον πόλεμο και χάρη στον πόλεμο.[1]

Η γενική επιστράτευση προϋπέθετε και αυτή των συνειδήσεων, κι όλοι γνώριζαν πως η νίκη θα κρινόταν εν πολλοίς από το ηθικό των στρατιωτών: «Η πιο ισχυρή προπαγάνδα δεν πήγαζε από τα κέντρα εξουσίας αλλά μέσα από τις ίδιες τις κοινωνίες –τα όρια μεταξύ ιδιωτικής και δημόσιας σφαίρας, ατομικής έκφρασης και πλύσης εγκεφάλου ήταν δυσδιάκριτα».[2] Κοντά στην εικονογραφία (μια επικερδής παράλληλη βιομηχανία που παρήγαγε σωρηδόν καρτ-ποστάλ, αφίσες, σουβενίρ, χρηστικά αντικείμενα, και συμπληρώθηκε λίγο αργότερα και από τα κινηματογραφικά επίκαιρα) που ανέλαβε να κανονικοποιήσει τον πόλεμο, ανθεί και η ποίηση. Kαταξιωμένοι συγγραφείς και ποιητές, όπως ο Κίπλινγκ, ο Τόμας Χάρντυ, ο επίσημος βάρδος του γαλλικού στρατού Μποτρέλ, ο υπερήφανος Ιταλός φασίστας Ντ’Αννούντσιο ταΐζουν τον λαό με πατριωτικό φρόνημα και κολακεύουν την αυταρέσκειά του. Ακόμη και οι Τσβάιχ και Ρίλκε παρασύρονται και περνούν μια (σύντομη ευτυχώς και μετέπειτα αποκηρυγμένη) φάση πολεμικής έξαρσης (οι υπόνοιες ότι το έκαναν ιδιοτελώς για να χαρακτηριστούν ακατάλληλοι για στράτευση ενισχύονται από το γεγονός ότι αμφότεροι τοποθετήθηκαν σε ασφαλείς θέσεις γραφείου)· ο δε Τόμας Μαν στις Σκέψεις για τον πόλεμο (Νοέμβριος 1914) τον υμνεί ως μια «καθαρτήρια και αναγκαία εμπειρία», υπεραμυνόμενος της «ανώτερης γερμανικής κουλτούρας απέναντι στον ρηχό δυτικό πολιτισμό». Και οι ίδιες κουλτούρες έχουν αντιπαραταχθεί σε θέση μάχης και εξαπολύουν πυρ ομαδόν.

Παράλληλα, επιπολάζει και η ερασιτεχνική ποίηση. Να στραφούν στην ποίηση (στη στιχοποιία, για να είμαστε ακριβείς) παροτρύνονται και οι απλοί στρατιώτες, από επίσημους φορείς που αναλαμβάνουν και να δημοσιεύουν τα πονήματά τους (σε εφημερίδες χαρακωμάτων, συλλογές που προωθούσαν τη στρατολόγηση, και συναφή ευκαιριακά έντυπα). Τα στιχάκια που εύκολα –αν μη τι άλλο, από τεχνικής σκοπιάς– μπορούσαν να σκαρώσουν σε ένα κομμάτι χαρτί οι μάχιμοι για να σκοτώσουν τον χρόνο τους (στα διαλείμματα από τις ώρες που αλληλοσφάζονταν), για να εμψυχώσουν και να εμψυχωθούν, θεωρήθηκαν από τα υψηλά κλιμάκια de facto ακίνδυνα και διέλαθαν των μηχανισμών λογοκρισίας.

Με τουλάχιστον 130.000 νεκρούς, όμως, μόνο τον πρώτο μήνα του πολέμου (75-85.000 Γάλλοι, 20.000 Γερμανοί, 10.000 Αυστροούγγροι, πάνω από 30.000 Ρώσοι), το ηθικό των στρατευμάτων και η πίστη τους στο νόημα της σύρραξης κλονίζεται πριν την ώρα του.

Μας τσακώνει παρθένους η Φρίκη, όπως κι η λαγνεία […] Ποιος μπορούσε να προβλέψει προτού μπει πραγματικά στον πόλεμο όλα όσα χωρούσε η ηρωική και ρέμπελη βρομοψυχή των ανθρώπων; Ήμουν παγιδευμένος σ’ αυτή τη μαζική φυγή προς τον ομαδικό φόνο, προς τη φωτιά… Από τη μέρα εκείνη, η τρομάρα μου έγινε πανικός. Με τέτοια υποκείμενα, αυτή η σατανική βλακεία μπορούσε να βαστήξει επ’ αόριστον… Ποτέ δεν μου φάνηκε πιο αδυσώπητη η ετυμηγορία των ανθρώπων και των πραγμάτων. Χαμένος ανάμεσα σε δυο εκατομμύρια παλαβούς, ηρωικούς και ξέφρενους κι αρματωμένους ίσαμε τα μαλλιά; Με κράνη, δίχως κράνη, δίχως άλογα, με μοτοσικλέτες, ουρλιάζοντας, μ’ αμάξια, σφυρίζοντας, ακροβολιστές, συνωμότες, πετούμενοι, γονατιστοί, σκάβοντας λάκκους, κόβοντας λάσπη, κουτρουβαλώντας στα μονοπάτια, κροτώντας, θαμμένοι στο χώμα σάμπως σε καλύβι, για ν’ αφανίσουν όλα, Γερμανία, Γαλλία και ηπείρους, ό τι ανασαίνει, να τ’ αφανίσουν όλα, πιο λυσσασμένοι κι από σκυλιά, λατρεύοντας τη λύσσα τους (κάτι που δεν κάνουν τα σκυλιά), εκατό, χίλιες φορές πιο λυσσασμένοι από χίλια σκυλιά και πόσο πιο ανώμαλοι! Μα την αλήθεια, το μυριζόμουνα, είχα μπλεχθεί σε σταυροφορία της Αποκάλυψης.[3]

Η απονομιμοποίηση του πολέμου ξεκίνησε προφανώς από τους ίδιους τους στρατευμένους και απλώθηκε προοδευτικά στα μετόπισθεν, σε μεγάλο βαθμό χάρη και στους επιζώντες που κατέφυγαν με πρωτοφανή μαζικότητα στη γραφή. Όχι όμως σε ακίνδυνες λυρικές ρίμες και φτηνούς παιάνες, αλλά σε μια γραφή που δημιουργούσε ολοένα και πιο βαθιά ρήγματα στα σωβινιστικά αφηγήματα, χειραφετούνταν από τους παραδοσιακούς κύκλους παραγωγής δημόσιου λόγου, διαφοροποιούνταν από την παραδοσιακή φόρμα των πολεμικών απομνημονευμάτων, αυτοσχεδίαζε, κραύγαζε, κατήγγειλε, χλεύαζε, με έναν λόγο: ριζοσπαστικοποιούνταν.

Ο συνταγματάρχης είχε κι αυτός πεθάνει […] είχε ξοκείλει στο χαράκωμα […] σφεντονισμένος μες στην αγκάλη του άνιππου ιππέα, του αγγελιοφόρου, που πάπαλα κι αυτός. Φιλιόντουσαν οι δυο τους, τώρα και για πάντα, μα ο ιππέας δεν είχε πια το κεφάλι του, μόνο μια τρύπα πάνω απ’ τον λαιμό […] η κοιλιά του συνταγματάρχη έχασκε ανοιχτή, τον έκανε να μορφάζει απαίσια […] Μάτωναν πολύ όλα αυτά τα κρέατα μαζί […] τον θυμόμουνα στην τελετή της προηγουμένης […] είχε απευθυνθεί με τη φωνάρα του στο σύνταγμα «Άνω τας καρδίας!» να λέει… «Άνω τας καρδίας! Και ζήτω η Γαλλία!» […] «Κάτω τας καρδίας!» σκεφτόμουν εγώ.[4]

«Πώς πάει η Χαλλία;» ρωτά δεξιά-αριστερά, κορδωμένος από σωβινισμό ο Μπαμπινό στο Μαύρο Αίμα του Γκυγιού. Ο στρατόκαυλος κυρ-δάσκαλος δεν μπορεί ούτε σωστά χαλλικά να μιλήσει: τσεβδίζει.

Ένα καινούργιο πραγματολογικό δεδομένο του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου ήταν ο εκδημοκρατισμός του θανάτου. Ο πρώτος ολοκληρωτικός πόλεμος με τη βιομηχανικής κλίμακας θανάτωση κατάργησε κατ’ αρχάς υλικά, σε σωματικό επίπεδο, τη στρατιωτική ιεραρχία και τα συνακόλουθα προνόμια αυτής: οι μισές σοροί στο πεδίο κατέληγαν διαμελισμένες σε βαθμό μη αναγνωρίσιμο, καθιστώντας την αναγνώριση των πεσόντων πολύ συχνά αδύνατη. Η ανωνυμία πολυάριθμων πεσόντων, το ανακάτεμα υψηλόβαθμων και χαμηλόβαθμων λειψάνων στον απόηχο των επιθέσεων οδήγησε σε μια στρατιωτική θεσμική μεταρρύθμιση με τεράστιο πολιτισμικό αντίκτυπο. Πρώτη η Γαλλία το 1915, κι ύστερα η Μεγάλη Βρετανία τον χειμώνα του 1917-18, με τη Γερμανία να ακολουθεί μεταπολεμικά, υιοθέτησαν πρακτικές ισότητας στη διαχείριση των νεκρών: η Ευρώπη (ακολουθώντας το πρότυπο του Αμερικάνικου Εμφυλίου) κατασκεύασε και ανέλαβε να συντηρεί στρατιωτικά κοιμητήρια. Οι επιτύμβιες πλάκες ήταν πανομοιότυπες και τα ονόματα όλων των πεσόντων αναγράφονταν με αλφαβητική κι όχι ιεραρχική σειρά, το αντίθετο της παραδοσιακής πρακτικής που έστελνε σωρηδόν τους απλούς στρατιώτες σε ομαδικούς τάφους και επεφύλασσε ταφή μόνο στους βαθμοφόρους. Από το 1920 και εξής, τα μνημεία στον άγνωστο στρατιώτη και οι αναθηματικές πλάκες έρχονται να συμπληρώσουν το κενό για τους αγνοούμενους. Πρόκειται για μια ριζοσπαστικά εξισωτική, για τα δεδομένα της εποχής, ανατροπή.[............................................]Συνεχίστε την ανάγνωση

*Γραμματικοπούλου Ευγενία - Τμήμα Πολιτικών ΕπιστημώνΑΠΘ

**Γραμματικοπούλου, Ευγενία/Βιβλιονέτ

Υπήρχαν τελικά νεκροί στο Πολυτεχνείο;

 Υπήρχαν τελικά νεκροί στο Πολυτεχνείο; Από πού ξεκίνησε ο μύθος ότι «κανείς δεν σκοτώθηκε»; Και γιατί επανέρχεται κάθε χρόνο; 

Ο ιστορικός Σταύρος Παναγιωτίδης εξετάζει τα γεγονότα του Νοεμβρίου του 1973 και ξεχωρίζει την πραγματικότητα από τη διαστρέβλωση.

Από το πόρισμα Τσεβά μέχρι τη σύγχρονη ιστορική έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, το νέο επεισόδιο του ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΝΟΜΙΖΕΙΣ εξηγεί ποιοι ήταν οι επιβεβαιωμένοι νεκροί, γιατί υπάρχουν λάθη στις λίστες και πώς η δικτατορία δημιούργησε το κλίμα φόβου που οδήγησε σε υποκαταγραφή.

__________________

Το fyi.news υλοποιεί μια πρωτοβουλία που υποστηρίζεται από το Open Society Institute – Sofia και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του έργου Media Resilience.
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες τους και δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού για την Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό (EACEA) ή του Open Society Institute – Sofia (OSIS).
Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση, ούτε ο EACEA, ούτε το OSIS φέρουν οποιαδήποτε ευθύνη για αυτές.


Πολυτεχνείο :«Το αίμα το αδικαίωτο ποτέ δεν ησυχάζει»: Η εκπληκτικά τεκμηριωμένη καταγραφή των αιματηρών γεγονότων του έπους που σημάδεψε τη μεταπολεμική ιστορία

Ιερώνυμος Λύκαρης και Σταύρος Στάγκος :«Το αίμα το αδικαίωτο ποτέ δεν ησυχάζει»

 Αίμα αδικαίωτο το αίμα που χύθηκε στο Πολυτεχνείο…

Όχι μόνο επειδή οι πολιτικές εξελίξεις δεν δικαίωσαν όσα ζητούσαν οι εξεγερμένοι αλλά και επειδή κάποιοι προσπαθούν με επιμονή και χωρίς ντροπή να «σβήσουν» την εξέγερση από την ιστορία μας. Με ψεύδη και συκοφαντίες. 

Ένα βιβλίο κι ένα ντοκιμαντέρ δίνουν εκκωφαντικές απαντήσεις σ’ όλους αυτούς. Τίτλος του βιβλίου «Το αίμα το αδικαίωτο ποτέ δεν ησυχάζει», από τις Εκδόσεις Καστανιώτη . Επιμέλεια από τον Ιερώνυμο Λύκαρη, επίμετρο από τη Μαριάννα Τζιαντζή.

 Το βιβλίο περιλαμβάνει περιλαμβάνει καταθέσεις και μαρτυρίες από τις δίκες για τη σφαγή της εξέγερσης. Καταθέτουν τις μαρτυρίες τους: 23 συγγενείς νεκρών 133 τραυματίες 2 συγγενείς τραυματιών 25 αυτόπτες μάρτυρες δολοφονιών και τραυματισμών .

Το βιβλίο περιέχει απόρρητα έγγραφα από τον «Φάκελο 650» του Γραφείου Εθνικής Ασφάλειας και αστυνομικά αρχεία για τα θύματα Το υλικό του βιβλίου ήταν πολύτιμο για τη δημιουργία του ντοκιμαντέρ «Εμείς, όχι εγώ», το σενάριο και τη σκηνοθεσία του οποίου υπογράφει ο Σταύρος Στάγκος. 

Οι δύο δημιουργοί στο στούντιο του militaire news σε μία συζήτηση κόντρα σε όσους και φέτος θα προσπαθήσουν να αποδομήσουν την ιστορική στιγμή του Πολυτεχνείου, όπως κάνουν για κάθε ιστορική στιγμή που έχει ως κυρίαρχο στοιχείο την αντίσταση του ελληνικού λαού.


«Ένας Ήρωας με Παντούφλες» των Α. Σακελλάριου & Χ. Γιαννακόπουλου από το θεατρικό εργαστήρι ενηλίκων «Θεάτρου Φίλοι»!

https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQU19x2FdL_Va0OXy5FmyzPLdkObnhK9AuXQsZUp-1hwA&s=10ΤΟ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΜΑΣ ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΟΓΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΚΟΜΠΙΝΑΔΟΡΟΥΣ,  ΣΕ ΜΙΑ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ , ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΝΑ ΖΗΛΕΨΕΙ ΣΕ  ΤΙΠΟΤΑ ΤΙΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ 

Ο ήρωας του πολέμου, στρατηγός εν αποστρατεία Λάμπρος Δεκαβάλας, ζει αξιοπρεπής και ξεχασμένος από την ιστορία, συντηρώντας την οικογένειά του με τα ενθύμια της δόξας και μια πενιχρή σύνταξη.

 Όταν η Πατρίδα, μέσω του Υπουργού αυτοπροσώπως, αποφασίζει να τον τιμήσει, ο ευσυνείδητος και αφελής πολίτης Δεκαβάλας προσγειώνεται ανώμαλα από το άλογο των μαχών, στην Ελλάδα των απατεώνων και των κομπιναδόρων.

 Ποιος ανέλαβε το "έργο" της αποκατάσταστάσεως του ήρωος; 

Ποια η τιμή της τιμητικής εκδήλωσης; 

Πού πήγαν τα εκατομμύρια του ανδριάντα; 

Ανάμεσα στην ηλεκτροφωτισμένη πλατεία 'Λάμπρου Δεκαβάλα' και το σκοτεινό σπίτι του ήρωος, όπου το ρεύμα έχει κοπεί, το δίδυμο Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου στήνει μια κατεξοχήν ελληνική κωμωδία, με απολαυστικούς χαρακτήρες και σκηνές του εθνικού μας παράλογου.

****************** 

Απολαύστε ολόκληρη την παράσταση «Ένας Ήρωας με Παντούφλες» των Α. Σακελλάριου & Χ. Γιαννακόπουλου από το θεατρικό εργαστήρι ενηλίκων «Θεάτρου Φίλοι»!

Μετά από δύο άκρως επιτυχημένες χρονιές και απανωτά sold out στο Θέατρο ΛΥΧΝΟΣ, μοιραζόμαστε μαζί σας τη δραματική, σατιρική και κοινωνική κωμωδία που αγαπήσατε, γεμάτη γέλιο, συγκίνηση και αλήθεια.

Ο Δονκιχωτισμός του κεντρικού ήρωα, Λάμπρου Δεκαβάλα, που συντρίβεται κάτω από το βάρος της φτώχειας αλλά ανυψώνεται ως φωτεινός φανοστάτης της ηθικής, διδάσκει και συναρπάζει. Μια παράσταση φτιαγμένη με μεράκι, σεβασμό και πολλή αγάπη!

✨ Ένα μεγάλο ευχαριστώ από καρδιάς στην Τίνα Σακελλάριου για την εμπιστοσύνη και την τιμή να μας παραχωρήσει αυτό το σπουδαίο έργο. Ελπίζουμε να σταθήκαμε αντάξιοι της εμπιστοσύνης της.

🎭 ΘΕΛΕΙΣ ΚΙ ΕΣΥ ΝΑ ΑΝΕΒΕΙΣ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ;
Στο εργαστήρι «Θεάτρου Φίλοι» πιστεύουμε ότι όλοι μπορούν να το κάνουν! Είμαστε από τα ελάχιστα θεατρικά εργαστήρια ενηλίκων όπου τα μαθήματα, οι πρόβες ΚΑΙ οι παραστάσεις μας γίνονται σε ένα πραγματικό, πανέμορφο θέατρο: στο Θέατρο ΛΥΧΝΟΣ Τέχνης & Πολιτισμού στον Κεραμεικό.

Γίνε κι εσύ μέλος της παρέας μας, ζήσε τη μαγεία του θεάτρου, κάνε νέους φίλους και νιώσε τη χαρά της δημιουργίας! Δεν χρειάζεται προηγούμενη εμπειρία, μόνο το κέφι σου!

📆 Το εργαστήρι μας λειτουργεί:
• Δευτέρα: 17:30 - 20:00
• Τετάρτη: 17:30 - 20:00
📍 Τοποθεσία: Θέατρο ΛΥΧΝΟΣ (Χαλκιδικής 83 & Ιεροφαντών, Κεραμεικός)

📞 Για περισσότερες πληροφορίες & εγγραφές: 694 593 6444
📧 Email: theatrou.filoi@gmail.com
🌐 Διαφημιστικό Γραφείο: marlouart.com

🎬 ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
• Σκηνοθεσία: Όλγα Μουργελά
• Δραματουργική επεξεργασία: Λευτέρης Ελευθεριάδης
• Βοηθός σκηνοθέτη: Αγγελική Φακίτσα
• Επιμέλεια μουσικής: Αγγελική Φακίτσα / Όλγα Μουργελά
• Φωτισμοί: Όλγα Μουργελά
• Επιμέλεια κομμώσεων/μακιγιάζ: Έλενα Μαλαπέτσα
• Σκηνικά: Θεάτρου Φίλοι
• Εικαστικό αφίσας: Werner Hermann
• Διαφημιστικό γραφείο: Μαρλού Ξηνταριανού (marlouart.com)
🎙️ *Ακούγεται η φωνή του Λευτέρη Ελευθεριάδη
• Παραγωγή: Θεάτρου Φίλοι

🎭 ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ (με αλφαβητική σειρά):
Hermann Werner, Ανδρέου Θωμάς, Κατή Ελένη, Μαλαπέτσα Έλενα, Μαλαπέτσα Κική, Μπολώση Σοφία, Ξηνταριανού Μαρλού, Παπαγεωργίου Κώστας, Παπαγεωργίου Ρένα, Φακίτσα Αγγελική, Χανιωτάκης Γεώργιος και ο Ηλίας Σαρδέλης.

Μουσική απόλαυση στην γκαλερί των ιμπρεσιονιστικών πινάκων

Μια αργή βόλτα σε μια γκαλερί ιμπρεσιονιστικών πινάκων - κήποι, ποτάμια, λεωφόροι και καλοκαιρινό φως των Μονέ, Ρενουάρ, Πισαρό, Σισέ, Σεζάν, Ντεγκά και Μοριζό.

Αυτή η συλλογή 2,4 ωρών συγκεντρώνει κλασικά έργα των Μπαχ, Ντεμπισί, Μπραμς, Σούμπερτ, Μότσαρτ, Μπετόβεν, Σοπέν, Χέντελ και Ραμώ - μουσική για τους λάτρεις της τέχνης, μια ατμόσφαιρα μουσείου σαν στο σπίτι, σχέδιο και ζωγραφική ή απλώς μια στιγμή ηρεμίας για τον εαυτό σας.

Καθώς παίζει η μουσική, ανακαλύψτε μια μεταβαλλόμενη συλλογή πινάκων ζωγραφικής δημόσιου κτήματος από τον 19ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα.

Φανταστείτε να περπατάτε σε ένα μουσείο μετά το κλείσιμο, μόνοι με τους πίνακες, ενώ η μουσική γεμίζει τους διαδρόμους.
TRACKLIST
----------
00:00 Debussy — Suite Bergamasque: Clair de Lune, L75
05:22 Debussy — Première Arabesque, L66 No. 1
10:19 Chopin — Waltz Op. 64 No. 2 in C sharp minor
14:15 Schumann — Kinderscenen — Traümerei, O 15 N 7
16:28 Mussorgsky — Pictures at an Exhibition — XIV. Promenade 6
18:58 Elgar — Salut d'amour Love's Greeting
24:22 Bach — Das Wohltemperierte Clavier I, Praeludium V, BWV 850
26:51 Bach — Minuet in A minor, BWV Anh. 120
31:31 Haydn — Sonate II, II — Menuetto, Hob. XVI:28
36:26 Brahms — Symphony No. 2 in D major, Op. 73: III. Allegretto grazioso
41:15 Ravel — Pavane pour une infante défunte
47:10 Beethoven — Sonata 30 Mvt.3. Op.109. {Professional production score.}
53:46 J. J. Froberger — Suite VII in E minor — IV
55:50 Rameau — Tambourin
59:07 Bach — Keyboard partita in E minor, BWV 830 — I
01:06:17 Bach — Musicalisches Opfer, Ricercare, BWV 1079
01:12:31 Brahms — Symphony No. 1 in C minor, Op. 68: III. Un poco allegretto
01:16:49 Bach — Italian Concerto, BWV 971 — III
01:20:24 Debussy — C. Pour remercier la pluie au matin 6 épigraphes antiques 6
01:22:35 Handel — Sarabanda mi menor
01:27:17 Schumann — Étude after Paganini's 19th Caprice — Op. 3 No. 5
01:30:05 Debussy — Préludes — Book I — IV
01:33:43 Bach — Six Partitas (Clavierubung part I): No. 2, BWV 826 — II
01:35:25 Schubert — Impromptu in As-dur, D.899 (Op. 90, No. 4)
01:42:37 Pachelbel — Magnificat primi toni 11
01:44:41 Bach — DUETTO No. 3 BWV 804.
01:46:22 J.-N.-P. Royer — Premier livre de pièces de clavecin — X
01:49:26 Bach — Keyboard partita in A minor, BWV 827 — VI
01:59:31 Rameau — Premier Livre de Pièces de Clavecin — 8. Gavotte
02:02:38 Chopin — 12 Études, Op. 10 — No. 11 in E-Flat major 'Arpeggio'
02:05:15 Handel — Gavotte
02:07:07 Mozart — Piano Sonata in C Minor — KV. 457 (2nd Movement)
02:14:16 Bach — BWV 1006a — Gavotte en Rondeau
02:21:01 Nielsen — Dream About Silent Night — C. CNW 85


Τρίτη, Νοεμβρίου 17, 2026

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ 73: Μαρτυρία 2

https://scontent.fskg4-1.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/910229078_10241443275592636_6313255905604927475_n.jpg?stp=dst-jpg_tt6&cstp=mx1349x820&ctp=p720x720&_nc_cat=1&ccb=1-7&_nc_sid=833d8c&_nc_ohc=XQLOInSk3dUQ7kNvwGqQHdr&_nc_oc=AdqL7SKLXEnA2F_da54jiXjv68jhf7hXlNPyUNq17NFR4VuUXYM_3AmM6K5fAwd-ho0&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fskg4-1.fna&_nc_gid=0NQfGWss75W0JqVWagNtUw&_nc_ss=7b2a8&oh=00_AQRJstW_wWEBngd-VDKxLY4p4_UimMCkVr7yNmE1nNQXAA&oe=6B0235F9

news247.gr

Ανιψιός Ντερτιλή: Ήταν ο θείος μου. Με αγαπούσε. Ήταν φονιάς!

Χρήστος Δεμέτης

“Ήταν ο θείος μου. Με αγαπούσε πραγματικά. Και ήταν δολοφόνος”. Με αυτές τις τρεις κοφτές φράσεις, ο Ανδρέας Σουβαλιώτης συμπυκνώνει ένα από τα πιο δύσκολα ανθρώπινα ζητήματα. Τι συμβαίνει όταν το πρόσωπο της Ιστορίας που η κοινωνία δικαίως καταδίκασε είναι ένα από τα πρόσωπα με τα οποία έχει κανείς συνδέσει τα παιδικά του χρόνια;

Ο συγγραφέας του best-seller Misfit και ανιψιός του Νικόλαου Ντερτιλή κατέθεσε μια εξομολόγηση στον προσωπικό του λογαριασμό στο facebook και μοιράζεται το βάρος μιας κληρονομιάς που δεν επέλεξε, προσφέροντας μια σπάνια ματιά στο πώς η συλλογική μνήμη συναντά το προσωπικό τραύμα.

Τον χαρακτηρίζει “βάναυσο δικτάτορα και δολοφόνο” όπως και ήταν. Και παράλληλα, αναφέρει πως για εκείνον, “ως μικρό παιδί, ήταν απλώς ο στοργικός μου θείος”.

“Όποτε βρίσκομαι στην Αθήνα, εξακολουθώ να πηγαίνω να βλέπω εκείνη τη γκρεμισμένη πύλη του Πανεπιστημίου, που έχει γίνει μνημείο προς τιμήν όλων εκείνων των φοιτητών που πέθαναν εκείνη τη νύχτα. Κοιτάζω επίμονα αυτό το σκουριασμένο, παραμορφωμένο μέταλλο και προσπαθώ να ξεδιαλύνω την πιο παράλογη, την πιο εξωπραγματική σύγκρουση μέσα στην καρδιά και το μυαλό μου” αναφέρει.itan-o-theios-moy-kai-itan-dolofonos-i-anartisi-toy-anipsioy-toy-ntertili-842577

Όπως έγραψε ο Ανδρέας Σουβαλιώτης σε ανάρτησή του στο Facebook, το ξημέρωμα της 17ης Νοεμβρίου:

“Αυτή τη νύχτα, πριν από 53 χρόνια, ο θείος μου πυροβολούσε και σκότωνε φοιτητές. Ήταν βασικός πρωταγωνιστής της διαβόητης χούντας στην Ελλάδα και ήταν υπεύθυνος για την καταστολή της φοιτητικής εξέγερσης στο Πολυτεχνείο της Αθήνας, τον Νοέμβριο του 1973.

Οδήγησε μια ίλη αρμάτων μάχης στον χώρο του ιδρύματος, έριξε την πύλη του Πανεπιστημίου και άρχισε να πυροβολεί αδιακρίτως εναντίον των διαδηλωτών φοιτητών. Κάποια στιγμή, κατά τη διάρκεια της «μάχης», γύρισε μάλιστα στον οδηγό του και καυχήθηκε για την άψογη σκοπευτική του δεινότητα. Αυτός ήταν ο θείος μου.

Ένας βάναυσος δικτάτορας και δολοφόνος.

Για μένα όμως, ως μικρό παιδί, ήταν απλώς ο στοργικός μου θείος. Με αγαπούσε ειλικρινά. Και αυτό ήταν το μόνο που ήξερα, το μόνο που καταλάβαινα για εκείνον. Όταν μπήκε στη φυλακή ήμουν ακόμα μικρός και εκείνος παρέμενε ο μεγάλος, επιβλητικός, σεβαστός, σοφός και αγαπημένος μου θείος.

Δεν καταλάβαινα πραγματικά γιατί τον είχαν πάρει μακριά μου. Μου έλειπε και μου άρεσε να τον επισκέπτομαι όσο πιο συχνά μπορούσε να με πηγαίνει η θεία μου. Κι εκείνος συνέχιζε να μου γράφει – ατελείωτα γράμματα γεμάτα ζεστά λόγια, φροντίδα και ενθάρρυνση.

Και μετά μεγάλωσα, και κατάλαβα πολλά περισσότερα για εκείνον.

Πέθανε στη φυλακή πριν από περίπου δώδεκα χρόνια. Όποτε βρίσκομαι στην Αθήνα, εξακολουθώ να πηγαίνω να βλέπω εκείνη τη γκρεμισμένη πύλη του Πανεπιστημίου, που έχει γίνει μνημείο προς τιμήν όλων εκείνων των φοιτητών που πέθαναν εκείνη τη νύχτα. Κοιτάζω επίμονα αυτό το σκουριασμένο, παραμορφωμένο μέταλλο και προσπαθώ να ξεδιαλύνω την πιο παράλογη, την πιο εξωπραγματική σύγκρουση μέσα στην καρδιά και το μυαλό μου.

Ήταν ο θείος μου. Με αγαπούσε πραγματικά. Και ήταν δολοφόνος”.

Θυμίζουμε πως στις 18 Νοεμβρίου του 1973 ο Νικόλαος Ντερτιλής δολοφόνησε εν ψυχρώ πυροβολώντας στο κεφάλι τον 20χρονο ηλεκτρολόγο Μιχάλη Μυρογιάννη. Στη Δίκη των Πραξικοπηματιών το 1975, καταδικάστηκε σε εικοσαετή κάθειρξη για τη συμμετοχή του στο πραξικόπημα και σε ισόβια κάθειρξη για την ανθρωποκτονία από πρόθεση του Μυρογιάννη.

Λοχίας που βρέθηκε στο σημείο της δολοφονίας κατέθεσε στη δίκη ότι είδε κάποιον που κατόπιν έμαθε ότι ήταν ο Ντερτιλής, “εξαγριωμένο να δίνει εντολές “Βαράτε στο ψαχνό”. Σύμφωνα με τις καταθέσεις, πυροβόλησε στο κεφάλι τον 20χρονο με ευθεία βολή του περίστροφου του στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρη, την ώρα που εκείνος προσπαθούσε να ξεφύγει από τους αστυνομικούς, μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

Βασικός μάρτυρας στη δίκη υπήρξε ο οδηγός του Ν. Ντερτιλή, Α. Αγριτέλης. Στη μαρτυρία του, η οποία ουσιαστικά αυτή καταδίκασε τον δολοφόνο του 20χρονου Μιχάλη, αναφέρεται:

“To μεσημέρι της 18 Νοέμβρη 1973, ο ταγματάρχης Ντερτιλής βρίσκεται με το υπηρεσιακό τζιπ έξω από την κατεστραμμένη πύλη του Πολυτεχνείου. Απέναντι, Πατησίων και Στουρνάρα, οι αστυφύλακες χτυπούν ένα νεαρό, που προς στιγμήν τους ξεφεύγει. Ο Ντερτιλής βγάζει από το μπουφάν το περίστροφο και πυροβολεί. «Ο νεαρός έπεσε σαν κοτόπουλο», περιγράφει στην κατάθεσή του ένα χρόνο αργότερα ο οδηγός του Ντερτιλή – ο 21 ετών τότε Αντώνης Αγριτέλης – και συνεχίζει: «Μετά το φόνο ο Ντερτιλής σαν να μη συνέβαινε τίποτα μπήκε στο τζιπ και χτυπώντας με στην πλάτη μου είπε: “Με παραδέχεσαι ρε; Σαράντα πέντε χρονών άνθρωπος και με τη μία στο κεφάλι!”.

Παρέμεινε έγκλειστος στις Φυλακές Κορυδαλλού μέχρι τον θάνατό του στις 28 Ιανουαρίου 2013 στο Νοσοκομείο “Ερυθρός Σταυρός” σε ηλικία 92 ετών. Σε αντίθεση με άλλους χουντικούς, αρνήθηκε πεισματικά να υποβάλει αίτηση χάρης ή αποφυλάκισης, υποστηρίζοντας ότι δεν αναγνωρίζει τη νομιμότητα του δημοκρατικού πολιτεύματος της Μεταπολίτευσης.

Όπως σχολίασε ο ιστορικός Σταύρος Παναγιωτίδης σε δική του ανάρτηση:

“Απίθανο… Ο ανιψιός του φασίστα Ντερτιλή που ψυχρά σκότωσε με πιστόλι τον φοιτητή Μυρογιάννη, καμαρώνοντας για το σημάδι του, μιλάει για το πως έβλεπε τον θείο του ως παιδί και όταν μεγάλωσε. Μας χαρίζει μια αποτύπωση των στρωμάτων της μνήμης και του συναισθήματος. Πώς τα πιο αντιφατικά υλικά μπορούν να συνυπάρχουν. Χωρίς η αλήθεια να ακυρώνεται”.

Να σημειωθεί πως στο έργο του “Misfit: autistic. gay. immigrant. changemaker”, ο κοινωνικός επιχειρηματίας Ανδρέας Σουβαλιώτης περιγράφει πώς μεγάλωσε στον Καναδά όντας “διαφορετικός”. Όπως γράφει:

“Είμαι διαφορετικός. Ήμουν πάντα διαφορετικός. Μεγάλωσα φοβούμενος μήπως με ανακαλύψουν, φοβούμενος τη φυσική μου αδυναμία να ταιριάξω, να συμμορφωθώ, να δείχνω, να ακούγομαι, να ντύνομαι και να συμπεριφέρομαι “φυσιολογικά”. Πάντα με έλκυαν οι διαφορετικοί άνθρωποι και τους παρατηρούσα με γοητεία, αλλά και μόνο η σκέψη ότι έμοιαζα έστω και λίγο μαζί τους με κατατρόμαζε. Ήμουν απεγνωσμένος να ταιριάξω…”.

Η περιγραφή του βιβλίου σημειώνει άλλωστε: “Ο Ανδρέας Σουβαλιώτης μεγάλωσε σε μια εποχή που το να βρίσκεται κανείς στο φάσμα του αυτισμού δεν διαγιγνωσκόταν εύκολα, ούτε καν συζητιόταν. Τα μυαλά σαν το δικό του θεωρούνταν απλώς παράξενα. Γνώριζε επίσης από νεαρή ηλικία ότι ήταν ομοφυλόφιλος, κάτι που τον τρομοκρατούσε καθώς μεγάλωνε με ανοιχτά ομοφοβικούς γονείς σε μία από τις λιγότερο ανεκτικές κοινωνίες της Ευρώπης. Οι ιδιαιτερότητες του Ανδρέα τον έκαναν να νιώθει παρείσακτος μέχρι τα σαράντα πέντε του χρόνια. Και τότε, ξαφνικά, όλα άλλαξαν”.

Ο συγγραφέας διαθέτει όλα τα προσωπικά του δικαιώματα/έσοδα από το βιβλίο σε οργανισμούς και πρωτοβουλίες που στηρίζουν παιδιά και νέους στο φάσμα του αυτισμού, καθώς και τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα (όπως το Ίδρυμα Rainbow Railroad, το οποίο βοηθά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να ξεφύγουν από χώρες όπου διώκονται).

Έχοντας αποκτήσει οικονομική άνεση από την επιτυχημένη επιχειρηματική του πορεία στον Καναδά (με πιο γνωστό εγχείρημα το πρόγραμμα επιβράβευσης οικολογικών συμπεριφορών Green Rewards / Carrot Rewards), έγραψε το βιβλίο με σκοπό την ευαισθητοποίηση του κοινού και την έμπρακτη οικονομική ενίσχυση αυτών των κοινοτήτων, χωρίς κανένα προσωπικό οικονομικό όφελος.