Ο ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ΩΣ ΔΥΣΤΥΧΙΑ ΑΤΟΜΩΝ ΚΑΙ ΛΑΩΝ

 

Στα τέλη  του 2011 μεταφράσαμε και αναρτήσαμε σε διαδοχικές συνέχειες

το κείμενο του Πλούταρχου Περί του μη δειν δανείζεσθαι, το οποίο θεωρούσαμε

εξαιρετικά επίκαιρο και ευκαιρία βαθύτερου στοχασμού  για τα αίτια που οδήγησαν

στη συλλογική μας χρεοκοπία  και στις πρωτόγνωρες καταστάσεις που αρχίζαμε να ζούμε με ιδιαίτερα οδυνηρό τρόπο από τις συνέπειές της.

Ενάμιση χρόνο μετά, το εξαιρετικό σε επιχειρήματα δοκίμιο απέκτησε   ακόμα μεγαλύτερη  αξία για τον Ελληνισμό, όχι μόνο επειδή βιώναμε  το δικό μας δράμα της χρεοκοπίας , αλλά και επειδή  με κομμένη την ανάσα παρακολουθήσαμε να εξελίσσεται δίπλα μας  το δράμα των Κύπριων αδελφών μας ,  που μέσα σε δύο βδομάδες είδαν  να σωριάζεται σε ερείπια το οικοδόμημα της ευημερίας που  με μαεστρία και πολύ κόπο έχτισαν ύστερα από την Τουρκική Εισβολή και κατοχή .

 Αναρτούμε ξανά ολόκληρο το θαυμάσιο κείμενο του σπουδαίου στοχαστή, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα να το διαβάσουν και όσοι/ες δεν μπόρεσαν

να το δουν αναρτημένο ή δεν τους είναι εύκολο να το αναζητήσουν τμηματικά.

Gerontakos

Είναι Έλληνας: ποτέ δε λέει «Στερνή μου γνώση...»

Το κείμενο Περί του μη δειν δανείζεσθαι (λατ. De vitando aere alieno) αποτελεί την κλασική φιλοσοφική κατάθεση για το θέμα του δανεισμού, όπου ο Πλούταρχος αναλύει το χρέος ως ηθικό ζήτημα που οδηγεί στην απώλεια της ελευθερίας του ατόμου.

Η αξία του κειμένου έγκειται στο γεγονός ότι, αν και γράφτηκε πριν από σχεδόν δύο χιλιετίες, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης ακαδημαϊκής μελέτης, αποδεικνύοντας ότι τα ηθικά διλήμματα που πραγματεύεται παραμένουν διαχρονικά.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο συλλογικός τόμος Virtues for the People: Aspects of Plutarchan Ethics(Jstor) (2011), ο οποίος περιλαμβάνει ειδική μελέτη του H.G. Ingenkamp  με τίτλο "Plutarchs Schrift gegen das Borgen [Περί του μη δειν δανείζεσθαι]: Adressaten, Lehrziele und Genos". Αυτή η μελέτη εξετάζει θεμελιώδη ερωτήματα που δείχνουν γιατί το κείμενο είναι επίκαιρο:Η εργασία εξετάζει πώς ο Πλούταρχος, μέσω αυτής της πραγματείας, προσεγγίζει πρακτικά ζητήματα καθημερινής ζωής (όπως ο δανεισμός και το χρέος) μέσα από το πρίσμα της «λαϊκής φιλοσοφίας» (popular philosophy) και αναδεικνύει τον Πλούταρχο όχι ως «φιλόσοφο του γραφείου», αλλά ως διανοητή που ενδιαφερόταν για την ηθική βελτίωση των συμπολιτών του.

Η διαρκής επικαιρότητα του κειμένου οφείλεται στο ότι ο Πλούταρχος δεν γράφει απλώς μια οικονομική πραγματεία, αλλά εντάσσει το ζήτημα του δανεισμού σε ένα ευρύτερο ηθικό πλαίσιο. Οι αγωνίες που καταγράφει είναι οικουμενικές:

• Η προειδοποίηση για την απώλεια της προσωπικής ελευθερίας και ανεξαρτησίας λόγω των χρεών.

• Η κριτική στην υπερβολική κατανάλωση και τη ζωή πέρα από τις δυνατότητες κάποιου.

• Η έμφαση στην αυτάρκεια και τη σωφροσύνη ως ύψιστες αρετές.

Αυτές οι ηθικές προεκτάσεις επιτρέπουν στο κείμενο να υπερβαίνει την εποχή του και να προσφέρει τροφή για σκέψη και στον σύγχρονο αναγνώστη, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με αντίστοιχα διλήμματα σε μια εποχή όπου το ατομικό και δημόσιο χρέος αποτελούν κεντρικά κοινωνικά ζητήματα.

Το κείμενο του Πλουτάρχου Περί του μη δειν δανείζεσθαι δεν είναι ένα στεγνό οικονομικό εγχειρίδιο για την αποφυγή  της ατομικής χρεοκοπίας, αλλά , ενταγμένο μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο,αποτελεί  ένα ηθικό και φιλοσοφικό δοκίμιο που πραγματεύεται τις ρίζες της υποτέλειας σε άτομα και λαούς. Υπό αυτό το πρίσμα, μπορούμε να το συσχετίσουμε , για παράδειγμα, με τρεις πρόσφατες κρίσεις χρεοκοπίας , της Ελλάδας (2010), της Κύπρου (2013) και της Αργεντινής (2001) όχι ως μεμονωμένες εξαιρέσεις .

Η συσχέτιση μπορεί να αναλυθεί σε τρεις άξονες: την εθιστική φύση της κατανάλωσης, την απώλεια ελευθερίας έναντι των δανειστών και την πολιτική ηθική.

Στην περίπτωση της Ελλάδας και της Αργεντινής, η διεθνής βιβλιογραφία (π.χ. οι αναλύσεις των Michael Lewis, Paul Blustein) δείχνει ότι η υπερβολική συσσώρευση χρέους τις δεκαετίες πριν την κρίση συνδέθηκε με ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηριζόταν στον δανεισμό για τη χρηματοδότηση ενός κρατικού μηχανισμού παρασίτων και ενός επιπέδου κατανάλωσης που δεν αντιστοιχούσε στην παραγωγική βάση της οικονομίας.

Ο Πλούταρχος σήμερα  θα έβλεπε το ελληνικό δημόσιο χρέος πριν το 2010 ως το συλλογικό αντίστοιχο του ασώτου πολίτη: μια κοινωνία που δανείστηκε για να ζήσει πέρα από τις παραγωγικές της δυνατότητες, παραβιάζοντας την αρχή της αυτάρκειας. Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη ένταση στη συσχέτιση. Ο Πλούταρχος γράφει για το άτομο. Στις σύγχρονες κρατικές χρεοκοπίες, ο "δανειζόμενος" (το κράτος) εκπροσωπεί τους πολίτες, αλλά οι πολίτες συχνά  δίνουν  τη συναίνεσή τους  για τον δανεισμό είτε γιατί δεν γνωρίζουν  οικονομικά είτε  γιατί κανείς δεν τους ενημερώνει  για τις δυσμενείς επιπτώσεις από  φανερές ή κρυφές δανειακές συμβάσεις που συνάπτουν οι κυβερνήσεις. 

Στην Ελλάδα, η πλειοψηφία των πολιτών αργά κατάλαβε το λάθος της να εμπιστευθεί κυβερνήσεις αναξιόπιστες και διεφθαρμένες που  σκόρπιζαν δανεικό  χρήμα  σε ημέτερους και κολλητούς , προκειμένου να διαιωνίζονται στην εξουσία.

Όταν η χώρα μας μετατράπηκε σε δουλοπαροικία χρέους ήταν πλέον αργά.Σήμερα, δεκαέξι χρόνια μετά τη χρεοκοπία, η χώρα μας βρίσκεται σχεδόν  στο χαμηλότερο σκαλί της Ευρώπης ως προς τους οικονομικούς δείκτες και το επίπεδο ζωής των πολιτών της.

    Το εξοργιστικό είναι ότι οι δανειστές που "έσωσαν" την Ελλάδα  , στην ουσία εξακολουθούν να κυβερνούν τη χώρα, έχοντας ως τοποτηρητή τους την παράταξη η οποία υπερδανείστηκε κολοσσιαία  ποσά στο παρελθόν για να μας  ...χρεοκοπήσει.

Η οποία παράταξη , αντί να εξαφανιστεί από προσώπου γης , εκλέγεται με την ψήφο μας, αβίαστα ,  ελεύθερα και δημοκρατικά, χρωστώντας μάλιστα στις τοκογλυφικές τράπεζες πεντακόσια (500) εκατομμύρια, που φυσικά ποτέ δε θα ξεπληρώσει... 

Gerontakos/ Θεσσαλονίκη, 29 Μαρτίου 2026 

 

 

 ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ (46-120) 

 ΗΘΙΚΑ

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΗ ΔΕΙΝ ΔΑΝΕΙΖΕΣΘΑΙ

 [ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΑΝΕΙΖΟΜΑΣΤΕ]

 

Ένα αρχαίο  κείμενο εξαιρετικής σημασίας

για τους ανθρώπους της εποχής μας, που από

τη λαχτάρα του πλουτισμού και της ευζωίας

υποθηκεύουν τη ζωή τους στους "νόμιμους"

και τους "παράνομους"  λήσταρχους, που

τρομοκρατούν και διαφεντεύουν τους λαούς

του κόσμου στο όνομα της "ελευθερίας των 

χρηματοπιστωτικών συναλλαγών".
Η χώρα μας ζει σήμερα ένα μεγάλο υπαρξιακό δράμα
λόγω της αδυναμίας μας να τιθασεύσουμε το αδηφάγο
τέρας της απληστίας, το οποίο εξέθρεψαν  με απαράμιλλη
μαεστρία οι μεγάλοι "μάγοι" της σκλαβιάς μας , δηλαδή
οι τοκογλυφικές τράπεζες και τα τσιράκια τους οι πολιτικοί.

Gabriel Metsu, " Ο τοκογλύφος και η γυναίκα που κλαίει", 1654.

*

1. Ο Πλάτωνας στο έργο του " Νόμοι" απαγορεύει  να παίρνουν οι πολίτες νερό από τους γείτονές τους, αν πρώτα δεν έχουν   προσπαθήσει  να βρούνε νερό στη δική τους γη χωρίς επιτυχία , σκάβοντας δηλαδή ως το σημείο που θα συναντήσουν τη λεγόμενη κεραμίτιδα άργιλο, η οποία είναι από τη φύση της λιπαρή  και πυκνή , με αποτέλεσμα να κατακρατεί το νερό και να το  εμποδίζει να τη διαπερνά. Ο Πλάτωνας όμως  γράφει ότι όσοι άνθρωποι δεν έχουν τη δυνατότητα  για δικό τους νερό , επιτρέπεται να παίρνουν από το νερό  των γειτόνων τους, διότι ο Νόμος πρέπει να προσφέρει βοήθεια σε καταστάσεις αδυναμίας.

Δε θα έπρεπε, επομένως, να υπάρχει και ένας Νόμος για τα  χρήματα, που να μην επιτρέπει στους ανθρώπους να δανείζονται από τους άλλους και να καταφεύγουν σε ξένες πηγές, αν δεν  ελέγξουν  διεξοδικά πρώτα  τη δική τους περιουσία και τις δικές τους  δυνατότητες, και δε μαζέψουν σταγόνα σταγόνα καθετί που τους είναι χρήσιμο και αναγκαίο;

Οι άνθρωποι της εποχής μας, αν και έχουν αρκετά, δε χρησιμοποιούν  αυτά που διαθέτουν,  εξαιτίας του τρυφηλού  τρόπου ζωής  ,  της μαλθακότητας και  της πολυτέλειας. Η πιο μεγάλη απόδειξη αυτού (που λέω) είναι το γεγονός ότι  (οι δανειστές) δε δανείζουν (χρήματα) στους άπορους ανθρώπους , αλλά  σ΄εκείνους που θέλουν να γίνουν πιο εύποροι. Φέρνουν μάλιστα μάρτυρες και δίνουν εγγυήσεις για το αξιόχρεό τους, ενώ κανονικά θα 'πρεπε γι΄αυτόν ακριβώς το  λόγο να μην συνάπτουν δάνεια.

******************

Nicolae Grigorescu , " Ο τοκογλύφος".

*

2. Γιατί "γλείφεις" τον τραπεζίτη ή τον μεσολαβητή; Δανείσου από το δικό σου τραπέζι. Διαθέτεις και  ποτήρια και πιάτα  και πιατέλες.Η όμορφη Αυλίδα ή η Τένεδος θα κοσμήσουν το τραπέζι σου με κεραμικά σκεύη καθαρότερα  απ΄τα ασημένια.

Τα σκεύη αυτά δε βρομούν από υπέρογκους κι ασήκωτους τόκους, που σαν τη σκουριά ροκανίζουν, μέρα με τη μέρα, τη δική σου πολυτέλεια ούτε θα σου θυμίζουν την πρώτη του μήνα και τη νέα σελήνη, που, ενώ είναι η πιο ιερή ανάμεσα στις μέρες του μήνα, οι δανειστές την κάνουν να φαντάζει αποφράδα και μισητή. Όσους προτιμούν να βάζουν υποθήκη την περιουσία τους, αντί να  πουλούν τα υπάρχοντά τους, ούτε ο( προστάτης της περιουσίας) Θεός Κτήσιος δεν μπορεί να τους γλιτώσει, γιατί ντρέπονται να παίρνουν λεφτά  , αλλά δεν ντρέπονται να πληρώνουν τόκο για όσα τους ανήκουν.

Ο ίδιος ο Περικλής παράγγειλε και έφτιαξαν τον καλλωπισμό  του αγάλματος της θεάς (Αθηνάς)- αποτελούμενο από σαράντα τάλαντα (=περ. 40 τόνους) καθαρό χρυσάφι-, με τρόπο που να 

καθίσταται εφικτή η αφαίρεσή του, σε περίπτωση που , όπως είπε, χρειάζονταν το χρυσάφι για να κάνουν πόλεμο, και να μπορούν έπειτα να επιστρέψουν (στη Θεά)τόσα  όσα ακριβώς πήρανε.

Γι' αυτό λοιπόν κι εμείς, όταν  η δύσκολη ώρα σφίγγει τον κλοιό της γύρω μας,ας μη δεχτούμε ως προστάτη μας τον δανειστή, δηλαδή τον εχθρό μας. Αφαιρώντας καθετί περιττό  από το τραπέζι,το κρεβάτι , τα οχήματα , γενικότερα, τον τρόπο ζωής μας, ας προστατεύσουμε την προσωπική μας ελευθερία , για να το ξανααποκτήσουμε , όταν θα έρθουν  καλύτερες μέρες.  

***************

Jusepe de Ribera: "Ο γερο- τοκογλύφος"
 *

3. Οι γυναίκες των Ρωμαίων πρόσφεραν τα χρυσαφικά τους στον Πύθιο Απόλλωνα΄τέτοια προέλευση έχει ο χρυσός κρατήρας που στάλθηκε στους Δελφούς. Οι γυναίκες των Καρχηδονίων κούρεψαν για χάρη της πατρίδας τα μαλλιά τους, ώστε με τις τρίχες τους να ενισχύσουν τους καταπέλτες. Εμείς όμως ντρεπόμαστε να είμαστε αυτάρκεις και μετατρεπόμαστε σε δούλους βάζοντας υποθήκες και υπογράφοντας συμβόλαια, ενώ κανονικά θα ΄πρεπε να περιοριζόμαστε στα απαραίτητα, ώστε  από τα χρήσιμα και τα περιττά-  απ΄όσα βγάλαμε απ΄τη ζωή μας ή πουλήσαμε- να ανεγείρουμε ένα ναό της Ελευθερίας για εμάς προσωπικά , τα παιδιά και τις γυναίκες μας.Η Εφεσία Άρτεμις προσφέρει άσυλο στους  οφειλέτες που καταφεύγουν στο ιερό της και προστασία από τα δάνεια, όμως το άσυλο και το άβατο της λιτής ζωής ακολουθούν παντού τους σώφρονες ανθρώπους, παρέχοντας άνεση χώρου χωρίς σκοτούρες και με αρχοντιά. Όπως η Πυθία είπε στους Αθηναίους ότι ο θεός τούς έδωσε ξύλινο τείχος κι εκείνοι ,παρατώντας τη γη, την πόλη, το βιος και τα σπίτια τους, κατέφυγαν στα πλοία για την ελευθερία τους, έτσι και  ο θεός προσφέρει σε μας ξύλινο τραπέζι , πιάτο πήλινο και τραχύ πανωφόρι,αν θέλουμε να ζούμε ελεύθεροι. 

Μην περιμένεις να να σου επιτεθεί το ιππικό...

 [ΣΣ: φράση από το χρησμό της Πυθίας στους Αθηναίους]

...ούτε άμαξες στολισμένες με κέρατα και ασήμι,
που τις προφτάνουν και τις ξεπερνούν οι φτερωτοί τόκοι. Πάρε όποιο γάιδαρο βρεις μπροστά σου ή καβάλησε ένα κοινό άλογο και σκάσε το μακριά από τον εχθρό και τύραννό σου, το δανειστή, που δε ζητά γην και ύδωρ , όπως (παλιά) ο Μήδος, αλλά απλώνει το χέρι στην ελευθερία σου και προσημειώνει την αυτοτέλειά σου. Ο δανειστής σε ενοχλεί, όταν δεν του δίνεις, αλλά όταν έχεις, δεν παίρνει. Όταν πουλάς, ρίχνει την τιμή, κι αν δεν πουλήσεις , σε εξαναγκάζει να το κάνεις. Αν τον πας στα δικαστήρια, επηρεάζει τους δικαστές, τους δε όρκους σου τούς ακούει βερεσέ. Πας στο σπίτι του; Τρως πόρτα.Μένεις στο σπίτι σου; Την αράζει στο κατώφλι σου και βροντοχτυπά ασταμάτητα την πόρτα. 

******************* 

Thomas Reynolds Lamont : "Στον ενεχυροδανειστή", 1861.

4. Ποια ήταν η προσφορά του Σόλωνα στους Αθηναίους που τους απάλλαξε από τη σωματική τους υποδούλωση (= σεισάχθεια); Όσοι χρωστούν δεν είναι αυτεξούσιοι αλλά είναι δούλοι των δανειστών τους.Για την ακρίβεια δεν ανήκουν σ΄ όλους αυτούς - κάτι που δε θα ήταν τόσο φοβερό-, αλλά είναι δούλοι δούλων αλαζόνων, βάρβαρων και αγρίων, σαν τους φλογερούς τιμωρούς και δημίους , που "περιποιούνται" τους ασεβείς στον Άδη, όπως λέει ο Πλάτωνας (α).
Οι δανειστές μεταβάλλουν την αγορά σε τόπο βασανιστηρίων για τους κακόμοιρους οφειλέτες, σαν τους γύπες τους ξεσχίζουν και τους τρώνε "χώνοντας το ράμφος τους στα σωθικά τους" (β), και μετατρέποντάς τους σε Ταντάλους (γ) τούς εμποδίζουν από το να γεύονται τους δικούς τους τρύγους και θερισμούς. Όπως ο Δαρείος έστειλε  τον Δάτι και τον Αρταφέρνη εναντίον της Αθήνας έχοντας στα χέρια τους αλυσίδες και σχοινιά για όσους θα αιχμαλώτιζαν, έτσι και αυτοί ( =οι δανειστές ) κρατώντας συνεχώς σάκους τίγκα στα συμφωνητικά και στα συμβόλαια, λεπου μοιάζουν με τις χειροπέδες της Ελλάδας, πηγαινοέρχονται οργώνοντας τις πόλεις και σπέρνουν όχι ωφέλιμο καρπό, σαν τον Τριπτόλεμο(δ), αλλά χρέη. Τα χρέη αυτά έχουν ρίζες που προκαλούν πολλές ταλαιπωρίες  και μεγάλους τόκους, δεν ξεριζώνονται εύκολα, οι δε βλαστοί τους τυλίγουν τις πόλεις, τις αποδυναμώνουν και τις πνίγουν.Λένε ότι τη στιγμή που οι λαγοί γεννούν, ταυτοχρόνως βυζαίνουν τα νεογνά τους από την προηγούμενη γέννα, ενώ παράλληλα κυοφορούν την προσεχή.
Τα χρέη όμως αυτών των τιποτένιων , αυτών των βαρβάρων, γεννούν προτού ακόμα συλλάβουν, αφού αρχίζουν τις απαιτήσεις τους απ΄τη στιγμή του δανείου, κι ενώ βάζουν την ίδια στιγμή παίρνουν ή δανείζουν τα ποσά που παίρνουν για τα χρήματα που έχουν δανείσει.  

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
α. "Πολιτεία", 615 ε.
β. "Οδύσσεια", ια 579.
γ. Τάνταλος: Καταδικασμένος από τους θεούς στα μαρτύρια της  αιώνιας πείνας και δίψας.
δ. Τριπτόλεμος: Δίδαξε , κατά την ελληνική  μυθολογία, τη γεωργία στους ανθρώπους.

 

 *************************

.

*********************

5.Γνωστή είναι η φράση των Μεσσηνίων:

Μια Πύλος βρίσκεται πριν από την Πύλο 

και μία ακόμα Πύλος ακολουθεί(α).

  

Για  τους δανειστές μπορεί να ειπωθεί:

Υπάρχει τόκος πριν από τον τόκο,

αλλά υπάρχει κι άλλος τόκος.

Κι ύστερα (οι δανειστές) κοροϊδεύουν τους φιλοσόφους, που λένε πως τίποτα δε γεννιέται από το τίποτα, ενώ αυτοί καταφέρνουν να γεννιέται ο τόκος από κάτι που ούτε υφίσταται αλλά και ούτε υπήρξε. Επιπλέον θεωρούν τη συλλογή φόρων επαίσχυντο έργο, αν και είναι νόμιμο, οι ίδιοι όμως με το να δανείζουν εισπράττουν παράνομους φόρους ή , για να πούμε την καθαρή αλήθεια, κλέβουν διά του δανεισμού, αφού εξαπατάται όποιος παίρνει πιο λίγα χρήματα από αυτά που γράφει το συμφωνητικό (που υπογράφει). Οι Πέρσες στην ιεραρχία των αμαρτημάτων  βάζουν στη δεύτερη θέση  το ψέμα , ενώ δίνουν την πρωτιά στο χρέος, επειδή όσοι οφείλουν χρήματα λένε συχνά ψέματα. Όμως οι δανειστές είναι εκείνοι που ψεύδονται και "μαγειρεύουν" τα κιτάπια τους, όταν γράφουν ότι δίνουν σε κάποιον ένα ποσό, αλλά (στην πράξη) του δίνουν λιγότερα. Η πλεονεξία είναι η αιτία των ψεμάτων τους κι όχι η ανάγκη ή η ανέχεια. Αυτή όμως , σε τελική ανάλυση, είναι ολέθρια για τους αδικούμενους , ενώ  δεν  προσφέρουν ούτε απόλαυση ούτε όφελος στους ίδιους.Για παράδειγμα, ούτε καλλιεργούν τα χωράφια που κατάσχουν από τους οφειλέτες ούτε εγκαθίστανται στα σπίτια αυτών που πετάνε στο δρόμο ούτε γευματίζουν στα τραπέζια τους και φορούνε τα ρούχα τους. Οι δανειστές όμως πρώτα καταστρέφουν κάποιον και αμέσως μετά αρχίζουν το κυνήγι του δεύτερου, ρίχνοντάς του σαν δόλωμα τον πρώτο. Αυτή η άγρια μέθοδος μοιάζει με πυρκαγιά που την μεταδίδει ο ένας στον άλλο και εξαπλώνεται  κατατρώγοντας όσους βρεθούν μπροστά της.Ο δανειστής σκαλίζει και συντηρεί συνεχώς τη φωτιά  αφανίζοντας πολλούς ανθρώπους, αλλά δεν του μένει τίποτε άλλο από το να διαβάζει κάπου κάπου στα λογιστικά του βιβλία πόσους πούλησε ως σκλάβους, πόσους πέταξε από τα σπίτια τους και  να κοιτάει την πηγή της προέλευσης των χρημάτων που έχει μαζέψει στο πουγγί του.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
α. Ο συγγραφέας αναφέρεται στις τρεις πελοποννησιακές πόλεις με το όνομα "Πύλος":
την Τριφυλλιακή , τη Μεσσηνιακή και της Ήλιδας.

6.Μη νομίζετε ότι όσα υποστηρίζω οφείλονται σε πόλεμο που έχω κηρύξει εναντίον των δανειστών΄

Ποτέ δεν κλέψανε τα βόδια μου ούτε και

τ΄άλογά μου. (α)

Πρόθεσή μου  είναι να δείξω σ΄όσους δανείζονται με περισσή ευκολία πόση ντροπή προκαλεί μια τέτοια απόφαση και πόση ανελευθερία, καθώς επίσης ότι το να δανείζεται κανείς είναι η έσχατη ανοησία και αδυναμία χαρακτήρα.Έχεις χρήματα; Μη δανείζεσαι, αφού δεν τα στερείσαι. Δεν έχεις χρήματα; Μη ζητάς δανεικά, γιατί δε θα αποπληρώσεις το χρέος σου. Ελάτε να δούμε αυτά τα δύο ξεχωριστά το καθένα. Ο Κάτωνας (β) είπε (κάποτε)σ΄έναν πονηρό γέρο: " Γιατί , άνθρωπέ μου, προσθέτεις στα δεινά των  γηρατειών και την ντροπή της πονηρίας;".
Έτσι κι εσύ ας μην προσθέτεις στη φτώχεια, που σέρνει μαζί της πολλά κακά, και τις ταλαιπωρίες του δανεισμού και των οφειλών, μήτε όμως να της στερείς την αμεριμνησία, τη μόνη ιδιότητα στην οποία είναι ανώτερη από τον πλούτο. Γιατί ( αν στη φτώχεια προσθέσεις και το δανεισμό,) τότε συμβαίνει η εξής γελοία κατάσταση που λέει η παροιμία:

 Δεν μπορώ να κουβαλήσω την κατσίκα,

αλλά φορτώστε μου το βόδι.

 Έτσι κι εσύ, ενώ δεν είσαι σε θέση να  αντέξεις τη δική σου φτώχεια, βάζεις από πάνω και το δανειστή, φορτίο δηλαδή δυσβάσταχτο ακόμα και για έναν παραλή. Γιατί ρωτάς: ' Μα πώς θα τα βγάλω πέρα;΄, μολονότι έχεις τα χέρια και τα πόδια σου, έχεις φωνή, είσαι (φυσιολογικός) άνθρωπος, επομένως ικανός να αγαπάς και ν΄αγαπιέσαι, να προσφέρεις και να ευχαριστείς γι΄αυτά που σου προσφέρουν; Ασχολήσου με το δασκαλίκι, γίνε παιδαγωγός ή θυρωρός ή ναυτικός΄ καμιά δουλειά δεν είναι αισχρότερη και πιο δυσάρεστη από το να ακούς  τη λέξη'Πλήρωνε!΄.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
  α. Στίχος από την Ιλιάδα του  Ομήρου  , Α 154.
β.  Μάρκος Πόρκιος Κάτων ο Υτικαίος(94–46 π.Χ.): επιφανής Ρωμαίος πολιτικός και φιλόσοφος του 1ου αιώνα π.Χ., βαθύτατα  δημοκρατικός και αντίπαλος του Καίσαρα. Αυτοκτόνησε επιδεικνύοντας  απαράμιλλο σθένος.

******************************* 

.

Marinus van Reymerswaele, "Ο αργυραμοιβός και η γυναίκα του",1539.

7."Ο ρωμαίος Ρουτίλιος (α)πήγε (κάποτε) στον Μουσώνιο (β) και του είπε: ΄Μουσώνιε, ο  Δίας ο Σωτήρας, ο θεός που εσύ μιμείσαι και τον έχεις κάνει εικόνισμα, δεν δανείζεται΄. Χαμογέλασε τότε ο Μουσώνιος και του απάντησε: ΄Ούτε όμως και δανείζει...΄.Ο Ρουτίλιος, λοιπόν, αν και δανειστής ο ίδιος, ειρωνευόταν τον άλλο επειδή ζητούσε δανεικά.Τι στωική έπαρση κι αυτή! Γιατί (άνθρωπέ μου)βάζεις στο στόμα σου τον Δία το Σωτήρα, όταν μπορείς να κάνεις λόγο για πράματα  που τα βλέπεις καθημερινά μπροστά σου; Τα χελιδόνια π.χ. δε ζητούνε  δανεικά  ούτε επίσης δανείζονται  τα μυρμήγκια, που η φύση δεν τους έδωσε ούτε χέρια ούτε λογική ούτε τέχνη. Οι άνθρωποι όμως , επειδή είναι μυαλωμένοι, εκτρέφουν εξαιτίας των ξεχωριστών ικανοτήτων τους σκυλιά, πέρδικες, λαγούς, καλιακούδες. Πιστεύεις δηλαδή εσύ προσωπικά  ότι είσαι κατώτερος από την  καλιακούδα, πιο κακόφωνος από την πέρδικα και ασημαντότερος στην καταγωγή από το σκύλο, ώστε να μην μπορείς  να δεχθείς  την ωφέλιμη ανταμοιβή κανενός ανθρώπου, αν τον φροντίζεις ή τον ψυχαγωγείς ή τον προστατεύεις ή πολεμάς γι΄αυτόν; Δε βλέπεις τις πάμπολλες ευκαιρίες ζωής που απλώνουν μπροστά σου η στεριά και η θάλασσα;  

Είδα λοιπόν τον Μίκκυλο (γ)

 Λέει ο Κράτης (δ):

 ΄λανάριζε μαλλί αυτός και η γυναίκα του,

για να γλιτώσουν σ΄ένα αγώνα 

μέχρι θανάτου από την πείνα΄.

Ο βασιλιάς Αντίγονος (ε) ρώτησε κάποτε τον Κλεάνθη (στ), όταν τον είδε πάλι στην Αθήνα: ΄Ακόμα αλέθεις, Κλεάνθη;'. ΄Αλέθω, βασιλιά...΄απάντησε εκείνος ΄...για να μην παρατήσω τη φιλοσοφία΄. Τέτοιο ήταν το (ανώτερο) πνεύμα  εκείνου του ανθρώπου, ώστε με το χέρι που άλεθε στο μύλο καιζύμωνε στη σκάφη για να ψήσει το ψωμί, με το ίδιο χέρι έγραφε για τους θεούς, τη σελήνη, τα άστρα και τον ήλιο.Εμείς όμως πιστεύουμε πως αυτές οι εργασίες  αρμόζουνε μόνο σε δούλους και, ενώ ζούμε με δανεικά ,για να διατηρήσουμε την ελευθερία μας κολακεύουμε χαλασοσπίτηδες, γινόμαστε μπράβοι τους , τούς τραπεζώνουμε, τους γεμίζουμε δώρα και τους πληρώνουμε χαράτσια. Όλα αυτά τα κάνουμε όχι από φτώχεια (ποιος δανείζει ένα φτωχό;), αλλά επειδή θέλουμε να ζούμε μες στην πολυτέλεια.
Εάν όμως περιοριζόμασταν στα (απολύτως) αναγκαία, δε θα υπήρχε η φάρα των δανειστών, όπως δεν υπάρχουν ούτε Κένταυροι ούτε Γοργόνες. Η τρυφηλή ζωή  δημιούργησε τους δανειστές, όπως επίσης τους χρυσοχόους , τους αργυροχόους, τους αρωματοποιούς και βαφεις υφασμάτων. Δεν παίρνουμε δανεικά για να πληρώσουμε  το ψωμί και το κρασί μας, αλλά για συντηρούμε εξοχικά σπίτια, δούλους , μουλάρια, ανάκλιντρα και τσιμπούσια ή να γινόμαστε απερίσκεπτα χορηγοί για  θεάματα στις πόλεις, προβάλλοντας ένα πνεύμα ανταγωνιστικό, στείρο και δυσάρεστο. Αυτός που θα εμπλακεί μια φορά (σε μια τέτοια κατάσταση), μένει για πάντα χρεωμένος, σαν το άλογο που του έχουν περάσει χαλινάρι και κουβαλάει στη ράχη του τους αναβάτες , τον ένα μετά τον άλλο. Πού να βρεθεί χρόνος για καταφυγή στα βοσκοτόπια και τα λιβάδια...Τώρα πια βολοδέρνουν εδώ κι εκεί  σαν τους δαίμονες που πέταξαν οι θεοί απ΄τα ουράνια, όπως λέει ο Εμπεδοκλής:

Λυσσομανώντας ο άνεμος στη θάλασσα τούς ρίχνει,

όμως η θάλασσα τους ξερνάει στη στεριά κι η γη

τους αφήνει να ψήνονται στον ήλιο
ή (να τουρτουρίζουν)  στο μανιασμένο αγέρι.

 ΄Ο ένας΄ τοκογλύφος ή μεσίτης ΄διαδέχεται τον άλλο΄, άλλοτε από την Κόρινθο, άλλοτε από την Πάτρα ή την Αθήνα, έως ότου ο οφειλέτης διαλυθεί στα εξ ων συνετέθη από τα πολλά χτυπήματα που δέχεται απ΄όλους.

Αν κάποιος πέσει μέσα στη λάσπη , πρέπει ή να να σταθεί στα πόδια του ή να μείνει ακίνητος, γιατί αν συστρέφεται και κυλιέται με μουσκεμένο το κορμί του, κολλάει πάνω του περισσότερη λάσπη. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει  με τους οφειλέτες που δανείζονται από τον ένα για να πληρώσουν το χρέος τους στον άλλο, με αποτέλεσμα να μετακυλίουν τα χρέη τους, να αβγαταίνουν οι τόκοι, επιβαρύνοντας όλο και περισσότερο την κατάστασή τους.

Οι οφειλέτες είναι σαν τους αρρώστους από χολέρα, των οποίων  η θεραπεία  είναι πολύ δύσκολη μια και η αρρώστια  προκαλεί συνέχεια εμετούς, που  τους κάνουν να αποβάλλουν τα γιατρικά που  τους δίνει ο γιατρός, με συνέπεια να χειροτερεύει η κατάστασή τους.

Το ίδιο συμβαίνει και με τους οφειλέτες: δε θέλουν να ΄καθαρίσουν' μια κι έξω από τα χρέη τους, έτσι  κάποια στιγμή έρχεται η ώρα να πληρώσουν με οδύνη και σπαραγμό ψυχής τον τόκο, ο οποίος  ακολουθείται αμέσως μετά από άλλο τόκο, γεγονός που φέρνει νέους εμετούς και πονοκεφάλους, αντί να είναι απαλλαγμένοι από οφειλές και να ζουν ξενοιαστοι  και ελεύθεροι.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
  α. Gaius Rutilius Gallicus : Ρωμαίος συγκλητικός του 1ου αιώνα.
β.  Gaius Musonius Rufus : Ρωμαίος στωικός φιλόσοφος, δάσκαλος του Επίκουρου.

γ. Άγνωστο πρόσωπο. Αδύνατη η ταυτοποίησή του.
δ. Κράτης: Κυνικός φιλόσοφος από τη Θήβα. Έζησε ανάμεσα στον 4ο και τον 3ο αι. π.Χ.
ε. Αντίγονος (Γονατάς) [319-239 π.Χ.]: Βασιλιάς της Μακεδονίας.
στ.Κλεάνθης: Στωικός φιλόσοφος. Έζησε ανάμεσα στον 3ο και το 2ο αι. π.Χ.

****************************** 

 

William Michael Harnett: "Το τραπέζι του τραπεζίτη", 1877.

8. Απευθύνομαι τώρα αποκλειστικά στους ευπορότερους ανθρώπους και στους πιο εκλεπτυσμένους, σ΄εκείνους που λένε ΄Μα πώς γίνεται να ζήσω χωρίς δούλους, χωρίς σπίτι, χωρίς στέγη;΄. Την ίδια  απορία προβάλλει και ένας άρρωστος, πρησμένος από την αρρώστεια, στο γιατρό του:΄ Μα θα γίνω πετσί και κόκαλο;΄ Τι σε πειράζει , αν έχεις την υγειά σου; Ας ζήσεις δίχως δούλους, για να μην καταντήσεις ο ίδιος δούλος, ας μην έχεις περιουσία, για να μη γίνεις περιουσιακό στοιχείο κάποιου άλλου. 
Άκου και την ιστορία με τους γύπες:Παραπονιόταν ένας γύπας που έκανε εμετό  ότι βγάζει τα σωθικά του.Του απάντησε κάποιος άλλος γύπας  που έτυχε να είναι παρών:΄Τι το κακό βρίσκεις σ΄αυτό,αφού δε βγάζεις τα σπλάχνα σου, παρά μόνο ό,τι σαβούρωσες από το πτώμα που μόλις κατασπαράξαμε;΄. 
Το ίδιο (φίλε μου) κάνουν και οι οφειλέτες: Δεν πουλάει καθένας απ΄αυτούς τα χωράφια του και τα δικά του σπίτια, αλλά του δανειστή, που με νόμο τον όρισε ως κύριό του. ΄Μα το Δία!΄, λέει, ΄Το χωράφι αυτό μού το άφησε ο πατέρας μου!΄. Μα (άνθρωπέ μου) ο πατέρας σου σού άφησε επίσης  την ελευθερία και τα πλήρη πολιτικά σου δικαιώματα, μια κληρονομιά που πρέπει να είναι για σένα πιο σημαντική. Και το πόδι και το χέρι από τον γεννήτορά σου προέρχονται, αλλά,  όταν πάθουν γάγγραινα , πληρώνεις το χειρουργό για να στα κόψουν. Η Καλυψώ  τον Οδυσσέα ΄έντυσε με ρούχα μυρωδάτα΄ (α), που απέπνεαν θεϊκή πνοή, ως δώρα και ενθύμια της αγάπης της για κείνο.Όταν όμως ανατράπηκε το πλεούμενό του κι άρχισε η πάλη του με τα κύματα , για να μη βυθιστεί απ΄τα βρεγμένα και βαριά του ρούχα, τα πέταξε από πάνω του

(μόνο ένα μαντήλι έζωσε όλογυρα στο στήθος του)και

κολύμβησε μακριά απ΄την ακτή, 

έχοντας στραμμένο το βλέμμα του προς τη στεριά(β). 

Σώθηκε λοιπόν ο Οδυσσέας κι ύστερα δεν του ΄λειψε τίποτα από τροφή και ρούχα. Το ίδιο δε γίνεται και με τη φουρτούνα που αντιμετωπίζουν οι οφειλέτες, όταν κάθε λίγο και λιγάκι έρχεται ο δανειστής και τους λέει ΄Να μου επιστρέψεις  τα δανεικά!΄;  

Αυτά είπε και μάζεψε τα σύννεφα

και τάραξε τη θάλασσα΄

Κι όρμησαν αντάμα ο γαρμπής και ο νοτιάς

κι από κοντά φυσούσε μανιασμένος ο πουνέντες (γ).

Το ίδιο συμβαίνει με τους τόκους, που προστίθενται  ο ένας πάνω στον άλλο :  ο οφειλέτης κατακλύζεται από τα χρέη και αγωνίζεται να μείνει στην επιφάνεια, αλλά δεν τα καταφέρνει να κολυμπήσει μακριά, γιατί τα χρέη τον σπρώχνουν στο βυθό.Στο τέλος αφανίζεται μαζί με όσους είχαν τριτεγγυηθεί τα δάνειά του.

Ο Θηβαίος Κράτης, αν και δεν είχε στο κεφάλι του κανένα δανειστή ούτε χρωστούσε σε κανένα,επειδή  δεν τα έβγαζε πέρα με τη φροντίδα του σπιτιού του, τις σκοτούρες και τη σύγχυση, παράτησε μια περιουσία οκτώ ταλάντων, φόρεσε ένα τριμμένο πανωφόρι, πήρε ένα δερμάτινο ταγάρι στο χέρι και αναζήτησε το καταφύγιό του στη φιλοσοφία και τη φτώχεια. Ο Αναξαγόρας(δ), εξάλλου,  αφησε τη γη του να γίνει βοσκοτόπι.

Όμως ποιος ο λόγος να μιλάμε για αυτούς; Όταν ο λυρικός ποιητής Φιλόξενος(ε), που είχε στην κατοχή του κλήρο σε αποικία Σικελική, άφθονα αγαθά και μεγάλη άνεση, είδε να κυριαρχούν στα μέρη του η τρυφηλή ζωή, η ηδυπάθεια και η αμουσία, είπε την εξής φράση: ΄Μα τους θεούς, δε θα με καταστρέψουν αυτά τα αγαθά, αλλά εγώ αυτά΄. Άφησε λοιπόν σε άλλους τον κλήρο του , πήρε το πλοίο και έφυγε μακριά. Αλλά οι οφειλέτες ανέχονται να τους πιέζουν οι δανειστές, να τους φορολογούν, να τους μετατρέπουν  σε δούλους και να τους εξαπατούν. Οι οφειλέτες , όπως  λέει ο Φινέας (στ), ανέχονται να τους ξεπουπουλιάζουν  φτερωτές Άρπυιες, που τους βουτάνε την τροφή πριν την ώρα της. Οι δανειστές αγοράζουν το σιτάρι πριν από το θερισμό του και το λάδι πριν να πέσουν οι ελιές, λέγοντας: ΄Για το κρασί δίνω αυτό το ποσό!΄και γράφουν μια τιμή στο τεφτέρι τους, τη στιγμή που το σταφύλι κρέμεται ακόμα στο κλήμα, προσμένοντας την εποχή του Αρκτούρου (ζ).

[ΤΕΛΟΣ]

[Μετάφραση: Gerontakos]

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
  α. Φράση από την Ομήρου Οδύσσεια,ε 264.
β.  Ομήρου Οδύσσεια, ε 439.

γ. Ομήρου Οδύσσεια, ε 295.

δ. Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος: Προσωκρατικός Φιλόσοφος (499-428 π.Χ), που έζησε πολλά χρόνια στην Αθήνα και είχε ως μαθητές μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Περικλής και ο Ευριπίδης.

ε. Φιλόξενος : Λυρικός ποιητής (436-380 π.Χ.).

στ.Μυθικός ήρωας, που κατά διαταγήν του Δία βασάνιζαν οι Άρπυιες στερώντας του την τροφή

ζ. Εποχή του Αρκτούρου: Γύρω στα μέσα Σεπτεμβρίου , όπου  γίνεται ορατό το άστρο του Αρκτούρου. Αυτήν την εποχή μαζεύονται τα κρασοστάφυλα.

Διαδικτυακή ημερίδα με θέμα: ''Τέχνες, θεατρική δημιουργία και τεχνολογία στην εκπαίδευση'', Ανοικτό Παν/μιο Κύπρου και Παν/μιο Αιγαίου (3/4/2026)

 

Διαδικτυακή ημερίδα με θέμα: ''Τέχνες, θεατρική δημιουργία και τεχνολογία στην εκπαίδευση'', Ανοικτό Παν/μιο Κύπρου και Παν/μιο Αιγαίου (3/4/2026)

Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών ''Θεατρικές Σπουδές'' του Ανοικτού Παν/μίου Κύπρου (ΑΠΚΥ) σε συνεργασία με το Παν/μιο Αιγαίου συνδιοργανώνουν διαδικτυακή ημερίδα με θέμα: ''Τέχνες, θεατρική δημιουργία και τεχνολογία στην εκπαίδευση'', η οποία θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 3 Απριλίου 2026 και ώρα 18:00-20:00.

Η ημερίδα εξετάζει τη δημιουργική συνάντηση θεάτρου και ψηφιακής τεχνολογίας στο σύγχρονο εκπαιδευτικό περιβάλλον και εστιάζει στη δημιουργική γραφή θεατρικών κειμένων με αξιοποίηση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και στον σχεδιασμό τρισδιάστατων εικονικών μαθησιακών χώρων.

Στόχος είναι η ανάδειξη πρακτικών που ενισχύουν τη φαντασία, τη συμμετοχή και τον παιδαγωγικό σχεδιασμό μέσα από καινοτόμα ψηφιακά εργαλεία.

Στην ημερίδα, που θα μεταδοθεί  διαδικτυακά μέσω του συνδέσμου https://tinyurl.com/2dr8kp66,

θα συμμετάσχουν με τις παρακάτω παρουσιάσεις οι:

-Κωνσταντίνος Μαστροθανάσης, μέλος Συνεργαζόμενου Εκπαιδευτικού Προσωπικού (ΣΕΠ) του ΑΠΚΥ,
''Θεατρική δημιουργία και τις ψηφιακές εφαρμογές στην εκπαιδευτική πράξη''

- Παναγιώτης Αλεξόπουλος, υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αιγαίου,
''Δημιουργική γραφή θεατρικών κειμένων με εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση''

- Αικατερίνη Ψυχούλα, εκπαιδευτικός δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας του ΚΕΠΕΑ Θήβας-Βοιωτίας,
''Σχεδιασμός και δημιουργία 3D εικονικών δωματίων για εκπαιδευτική αξιοποίηση''

Για περισσότερες πληροφορίες βλ.: https://www.ouc.ac.cy/index.php/el/news-events-menu-2/nea/5523-texnesthatreduc

CINDERELLA/Η σταχτοπούτα Prokofiev – Royal Ballet and Opera

Καλώς ήρθατε σε έναν αιθέριο κόσμο με νεράιδες-νονές και κολοκυθένιες άμαξες, όμορφους πρίγκιπες και την εύρεση της αληθινής αγάπης. Καλώς ήρθατε σε ένα αισιόδοξο βασίλειο ζαλιστικών  ονείρων και ανταμοιβών για την καλοσύνη στην εκθαμβωτική παραγωγή της Σταχτοπούτας του Φρέντερικ Άστον από το Βασιλικό Μπαλέτο του Λονδίνου.

 Οι Μαριανέλα Νούνιες και Βαντίμ Μουνταγκίροφ πρωταγωνιστούν ως Σταχτοπούτα και Πρίγκιπας στην διαχρονική διασκευή του Άστον της διάσημης ιστορίας του Σαρλ Περώ από την απόλυτη φτώχεια και αθλιότητα στα πλούτη, μια επίδειξη της επιδέξιας μουσικότητας του ιδρυτικού χορογράφου της ομάδας και της ομορφιάς της υπερβατικής μουσικής του Προκόφιεφ.

 Ολόκληρη η παράσταση μεταδόθηκε ζωντανά στο OperaVision από τις 26 Δεκεμβρίου 2025 στις 19:00 CET έως τις 26 Ιουνίου 2026 στις 12:00 CET: https://operavision.eu/performance/ci... 

 CAST

Cinderella
Marianela Nuñez

The Prince
Vadim Muntagirov

Cinderella’s step-sisters
Luca Acri
Gary Avis

Cinderella’s father
Bennet Gartside

The fairy Godmother
Fumi Kaneko

The fairy Godmother in disguise
Olga Sabadoch

The dancing master
David Donnelly

Two fiddlers
Kaoru Yamada
Ksenia Berezina

A tailor
Harris Bell

Dressmakers
Katharina Nikelski
Maddison Pritchard

The shoemaker
Giacomo Rovero

The hairdresser
Aiden O’Brien

A jeweller
Harrison Lee

The fairy spring
Anna Rose O’Sullivan

The fairy summer
Melissa Hamilton

The fairy autumn
Yuhui Choe

The fairy winter
Mayara Magri

The jester
Taisuke Nakao

The Prince’s friends
Joseph Sissens
Nicol Edmonds
Benjamin Ella
Calvin Richardson

Suitors
Lukas B. Brændsrød
Philip Mosley

Orchestra
Orchestra of the Royal Opera House

Ballet
Junior Associates of The Royal Ballet School

Music
Sergei Prokofiev

Choreography
Frederick Ashton

Conductor
Koen Kessels

Sets
Tom Pye

Costumes
Alexandra Byrne

Lights
David Finn

Video
Finn Ross

Staging
Wendy Ellis Somes
Gary Avis

 Ο Προκόφιεφ άρχισε να τη συνθέτει το 1940 μετά την επιτυχία του Ρωμαίος και Ιουλιέτα . Ωστόσο, η γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση το 1941 τον ανάγκασε να διακόψει τη δουλειά για να αφοσιωθεί στην επική όπερα Πόλεμος και Ειρήνη . Ολοκλήρωσε το έργο τελικά το 1944, και έκανε πρεμιέρα έναν χρόνο μετά, σηματοδοτώντας μια καλλιτεχνική ανάσα μετά το τέλος του πολέμου .

 Η υπόθεση ακολουθεί πιστά το παραμύθι, με την προσθήκη μιας συναρπαστικής σκηνής όπου ο Πρίγκιπας ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο (Μεσόγειος, Ανατολή) ψάχνοντας την άγνωστη πριγκίπισσα, με αντίστοιχες μουσικές παραλλαγές .

Ο ίδιος ο Προκόφιεφ ήθελε η μουσική του να είναι "όσο το δυνατόν πιο χορευτική", αποφεύγοντας τις "αχορογράφητες" λύσεις, για τις οποίες είχε κατηγορηθεί κάποτε στο Ρωμαίο και Ιουλιέτα . Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο γεμάτο λυρισμό, χιούμορ και μαγεία:

  Η παρτιτούρα είναι γεμάτη με βαλς, γκαβότες, μπουρέ, μαζούρκες, αλλά και κλασικές φόρμες όπως pas de deux, adagio και variations, αποτίοντας φόρο τιμής στον Τσαϊκόφσκι .

    Χαρακτηριστικά Μοτίβα (Leitmotifs): Κάθε χαρακτήρας έχει το δικό του μουσικό θέμα. Η μελαγχολία της Σταχτοπούτας αποδίδεται σε μια θλιμμένη μελωδία σε Ελάσσονα, ενώ η αγάπη της με τον Πρίγκιπα κορυφώνεται στο υπέροχο "Amoroso" σε Ντο Μείζονα .

    Οι Κακές Αδελφές απεικονίζονται με σκόπιμα "άσχημη" και αδέξια μουσική, με παράφωνες αρμονίες και γκροτέσκες ορχηστρικές χροιές (π.χ., η σκηνή του μαθήματος χορού ή ο "Χορός με τα Πορτοκάλια") .

Η Νεράιδα-Νονά και τα πνεύματα των Εποχών συνοδεύονται από διάφανη ενορχήστρωση με άρπα, πιάνο και τσελέστα, δημιουργώντας μια αιθέρια ατμόσφαιρα . Επίσης, η σκηνή με το ρολόι τα μεσάνυχτα περιλαμβάνει δώδεκα "ιπτάμενα ξωτικά" που χορεύουν.

 

Σεργκέι Προκόφιεφ(1891-1953)

La marcia su Roma /March on Rome(1962)

Πορεία προς τη Ρώμη/March on Rome

March on Rome (film)

Η ταινία La marcia su Roma/ "March on Rome"/Η πορεία προς τη Ρώμη είναι μια κωμωδία του 1962 σε σκηνοθεσία του Dino Risi, με πρωταγωνιστές δύο τεράστιους σταρ της ιταλικής κωμωδίας, τους Vittorio Gassman και Ugo Tognazzi .

Είναι μια από τις χαρακτηριστικές ταινίες του είδους Commedia all'Italiana, που χρησιμοποιεί το χιούμορ για να σχολιάσει κοινωνικά και πολιτικά φαινόμενα .


Η ταινία περιγράφει την Πορεία προς τη Ρώμη (1922) , το πραξικόπημα με το οποίο ο Μπενίτο Μουσολίνι  και οι οι Μελανοχίτωνές του ανέβηκαν στην εξουσία. Ωστόσο, δεν το κάνει από την οπτική των ηγετών, αλλά μέσα από τα μάτια δύο αφελών και απλοϊκών νεοσυλλέκτων .
Οι Domenico Rocchetti (Γκάσμαν ) και Umberto Gavazza (Τονιάτσι ) είναι δύο φίλοι που επιστρέφουν από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πρώτος είναι αφελής και ιδεαλιστής, ενώ ο δεύτερος είναι ευκαιριακός .

Παρασυρόμενοι από τις επαναστατικές υποσχέσεις του Φασιστικού Κόμματος εναντίων των κεφαλαιοκρατών, της αριστοκρατίας και της Εκκλησίας, , κατατάσσονται στους Μελανοχίτωνες  και συμμετέχουν στην πορεία προς τη Ρώμη. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, βλέπουν στην πράξη πώς προδίδονται όλες αυτές οι υποσχέσεις .

Κάθε φορά που οι δύο ήρωες διασταυρώνουν μία υπόσχεση από την προπαγάνδα σε σχέση με την πραγματικότητα, η συμπεριφορά των ανωτέρων τους την διαψεύδει. Στο τέλος, φτάνοντας στη Ρώμη τη στιγμή της νίκης του φασισμού, έχουν "τσεκάρει" όλες τις προδομένες υποσχέσεις και τελικά εγκαταλείπουν το κόμμα .

L'oro di Napoli /Ο χρυσός της Νάπολης /The Gold of Naples/ Ερωτική Πολιορκία(1954)

 

L'oro di Napoli /Ο χρυσός της Νάπολης /The Gold of Naples/ Ερωτική Πολιορκία(1954)

 L'oro di Napoli (Ιταλία) / The Gold of Naples (Διεθνώς)
Σκηνοθεσία    Βιττόριο ντε Σίκα (Vittorio De Sica)
Σενάριο    Vittorio De Sica, Τσέζαρε Ζαβατίνι (Cesare Zavattini), από το ομότιτλο βιβλίο του Τζουζέπε Μαρόττα (Giuseppe Marotta)
Πρωταγωνιστές    Σοφία Λόρεν (Sophia Loren), Τότο (Totò), Σιλβάνα Μανγκάνο (Silvana Mangano), Εντουάρντο ντε Φιλίππο (Eduardo De Filippo), και ο ίδιος ο Βιττόριο ντε Σίκα
Είδος    Δραματική Κομεντί / Ανθολογία επεισοδίων
Χώρα Παραγωγής    Ιταλία
Έτος Κυκλοφορίας    23 Δεκεμβρίου 1954 (Ιταλία) / 1957 (ΗΠΑ)
Διάρκεια    131' (Ιταλική κόπια) / 107' (Αμερικανική έκδοση)
Μουσική    Αλεσάντρο Τσικονίνι (Alessandro Cicognini)


Η ταινία αποτελείται από έξι επεισόδια, αν και η διεθνής έκδοση κυκλοφόρησε  με κομμένα  δύο από αυτά.

    Il guappo (Ο Νταής) : Ο Τότο υποδύεται έναν καλόκαρδο «pazzariello» (λαϊκό τελετάρχη) που για δέκα χρόνια ανέχεται έναν τοπικό νταή να ζει στο σπίτι του, μέχρι που βρίσκει το κουράγιο να τον διώξει .

    Pizze a credito (Πίτσα με πίστωση) : Η Σοφία Λόρεν είναι μια παντρεμένη πιτσαϊόλα που χάνει τη βέρα της ενώ συναντά τον εραστή της. Η αστείρευτη θηλυκότητά της σε αυτό το επεισόδιο την καθιέρωσε ως το σύμβολο της «pizzaiola» .

    Funeralino (Το μικρό μοιρολόι) : Η κηδεία ενός μικρού παιδιού. Σημείωση: Αυτό το επεισόδιο αφαιρέθηκε από την αμερικανική έκδοση και λείπει από αρκετές κόπιες που κυκλοφόρησαν διεθνώς .

    I giocatori (Οι παίκτες) : Ο ίδιος ο Ντε Σίκα παίζει τον ρόλο του Κόντε Προσπέρο, έναν ευγενή που έχει ξεπέσει και αναγκάζεται να παίζει χαρτιά με ένα 10χρονο αγόρι... στο οποίο χάνει συστηματικά .

    Teresa (Τερέζα) : Η Σιλβάνα Μανγκάνο είναι μια Ρωμαία πόρνη που παντρεύεται έναν άντρα, μόνο για να ανακαλύψει ότι ο γάμος είναι "λευκός" - μια μορφή αυτοτιμωρίας του συζύγου .

    Il professore (Ο καθηγητής) : Ο Εντουάρντο ντε Φιλίππο είναι ο Δον Ερσίλιο Μίτσιο, ένας πρακτικός φιλόσοφος που πουλά συμβουλές. Η πιο γνωστή του "λύση" είναι να προτείνει σε μια γειτονιά να υποδεχθεί έναν ενοχλητικό κόμη με μια ηχηρή καζούρα .


    Φεστιβάλ Κανών: Συμμετοχή στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα για τον Χρυσό Φοίνικα το 1955 .

  
 Το 2008 η ταινία συμπεριλήφθηκε από το Ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού στον κατάλογο των 100 ιταλικών ταινιών που πρέπει να σωθούν .

    Νάστρο ντ' Αρτζέντο: Βραβείο Β' Γυναικείου Ρόλου για τη Σιλβάνα Μανγκάνο και Β' Ανδρικού για τον Πάολο Στόππα .



Η ταινία βασίζεται σε 6 από τα 36 διηγήματα της συλλογής /L'oro di Napoli (1947) του Τζουζέπε Μαρόττα . Το βιβλίο θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεορεαλιστικής λογοτεχνίας του Νότου.

Η περίφημη φράση του συγγραφέα ορίζει τι είναι τελικά ο «χρυσός» της Νάπολης:

    «Η δυνατότητα να σηκώνεσαι μετά από κάθε πτώση. Μια απομακρυσμένη, κληρονομική, ευφυής, ανώτερη υπομονή.» 

The Gold of Naples</a>

«Το ελληνικό λαϊκό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα ως πεδίο έρευνας: πρώτες εκτιμήσεις».

 ΔΙΑΛΕΞΗ 

Την Πέμπτη 2 Απριλίου 2026 στον κύκλο διαλέξεων (Colloquium) του Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας  του ΕΚΠΑ προσκαλεσμένος είναι ο Θανάσης Κούγκουλος, Επίκουρος Καθηγητής Σημειωτικής, Λογοτεχνικής Ανάλυσης και Πολιτισμικής Ερμηνείας  στο Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, ο οποίος θα μιλήσει με θέμα: «Το ελληνικό λαϊκό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα ως πεδίο έρευνας: πρώτες εκτιμήσεις».

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα 209, ώρα 18.15. 

 

2. Το βιβλίο : ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ «ΛΑΪΚΟ» ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ 19ου ΑΙΏΝΑ

(Συλλογικό έργο/Επιμέλεια:Θανάσης Κούγκουλος) 

Το ελληνικό μυθιστόρημα του «μακριού» 19ου αιώνα συγκροτεί πλέον έναν διακριτό επιστημονικό τομέα. Ανάμεσα στις νέες κατευθύνσεις της έρευνας, σταδιακά έρχεται στην επιφάνεια το ζήτημα της σχέσης του με την αποκαλούμενη, από τους Theodor Adorno και Max Horkheimer, «πολιτισμική βιομηχανία» ή αλλιώς «μαζική» ή «λαϊκή κουλτούρα». Για την έκφρασή της στο λογοτεχνικό πεδίο έχει επινοηθεί ο όρος παραλογοτεχνία. Τον 19ο αιώνα, παραλογοτεχνικές προθέσεις αναγνωρίζονται μερικώς στο ελληνικό μυθιστόρημα που, γι' αυτόν τον λόγο, προσδιορίζεται ως «λαϊκό» σε αντιστοιχία με την εννοιολόγηση της «λαϊκής κουλτούρας». Στον προκείμενο συλλογικό τόμο συγκεντρώνονται μελέτες διακεκριμένων ερευνητών της νεοελληνικής φιλολογίας, της λαογραφίας και της ιστορίας, οι οποίοι, παρότι εκκινούν από διαφορετικές θεωρητικές αφετηρίες, συντείνουν στην παραδοχή ότι τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα υφίσταται ελληνικό «λαϊκό» μυθιστόρημα τόσο στο ελλαδικό αστικό περιβάλλον, όσο και στον εξω-ελλαδικό χώρο της ομογένειας. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

(Διαβάστε τις 30 πρώτες σελίδες του βιβλίου σε PDF)

***********************************

3.  Παρουσίαση: Το ελληνικό «λαϊκό» μυθιστόρημα του 19ου αιώνα

Βιβλιοπωλείο Gutenberg

 14 Δεκεμβρίου  2021
Προσφώνηση
Μανόλης Γ. ΒαρβούνηςΠροσφώνηση
Μανόλης Γ. Βαρβούνης
Κοσμήτορας Σχολής Κλασικών & Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΔΠΘ

Ομιλητές
Έρη Σταυροπούλου
Ομότιμη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, ΕΚΠΑ

Γεωργία Πατερίδου
Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, ΕΑΠ

Θανάσης Β. Κούγκουλος
Μέλος ΕΔΙΠ, Τμήμα Ιστορίας & Εθνολογίας, ΔΠΘ

Δειτε το βιβλίο στο site μας: https://www.dardanosnet.gr/.../to-ell...
Κοσμήτορας Σχολής Κλασικών & Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΔΠΘ

Ομιλητές
Έρη Σταυροπούλου
Ομότιμη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, ΕΚΠΑ

Γεωργία Πατερίδου
Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, ΕΑΠ

Θανάσης Β. Κούγκουλος
Μέλος ΕΔΙΠ, Τμήμα Ιστορίας & Εθνολογίας, ΔΠΘ

Λάσλο Κρασναχορκάι: “Εύχομαι να μη ζήσετε χειρότερες μέρες”

 

Ο νομπελίστας Κρασναχορκάι στην Ελλάδα / Η εξέγερση ως ανάγκη σε έναν κόσμο χωρίς πνεύμα

ΦΩΤΕΙΝΗ ΛΑΜΠΡΙΔΗ

tvxs.gr

13–17 λεπτά

---

Ευγενής, ειλικρινής με τις εμμονές του και το πένθος για έναν πολιτισμό που αποχωρεί, πολιτικός και βαθιά στοχαστικός ο νομπελίστας Λάσλο Κρασναχορκάι καταγοήτευσε την Παρασκευή το κατάμεστο αμφιθέατρο της Τεχνόπολης στο 1ο Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ της Αθήνας (AILF).

Ο Ούγγρος λογοτέχνης είχε μια δημόσια συζήτηση με την κριτικό του New Yorker και ακαδημαϊκό Μερβ Εμρέ, υπό τον τίτλο «Η λαχτάρα, η αγωνία και η μελαγχολία της αντίστασης» (φράση που παραπέμπει στο ομώνυμο μυθιστόρημα του («Η μελαγχολία της αντίστασης»)

Ακούγοντας τον Κρασναχορκάι να μιλάει καταλαβαίνει κανείς, πως οι ήρωες του, πριν λάβουν χώρο στις ιστορίες του, υπήρξαν οντότητες μέσα του, δημιουργημένες από τη δίνη της σχέσης του με το πολιτιστικό και πολιτικό γίγνεσθαι, τις μνήμες του, τα οντολογικά και υπαρξιακά του ερωτήματα και τα σχήματα που εφευρίσκει για να εξηγήσει τον κόσμο ή απλώς για να απολαύσει την ομορφιά του.

«Όταν υπάρχει ανάγκη για μια εσωτερική κινητικότητα. Όταν ένας άνθρωπος ψάχνει μια μορφή για να ξεφύγει από την απελπισία, κάποιοι το εκμεταλλεύονται» είπε ο νομπελίστας λογοτέχνης σχολιάζοντας την άνοδο της ακροδεξιάς. «Ο νέος που δεν εξεγείρεται δεν έχει καρδιά. Ο ηλικιωμένος που εξεγείρεται είναι αστείος, λέει μια ρήση. Δεν θεωρώ γελοία την άποψη και δεν συμφωνώ αναγκαστικά. Ναι πρέπει να εξεγερθούμε για την αποσαφήνιση των διατυπώσεων. Να καθορίσουμε πάλι τι είναι το λευκό, ο κύκλος η φιλοδοξία. Αν δεν δώσουμε ξανά τους ορισμούς στις λέξεις, θα μείνουμε απλά στάσιμοι και θα αντιλαμβανόμαστε μόνο την κίνηση που κάνουμε μαζί με τη γη. Αν κάνουμε μια έστω μικρή κίνηση από μόνοι μας, θα είμαστε κατά τόσο μπροστά».

Ads

Μπορεί όπως είπε ο Κωστής Παπαϊωάννου ένας θεσμός να κρίνεται στην αντοχή του όχι στην πρεμιέρα του, ωστόσο η χθεσινή πρεμιέρα από όλες τις απόψεις (προσωπικοτήτων, οργάνωσης, ορμής των επισκεπτών) ήταν σίγουρα ένα υποσχόμενο ξεκίνημα.

Ακολουθεί το μεγαλύτερο μέρος της χθεσινής συζήτησης

Μ.Ε. Έχεις περιγράψει πως ο αδερφός σου σε κράταγε στους ώμους του όταν ήσασταν μικρός και με αφορμή αυτό σκέφτηκα πόσοι από τους χαρακτήρες σας είναι ψηλοί αθώοι άνδρες που μοιάζουν με αυτά τα δυο παιδιά που παίζουν τους  ενήλικες. Τι ακριβώς κοίταζες από τους ώμους του αδερφού σου;

Λ. Κ. Θυμώνει ο αδερφός μου όταν το αναφέρω αυτό. Έβλεπα μόνο ότι ο κόσμος κινείται πάρα πολύ. Και πρέπει να παραδεχτώ, ότι από τότε βλέπω ότι με αυτή την κίνηση βρίσκω κι εγώ τη δίκη μου ταχύτητα. Και στην ουσία προσπαθώ να την κρατάω. Αυτή η ταχύτητα καθόρισε αυτά που έκανα όταν ήμουν νέος… που έγραφα μουσική κι αργότερα προτάσεις.

Μ.Ε. Παρατηρούν πολλοί ότι προτάσεις σου είναι πολύπλοκες και υπάρχουν επαναλήψεις…. Πως ακριβώς εξελίχθηκαν οι προτάσεις σου και πως μεταφράζονται σε αισθήματα;

Λ.Κ. Μπορούμε να μιλήσουμε για ένα δραματικό άλμα. Γιατί ερχόμουν σιγά σιγά όλο πιο κοντά στην κοινή χρήση της γλώσσας. Αν κάποιος θέλει να πει κάτι σημαντικό…. Αν ένας άνδρας θέλει να πει σε μια γυναίκα -ή το αντίστροφο- ότι είναι ερωτευμένη 17 χρόνια, πρέπει να το πει. Δεν μπορούμε μια τέτοια εξομολόγηση να την κόψουμε σε σύντομες προτάσεις. Αυτό καθορίζει τη σχέση μου με την ταχύτητα. Πρέπει να διαλέγουμε σωστά την ταχύτητα και αυτό είναι καθοριστικό στη δουλειά μου.

Στα πρώτα μου βιβλία δεν αισθανόμουν ακόμα αυτή την ανάγκη να έχω αυτή τη ζωντανή γλώσσα που είναι σαν ομολογία. Δεν με ικανοποιούσε αυτό που δημοσίευα. Ακούγεται αστείο, αλλά θεωρώ κάθε μου βιβλίο μια αποτυχία. Κι αν δεν το πίστευα αυτό θα σταματούσα στο πρώτο βιβλίο. Ούτε τη βίβλο τη συνέχισαν, έτσι δεν είναι;

Μετά ήμουν μεσήλικας και θέλησα να πω κάτι σημαντικό και κατάλαβα πως δεν μπορώ να πω κάτι σημαντικό γιατί είχα πρόβλημα με το «σημαντικό». Αλλά δεν είχα πρόβλημα να ομολογήσω κάτι. Οπότε αν λάμβανα κάτι από το υπόβαθρο που παρουσιάζει ανθρώπινη κατάσταση και ξεκινούσα από κει να γράφω, θα ήταν σαν ομολογία. Έτσι δημιουργήθηκε αυτό το στιλ. Στόχος μου ήταν αυτές οι προσωπικότητες που δεν υπήρχαν ακόμα αλλά είχα μια ιστορία στο μυαλό μου κι έπρεπε να τους τοποθετήσω εκεί. …

Έβγαιναν εμμονικά οι προτάσεις στο μυαλό μου. Πήγαινα γύρω γύρω στο δωμάτιο επαναλαμβανοντας τες, έγραφα 10-25 σελίδες. Είχε βγει η μελωδία, είχα διορθώσει τα προβλήματα του ρυθμού και τότε έβρισκα την ιδέα. Εκείνες τις μέρες δεν μπορούσε κανείς να μείνει κανείς μαζί μου.

Μ.Ε. Είπατε ότι δεν ήσασταν ευχαριστημένος και οιτι γράφατε ήταν αποτυχία. Πως το κρίνετε το αίσθημα της μη ικανοποίησης;

Λ.Κ. Τα κείμενα είναι οντότητες μέσα μου δεν είμαι αναγνώστης των βιβλίων μου. Δεν τα βλέπω όπως τα δικά σας. Τα βιβλία μου υπάρχουν σαν μονάδες μέσα μου. Δεν θα τα ξαναδιάβασα. Όταν δημοσιευθεί δεν το ξαναδιαβάζω. Είχα έναν φίλο τον Μπέλα Ταρ, που έκανε ταινίες από τα μυθιστορήματα μου. Και έπρεπε να δω ξανά τα βιβλία μου για να κάνουμε τις ταινίες αυτές, κάτι που έκανα με δυσκολία.

Ξεκινούσα να τα διαβάζω δυνατά για να ακούω τον ρυθμό, αναπόφευκτα έβλεπα τα λάθη και ακόμα και ένα λάθος μου καταστρέφει όλο το βιβλίο. Δεν με πειράζει να βρω ένα λάθος ρυθμού σε ένα κείμενο, αλλά αν το βρω στο δικό μου νιώθω ότι είναι αποτυχία όλο.

Μου αρέσουν τα λάθη κατά τα άλλα, αλλά όχι όταν κάνω κάτι προσωπικό. Η ιαπωνική τέχνη παρά το ότι την εγκωμιάζουν για την τελειότητα της, δεν είναι τέλεια. Δεν βρίσκουμε κεντρική συμμετρία ούτε σε κήπο ούτε σε βουδιστικό ναό. Και βλέπουμε πως στα έργα τους, υπάρχει αξία στα αντικείμενα που έχουν ψεγάδια. Κι εγώ είμαι έτσι, είμαι ανεκτικός με όλα εκτός από τα δικά μου. Όλη μου η ζωή αφορά αυτή την προσπάθεια βελτίωσης.

Μ.Ε. Ο τρόπος που δομούνται και επαναλαμβάνονται οι προτάσεις σας αλλά και οι χαρακτηρες σας είναι εμμονικός. Κι οι ήρωες σας είναι. Απελπισμένα προσπαθούν να διατηρήσουν κάτι. Έναν κήπο, ένα χειρόγραφο… κι όμως όλοι αποτυγχάνουν. Καταλήγουν σε φρενοκομεία όπως ο τυφλός στην Ακρόπολη ή χάνουν τη ζωή τους. Είναι υψηλό το κόστος για να αναδειχθεί η ομορφιά και η τελειότητα. Ποιο είναι το κόστος για να αναδειχθεί η ομορφιά σε έναν κόσμο βιαιότητας που λίγο ενδιαφέρεται για το ωραίο;

Λ.Κ. Την ομορφιά δεν την δημιουργούμε , υπάρχει . Η δικιά μας σχέση αλλάζει όσον αφορά την αντίληψη της ομορφιάς. Προφανώς προσπαθούμε να φτάσουμε το οριακό επίπεδο από το οποίο δεν μπορούμε να περάσουμε. Πιστεύω ότι αντιλαμβανόμαστε την ομορφιά στη φύση και τους ανθρώπους. Σύμφωνα με τον μύθο, ο δικός σας Ηρακλής έβαλε στο Γιβραλτάρ τους βράχους (μιλάει για τις Ηράκλειες στήλες στις οποίες αναγραφόταν πως δεν υπάρχει τίποτα παραπέρα)

Ήταν αγχωτικό για μένα το ότι υπάρχει όριο στο σύμπαν, το τέλος, το όριο. Είπα λοιπόν σε έναν φίλο που είχε ένα καράβι να ξεκινήσουμε ένα ταξίδι στο μεγάλο τίποτα, στο τέλος του κόσμου για να καταλάβω τι εννοούσαν όταν έλεγαν εκεί τελειώνει ο κόσμος. Τα όρια και οι ομορφιές είναι σημαντικό και απαραβίαστο όριο, δεν αλλάζει ποτέ.

Οι σχέσεις μας με την ομορφιά αλλάζουν. Στην αναγέννηση βελτιώθηκε σήμερα, χαλάει αυτή η σχέση. Η δυνατότητα να δείξουμε την ομορφιά κι αυτή να κρατήσει ζωντανό το πνεύμα μέσα μας. Θέλουμε να μη σκεφτόμαστε ότι είμαστε απλά ζώα. Λόγω της φαντασίας μας θέλουμε να απαντήσουμε για το αν υπάρχει κάτι πέρα από αυτά τα σύνορα. Και αποφάσισα ότι οι πρωταγωνιστές των βιβλίων μου θα έχουν σχέση με όλα αυτά. Τις αποτυχίες μου δηλαδή, τις μετέθεσα στους πρωταγωνιστές του βιβλίου μου. Αυτά είχα να πω για την ομορφιά.

Μ.Ε. Είπες ότι σήμερα η σχέση μας με το ωραίο είναι πολύ χαμηλά. Πότε ήταν στην κορυφή;

Λ.Κ. Μιλάω για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Ακριβώς εδώ σε εσάς υπήρχε μια πολύ πρακτική κουλτούρα στην κοινωνία που θεωρούσε αυτονόητη τη θεϊκή ύπαρξη η οποία δεν δημιουργούσε προβλήματα αφού μπορούσε απλά να θυσιάσει ένα ζώο μπροστά σε έναν ναό! Και αυτή η σχέση μπορούσε να καταστήσει την ζωή των αρχαίων Ελλήνων, απροβλημάτιστη.

Μετά ήρθε ο χριστιανισμός ο οποίος ανακάλυψε κάτι σημαντικό. Ότι μπορεί να βάλει στο ίδιο σημείο όλα όσα αφορούν τον άνθρωπο, τη φύση, τη ζωή το σύμπαν. Τα συγκέρασε σε ένα σημείο, έβαλε τον λόγο κι έτσι έπεισε τους πάντες. Και μπήκαμε σε ένα σημείο που δεν υπάρχει όριο ανάμεσα στην ανθρώπινη και θεία ζωή. εγώ γνωρίζοντας την ανθρώπινη φύση δεν ξέρω πως να περιγράψω την υπέρβαση στις ευρωπαϊκές κουλτούρες.

Μετά ήρθε η Αναγέννηση, που υπήρχε έντονος πραγματισμός, ευκαιρίες για τους διανοούμενους της εποχής οι οποίοι βγήκαν από τη σχέση με την υπέρβαση κι εστίασαν στην ομορφιά που δημιούργησε ο άνθρωπος χωρίς την ανάγκη του θείου… του ουράνιου. Η Μπαρόκ, που ήταν η τελευταία μεγάλη εποχή, η εποχή της απόγνωσης.

Μετά ξεκίνησαν τα προβλήματα. Ο κόσμος που ορίστηκε από τους θεούς ήταν προβληματικός για τους ανθρώπους. Απολαμβάναμε που δεν είχαμε ανάγκη τον θεό. Και που βρισκόμαστε τώρα; Σε έναν τεχνικό πολιτισμό, που είναι ιδιοφυής και ταυτόχρονα έχει τεράστια προβλήματα γιατί η ανθρώπινη ευφυΐα έχει ξεπεράσει τα όρια. Ο άνθρωπος είναι επικίνδυνος και ο πολιτισμός που δημιούργησε επίσης.

Έχει αλλάξει η σχέση μας με τα όρια γιατί ο Μιχαήλ Άγγελος έχει γίνει μαγνητάκι για το ψυγείο. Κι εγώ είμαι μια φωτογραφία που δείχνει πως στέκομαι δίπλα από το άγαλμα του. Αν δεν είναι αυτός θα είναι η Μόνα Λίζα ….ή κάποιος άλλος, αρκεί να βρίσκομαι εγώ στη φωτογραφία. Κι έτσι τελείωσε το θέμα.

Είμαστε 8 δις άνθρωποι στον πλανήτη. Αν ρωτούσαμε τους ταξιδιώτες τι γνωρίζετε για την Ακρόπολη θα απαντούσαν: έχω δει την Ακρόπολη αλλά έκαιγε ο ήλιος και δεν είχα τα γυαλιά μου…Μπορούμε να το πούμε παρακμή ή ότι άλλαξε η μοντέρνα και μεταμοντέρνα σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο. Η απόλαυση παίζει τεράστιο ρόλο. Είναι αυτή η «άνετη κοσμοαντίληψη».

Δεν λέω ότι είναι αρνητική η διαδικασία, αλλά για μένα ομορφιά είναι αυτή που δημιούργησαν οι ιδιοφυΐες της Ακρόπολης!

Η σχέση που με το παρελθόν και η σχέση με την παράδοση είναι κάτι που εκμεταλλεύονται βέβαια οι ακροδεξιές ιδεολογίες. Η κουλτούρα στο ευρωπαϊκό λαϊκίστικο κίνημα μπορεί να σημαίνει μια παράδοση που με κάνει εμένα σημαντικό κι όποιος δεν το καταλαβαίνει είναι εχθρός μου. Είναι μια κακή εικόνα για τον εαυτό μας. Εγώ χαίρομαι που έχω την ηλικία που έχω και μπορώ να μιλάω για αυτή την εποχή που νιώθω να φεύγει. Είναι μια αυτοκρατορία που αν όντως τελειώνει, εγώ θα τη θρηνήσω.

Μ.Ε. Γράφεις με έναν τρόπο που αρνείται την παράδοση, τον τρόπο των αυταρχικών παραδόσεων. Ο τρόπος που η αφήγηση σου συνδέει τον τόπο με το θεϊκό και την ανθρώπινη ιδιοφυΐα είναι ιδιαίτερος. Πως γράφεις για τον τόπο;

Λ.Κ. Πρέπει να μιλάμε ανοιχτά . Η τέχνη στην οποία αναφέρομαι εγώ έχει τελειώσει. Το λέμε καιρό. Ανακαλύψαμε στον ρομαντισμό με την μελαγχολία και είδαμε την αλλαγή προς την απόγνωση. Υποφέρω από το ωμό ως έκφραση. Παλιά αυτό διορθωνόταν είτε από την ιδιοφυΐα της ανθρώπινης δημιουργίας είτε από το θείο. Βλέπουμε φιλοσοφικές απαντήσεις τα τελευταία διακόσια χρόνια αλλά όλη αυτή η πολιτισμική μορφοποίηση εξαντλήθηκε.

Οι άνθρωποι έχτισαν τον δρόμο αυτόν για να φτάσουν το θείο . Σήμερα μιλάμε για παγκοσμιοποίηση αλλά στον πολιτισμό αλλά δεν είναι εφικτό. Είναι έκφραση της οικονομίας και επηρεάζει την οικονομία, όχι τον πολιτισμό.

Άλλαξε η σχέση μας με αυτή την εποχή που οδηγούσε το σύμπαν σε μια υπερβατική θεότητα. Σε έναν κόσμο που υπάρχει αυτή η τεχνολογία, είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι ένας αυτόχθων στην Αφρική θα μπορούσε να λάβει κάτι άλλο από την τεχνολογία εκτός από μια κόκα κόλα κι ένα λάπτοπ. Ως ηλικιωμένος μπορώ να θρηνήσω την παλιά κατάσταση με μια μελαγχολία. Δεν μπορούμε να αναγκάσουμε τους νέους να κλάψουν μαζί μας και να πουν: τι έργα έκανε ο Δάντης και ο Ευριπίδης!

Μ.Ε. Χρειαζόμαστε κάποιον να μας βάλει σε κίνηση; Πως λειτουργεί η μουσική για εσάς; Γιατί θέλετε να γράψετε για το θέμα της αιώνιας μουσικής;

Λ.Κ. Η μουσική για μένα είναι το οξυγόνο. Χωρίς τη μουσική δεν έζησα ποτέ. Πάντα υπήρχε μουσική στο περιβάλλον μου. Διδάχτηκα κλασική μουσική. Συμμετείχα στη γενιά της μπιτ μουσικής. Μετά την πτώση της ΕΣΣΔ που μπορούσα να φύγω από την Ουγγαρία ζούσα σε διαφορά μέρη και με συντρόφευε πάντα. Εδώ στην Κρήτη το έχω βιώσει επίσης όταν έγραφα το κεφάλαιο για την Κρήτη του «Πόλεμος και πόλεμος» στο σπίτι της γιαγιάς ενός φίλου στο Ρέθυμνο. Το Πάσχα στο χωριό που δεν μένανε πάνω από 100 άτομα (έχω πει διάφορα νούμερα για τους κατοίκους αυτού του χωριού κατά καιρούς) ο δήμαρχος κάλεσε όλο το χωριό σε μια εκδήλωση με δωρεάν μουσική και φαγητό. Η μουσική που άκουσα από δυο ηλικιωμένους ήταν συγκλονιστική! Κάτι με μια αρχαία δύναμη που μου άγγιξε την καρδιά. Την επόμενη μέρα είπα στον φίλο μου να πάμε στο Ηράκλειο να αγοράσω ένα λαούτο.

Μ.Ε. Μιλήσατε για την επανάσταση του ολοκλήρου ή του μέρους…..

Λ.Κ. Όσον αφορά τους παλιούς και νέους αγγέλους, πρέπει να πω ότι η ανθρώπινη σχέση με αυτό που αντιλαμβάνονταν οι άνθρωποι ως άγγελο είχε σχέση με τον μυστικισμό του χριστιανισμού και υπήρχε και πριν. Όπως και να ΄ χει ο σημερινός άνθρωπος, δεν έχει ανάγκη αυτούς τους αγγέλους γι’ αυτό εξαφανίστηκαν. Οι παλιοί άγγελοι έφερναν πάντα ένα μήνυμα. Αλλά οι νέοι άνθρωποι, δεν έχουν ανάγκη από κανένα μήνυμα. Οι νέοι άγγελοι έχουν διαφορετική μορφή και περιεχόμενο ως οντότητες κι έχουν τη δίκη μας όψη. Μπορούμε να τους δούμε παντού. Αν σταθεί μπροστά σας ένα παιδί, ένας ηλικιωμένος, ένας μεσήλικας που μοιάζει να θέλει να πει κάτι, απλώς περιμένει να μήνυμα από εσάς. Αυτός έχει πλέον ανάγκη να ακούσει το μήνυμα που θα του δώσετε.

Τώρα η εξέγερση. Τι σημαίνει ότι αφορά ένα μέρος ή το σύνολο. Όταν μιλάμε για μερική εξέγερση μιλάμε για μια αβάσταχτη συνθήκη που δεν αντέχεται κάτω από την εξουσία ενός εργοστασιάρχη, μιας κυβέρνησης… . Όταν μιλάμε για συλλογική εξέγερση, αφορά την απόγνωση που προκύπτει από την ανυπόφορη ανθρώπινη ύπαρξη που αισθάνεται ότι υπάρχει εμπόδιο να παραμείνει ζωντανό ένα ον και να βρει τον εαυτό του.

Ο άνθρωπος φοβάται είναι σε απόγνωση, στο σκοτάδι και χτυπιέται ψάχνοντας φως. Εξεγείρεται κατά του σκοταδιού. Αυτό σημαίνει συλλογική εξέγερση. Όταν όλος ο ανθρώπινος πολιτισμός βιώνει κάτι τέτοιο. Όταν οι άνθρωποι είναι σε σκοτάδι και προσπαθούν να βγουν. Το απεύχομαι και για εσάς και για εμένα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ  

oanagnostis.gr/Λάσλο Κρασναχορκάι: “Εύχομαι να μη ζήσετε χειρότερες μέρες”