Για την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν (Κριτική)

 

 

 

 

 

«Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν (κριτική) – Ένα αντιπολεμικό, σύγχρονο κινηματογραφικό έπος

Για την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, που προβάλλεται αυτές τις μέρες στους κινηματογράφους. 

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας*  

bookpress.gr

Ο σημαντικός, Άγγλος βιρτουόζος σκηνοθέτης Κρίστοφερ Νόλαν, που κυρίως έχει γυρίσει φιλμ στις ΗΠΑ, μετά από τόσα καλά φιλμ που έχει κάνει, κυρίως τα «Οπενχάιμερ» (2023),  «Inception» (2010), «Interstellar» (2014), «Δουνκέρκη» (2017), κ.α., επέλεξε να φτιάξει την «Οδύσσεια» ως δυνατό, δραματικό και θεαματικό blockbuster. Άλλη μια μεγαλεπήβολη ταινία του, περισσότερο από όλες, που καταπιάνεται με το αρχαιοελληνικό έπος του Όμηρου χωρίς ταμπού και συμπλέγματα, δηλαδή με ελευθερία κινήσεων. Άραγε αυτή τον ωφέλησε ή κατέσφαξε το έπος του Όμηρου;

Η «Οδύσσεια» είναι ένα αρχαιοελληνικό επικό ποίημα του 7ου π.χ. αιώνα, ένα ποιητικό έπος. Καταρχάς, όμως, ξεχάστε την «Οδύσσεια» του Όμηρου και μην κάνετε αξιολογική σύγκριση της ταινίας με αυτή. Δεν πρόκειται για πιστή μεταφορά. Το φιλμ είναι μια εντελώς διαφορετική μορφή τέχνης και αφήγησης από ένα αρχαίο, ηρωικό ποιητικό έπος ή από οποιοδήποτε λογοτεχνικό έργο. Ξεκινάμε από αυτή τη σαφή επισήμανση και προχωράμε παραπέρα. Πρέπει να κρίνουμε το φιλμ σαν κινηματογραφικό έργο. Και εγώ το βρήκα καλοσκηνοθετημένο και έντονο φιλμ, φτιαγμένο από έναν μετρ της πιο επιδέξιας σκηνοθεσίας και δραματικής αφήγησης (ίσως είναι λίγο μεγάλο σε διάρκεια).

Η αφηγηματική διάσταση

Η αφήγηση του Νόλαν είναι πολύ ιδιαίτερη. Επειδή προφανέστατα δεν μπορεί να διηγηθεί την «Οδύσσεια» όπως εκτυλίσσεται από την αρχή μέχρι το τέλος της, κατασκευάζει τη δική του αφηγηματική γραμμή. Αυτή δεν διαφοροποιείται πάρα πολύ από αυτήν της «Οδύσσειας», η οποία ουσιαστικά αρχίζει περίπου από τη μέση της ιστορίας. Ποια είναι η αφηγηματική αφετηρία της ταινίας;

Όπως και ο Όμηρος, ο Νόλαν δεν ξεκινά την ιστορία του από την άλωση της Τροίας ή με την αναχώρηση του Οδυσσέα. Η αφήγηση ξεκινά πριν από την επιστροφή του βασιλιά της Ιθάκης, ο οποίος βρίσκεται στο νησί της Καλυψώς (δημιουργώντας έτσι τις δύο παράλληλες αφηγηματικές αφετηρίες της ταινίας, μία στο νησί της Καλυψώς και μία στην Ιθάκη). Η βασική διαφορά έγκειται στη διαχείριση του χρόνου. Ενώ στον Όμηρο υπάρχει μία μεγάλη, συνεχής αναδρομή (όπου ο Οδυσσέας αφηγείται μονομιάς τα πάντα στους Φαίακες), ο Νόλαν αφαιρεί τους Φαίακες και διασπά τη μεγάλη αναδρομή σε πολλές μικρότερες, διασπαρμένες σε όλη την ταινία. Αυτή η κατακερματισμένη, μη γραμμική δομή -χαρακτηριστική του σκηνοθέτη («Memento», «Οπενχάιμερ»)- αντικαθιστά την προφορική διήγηση με οπτικές αναδρομές, κάνοντας το παρελθόν να αποκαλύπτεται κινηματογραφικά σταδιακά και να συνομιλεί διαρκώς με το παρόν.

Παράλληλα, οι αναδρομές λειτουργούν ως θραύσματα ενός βασανισμένου ψυχισμού. Με συνεχή πισωγυρίσματα, λοξοδρομήσεις και κινήσεις μπρος-πίσω στον χρόνο, ο σκηνοθέτης δεν αποδομεί ριζικά το έπος – αντίθετα, «εκσυγχρονίζει», τρόπον τινά, την ομηρική δομή, προσαρμόζοντάς τη στις δυνατότητες του κινηματογράφου. Το αποτέλεσμα είναι ένας εντονότερος ρυθμός, αυξημένη δραματική ένταση και μια αφήγηση που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή. Όπως λέει ο Νόλαν, η αφήγηση της αρχαίας «Οδύσσειας» είναι πρωτότυπη και καθόλου γραμμική (περιέχει, στην ουσία, το πρώτο «φλας-μπακ», μέσω της υποκειμενικής αφήγησης ενός ήρωα, στην ιστορία). Ο ίδιος τονίζει αυτή την ιδιαιτερότητα. [..............]

Ο πολυμήχανος, πανέξυπνος και ευρηματικός Οδυσσέας μάς παρουσιάζεται και γίνεται -τελικά- ένας άνθρωπος που υποφέρει από τύψεις της συνείδησης και τραυματικές αναμνήσεις από τον αδυσώπητο πόλεμο, από τη σφαγή και την ανελέητη καταστροφή της Τροίας. Στο φιλμ βρίσκουμε το συνειδησιακό αντιπολεμικό πνεύμα, αντιπολεμικές και αντιαποικιοκρατικές νύξεις, μιας και οι Αχαιοί επιτίθενται και κατακτούν την Τροία για να αποκτήσουν τον έλεγχο της σχετικής εμπορικής διόδου (πολιτικοποιημένη προσθήκη του Νόλαν). Το τέλος αυτού του πολύχρονου, καταστροφικού πολέμου παρομοιάζεται με τη σύγχρονη εποχή και τους πολέμους της (αν και ο Νόλαν αφήνει στο τέλος μια νότα αισιοδοξίας για το μέλλον μας).

Να παρατηρήσουμε, ακόμη, πως η μνηστηροφονία στο παλάτι μετατρέπεται σε μια εκτεταμένη σκηνή απίθανων κατορθωμάτων μάχης του Οδυσσέα σχεδόν ως υπερήρωα, μα ο Οδυσσέας δεν είναι ούτε Αvenger, ούτε Μπάτμαν (ο Αγεμέμνονας, όμως, «περνάει» ως κάποιος σαν τον Ντάρθ Βέιντερ).

Σκηνοθετικές και τεχνικές αρετές

Σχεδόν όλες οι σκηνές διακρίνονται για την εντυπωσιακή, δραματική και ρωμαλέα δύναμή τους χάρη στις εικόνες, τα δυναμικά πλάνα, τις κινήσεις της κάμερας, το θυελλώδες ντεκουπάζ, τα σκηνικά και τη φωτογραφία (λιγότερο πειστική η ηρωικότατη κατατρόπωση των μνηστήρων). Ο Νόλαν χρησιμοποίησε στην «Οδύσσεια» το φορμά IMAX 70mm. Το IMAX 70mm θεωρείται το υψηλότατης definition πρότυπο της κινηματογραφικής προβολής παγκοσμίως, προσφέροντας την υψηλότατη δυνατή ανάλυση και τη μεγαλύτερη εικόνα που μπορεί να καταγράψει ανθρώπινο μέσο. Το IMAX 70mm έχει, δηλαδή, απίθανη ανάλυση εικόνας. Πολύ ανώτερη από αυτή των σημερινών, κορυφαίων ψηφιακών καμερών 4K.[.....................]

Σπουδαίος , πολύ εκφραστικός, με βαρύτητα, πνευματικότητα και εσωτερικότητα, είναι ο συστηματικά κορυφαίος ηθοποιός Ματ Ντέιμον. Πολύ καλή και η Σαμάνθα Μόρτον ως Κίρκη. Μου άρεσε πολύ και ο Τζον Λεγκουιζάμο ως πιστός, τυφλός, γέρος Εύμαιος. Δυναμική η Αν Χαθαγουέι ως θαρραλέα και αντιστεκόμενη Πηνελόπη. Καλός και ο Ρόμπερτ Πάτινσον ως ραδιούργος και ύπουλος μνηστήρας Αντίνοος.[......]

ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΚΡΙΤΙΚΗ :«Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν (κριτική  Θόδωρος Σούμας) 

_______________________

*Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, «Ο έρωτας στο σινεμά» (εκδ. Αιγόκερως).

Σούμας, Θόδωρος (Βιβλιονέτ)

La Grande Bellezza: η μουσική της ταινίας (2013)

 Colonna Sonora Originale - La Grande Bellezza [Dir.: Paolo Sorrentino]

Πρωτότυπη μουσική της ταινίας «Η τέλεια ομορφιά» [Σκηνοθεσία: Πάολο Σορεντίνο]

1-1 00:00 I Lie
Written-By – D.A. Lang
 

1-2 05:35 World To Come IV
Written-By – D.A. Lang
 

1-3 09:29 My Heart's In The Highlands
Written-By – A. Pärt
 

1-4 17:59 Time
Written-By – L. Marchitelli
 

1-5 19:27 The Beatitudes
Written-By – V. Martynov
 

1-6 24:53 Dies Irae
Composed By – Zbigniew Preisner
 

1-7 29:47 The Lamb
Written-By – J. K. Tavener*, W. Blake
 

1-8 33:21 Symphony N. 1 In C Major II. Adagio
Composed By – G. Bizet
 

1-9 42:57 River Flows
Written-By – L. Marchitelli
 

1-10  44:52 Symphony N.3, Op.36 "Of Sorrowful Songs" III. Lento, Cantabile, Semplice
Composed By – Henryk Górecki
 

1-11  01:01:48 Beata Viscera

ΠΟΥ ΚΑΤΟΙΚΕΙ Η ΕΥΤΥΧΙΑ; ΜΕ ΠΟΙΟΝ ΟΔΗΓΟ ΖΩΗΣ ΦΤΑΝΟΥΜΕ Σ΄ΑΥΤΗΝ; (Δύο επιγράμματα)

Σωτάδης ο Μαρωνείτης ή Κρης: δύο επιγράμματα

 

 

ΠΗΓΗ

Ιωάννης Στοβαίος(5ος αι. μ.Χ)

Σωτάδης ο Μαρωνείτης ή Κρης: δύο επιγράμματα

Mετάφραση: Gerontakos 

 

 Η Δαμόκλειος σπάθη .Πίνακας του Ρίτσαρντ Γουέστολ (1812).

 ΑΔΗΛΗ Η ΤΥΧΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

 1.Τῆς τύχης σκοπεῖν δεῖ τὸ μέγιστον ὡς ἔλαττον͵

καὶ τὸ μὴ παρὸν μὴ θέλειν οὐδὲ γὰρ σόν ἐστιν.

Ἀμφότερα μένειν οὐκ οἶδεν ἕστηκε γὰρ οὐδέν.

Ἂν πλούσιος ὢν καθ’ἡμέραν σκοπῇς τὸ πλεῖον,

ἐς τοσοῦτον εἶ πενιχρός , ἐς περισσός.

Ὡς πένης θέλει σχεῖν͵ καὶ πλούσιος πλέον σχεῖν͵

ἴσον ἔχουσιν αὐτῶν αἱ ψυχαὶ τὸ μεριμνᾶν.

 

Πηγή: Ιωάννης Στοβαίος,  Ἐκλογαί (Ἀνθολόγιον)

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ 

Ακόμα κι αν η τύχη σου  έχει φτάσει στο αποκορύφωμά της,

Εσύ  να θεωρείς  πως είσαι ελάχιστα ευνοημένος απ΄αυτήν .

Ό,τι δεν έχεις ,  μην το επιζητείς, αφού δεν είναι δικό σου.

Τίποτε από τα δύο δεν είναι σταθερό, άρα αδύνατο να διαρκούν το ίδιο.

Αν είσαι πλούσιος κι η καθημερινή σου έγνοια είναι

το πώς θα αβγατίσεις τα πλούτη σου, 

τότε  τόσα σου λείπουν , όσα σου περισσεύουν.

Στο φτωχό που θέλει ν΄ αποκτήσει και στον πλούσιο

που θέλει να συσσωρεύσει κι άλλα αγαθά

 Ίσος είναι μέσα τους ο κόπος της φροντίδας . 

----------------------------------

ΠΟΥ ΚΑΤΟΙΚΕΙ Η ΕΥΤΥΧΙΑ; 

Εξαιρετικό επίγραμμα βασισμένο στη σχέση του ανθρώπου με την τύχη, τον πλούτο και την επιθυμία. Το ενδιαφέρον του δεν στρέφεται τόσο στην εξωτερική οικονομική κατάσταση του ανθρώπου, όσο στην εσωτερική του στάση απέναντι στα αγαθά. 

Μέσα σε λίγους μόνο στίχους, ο Σωτάδης διατυπώνει μια διαχρονική αλήθεια: η απληστία εξισώνει τον πλούσιο με τον φτωχό, γιατί και οι δύο ζουν κυνηγώντας αυτό που δεν έχουν. Αντίθετα, η αυτάρκεια είναι το μόνο αγαθό που δεν εξαρτάται από την τύχη και δεν μπορεί να αφαιρεθεί από τις μεταβολές της ζωής. 

Ο  ποιητής συμβουλεύει  τον άνθρωπο να μην παρασύρεται από την αλαζονεία που γεννά ο πλούτος. Η ευτυχία είναι εύθραυστη και η τύχη μεταβλητή. Όποιος πιστεύει ότι βρίσκεται στην κορυφή, κινδυνεύει περισσότερο από την ύβρη και από την οδυνηρή διάψευση ,όταν οι περιστάσεις αλλάξουν.
Η αδιάκοπη επιθυμία για ό,τι μας λείπει γεννά  ανικανοποίητο πάθος , που εκφράζεται μέσα από το ακατασίγαστο  άγχος της συσσώρευσης περισσότερων αγαθών. Η ευτυχία όμως δεν προκύπτει από την απόκτηση ολοένα περισσότερων αγαθών αλλά από τον περιορισμό των αχρείαστων επιθυμιών.

Ούτε η ευνοϊκή ούτε η δυσμενής τύχη έχουν μόνιμο χαρακτήρα. Η μεταβλητότητα αποτελεί βασικό νόμο της ανθρώπινης ζωής, επομένως  κανένα εξωτερικό αγαθό δεν μπορεί να αποτελέσει ασφαλές θεμέλιο ευτυχίας.

Ο πλούσιος που ασχολείται καθημερινά με το πώς θα αυξήσει την περιουσία του είναι στην πραγματικότητα εξίσου φτωχός στην ψυχή με εκείνον που στερείται αγαθών. Έτσι δεν είναι καθόλου παράδοξο «να του λείπουν τόσα , όσα του περισσεύουν», αφού εξαιτίας της  απληστίας του δεν απολαμβάνει ποτέ όσα ήδη κατέχει. Τα υπάρχοντά του μετατρέπονται σε αφορμή νέων βασανιστικών επιθυμιών. Η κατακλείδα αποτελεί την κορύφωση του επιγράμματος:


Σημαντικό  κριτήριο διάκρισης των ανθρώπων,  κατά τον ποιητή , δεν πρέπει να  είναι ο πλούτος που κατέχουν αυτοί, αλλά η ελευθερία ή η δουλεία απέναντι στις επιθυμίες τους. Ο φτωχός βασανίζεται επειδή στερείται· ο άπληστος πλούσιος βασανίζεται επειδή φοβάται μήπως δεν αποκτήσει ακόμη περισσότερα. Και οι δύο ζουν κάτω από την ίδια τυραννία της μέριμνας.

Το επίγραμμα υποστηρίζει ότι η πραγματική φτώχεια δεν είναι η έλλειψη χρημάτων αλλά η απληστία, ενώ ο πραγματικός πλούτος είναι η αυτάρκεια. Ο άνθρωπος γίνεται ευτυχισμένος όχι όταν αυξάνει απεριόριστα τα υπάρχοντά του, αλλά όταν περιορίζει τις επιθυμίες του.

Η σκέψη αυτή συναντάται σε βασικές   φιλοσοφικές σχολές της αρχαιότητας: οι Κυνικοί υποστήριζαν ότι ο πλούτος βρίσκεται στις λίγες ανάγκες, ενώ οι Στωικοί δίδασκαν ότι ευτυχία σημαίνει να αρκείσαι σε όσα έχεις και να μη στηρίζεις την ψυχική σου γαλήνη στα εξωτερικά αγαθά, ο δε  Επίκουρος έγραφε ότι «πλούσιος δεν είναι όποιος έχει πολλά, αλλά όποιος χρειάζεται λίγα».Το επίγραμμα θυμίζει επίσης το περίφημο γνωμικό του Σενέκα: «Δεν είναι φτωχός εκείνος που έχει λίγα αγαθά, αλλά εκείνος που επιθυμεί περισσότερα».

Ζούμε σε μια κουλτούρα που έχει εμμονή με την αναβάθμιση. Μας λένε ότι το επόμενο ορόσημο - η επόμενη προαγωγή, το πιο κομψό αυτοκίνητο, η υψηλότερη φορολογική κλίμακα, το μεγαλύτερο σπίτι - είναι η ακριβής στιγμή που θα μπορέσουμε επιτέλους να καθίσουμε αναπαυτικά, να αναπνεύσουμε και να νιώσουμε επιτυχημένοι.
Όμως αυτό ποτέ δεν πρόκειται ποτέ να επιτευχθεί, αφού πάντοτε θα βάζουμε υψηλότερους στόχους, πολύ συχνά απραγματοποίητους και μερικές φορές καταστροφικούς  σωματικά, πνευματικά και υλικά . Όλα αυτά , επειδή ποτέ δεν είμαστε ικανοποιημένοι λόγω πλεονεξίας ή και της ανασφάλειας που μας διακατέχει "παίζοντας" παιχνίδια ρίσκου σε ένα τζογαδόρικο  καπιταλιστικό περιβάλλον

 Αυτό, φυσικά,  δεν είναι επιχείρημα κατά της φιλοδοξίας ούτε είναι μια δικαιολόγηση της φτώχειας και της παραίτησης από τη βελτίωση των συνθηκών της ζωής μας. Είναι μια σαφής  ψυχολογική διάγνωση. Ο Σενέκας επεσήμανε μια παγίδα στην οποία οι περισσότεροι από εμάς πέφτουμε καθημερινά: την αυταπάτη ότι ο πλούτος έτσι ιδωμένος  είναι ένας καταθετικός λογαριασμός που πρέπει πάση θυσία να αβγατίζει συνεχώς   και όχι μια κατάσταση  αιχμαλωσίας του νου και δηλητηρίασης του ατομικού και του κοινωνικού βίου.

 

**************** 

  Ο Αινείας και η Σίβυλλα στον Κάτω Κόσμο, περ. 1600 από τον Γιαν Μπρίγκελ τον Πρεσβύτερο

 

2. 

 Εἰ καὶ βασιλεὺς πέφυκας, ὡς θνητὸς ἄκουσον·
ἂν μακρὰ πτύῃς, φλέγματί τοι κρατεῖ περισσῷ·
ἂν χρυσοφορῇς, τοῦτο τύχης ἐστὶν ἔπαρμα·
ἂν πλούσιος ᾖς, τοῦτο χρόνων ἄδηλος ἰσχύς·
ἂν ἀλαζὼν ᾖς, τοῦτ᾽ ἀνοίας ἐστὶ φρύαγμα·
ἂν δὲ σωφρονῇς, τοῦτο θεῶν δῶρον ὑπάρχει·
ἡ σωφροσύνη πάρεστιν, ἂν μετρῇς σεαυτόν. 

Πηγή : Ιωάννης Στοβαίος,ς Ἐκλογές (III, 26), 

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ 

Άκουσέ με: είσαι θνητός, 
ακόμα κι αν είσαι από γεννησιμιού σου  βασιλιάς.
Αν φτύνεις μακριά, μέσα σου έχεις φλέματα πολλά.
Φοράς τα καλύτερα ρούχα; 
Πριν από σένα αυτά τα ρούχα
τα φορούσε ένα προβατάκι.
Αν κολυμπάς στο χρυσάφι, η τύχη σου σε έχει ευνοήσει.
Αν είσαι πλούσιος, η δύναμή σου 
δεν μπορεί με όρια χρονικά να καθοριστεί.
Αν είσαι αλαζόνας , αυθαδιάζεις λόγω αφροσύνης.
Αν είσαι σώφρων , αυτό είναι δώρο των θεών. 
Σύνεση έχεις όταν βάζεις το Μέτρο οδηγό σου ...

 

 ΤΟ ΜΕΤΡΟ ΩΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ

 

 Το επίγραμμα ανοίγει με μια επιτακτική προτροπή:

«Άκουσέ με: είσαι θνητός, ακόμα κι αν είσαι από γεννησιμιού σου βασιλιάς.»
Στη φράση αυτή συμπυκνώνεται η  κεντρική θέση του επιγράμματος. Ο θάνατος δεν κάνει διακρίσεις· η βασιλική γέννηση δεν ανοίγει παράθυρο στην αθανασία, επομένως ούτε πραγματική υπεροχή.

Η πρώτη αυτή φράση θυμίζει το αρχαίο μοτίβο του memento mori («να θυμάσαι ότι θα πεθάνεις»), το οποίο απαντά ήδη στην αρχαϊκή και κλασική ελληνική σκέψη. Ο ποιητής καταργεί αμέσως κάθε κοινωνική διάκριση. Ο βασιλιάς και ο τελευταίος υπήκοός του μοιράζονται την ίδια μοίρα: τη θνητότητα.
____________________________

«Αν φτύνεις για πολύ καιρό, μέσα σου έχεις φλέματα πολλά»

Εδώ η νεοελληνική απόδοση είναι ελαφρώς ελεύθερη. Στο αρχαίο κείμενο, η εικόνα αφορά την ανθρώπινη σύσταση — το σώμα ως χώρο ασθένειας και φθοράς. Ο πλούσιος δεν είναι «καλύτερος» από τον φτωχό· και οι δύο υποφέρουν από τα ίδια σωματικά προβλήματα.

____________________________________ 

«Πριν από σένα αυτά τα ρούχα τα φορούσε ένα προβατάκι»

Αυτός είναι ο πιο διάσημος στίχος του επιγράματος. Η εικόνα είναι αποκαλυπτική: το πορφυρό ένδυμα, σύμβολο εξουσίας και πλούτου, προέρχεται από το μαλλί ενός ζώου. Ο ποιητής αποδομεί τη μεταφυσική του πλούτου: δεν υπάρχει τίποτα «ιερό» στα εγκόσμια αγαθά· είναι απλώς μεταμφιέσεις της φυσικής ύλης. Η λέξη «προβατάκι» (diminutive) προσθέτει και μια δόση ειρωνείας — το ζώο είναι αθώο, ενώ ο άνθρωπος που το φοράει επαίρεται.

_________________________ 

«Αν κολυμπάς στο χρυσάφι, η τύχη σου σε έχει ευνοήσει»

Η φράση «κολυμπάς στο χρυσάφι» είναι εξαιρετικά εκφραστική. Ο πλούτος δεν είναι αποτέλεσμα αρετής, αλλά τύχης (τύχη). Ο Σωτάδης υπενθυμίζει ότι ο πλούσιος δεν «αξίζει» τον πλούτο του· απλώς τον κληρονόμησε ή τον απέκτησε τυχαία.

---

«Αν είσαι αλαζόνας, αυθαδιάζεις λόγω αφροσύνης»

Η αλαζονεία δεν είναι σημάδι δύναμης, αλλά αφροσύνης (ἀφροσύνη). Ο Σωτάδης εδώ πλησιάζει τον Μένανδρο και τους στωικούς: η αρετή είναι η γνώση των ορίων του εαυτού, ενώ η υπερηφάνεια είναι άγνοια. Η λέξη «αυθαδιάζεις» υποδηλώνει μια συμπεριφορά που ξεπερνά τα όρια του δικαίου — είναι υβριστική.

---

«Αν είσαι σώφρων, αυτό είναι δώρο των θεών»

Εδώ υπάρχει μια στροφή: ενώ ο πλούτος είναι τύχη, η σωφροσύνη είναι θεϊκό δώρο. Ο Σωτάδης αντιστρέφει την κοινωνική ιεραρχία: δεν είναι ο πλούσιος ευνοημένος από τους θεούς, αλλά ο σώφρων. Αυτό συνδέεται με την ελληνιστική ηθική, όπου η εσωτερική αρετή (ἀρετή) υπερτερεί των εξωτερικών αγαθών.

---

«Σύνεση έχεις όταν βάζεις το Μέτρο οδηγό σου»

Το «Μέτρον» (μηδὲν ἄγαν) είναι η κεντρική αρχή της ελληνικής σκέψης από τον Σόλωνα μέχρι τους στωικούς. Ο Σωτάδης το παρουσιάζει ως τον μοναδικό αξιόπιστο οδηγό στη ζωή. Η «σύνεσις» (σωφροσύνη, φρόνηση) δεν είναι άλλο από την ικανότητα να γνωρίζεις τα όριά σου — να μην υπερεκτιμάς τον εαυτό σου λόγω πλούτου ή εξουσίας, αλλά και να μην απελπίζεσαι.

Συνοψίζοντας    αποφθεγματικά τις σκέψεις του ποιητή φιλοσόφου βλέπουμε ότι 

• η πολιτική  εξουσία είναι εφήμερη , αφού δεν μπορεί να υπερνικήσει τη θνητότητα,
• η σωματική δύναμη δεν  είναι  τίποτε περισσότερο από μία απλή βιολογική λειτουργία,
• ο χρυσός και ο πλούτος είναι γεννήματα της τύχης και του χρόνου,
• η αλαζονεία είναι  ανοησία,
• μόνο η σωφροσύνη αποτελεί αληθινή και μόνιμη αξία, γιατί συνδέεται με την αυτογνωσία.

 

 

**************************

 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 

 

ΣΩΤΑΔΗΣ Ο ΜΑΡΩΝΕΙΤΗΣ  ή ΚΡΗΣ*

3ος αιώνας π.Χ 

 Ο Σωτάδης ήταν Αρχαίος Έλληνας λογοτέχνης από την Μαρώνεια Ροδόπης ή την Κρήτη που έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ.^[2] Την εποχή που ήταν βασιλιάς της Αιγύπτου ο Πτολεμαίος Β΄ Φιλάδελφος (285 π.Χ. - 246 π.Χ.) έζησε στην Αλεξάνδρεια που ήταν διάσημη ως κέντρο λογοτεχνίας, επιστημών και πολιτισμού με την Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Από το έργο του σώθηκαν μόνο μερικά αποσπάσματα τα οποία ο Ιωάννης Στοβαίος θεωρεί πλαστά. Ο Έννιος μετέφρασε μερικά από τα ποιήματα που ανήκαν στο είδος του, είχε έναν γιο τον Απολλόδωρο για τον οποίο χρεώνεται ότι ανακάλυψε την Καρκινική γραφή.^[3] Ο Σωτάδης ήταν ο βασικός εκπρόσωπος στην Ποιητική Σάτιρα που ασχολήθηκε με την Παιδεραστία, έγραψε στην Ιωνική διάλεκτο, τα έργα του αποτελούσαν μυθολογικές παρωδίες όπως η "Εις Άδου κατάβασις", ο "Πρίηπος", η "Αμαζών" κ.ά. Οι κωμωδίες του, των οποίων μόνο οι τίτλοι έχουν διασωθεί, ονομάζονταν "Φλύακες" και "Κίναιδοι". Και όμως η ποίηση αυτή του Σωτάδη επαινείται γενικά από τους παλαιούς ως ευφυής και «χαρίεσσα». Σε ένα από τα ποιήματα του σατύρισε με βαρύτατους χαρακτηρισμούς τον ίδιο τον βασιλιά Πτολεμαίο Β΄ για τον γάμο του με την αδελφή του Αρσινόη Β΄ της Αιγύπτου με την φράση "ρίχνει το καβλί σου σε μιά ανίερη τρύπα".^[4] Ο Σωτάδης φυλακίστηκε αλλά κατόπιν δραπέτευσε στην νήσο του Καύνου, τον συνέλαβε ο Πάτροκλος, (ο στρατηγός του Πτολεμαίου), αφού τον έκλεισε σε μολύβδινο κιβώτιο τον πόντισε στο πέλαγος. [......] Σωτάδης ο Κρης (ποιητής) /Βικιπαίδεια

2. ΣΩΤΑΔΗΣ, Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΠΟΥ ΤΟΝ ΕΠΝΙΞΑΝ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ..

 Επιμέλεια-Μεταφράσεις-Σχολιασμός αρχαίων κειμένων: 

Gerontakos

Ιούλιος 2026 

La più bella serata della mia vita /The Most Wonderful Evening of My Life /Το ομορφότερο απόγευμα της ζωής μου( 1972) )

 La più bella serata della mia vita (1972)

 

Ενώ ακολουθεί  με το πολυτελές αυτοκίνητό του μια μυστηριώδη μοτοσικλετίστρια καλλονή, ένας Ιταλός πωλητής,  που ξεφεύγει από τη φορολογία κουβαλώντας μια τσάντα με λαθραία χρήματα,  καταλήγει σε ένα απομονωμένο κάστρο  της Ελβετίας , του οποίου ο ιδιοκτήτης τον προσκαλεί να συμμετάσχει σε μια παρωδία δίκης, όπου κατηγορείται για φόνο. 

Director Ettore Scola

 Writers Friedrich Dürrenmatt / Ettore Scola / Sergio Amidei 

Stars Alberto Sordi Michel Simon Charles Vanel

Stars Alberto Sordi Michel Simon Charles Vanel

Η ταινία του Έττορε Σκόλα είναι ένα σπάνιο, υβριδικό διαμάντι που ισορροπεί ανάμεσα σε αστυνομικό θρίλερ, φιλοσοφικό παραμύθι και μαύρη κωμωδία. Βασισμένη στο μυθιστόρημα «Η υπόσχεση» του Ελβετού συγγραφέα Φρίντριχ Ντύρενματ, η ταινία παίρνει το αστυνομικό υλικό και το μεταπλάθει σε μια αλληγορία για την ενοχή, τη δικαιοσύνη και την προσωπική ευθύνη.Η πλοκή ξεκινά σχεδόν σαν φάρσα: ο Ιταλός πωλητής (Αλμπέρτο Σόρντι), με τη βαλίτσα με τα λαθραία χρήματα, ακολουθεί μια μυστηριώδη μοτοσικλετίστρια και καταλήγει σε ένα απομονωμένο ελβετικό κάστρο. Εκεί, τρεις ηλικιωμένοι και εκκεντρικοί δικαστές (Μισέλ Σιμόν, Σαρλ Βανέλ και άλλοι) τον υποχρεώνουν να συμμετάσχει σε μια παρωδία δίκης, όχι για τη φοροδιαφυγή, αλλά για φόνο.

Η ταινία γρήγορα απογειώνεται από το ρεαλιστικό και εισέρχεται στο υπαρξιακό. Το κάστρο γίνεται ένα μεταφορικό δωμάτιο συνείδησης, όπου η κατηγορία είναι ασαφής και η υπεράσπιση αδύνατη. Οι δικαστές δεν ενδιαφέρονται για γεγονότα αλλά για την ηθική κατάσταση του κατηγορουμένου.


Ο Αλμπέρτο Σόρντι, μακριά από τις κωμικές του φαρσοκωμωδίες, εδώ δίνει μια από τις πιο ώριμες και ανήσυχες ερμηνείες του. Ο ήρωάς του είναι ένας μικροαστός καιροσκόπος, που προσπαθεί να ξεγλιστρήσει από τον νόμο, αλλά βρίσκεται παγιδευμένος σε έναν ψυχολογικό λαβύρινθο. Το παιχνίδι του Σόρντι είναι γεμάτο απορία, πανικό και τελικά μια συγκινητική παραίτηση. Η μεταμόρφωσή του από φοβισμένο διαφυγόντα σε άνθρωπο που αναλογίζεται την αξία της ζωής του είναι η ραχοκοκαλιά της ταινίας.Η επιλογή της Ελβετίας, με τα χιονισμένα τοπία και τα πέτρινα κάστρα, δεν είναι τυχαία. Η χώρα, σύμβολο ουδετερότητας και τραπεζικής ασφάλειας, γίνεται το ιδανικό φόντο για μια δίκη όπου τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται. Το κάστρο, αποκομμένο από τον έξω κόσμο, λειτουργεί σαν μπουντρούμι της συνείδησης.

The Most Wonderful Evening of My Life

<iframe width="853" height="480" src="//ok.ru/videoembed/1297005480600?nochat=1" frameborder="0" allow="autoplay" allowfullscreen></iframe>

God Is an Astronaut - Hellfest Open Air 2026 - ARTE Concert

Τα αδέλφια  Kinsella σας προσκαλούν να συμμετάσχετε μαζί τους σε μια όμορφη απόδραση στο διάστημα από τη σκηνή Valley στο Hellfest 2026. Στο πρόγραμμα: επικές post-rock και στρατοσφαιρικές πτήσεις.



Ιδρυμένοι στην Ιρλανδία το 2002 από τους αδελφούς Torsten και Niels Kinsella (οι οποίοι εξακολουθούν να είναι επικεφαλής), το post-rock project God Is an Astronaut έχει χαράξει μια εξέχουσα θέση σε αυτή τη μοναδική ροκ σκηνή, βασιζόμενοι στην ακατέργαστη δύναμη των συνθέσεών του χωρίς φωνητικά, υποστηριζόμενη από διακριτικές ηλεκτρονικές ενορχηστρώσεις. Ένα είδος που θυμίζει μια άλλη θεϊκή υπεροχή, τους Mogwai, αυτή τη φορά από τη Σκωτία.

Με περίπου δέκα άλμπουμ που έχουν κυκλοφορήσει από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι God Is an Astronaut δεν είχαν εμφανιστεί ποτέ στο Hellfest. Αυτή η παράλειψη έχει πλέον διορθωθεί, καθώς το ιρλανδικό ντουέτο έχει προσκληθεί στη σκηνή του Valley για μια συναυλία σπάνιας υποβλητικής δύναμης, την οποία μπορείτε να ανακαλύψετε χάρη στο ARTE Concert.

God Is an Astronaut

Γυρίστηκε στις 20 Ιουνίου 2026 στο Υπαίθριο Φεστιβάλ  Hellfest, στο Κλισόν. 

Hellfest Open Air Festival | Clisson

Hellfest Open Air Festival

 

 00:00:00 Fragile

 00:05:40 Suicide By Star  

00:10:24 Seance Room

 00:19:10 Oscillation  

00:27:04 Embers

 00:36:03 From Dust to the Beyond

 

Ο Β' Βαλκανικός Πόλεμος, 1913 και η Μάχη του Κιλκίς-Λαχανά

 

 Ο Β' Βαλκανικός Πόλεμος, 1913

Από τη σειρά ιστορικών ντοκιμαντέρ της Καθημερινής «Εμείς οι Έλληνες»

 

Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος(29 Ιουνίου-18 Ιουλίου 1913)/Βικιπαίδεια

Μάχη Κιλκίς-Λαχανά(19-21 Ιουνίου 1913)/Βικιπαίδεια

Μάχη του Κιλκίς-Λαχανά: 113 χρόνια μνήμης σε μια περιοχή όπου «μίλησε» η ιστορία

Μαρία Αλεξανδρίδου

parallaximag.gr

 8–10 λεπτά

---

Κιλκίς, 19-21 Ιουνίου 1913, μια χρονολογία της οποίας η σημασία είναι έντονα χαραγμένη στην ελληνική ιστορία.

Η μάχη του Κιλκίς αποτελεί από τις πιο ένδοξες, αλλά συνάμα και αιματηρές μάχες των Ελλήνων κατά την συμμετοχή της Ελλάδας στον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο.

Τρεις μέρες, στις οποίες ζοφερές συγκρούσεις εξελίχθηκαν στον τόπο του Κιλκίς και του Λαχανά με τους Έλληνες στρατιώτες να δίνουν την ζωή τους στους αγώνες τους εναντίον των Βουλγάρων με τις απώλειες να απαριθμώνται στις 8.828 και την νίκη των Ελληνικών στρατευμάτων να καθορίζει τα βόρεια σύνορα της Ελλάδας, επισφραγίζοντας την απελευθέρωση της Μακεδονίας.

Η επίσκεψη στο ιστορικό μέρος, στο πλαίσιο του φετινού ιστορικού συνεδρίου “Η Μάχη του Κιλκίς 1913 – Ιστορία, Μνήμη και Σύγχρονες Προσεγγίσεις” έχει ενδιαφέρον. Το σημείο όπου διεξήχθη η μάχη του Κιλκίς, ονομάζεται λόφος των πεσόντων και βρίσκεται 2,7 χιλιόμετρα έξω από την πόλη, φιλοξενώντας το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων αλλά και το Ηρώο της Μάχης του Κιλκίς.

Το Ηρώο της Μάχης του Κιλκίς – Σύμβολο γενναιότητας των ελληνικών στρατευμάτων

Με το συνολικό του ύψος να φτάνει τα τέσσερα μέτρα, το μεγαλοπρεπές αυτό γλυπτό στέκεται επιβλητικά στην κορυφή του λόφου (276 μ. υψόμετρο), προκαλώντας δέος στον κάθε επισκέπτη.

Το άγαλμα αυτό, απεικονίζει μια μοναδική ιστορία της αυταπάρνησης και γενναιότητας ενός στρατιώτη.

Μας εξιστορεί ο Αρχιλοχίας Πεζικού Απόστολος Γκόντας: Ένας στρατιώτης στέκεται αναμαλλιασμένος με προτεταμένο στο δεξί του χέρι το πιστόλι, στο αριστερό του χέρι αγκαλιάζει σφιχτά έναν τραυματισμένο συμμαχητή του και ανάμεσα από τα πόδια του κείτεται ένας νεκρός συμπολεμιστής τους με τον στρατιώτη να στέκεται πάνω σε ένα κατεστραμμένο Βουλγάρικο πυροβόλο, έχοντας ανοιχτό το χιτώνιο στο στέρνο του για να δείξει την αποφασιστικότητα την σφοδρότητα αλλά και την γενναιότητα των Ελλήνων στρατιωτών. Σημαδεύει από ψηλά, άρα έχει επέλθει η νίκη και καταδιώκεται ο Βουλγάρικος στρατός.

Τέλος, δυο δάφνινα στεφάνια κοσμούν τις πλαϊνές πλευρές του και μια επιγραφή αναγράφει “‘’ΕΠΕΣΑΝ ΜΑΧΟΜΕΝΟΙ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝ ΚΙΛΚΙΣ ΜΑΧΗΝ ΤΗ 19,20,21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1913’”. Το γλυπτό αυτό τέχνησε ο Γεώργιος Δημητριάδης ο “Αθηναίος Γλύπτης” τον οποίο ο δάσκαλος του Γεώργιος Βρούτος τον ειδίκευσε στην σμίλευση λευκού σκληρού μαρμάρου. Θέλοντας να αποδώσει το μεγαλείο του αγώνα χρησιμοποίησε την τεχνοτροπία του κάθετου άξονα με σκοπό το γλυπτό να γίνει πιο μεγαλοπρεπές.

Τη σύλληψη της ιδέας για την θεμελίωση του έργου είχε ο τότε Συνταγματάρχης Πυροβολικού Λεωνίδας Παρασκευόπουλος ο οποίος μετέπειτα αποτέλεσε Αρχιστράτηγος της Μικρασιατικής Εκστρατείας με την στήριξη του Διοικητή της 9ης Μεραρχίας που έδρευε στο Κιλκίς.

Τα αποκαλυπτήρια του Ηρώου πραγματοποιήθηκαν στις 23 Ιουλίου 1928, με την παρουσία του τότε Πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, και τοποθετήθηκε λάρνακα με οστά 4.500 πεσόντων. Κατά την τελετή των αποκαλυπτηρίων αντί χαιρετισμού απήγγειλε το ποίημα ‘’Η Πατρίδα στους νεκρούς της – Ύμνος των Ελλήνων’’ (που συναντάται συχνά ως “Η Ελλάς στα παιδιά της”) ο ποιητής Κωστής Παλαμάς, ως εκπρόσωπος της Ακαδημίας Αθηνών. Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός πως για την ανέγερση του έργου συνέβαλαν στελέχη του ελληνικού στρατού οι οποίοι προσέφεραν το τελευταίο ημερομίσθιο της 31ς Δεκεμβρίου του 1915.

Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων “ΚΙΛΚΙΣ” – Εκεί που η ιστορία εξυμνείται

Συνεχίζοντας την ξενάγηση τον λόφο βλέπεις και το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, το μουσείο κοσμούν αντικείμενα των τότε αγωνιστών όπως όπλα, στρατιωτικές στολές εκστρατείας, προσωπικά αντικείμενα, πίνακες ζωγραφικής που απεικονίζουν σημαντικά πρόσωπα της εποχής αλλά και φωτογραφίες.

Από τα πιο εντυπωσιακά εκθέματα του μουσείου αποτελεί ο τρισδιάστατος χάρτης ο οποίος δείχνει την στρατηγική η οποία ακολουθήθηκε από τα ελληνικά στρατεύματα για να πλαισιώσουν τα Βουλγαρικά τα οποία είχαν ιδιαίτερα οχυρωμένες θέσεις στην περιοχή που διεξήχθη η Μάχη του Κιλκίς.

Ακόμη ένα εντυπωσιακό έκθεμα αποτέλεσε ένα ζευγάρι κιάλια τα οποία έχουν φθαρθεί κατά την μάχη. Τα κιάλια αυτά ανήκαν στον Συνταγματάρχη Πεζικού Αντώνιο Καμπάνη, θραύσματα οβίδας τον χτύπησαν στις διόπτρες του και πριν προλάβει να αντιδράσει, έπεσε δίπλα του μια δεύτερη οβίδα η οποία και τον σκότωσε. Το μουσείο φιλοξενεί μέσα στις προθήκες του και το ρολόι το οποίο κρατούσε ο Συνταγματάρχης στην μάχη μαζί με το ξίφος του και άλλα αντικείμενα.

Μουσείο Λίμνης Δοϊράνης – Ο υδροβιότοπος με τα αρχαία ψάρια

Μετά την ιστορική αυτή περιήγηση κατευθυνθήκαμε προς την περιοχή την Δοϊράνης ένα μέρος το οποίο κατοικείται αδιάκοπα από τα παλαιολιθικά χρόνια. Εκεί επισκεφτήκαμε το Μουσείο Λίμνης Δοϊράνης στο οποίο ξεναγηθήκαμε μαθαίνοντας για το πολύ σημαντικό οικοσύστημα που φιλοξενεί καθώς έχει χαρακτηριστεί ως υγροβιότοπος προστατευμένος με τη συνθήκη Natura 2000, φιλοξενώντας ψάρια όπως η πέρκα η οποία έχει ρίζες από την αρχαιότητα και υπάρχει μέχρι και σήμερα. Η λίμνη Δοϊράνη βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα στα σύνορα Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας, η οποία δεύτερη φαίνεται καθαρά από την Ελληνική πλευρά.

Θέα της λίμνης από το μπαλκόνι του Μουσείου Λίμνης Δοϊράνης, απέναντι η Βόρεια Μακεδονία

Συμμαχικά Κοιμητήρια και το μνημείο Δοϊράνης – Τιμώντας τους νεκρούς ήρωες

Στο τέλος της επίσκεψης μας ξεναγηθήκαμε σε τρία πολύ σημαντικά ορόσημα της περιοχής του Κιλκίς. Το πρώτο αποτέλεσε το Βρετανικό Κοιμητήριο, εκεί αναπαύονται οι πεσόντες του Α΄ Παγκόσμιου Πόλεμου στο πλαίσιο του Μακεδονικού Μετώπου στην μάχη της Δοϊράνης. Το κοιμητήριο περιέχει 1.388 κοινοπολιτειακούς τάφους 449 εκ των οποίων δεν έχουν αναγνωριστεί. Υπάρχει επίσης ένα γαλλικό πολεμικό μνήμα και 45 ελληνικά.

Σύμφωνα με τον Θεμιστοκλή Κοσμίδη, Αντιδήμαρχο Πολιτισμού και Τουρισμού του Κιλκίς την συντήρηση του κοιμητηρίου την έχει αναλάβει το κράτος του Ηνωμένου Βασιλείου με πολλούς Βρετανούς να το επισκέπτονται τακτικά.

Σε μικρή απόσταση από το Βρετανικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Δοϊράνης βρίσκεται το Στρατιωτικό Κοιμητήριο Ελλήνων Πεσόντων, εκεί βρίσκονται οι τάφοι 102 αξιωματικών και οπλιτών του Ελληνικού Στρατού, οι οποίοι σκοτώθηκαν κατά τη μάχη της Δοϊράνης. Στο μνημείο δεσπόζει η φτερωτή Νίκη, με ύφος αυστηρό που στο δεξί της χέρι φέρει ξίφος, ενώ στο αριστερό στεφάνι από δάφνη. Στη βάση είναι έργο του μεγάλου Έλληνα γλύπτη Αντώνιου Σώχου στην οποία είναι χαραγμένοι στίχοι του εθνικού ποιητή Διονυσίου Σολωμού: «Είναι εκείνοι που πολεμώντας σκέπασαν τη γη πάνω απ’ τ’ άρματα βροντούντες με τ’ ελεύθερο κορμί».

Η επίσκεψη τελείωσε με την ξενάγηση μας στο Μνημείο της Δοϊράνης, το οποίο λειτουργεί ως μνημείο Μάχης για τη Βρετανική δύναμη της Θεσσαλονίκης και αφετέρου ως μνημείο πεσόντων για περισσότερα από 2.000 μέλη των ενόπλων δυνάμεων των Κοινοπολιτειών των οποίων οι τάφοι είναι άγνωστοι.

Το μνημείο σχεδιάστηκε από τον Σερ Ρόμπερτ Λορίμερ και φιλοτεχνήθηκε από τον Γουόλτερ Γκίλμπερτ. Στη βόρεια και στη νότια πλευρά του μνημείου προσαρτώνται τετράπλευρες βωμικές κατασκευές, που πάνω τους εδράζονται λιοντάρια, σύμβολα της κραταιάς Κοινοπολιτείας. Το ένα απεικονίζεται μεγαλοπρεπές, σε ήρεμη στάση, και το άλλο απεικονίζεται με ανοιχτό το στόμα, τη στιγμή που βρυχάται, προφανώς για να εκφοβίσει τους εχθρούς.

Σηματοδοτεί τη σκηνή του σκληρού αγώνα του 1917-1918, που προκάλεσε τις περισσότερες απώλειες των μαχών για τις Κοινοπολιτείες. Από τον Οκτώβριο του 1915 έως τα τέλη Νοεμβρίου 1918, η βρετανική Δύναμη της Θεσσαλονίκης υπέστη περίπου 2.800 θανάτους στη μάχη, 1.400 από πληγές και 4.200 από ασθένειες.

Ιστορικό Συνέδριο – Η Μάχη του Κιλκίς 1913 – Ιστορία, Μνήμη και Σύγχρονες Προσεγγίσεις

Η επίσκεψη αυτή αποτέλεσε μέρος του ιστορικού συνεδρίου για την Μάχη του Κιλκίς στο οποίο συμμετείχαν διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί, ιστορικοί και ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό και πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 18 και την Παρασκευή 19 Ιουνίου σε διοργάνωση του Δήμου Κιλκίς υπό την αιγίδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.

Στόχος του συνεδρίου είναι να προσεγγίσει τη Μάχη του Κιλκίς όχι μόνο ως ένα κορυφαίο στρατιωτικό γεγονός των Βαλκανικών Πολέμων, αλλά και ως ένα γεγονός που άφησε βαθύ αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη, στην ιστορική έρευνα και στην ταυτότητα του τόπου.

Σχετικά Αρθρα

Όποια πέτρα κι αν σηκώσεις, κάποιο σκάνδαλο θα βρεις

 

Όποια πέτρα κι αν σηκώσεις, θα βρεις σκάνδαλο: Ποιες υποθέσεις ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ  

Του ειδικού συνεργάτη

efsyn.gr

 6–7 λεπτά

---

Η υπόθεση των υπερκοστολογημένων οικίσκων ανακύκλωσης είναι μία από τις πάμπολλες ελληνικές υποθέσεις διαφθοράς που έχουν μπει στο μικροσκόπιο της EPPO • Δεκάδες μικροί... ΟΠΕΚΕΠΕ παντού!

Στο «μικροσκόπιο» της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας έχουν μπει υποθέσεις-φωτιά, που απειλούν βαριά την κυβέρνηση και το Μέγαρο Μαξίμου.

Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) για τα «σπιτάκια ανακύκλωσης» και οι έφοδοι για κατάσχεση πειστηρίων αποτελούν τη συνέχεια των αποκαλύψεων που ξεκίνησαν με το σκάνδαλο των παράνομων επιδοτήσεων του ΟΠΕΚΕΠΕ. Οι παράνομες επιδοτήσεις, οι πιθανές υπερκοστολογήσεις και οι φωτογραφικοί διαγωνισμοί εκατομμυρίων ευρώ αποτελούν μόνο την κορυφή του παγόβουνου.

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, στην Ελλάδα υπάρχουν 175 ενεργές έρευνες, με την εκτιμώμενη οικονομική ζημία για τα ταμεία της Ε.Ε. να αγγίζει τα 2,68 δισεκατομμύρια ευρώ. Μάλιστα, η χώρα μας παρουσιάζει ραγδαία αύξηση, καθώς οι ενεργές υποθέσεις σχεδόν τριπλασιάστηκαν σε σχέση με το παρελθόν, που ήταν μόνον 53.

Η υπόθεση με τους οικίσκους ανακύκλωσης άνοιξε τον ασκό του Αιόλου για τον τρόπο με τον οποίο διοχετεύθηκαν κοινοτικά κονδύλια σε δήμους και περιφέρειες. Οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς εξετάζουν εξονυχιστικά τα ψηφιακά και λογιστικά αρχεία που κατασχέθηκαν, εστιάζοντας σε συμβάσεις όπου το κόστος ανά μονάδα ξεπέρασε τα 300.000 ευρώ.

Η έρευνα, η οποία ξεκίνησε ουσιαστικά ύστερα από καταγγελίες και εκθέσεις ελεγκτών, εστιάζει στη διαχείριση εκατομμυρίων ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια που διοχετεύθηκαν μέσω περιφερειών και δήμων (κυρίως σε Αττική, Πελοπόννησο και Κρήτη).

Στο στόχαστρο των Ευρωπαίων εισαγγελέων βρίσκονται ενδείξεις υπερκοστολόγησης, καθώς εξετάζεται το εξωπραγματικό κόστος ανά «σπιτάκι», το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις άγγιξε ή και ξεπέρασε τα 300.000 ευρώ, ποσό που θεωρείται δυσανάλογο με την πραγματική εμπορική αξία του εξοπλισμού στην υπόλοιπη Ευρώπη, την ώρα που από έρευνα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου διαπιστώθηκε ότι υπήρχε άλλη εταιρεία που προμήθευε αντίστοιχη εγκατάσταση με 97.000 ευρώ.

Οι έρευνες που διενεργούν οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς για τα «σπιτάκια ανακύκλωσης» εστιάζουν, μεταξύ άλλων, στο εάν οι τεχνικές προδιαγραφές μεγάλων διαγωνισμών -με κυριότερο του 2020, ύψους 83 εκατ. ευρώ- ήταν σκόπιμα διαμορφωμένες ώστε να να ευνοούν αποκλειστικά τη συγκεκριμένη εταιρεία.

Το «κλειδί» για να ξετυλιχθεί το κουβάρι των ευρωπαϊκών ερευνών φέρεται πως υπήρξε κυρίως το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, το οποίο εξελίσσεται σε μια διαρκή πολιτική απειλή για την κυβέρνηση. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ήδη ασκήσει ποινικές διώξεις συνολικά κατά 22 προσώπων, ανάμεσα στα οποία περιλαμβάνονται και τέσσερις εν ενεργεία «γαλάζιοι» βουλευτές, Κώστας Σκρέκας, Κατερίνα Παπακώστα, Μάξιμος Σενετάκης και Χρήστος Μπουκώρος, οι οποίοι κατηγορούνται για ηθική αυτουργία σε απιστία και ηθική αυτουργία σε παράνομη διαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Πληροφορίες υποστηρίζουν ότι ακόμη μία «βόμβα» για την κυβέρνηση ενδέχεται να κρύβεται στις νέες έρευνες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, που διενεργούν οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς και αφορούν την περίοδο 2021, 2022 και 2023. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς εξετάζουν νέους μάρτυρες για τις νέες δικογραφίες του ΟΠΕΚΕΠΕ!

Στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας βρίσκονται και άλλες υποθέσεις, όπως η Σύμβαση 717 για τη μη ολοκλήρωση των συστημάτων τηλεδιοίκησης και σηματοδότησης του σιδηροδρομικού δικτύου, που συνδέεται με το πολύνεκρο έγκλημα των Τεμπών. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ασκήσει κακουργηματικές διώξεις για απάτη, απιστία, ψευδή βεβαίωση συνολικά εις βάρος 23 προσώπων, στα οποία περιλαμβάνονται στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ και της κοινοπραξίας TOMH-ALSTOM.

Πέρα από τις τρεις παραπάνω εμβληματικές υποθέσεις (TEXAN, ΟΠΕΚΕΠΕ, Σύμβαση 717), η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία «ξεσκονίζει» ένα τεράστιο δίκτυο οικονομικού εγκλήματος στην Ελλάδα που αφορά:

• Δεκατρείς υποθέσεις του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF) που αφορούν αποκλειστικά τη διαχείριση των κονδυλίων για ψηφιακά έργα υπουργείων, καθώς σύμφωνα με πληροφορίες ελέγχονται μεγάλοι διαγωνισμοί ψηφιοποίησης (π.χ. σε υπουργεία και κρατικούς φορείς) για «στημένες» προδιαγραφές που απέκλειαν μικρότερες εταιρείες.
• Επίσης ερευνώνται εκατομμύρια ευρώ που δόθηκαν σε εταιρίες συμβούλων για μελέτες, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν το αντικείμενο εργασίας παραδόθηκε ποτέ ή αν ήταν «πρόσχημα» για την απορρόφηση των χρημάτων.
• Επιπλέον, προμήθειες υλικού στην Παιδεία, για να διαπιστωθεί εάν υπήρξε τεχνητή διόγκωση τιμών σε μεγάλους διαγωνισμούς του υπουργείου Παιδείας για τον εξοπλισμό σχολείων.
• Παρόμοια έρευνα γίνεται για νοσοκομειακό εξοπλισμό (υπουργείο Υγείας), καθώς εξετάζονται παλαιότερες και τρέχουσες προμήθειες ιατρικών μηχανημάτων μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων, όπου υπήρχαν καταγγελίες για αποκλεισμό ανταγωνιστών.

Μόνο για το 2025, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία προχώρησε στο άνοιγμα 117 νέων υποθέσεων στην Ελλάδα, με το συνολικό ύψος της εκτιμώμενης ζημίας για τα ταμεία της Ευρωπαϊκής Ενωσης να αγγίζει το 1,02 δισ. ευρώ. Ως προς την κατανομή των 175 ανοιχτών υποθέσεων, οι 147 αφορούν απάτες σχετικές με δαπάνες «μη προμηθειών», με εκτιμώμενη ζημία ύψους 1,34 δισ. ευρώ. Ισως γι’ αυτό στην ομιλία της στο Φόρουμ των Δελφών η κ. Κοβέσι δήλωσε ξεκάθαρα πως «κουράστηκα να ακούω “έτσι κάνουμε τα πράγματα στην Ελλάδα”», ενώ υπογράμμισε με έμφαση ότι «κανένας στον κόσμο δεν θα με πείσει ότι η διαφθορά, η κατάχρηση εξουσίας, η απάτη ή η εμπορία επηρεασμού αποτελούν μέρος της περιγραφής της δουλειάς ενός πολιτικού στην Ελλάδα ή οπουδήποτε στην Ε.Ε.».

Και, τέλος, ειρωνευόμενη όσους προσπαθούν να ωραιοποιήσουν τα στατιστικά στοιχεία για την εγκληματικότητα στην Ελλάδα, είπε σκωπτικά: «Αγαπητοί συνάδελφοι, δεν υπάρχουν εγκλήματα στην Ελλάδα. Ολα στον ΟΠΕΚΕΠΕ είναι καθαρά. Δεν υπάρχει διαφθορά, δεν υπάρχει απάτη. Θα με πιστεύατε;».

Η μυστηριώδης επιδημία του 1873 που κόντεψε να αφανίσει τον πληθυσμό της Θεσσαλονίκης

 

(Εσύ ήξερες ότι…) Το καλοκαίρι του 1783 η Θεσσαλονίκη έγινε πόλη «φάντασμα» και θρηνούσε 60 νεκρούς την ημέρα

Ραφαήλ Γκαϊδατζής

parallaximag.gr

 

 6–7 λεπτά

---

Η Θεσσαλονίκη κρύβει ιστορίες σε κάθε γωνιά της. Από κτίρια και σημεία που προσπερνάμε καθημερινά μέχρι ιστορίες και μικρές λεπτομέρειες της πόλης που δύσκολα προσέχει κανείς ή δεν έχει ακούσει κάτι γι’ αυτές.

Αυτή η στήλη ξεψαχνίζει μικρά και μεγάλα μυστικά της πόλης.

Εσύ ήξερες ότι…

Το καλοκαίρι του 1783 ήταν άκρως φονικό για τη Θεσσαλονίκη.

Τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς η Θεσσαλονίκη βρέθηκε αντιμέτωπη με μια από τις πιο σκοτεινές και αινιγματικές σελίδες της ιστορίας της. Μια μυστηριώδης ασθένεια ξέσπασε στην πόλη, προκαλώντας τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων και εξολοθρεύοντας σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού πληθυσμού της.

Αν και τα παραδοσιακά οθωμανικά χρονολόγια της εποχής την κατέγραψαν απλουστευμένα ως «πανώλη» (πανούκλα), οι σύγχρονες ιστορικές έρευνες και οι λεπτομερείς εκθέσεις των ξένων διπλωμάτων αποκαλύπτουν μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.

Σύμφωνα με τις μελέτες που έχουν βασιστεί στα αρχεία των ξένων προξενείων της πόλης, η επιδημία του 1783 δεν ακολουθούσε τη συνήθη συμπεριφορά της πανώλης.

Τα κύρια χαρακτηριστικά της ήταν:

Οι ασθενείς εμφάνιζαν οξύτατους, «κακοήθεις και τριταίους πυρετούς» που κατέβαλαν γρήγορα τον οργανισμό.

Στο αποκορύφωμα της κρίσης, οι αρχές κατέγραφαν περίπου 60 θανάτους την ημέρα.

Ο αριθμός των συνολικών νεκρών ωστόσο δεν μπορεί να δοθεί με ακρίβεια.

Ο Γάλλος πρόξενος στις αναφορές του κάνει λόγο για 25.000 με 30.000 θανάτους Θεσσαλονικέων, ωστόσο για κάποιους ο αριθμός αυτός θεωρείται υπερβολικός αφού αντιστοιχούσε στον μισό πληθυσμό της πόλης.

«Αν, λοιπόν, ολόκληρο το δεύτερο εξάμηνο του 1783 η θνησιμότητα ήταν τόσο υψηλή όσο τον Αύγουστο, πράγμα και πάλι απίθανο, τότε ο συνολικός αριθμός των θυμάτων θα ήταν άνω των 10.000 δηλαδή θα είχαν πεθάνει περίπου οι μισοί από όσους κατοίκους είχαν επιζήσει δύο χρόνια νωρίτερα. Όμως τέτοιου είδους ερήμωση της πόλης δεν αναφέρεται πουθενά» γράφει ο καθηγητής Ιστορίας του ΑΠΘ, Βασίλης Γούναρης.

Στην κλασική πανώλη, η απομόνωση στα σπίτια προσέφερε προστασία. Στην επιδημία του 1783, η καράντινα απέτυχε παταγωδώς. Η ασθένεια χτυπούσε ακόμα και όσους κλείνονταν ερμητικά μέσα.

Η αδυναμία των μέτρων απομόνωσης οδήγησε τους ιστορικούς στο συμπέρασμα ότι η μετάδοση δεν γινόταν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο πραγματικός ένοχος κρυβόταν στα παράσιτα (όπως οι ψείρες ή τα κουνούπια).

Η έξαρση ευνοήθηκε από τις άθλιες συνθήκες υγιεινής της εποχής, τη μεγάλη καλοκαιρινή ζέστη και την εξαθλίωση του πληθυσμού.

Οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης ήταν ήδη εξαντλημένοι, καθώς προσπαθούσαν να συνέλθουν από προηγούμενα κύματα πραγματικής πανώλης (1781) και χολέρας. Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι επιστήμονες πιθανολογούν ότι η «άγνωστη» επιδημία ήταν στην πραγματικότητα μια βαριά μορφή ελονοσίας ή εξανθηματικού τύφου.

Όλοι οι γιατροί της πόλης, εκτός από τον Δανό υποπρόξενο, είτε είχαν ήδη πεθάνει είτε ασθενούσαν είτε είχαν φροντίσει να εγκαταλείψουν την πόλη μαζί με άλλους κατοίκους της. Μέρος των φυγάδων κατευθυνόταν στα νησιά -πιθανόν στις Βόρειες Σποράδες- κι άλλοι στη Βέροια. Ανάμεσα στους τελευταίους ήταν κι η οικογένεια Abbott.

Ο καθηγητής Ιστορίας του ΑΠΘ, Βασίλης Γούναρης, γράφει:

«Σε κάθε «φράγκικο» σπίτι είχαν δυο-τρεις αρρώστους κι ιδιαίτερα όλους τους υπηρέτες, σημείωσε ο Βενετός πρόξενος. Ο ίδιος ο πρόξενος της Βρετανίας, ο Olifer, και η σύζυγος του ασθένησαν. Ο Olifer ανέρρωσε μετά από 16 ημέρες. Ο Roboli, ο πρώτος δραγουμάνος του γαλλικού προξενείου, πέθανε στα τέλη Νοεμβρίου, αφού είχε μείνει κλινήρης από τον Αύγουστο.

Σύμφωνα με τον Sir Robert Ainslie, τον Βρετανό πρεσβευτή στην Πύλη, ολόκληρη η χώρα μαστιζόταν από ελώδεις πυρετούς, ευλογιά και ιλαρά. Οι ασθένειες αυτές αποδεκάτιζαν όσους είχαν επιβιώσει από την πανώλη, η οποία μόλις είχε προηγηθεί και ακόμη προξενούσε θύματα στην Κωνσταντινούπολη αλλά και τη Σμύρνη. Η Σμύρνη βασανιζόταν επίσης από πυρετούς, που χαρακτηρίζονταν ως «βρωμεροί και κακοήθεις», ορολογία που συνήθως παραπέμπει σε τυφοειδείς».

Η Θεσσαλονίκη υπέστη δημογραφικό σοκ. Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι και Εβραίοι έχασαν τεράστιο μέρος του πληθυσμού τους, και ολόκληρες συνοικίες ερημώθηκαν.

Το μόνο θετικό αποτύπωμα αυτής της τραγωδίας ήταν η σταδιακή αφύπνιση των οθωμανικών αρχών για τα θέματα δημόσιας υγείας.

Οι συνεχείς αυτοί λοιμοί του 18ου αιώνα ανάγκασαν τη διοίκηση της πόλης, μερικές δεκαετίες αργότερα (το 1837), να προχωρήσει στην ίδρυση του πρώτου οργανωμένου λοιμοκαθαρτηρίου στην περιοχή.

Αυτό που προκαλεί εντύπωση πάντως είναι το πόσο… εξοικειωμένοι ήταν με το θάνατο οι άνθρωποι της περιόδου εκείνης, που ακόμη και στις αναφορές τους σε αυτό το τραγικό περιστατικό που «χτύπησε» όλη την πόλη κάνουν ελάχιστες αναφορές στις ανθρώπινες απώλειες, ακόμα και όταν επρόκειτο για συγγενικά τους πρόσωπα.

______________________

*με πληροφορίες από:

Γούναρης Β. Κ. (2011). Επιδημία στη Θεσσαλονίκη το 1783. Μακεδονικά, 37, 293–295. https://doi.org/10.12681/makedonika.55

Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία της Θεσσαλονίκης 316 π.Χ.-1983, Θεσσαλονίκη 1983, σ. 314.

Αριστοτέλης Κ. Σταυρόπουλος, «Η επιδημιολογία της Θεσσαλονίκης κατά τον 18ο αιώνα», Επιστημονικό Συμπόσιο στη μνήμη Νίκου Σβορώνου 30 και 31 Μαρτίου 1990, Αθήνα 1993, σ. 25″ Κώστας Κωστής, Στον καιρό της πανώλης. Εικόνες από τις κοινωνίες της ελληνικής χερσονήσου 14ος-19ος αιώνας, Ηράκλειο 1995, σ. 397. Πρβλ. Ν. G. Svoronos, Salonique et Cavalla (1686-1792), Paris 1951, σ. 127.

** Κεντρική Εικόνα:

Πανοραμική θέα της πόλης από τον Alphonse Rubellin το 1875. Πηγή: Παλιές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης (Facebook). Δες όλες τις γνωστές ή άγνωστες ιστορίες της στήλης Εσύ ήξερες ότι… πατώντας ΕΔΩ

ΑΡΘΡΑ ΓΝΩΜΗΣ/Θανάσης Καρτερός: «Η εφτάψυχη Αριστερά βγαίνει από τις στάχτες της κρίσης με ένα νέο σχήμα που, είτε αρέσει είτε δεν αρέσει, αλλάζει άρδην το πολιτικό σκηνικό»

 

ΟΨΕΙΣ

Η Αριστερά προ και μετά ΕΛΑΣ

Η εφτάψυχη Αριστερά βγαίνει από τις στάχτες της κρίσης με ένα νέο σχήμα που, είτε αρέσει είτε δεν αρέσει, αλλάζει άρδην το πολιτικό σκηνικό

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

26 Ιουλίου 2026, 11:16

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Θανάσης Καρτερός

Όποιος θέλει να δει με στοιχειώδη ψυχραιμία τα πράγματα δεν μπορεί παρά να καταλήξει σε ένα συμπέρασμα: Η Αριστερά όπως τη γνωρίσαμε τελείωσε. Οι σχηματισμοί, κυρίως ο ΣΥΡΙΖΑ, που έπαιξαν έναν σημαντικό ρόλο τα προηγούμενα χρόνια, αντιμετώπισαν τον μνημονιακό κυκλώνα, έβγαλαν με επικεφαλής τον Τσίπρα τη χώρα από τον βάλτο, έχουν γίνει σήμερα αντικείμενο παραπολιτικών και χλεύης. Αρκεί να δει κανείς τις δηλώσεις επωνύμων και τις αντιπαραθέσεις που σημειώνονται, για να εννοήσει. Ή να ακούσει τον καλλίφωνο ευρωβουλευτή να αποκαλύπτει συνωμοσίες στις οποίες δεν τον έπαιζαν και να αναλογίζεται με ποιους ανθρώπους καθόταν! Χωρίς να του περνάει από το μυαλό τι αναλογίζονται γι’ αυτόν όσοι τον έστειλαν στην Ευρωβουλή.

Αυτά τα παραμύθια με τον γνωστό δράκο, που διέλυσε τα πάντα, δεν αντέχουν προφανώς σε καμιά κριτική. Δεν διαλύονται κομματικά σχήματα με κοινωνικές αναφορές, που εκφράζουν κοινωνικές ανάγκες, επειδή κάποιος αποφάσισε και συνωμότησε. Σε κάθε περίπτωση, και όσον αφορά το παρελθόν, αποδεικνύεται πόσο σωστή ήταν η κίνηση του Τσίπρα να εγκαταλείψει την ηγεσία και τη βουλευτική έδρα, εκτιμώντας δημόσια ότι ο κύκλος του ΣΥΡΙΖΑ έκλεισε. Εκτίμηση που βάλθηκαν, θαρρείς, να επιβεβαιώσουν έκτοτε με εντυπωσιακή επιμονή οι διασπάσεις, η αμηχανία, οι αποχωρήσεις των αποχωρήσεων, όλα όσα παρακολουθούμε τον τελευταίο καιρό. Για πολλούς στον χώρο η διαπίστωση είναι μία: Ευτυχώς αυτός κατάλαβε και έφυγε νωρίς.

Αυτό ωστόσο έχει μικρή σημασία και θα έχει όλο και μικρότερη. Το πιο σημαντικό είναι ότι η εφτάψυχη Αριστερά βγαίνει από τις στάχτες της κρίσης με ένα νέο σχήμα που, είτε αρέσει είτε δεν αρέσει, αλλάζει άρδην το πολιτικό σκηνικό. Οσοι βιάστηκαν να χαρούν για το τέλος της παράταξης τώρα τρομάζουν από την αρχή της. Μπορεί τα προ ΕΛΑΣ σχήματα να βρίσκονται στη δίνη της κρίσης, του πολυκερματισμού και της απομείωσης, αλλά η πολιτική είναι σκληρή: αυτά καταγράφονται ήδη ως παρελθόν. Η μετά ΕΛΑΣ Αριστερά, όπως πιστοποιούν η εμπειρία και οι δημοσκοπήσεις, είναι το παρόν και κυρίως έχει μέλλον. Από την ήττα του ’23 και όσα απογοητευτικά ακολούθησαν στην αξιωματική αντιπολίτευση. Με την ακόμα πιο αισιόδοξη συνέχεια επί του πεδίου.

Οσα αντιμετωπίζει είναι αναμενόμενα. Το εκκρεμές των επιθέσεων κινείται από τον αμετανόητο της Δεξιάς στον μετανοημένο της πολύ αριστερής Αριστεράς. Από ένα κόμμα επικίνδυνο για τη συστημική σταθερότητα σε ένα κόμμα επικίνδυνο για την αριστερή καθαρότητα. Από μια άποψη ο Τσίπρας και οι περί αυτόν θα πρέπει να χαίρονται με τη συνεχή εχθρική ενασχόληση μαζί τους. Από την άλλη, ο πήχης που έβαλαν πολύ ψηλά δεν αφήνει περιθώρια για αυταπάτες. Η πυξίδα του Λίνκολν μπορεί να δείχνει την κατεύθυνση, αλλά δεν δείχνει τα εμπόδια της διαδρομής. Και μπροστά στην ΕΛΑΣ στήθηκαν και θα στηθούν πολλές ενέδρες και παγίδες από το καθεστώς της διαφθοράς που απειλείται. Σωστά λοιπόν έχουν επιλέξει ένα και μοναδικό μέτωπο: απέναντι στη Δεξιά. Και μία στρατηγική: την ευρεία, ευρύτερη, ευρύτατη Συμπαράταξη…