Η Ορχήστρα Δωματίου Fingernoise ερμηνεύει τη Σουίτα Abdelazar του Henry
Purcell , 
κατά τη διάρκεια της σεζόν 2018 του Φεστιβάλ Μουσικής Crested
Butte.
1. Ouverture 0:00
2. Rondeau 4:12
3. Air 6:24
4. Air 7:44
5. Minuet 9:23
6. Air 10:18
7. Jig 11:40
8. Hornpipe 12:22
9. Air 13:12
http://crestedbuttemusicfestival.org
Tα 9 ενεργά μέτωπα της κυβέρνησης Τραμπ, αυτήν την στιγμή. Gemini
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει ανοιχτά μέτωπα σε Μέση Ανατολή, Λατινική Αμερική και Αφρική. Το αφήγημα για τις επιθέσεις και η πραγματικότητα.
Όλα τα πράγματα που συμβαίνουν σε αυτήν τη ζωή, έχουν το νόημα της οπτικής γωνίας από την οποία τα βλέπουμε.
Παράδειγμα;
Αυτήν την στιγμή που διαβάζετε αυτές τις γραμμές, οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ “τρέχουν” στρατιωτικές επιχειρήσεις σε εννέα διαφορετικές χώρες.
Θα σκέφτεστε “πολλές”. Οι πρωταγωνιστές της ιστορίας, ενδεχομένως να απαντήσουν πως πρόκειται για μόνο το 4.62% των αναγνωρισμένων χωρών που έχει ο πλανήτης Γη.
Προφανώς ό,τι συμβαίνει σε αυτό το 4.62% επηρεάζει το 100%, με τις παγκόσμιες ισορροπίες να έχουν διαταραχθεί όσο ποτέ άλλοτε, στη σύγχρονη ιστορία.
Το βέβαιο είναι πως από τον περασμένο Γενάρη, η κυβέρνηση Τραμπ έχει αλλάξει άρδην συμπεριφορά, ως προς τη διαχείριση αυτών που αντιλαμβάνεται ως κρίσεις.
Από την “στάση αποτροπής“, έχει περάσει στις άμεσες επεμβάσεις, που ανήκουν στο πλαίσιο της στρατηγικής “συντριπτικής ισχύος” και “νέας τάξης πραγμάτων”, που θα κάνει τις ΗΠΑ κυρίαρχη δύναμη του πλανήτη.
Οι επιχειρήσεις που είναι σε εξέλιξη, αυτήν την στιγμή και όπου υπάρχουν αμερικανικά στρατεύματα ή φτάνουν τα αμερικανικά όπλα, είναι
Οι επιχειρήσεις εναντίον των ναρκωτικών, ανήκουν στην Southern Spear Operation, που σηματοδοτεί την απόφαση του Τραμπ να χρησιμοποιεί τον στρατό, εναντίον των καρτέλ, τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως “ξένες τρομοκρατικές οργανώσεις” -μολονότι δεν τεκμηριώνεται νομικά αυτό. Ανοίγει όμως, την πόρτα για χρήση στρατού σε ξένο έδαφος, δίχως την ανάγκη συνεργασίας. Η συγκεκριμένη επιχείρηση μετρά έως σήμερα “πάνω από 45 επιτυχημένα πλήγματα σε σκάφη και εδαφικούς στόχους”. Έχουν σκοτωθεί 150 άνθρωποι.
Να σημειωθεί εδώ πως η κυβέρνηση Τραμπ δεν χρειάζεται εκατομμύρια στρατιώτες στο πεδίο, ώστε να ικανοποιήσει τα “θέλω” του. Η στρατηγική του βασίζεται στην τεχνολογία, με προηγμένα όπλα που ενεργοποιούνται από τα αμερικανικά εδάφη.
Για παράδειγμα, στo Εκουαδόρ εξουδετέρωσε τα ραντάρ με το Discombobulator, όπλο που ήταν μυστικό έως την πρώτη χρήση στη Βενεζουέλα. Ο αποδιοργανωτής, όπως είναι το όνομα του, καθιστά μη λειτουργικούς τους αμυντικούς εξοπλισμούς των στόχων της κυβέρνησης Τραμπ.
Στο Ιράν, έγινε η πρώτη επίθεση που πρώτα “έτρεξε” σε μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο έδωσε και τους στόχους.
Στην ερώτηση, αν θα υπάρξει συνέχεια, αν θα αυξηθούν τα μέτωπα, η απάντηση είναι πως οι ΗΠΑ θα κάνουν ό,τι χρειαστεί μέχρι να περικυκλώσουν την Κίνα και να της “κόψουν” τα φτερά, ώστε να σταματήσει την πορεία της προς την ανάδειξη της σε κυρίαρχη δύναμη του πλανήτη.
Το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (AILF) είναι γεγονός. Θα πραγματοποιηθεί στις 27–29 Μαρτίου 2026 στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων και θα επιχειρήσει να ανοίξει έναν πολύτιμο διάλογο για τις μεγάλες κοινωνικές, πολιτικές και λογοτεχνικές προκλήσεις της εποχής μας.
Η Αθήνα, με την πλούσια ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά της, είναι το ιδανικό σημείο συνάντησης για ένα φεστιβάλ που επιδιώκει να αναδείξει τη λογοτεχνία ως ζωντανό εργαλείο κοινωνικής αντίστασης και αμφισβήτησης. Κορυφαίοι συγγραφείς, δημοσιογράφοι, κριτικοί και δημιουργγοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό έρχονται κοντά και δίνουν βήμα για συζητήσεις γύρω από ζητήματα που αφορούν την έμφυλη βία, τις ταυτότητες, τον ρατσισμό, την κοινωνική ανισότητα, καθώς και τη σχέση της λογοτεχνίας με την πολιτική.
Η Τεχνόπολη, χώρος μετασχηματισμού και πολιτιστικής ανάπτυξης, φιλοξενεί το φεστιβάλ, προσφέροντας μια πλατφόρμα για τον διάλογο μεταξύ διαφορετικών φωνών και εμπειριών. Αυτός ο διεθνής θεσμός δεν περιορίζεται μόνο στην παρουσίαση βιβλίων, αλλά εξετάζει τη λογοτεχνία ως πεδίο κοινωνικής και πολιτικής δράσης, προσκαλώντας τους συμμετέχοντες να αναδείξουν τα κρίσιμα ζητήματα της εποχής μας και να αναζητήσουν λύσεις μέσω της τέχνης.
Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι Πρόεδρος της Τεχνόπολης Δήμου Αθηναίων
και διευθύνει το Σημείο, μια πρωτοβουλία για τη μελέτη και αντιμετώπιση
της ακροδεξιάς. Διετέλεσε επίσης Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα
Δικαιώματα του Ανθρώπου και Γενικός Γραμματέας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Μέσα από το έργο του και τη συμμετοχή του στη δίκη της Χρυσής Αυγής,
έχει συμβάλει καθοριστικά στην καταγραφή περιστατικών ρατσιστικής βίας
και στην προώθηση του διαλόγου για την υπεράσπιση της δημοκρατίας.
Στο πλαίσιο του φεστιβάλ, ο Κωστής Παπαϊωάννου θα συμμετάσχει σε συζητήσεις για τις σύγχρονες πολιτικές προκλήσεις και το ρόλο της λογοτεχνίας ως αντίδοτο στην ακροδεξιά και την παρακμή.
Στο NEWS 24/7 αναφέρει πώς προέκυψε η ιδέα για το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας: “Η Αθήνα δεν είναι απλώς μια ιστορική πόλη με μεγάλο παρελθόν, όπως στερεοτυπικά επαναλαμβάνουμε και προβάλλουμε. Είναι και μία πόλη γεμάτη αντιφάσεις στο παρόν της. Αρχαία κληρονομιά και σύγχρονες κρίσεις, τουριστικό brand και υπερτουρισμός, κλιματική αλλαγή, κοινωνικές εντάσεις, στεγαστική ανεπάρκεια, πολιτισμός και πολιτική σε συνεχή διάλογο. Όλα τα παραπάνω την καθιστούν ιδανικό τόπο για ένα διεθνές φεστιβάλ λογοτεχνίας.
Η λογοτεχνία δεν είναι μουσειακό είδος, διαλέγεται με τον κόσμο, ανθίζει εκεί όπου υπάρχουν ερωτήματα. Και η Αθήνα είναι γεμάτη ερωτήματα, αλλά ενδεχομένως και μερικές κρυμμένες απαντήσεις.
Η ιδέα προέκυψε από μια στρατηγική ανάγκη: η πόλη διαθέτει ισχυρή
εκδοτική παραγωγή, ενεργό αναγνωστικό κοινό, δυναμικές λέσχες ανάγνωσης,
σημαντικούς συγγραφείς. Έχει και καλές εκδηλώσεις για το βιβλίο,
εκθέσεις, παρουσιάσεις. Έλειπε όμως ένας δικός της διεθνής θεσμός που να
λειτουργεί ως γέφυρα – να φέρνει τη διεθνή σκηνή στην Αθήνα και
ταυτόχρονα να εξάγει τη δική μας φωνή.
Το AILF είναι μια κίνηση εξωστρέφειας και αυτοπεποίθησης”.
Ποια είναι η πιο συναρπαστική πρόκληση στη διοργάνωση ενός φεστιβάλ αυτού του μεγέθους και πώς αντανακλά η Τεχνόπολη την πολιτιστική ταυτότητα της πόλης μέσα από τέτοιες εκδηλώσεις;
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να μην οργανώσεις απλώς μία ακόμα εκδήλωση για το βιβλίο ακολουθώτας την πεπατημένη με πάγκους και ομιλίες (χρειάζονται κι αυτά, να μην παρεξηγηθώ, σπουδαίος ο ρόλος τους), αλλά να θεμελιώσεις έναν θεσμό που θέτει τη λογοτεχνία στο επίκεντρο του σύγχρονου προβληματισμού και αφορά τη νέα γενιά. Ένα φεστιβάλ που να έχει ουσιαστικό και όχι συγκυριακό περιεχόμενο, συνέπεια και διάρκεια.
Η Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων είναι ο ιδανικός χώρος γι’ αυτό. Είναι ένα
βιομηχανικό μνημείο που μετατράπηκε σε χώρο πολιτισμού. Δηλαδή
ενσαρκώνει τη μετάβαση: από την παραγωγή ύλης στην παραγωγή ιδεών. Είναι
χώρος που συγκεντρώνει ανθρώπους όλων των ηλικιών σε πολλαπλές
εκδηλώσεις, συναυλίες, φεστιβάλ, παραστάσεις, εκθέσεις. Τώρα θα τους
συγκεντρώνει και σε μια γιορτή για το βιβλίο.
Η Τεχνόπολη δεν είναι ουδέτερος χώρος. Είναι σύμβολο μετασχηματισμού και
ανάπτυξης. Και το φεστιβάλ θέλει να κάνει ακριβώς αυτό: να
μετασχηματίσει και να απλώσει τον δημόσιο διάλογο.
Ποιες είναι οι βασικές θεματικές του φεστιβάλ και πώς πιστεύετε ότι αυτές αντανακλούν τις σύγχρονες κοινωνικές και πολιτικές προκλήσεις;
Οι θεματικές δεν είναι «τάσεις». Δεν θέλαμε δηλαδή απλώς να αποτυπώσουμε ό, τι συνήθως μπαίνει σε ένα «καθώς πρέπει» θεματολόγιο. Οι θεματικές είναι συμπτώματα της εποχής. Είναι πεδία που θα ανιχνεύσουν τους δεσμούς της λογοτεχνίας με ό, τι σήμερα μας απασχολεί: η άνοδος του αυταρχισμού και της ακροδεξιάς, οι προσλήψεις της ελευθερίας, η έμφυλη βία και η αναπαράσταση φύλου, η ταυτότητα, ο ρατσισμός και οι κοινωνικές ανισότητες, το μέλλον της ανάγνωσης, η σχέση πολιτικής και αφήγησης.
Η παρουσία ενός συγγραφέα όπως ο Λάσλο Κρασναχορκάι, που έχει συνδέσει το έργο του με την παρακμή και την πολιτική αγωνία της Ευρώπης, δεν είναι διακοσμητική. Είναι ουσιαστική. Το φεστιβάλ δεν αποφεύγει τις προκλήσεις. Τις φέρνει στο τραπέζι.
Ο Laszlo Krasznahorkai Marili-Zarkou
Εκτός από τον νομπελίστα Λάσλο Κρασναχορκάι, παρόντες θα είναι ο βραβευμένος με Booker Ντέιβιντ Σολόι, ο Ιρλανδός συγγραφέας Πολ Λιντς, ο Ιρλανδός Κέβιν Μπάρι, η σημαντική Αμερικανίδα πεζογράφος Νικόλ Κράους, ο Ιταλός Ματέο Νούτσι, η Γερμανίδα Καταρίνα Φόλκμερ, η Αργεντινή Σέλβα Αλμάδα και Έλληνες όπως ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, η Κάλλια Παπαδάκη, ο Παναγιώτης Ευαγγελίδης που θα πρωταγωνιστήσουν σε συζητήσεις. Πώς φτάσατε στην επιλογή των συγγραφέων, των θεμάτων και των συζητήσεων;
Η επιλογή βασίστηκε σε κριτήρια ποιότητας, διεθνούς απήχησης και ουσιαστικής συνάφειας με τα θέματα που απασχολούν τους πολίτες σήμερα. Στόχος ήταν να συνδυαστούν σημαντικές διεθνείς παρουσίες με δυναμικές ελληνικές φωνές, ώστε να δημιουργηθεί ένας γόνιμος διάλογος.
Εξάλλου, φιλοδοξώντας να χτίσουμε έναν θεσμό με διάρκεια, έχουμε ήδη κατά νου τη συνεχή διεύρυνση σε θεματικές και πρόσωπα που δε χωράνε σε ένα τριήμερο. Απαντώ με αυτόν τον τρόπο σε ερωτήσεις που ευλόγως αφορούν στην μια ή την άλλη κατηγορία λογοτεχνικής παραγωγής, τον άλφα ή τη δείνα συγγραφέα που δεν περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα.
Πώς βλέπετε τον ρόλο της λογοτεχνίας ως έναν τρόπο να προάγει τη δημόσια συζήτηση για τα μεγάλα ζητήματα της εποχής μας, όπως η έμφυλη βία, η ταυτότητα και οι παγκόσμιες ανισότητες;
Η λογοτεχνία είναι ένα εργαλείο κατανόησης του κόσμου. Δεν δίνει δεδομένα, hard facts. Η λογοτεχνία δε λύνει προβλήματα της πολιτικής ή κοινωνικής πραγματικότητας. Δίνει βιωμένη εμπειρία, δίνει αναπαραστάσεις γύρω από ζητήματα, επιτρέπει στον αναγνώστη και την αναγνώστρια να μπουν στη θέση των θυμάτων, των θυτών, στα εσωτερικά τοπία που τα «σκληρά δεδομένα» δεν αγγίζουν.
Επίσης, και μιλώ και σαν εκπαιδευτικός, η λογοτεχνία δε διδάσκει, με τον στερεοτυπικό τρόπο που συχνά το λέμε. Όπως δε διδάσκει η Ιστορία. Η λογοτεχνία επιτρέπει προσλήψεις του εαυτού, επιτρέπει να αναγνωρίσουν οι νέοι άνθρωποι κάπου τον εαυτό τους σε έναν κόσμο που τρέχει και τους αφήνει έξω. Και να βρουν μια ταυτότητα πέρα και έξω από τις τρέχουσες μαζικές ταυτότητες. Αυτό είναι κρίσιμο.
Η λογοτεχνία και η πολιτική είναι δύο θέματα που συχνά συναντώνται στις συζητήσεις του φεστιβάλ. Πώς αλήθεια συνδέονται μεταξύ τους;
Η λογοτεχνία είναι ο τρόπος των κοινωνιών να αφηγούνται τον εαυτό τους, να μιλάνε για τα μεγάλα και τα μικρά, να κεντρίζουν τα πιο ευαίσθητα νεύρα μας, να πιάνουν τους υπόγειους παλμούς. Όμως όλα αυτά είναι βαθιά πολιτικά.
Είναι μέρος της βιωμένης πολιτικής πραγματικότητας και της πολιτικής φαντασίας που μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Εξάλλου, κοιτάξτε γύρω σας στον πλανήτη γη: τι από όσα ζούμε τα τελευταία χρόνια δε μοιάζει έργο πολιτικής φαντασίας και μυθοπλασίας;
Με μια κουβέντα: δεν είναι τυχαίο ότι σε περιόδους κρίσης, η λογοτεχνία «φλέγεται», όπως και δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί από τους καλεσμένους του φεστιβάλ γράφουν για ηθική παρακμή, αυταρχισμό, αναζήτηση ταυτότητας, αποξένωση.
Δε συμμερίζομαι την άποψη, την ακούσαμε πρόσφατα, ότι οι καλλιτέχνες είναι το αντίβαρο της πολιτικής, ότι είναι το αντίθετο της πολιτικής. Και πάντως, ειδικά η λογοτεχνία, είναι βαθιά πολιτική με τρόπο ουσιαστικό και όχι τρέχοντα και συγκυριακό. η τέχνη
Ποιες είναι οι προσδοκίες σας για το μέλλον του φεστιβάλ και πώς θα θέλατε να εξελιχθεί τα επόμενα χρόνια;
Από την πρώτη στιγμή καθίσαμε και συζητήσαμε με την ομάδα των καλλιτεχνικών διευθυντών -Αστερίου, Καλοσπύρος, Χαρτουλάρη- με τον Δήμο Αθηναίων και με την ομάδα της Τεχνόπολης: τι φεστιβάλ θέλουμε να κάνουμε; Είμαι ευτυχής που όλος ο κόσμος της Τεχνόπολης αγκάλιασε την ιδέα με ενθουσιασμό και έβαλε την τεχνογνωσία και τη δημιουργικότητα που χρειάζεται.
Είναι άνθρωποι που ξέρουν πώς να δώσουν σε μια ιδέα τον ποπ, εξωστρεφή και επαγγελματικό χαρακτήρα που χρειάζεται. Εγώ θα ήθελα ένα φεστιβάλ που να είναι και σαν συναυλία, όπου κάποιος με την παρέα του πίνει μια μπίρα και απολαμβάνει, να είναι και σαν μια γιορτή του λόγου και των ιδεών. Θέλω ένα φεστιβάλ εξωστρεφές, μια γιορτή της Αθήνας, αλλά που να αναμετριέται με τα ζόρικα της εποχής μας. Και να μπορούμε να δούμε από κοντά, να ακούσουμε, να μιλήσουμε με μερικά σπουδαία μυαλά της λογοτεχνικής παραγωγής.
Δεν είναι και λίγο αυτό, να έχουμε εδώ τόσα μεγάλα αστέρια. Άρα επιγραμματικά, φιλοδοξώ να καθιερωθεί ως το ετήσιο διεθνές ραντεβού της λογοτεχνίας στην πόλη, να απλωθεί και σε άλλα σημεία, εκτός Τεχνόπολης με επίκεντρο πάντα την Τεχνόπολη, να καταστήσει την Αθήνα κόμβο λογοτεχνικού διαλόγου. Και πάντως, δε θέλουμε ένα πυροτέχνημα. Ένας θεσμός κρίνεται στην αντοχή του, όχι στην πρεμιέρα του.
Τη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, πώς βλέπετε την εξέλιξη της ανάγνωσης και της λογοτεχνίας και ποιες πρωτοβουλίες εξετάζετε για να την προσαρμόσετε στις ανάγκες της νέας γενιάς αναγνωστών;
Η ανάγνωση δεν πεθαίνει, μετασχηματίζεται. Είμαι από τους ρομαντικούς που πιστεύουν ότι πάντα το ξεφύλλισμα θα είναι παρόν και επιδραστικό και ασύγκριτα προσωπικό, από τα πιο προσωπικά μας πράγματα. Αυτό δε σημαίνει μια αφελή άρνηση της πραγματικότητας. Σημαίνει προσαρμογή.
Η πρόκληση δεν είναι να «ανταγωνιστούμε» τα social media και να οικοδομούμε χάρτινους κόσμους που δεν αφορούν τους σημερινούς πιτσιρικάδες. Η πρόκληση είναι να δημιουργήσουμε εμπειρίες που δεν προσφέρονται ψηφιακά: ζωντανό διάλογο, συνάντηση, συλλογική ακρόαση. Αλλά και να τις προωθήσουμε ψηφιακά και να έρθουν κοντά μας νέοι και μεγαλύτεροι που δεν έχουν πριν συστηματική επαφή με το βιβλίο.
Αυτό θα είναι μεγάλη δικαίωση. Είμαι από εκείνους πουμ αφελώς ίσως, πιστεύω ότι η νέα γενιά δεν απορρίπτει συλλήβδην το βιβλίο. Εμείς δεν έχουμε καταφέρει να τους φέρουμε σε επαφή με μια λογοτεχνία ανοιχτή, ριψοκίνδυνη και ειλικρινή. Κοινό υπάρχει.
Γι’ αυτό και στο φεστιβάλ θα αξιοποιήσουμε την παράλληλη μετάφραση, τις ζωντανές μεταδόσεις, την προσβασιμότητα (νοηματική), τις λάιβ αναγνώσεις, τα διαδραστικά masterclasses.
Ο Ανδρέας Μποννάτος γράφει για το βιβλίο του «Σκοτεινή ντίβα - Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τεύθις
Το τρίτομο έργο μου με τίτλο «Σκοτεινή ντίβα - Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας» είναι για μένα έργο ζωής, αφού είμαι δημοσιογράφος και όχι επαγγελματίας συγγραφέας.
Το ενδιαφέρον για την Κάλλας προήλθε από τη μητέρα μου Μαρία, η οποία την είχε γνωρίσει το 1960 στην Αθήνα. Μετέδωσε το έντονο ενδιαφέρον σε μένα και στον πατέρα μου, τον Γιώργο Χριστοδουλάκη, έναν γνήσιο άνθρωπο της εργατικής τάξης, που έζησε 6 χρόνια σε εξορίες και φυλακές στο μετεμφυλιακό κράτος και στη δικτατορία του 1967-74. Παρ’ όλα αυτά, ρωτούσε συνεχώς για τη ζωή της Κάλλας ενώ δεν είχε ιδέα από όπερα ούτε από τις βασανιστικές ίντριγκες που σημάδεψαν τη ζωή της.
Η συλλογή των στοιχείων κράτησε συνολικά 14 χρόνια σε δύο φάσεις της ζωής μου. Όλα όσα έμαθα από τις διηγήσεις «σημαδιακών» ανθρώπων (τους αναφέρω ονομαστικά στην εισαγωγή του βιβλίου) ξεπέρασαν κατά πολύ τη συγκλονιστική κρυφή ζωή της μεγάλης ντίβας, επεκτάθηκαν σε σημαντικές στιγμές της νεότερης ελληνικής αλλά και διεθνούς Ιστορίας και ανέτρεψαν πλήρως την εικόνα που είχα για πρόσωπα και γεγονότα μέχρι εκείνη τη στιγμή.
Αποκαλύφθηκε πλήθος μυστικών, καλά φυλαγμένων στα συρτάρια των κυβερνήσεων, των μυστικών υπηρεσιών αλλά και πανίσχυρων προσωπικοτήτων, που αφορούν φαινομενικά ετερόκλιτα γεγονότα και απασχόλησαν την παγκόσμια κοινή γνώμη επί δεκαετίες.
Ειδικά για την Ελλάδα του Μεσοπολέμου, της Κατοχής, του Εμφυλίου και της περιόδου 1950-1974 το βιβλίο απαντά σε καταιγιστικά ερωτήματα αφού ο στενός φίλος της Κάλλας και «εξ απορρήτων» του Ωνάση, ο καθηγητής Ιωάννης Γεωργάκης, αποκαλύπτει ποιοι οδήγησαν την Ελλάδα στον καταστρεπτικό Εμφύλιο 1946-49, ενώ γνώριζαν από πριν πως η χώρα είχε «καταχωρηθεί» στο Δυτικό Στρατόπεδο μετά τη συνάντηση Τσόρτσιλ-Στάλιν στη Μόσχα τον Οκτώβριο του 1944, τέσσερις μήνες πριν από τη Συμφωνία της Γιάλτας.
Επίσης, μέσα από μια συγκλονιστική εξομολόγηση του Στρατηγού Στέφανου Σαράφη, επιτελάρχη του ΕΛΑΣ λίγο πριν από τον Εμφύλιο, προς τον Ιωάννη Γεωργάκη αποκαλύπτεται ποιος ήταν ο -εν ψυχρώ- δολοφόνος του Άρη Βελουχιώτη και ποιος ήταν ο ρόλος του Νίκου Ζαχαριάδη στη δολοφονία του.
Θέλω να πω με όλα αυτά πως η «Σκοτεινή ντίβα» δεν είναι απλώς ένα βιβλίο για την Κάλλας, τον βιασμό που υπέστη, την έκτρωση που αναγκαστικά έκανε, το ερωτικό ένστικτο για τις γυναίκες που είχε, τον πραγματικό μεγάλο έρωτά της και τον θάνατό της, που ήταν «καλυμμένη» δολοφονία από την αδελφή της Υακίνθη. Είναι και το ποιος έδωσε εντολή στον ψυχοπαθή δικτάτορα Δημήτριο Ιωαννίδη να ανατρέψει και να δολοφονήσει τον Μακάριο, προκαλώντας τη μεγάλη προδοσία της Κύπρου το 1974.
Πρόκειται συνολικά για αποκαλυπτικό «χρονολόγιο μυθιστορίας», που αφηγείται ιστορίες προδοσίας. Προσωπικής αλλά και παγκόσμιας.
Αυτό συμβαίνει επειδή ο κινητήριος μοχλός της Ιστορίας δεν είναι ούτε η εξουσία, ούτε ο έρωτας, ούτε το χρήμα: είναι ο φθόνος και η ζήλια, δηλαδή τα βασικά συστατικά του ανθρώπινου χαρακτήρα, που φέρνουν πάντα την προδοσία.
Στα μέσα του 1945 και με τη λεγόμενη «Λευκή Τρομοκρατία» σε εξέλιξη, σε μια Ελλάδα ταραγμένη ο καθηγητής Ιωάννης Γεωργάκης ανέλαβε να κάνει ένα ακόμη κύκλο κατευνασμού, αφού ήταν φανερό πως η Συμφωνία της Βάρκιζας παραβιαζόταν και «θα καταντούσε κουρελόχαρτο» όπως έλεγε.
Μίλησε με τον υπέργηρο αλλά βενιζελικό πολιτικό Θεμιστοκλή Σοφούλη, που ήταν ο «φυσικός» πολιτικός διάδοχος του Ελευθερίου Βενιζέλου. Είδε διαδοχικά τον Γεώργιο Παπανδρέου, τον Γεώργιο Καφαντάρη ένα μήνα πριν το θάνατό του στις 28 Αυγούστου του 1946, τον Γεώργιο Καρτάλη και ξαναείδε τον Στρατηγό Νικόλαο Πλαστήρα, τον οποίο πολύ θα ήθελε εκλεγμένο πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Έκανε ένα νέο κύκλο επαφών με τον Στρατηγό Στέφανο Σαράφη, παλαιό ένδοξο Βενιζελικό και επιτελάρχη των ανταρτικών δυνάμεων του ΕΛΑΣ στην Κατοχή.
Ο Στέφανος Σαράφης ήταν αυτός που έκανε την πιο απαισιόδοξη αλλά και την πιο σωστή πρόβλεψη.
Του αποκάλυψε ο Στρατηγός: «Δεν ακούει πλέον κανένας από καμία πλευρά, όλοι θέλουν να σκοτώσουν όλους! Τη Συμφωνία της Βάρκιζας την παραβίασαν με τον χειρότερο τρόπο οι του Εθνικού Στρατού και των Ταγμάτων Ασφαλείας ,παρά τις διαβεβαιώσεις του Σοφιανόπουλου και του Ράλλη (σ.σ. εκπρόσωποι της Κεντροδεξιάς στη Συμφωνία). Υπάρχει τυφλή τρομοκρατία σε βάρος μας στην επαρχία, έχουν σηκώσει κεφάλι και μας σφάζουν οι δωσίλογοι, μοιάζει απίστευτο αλλά έτσι είναι.
Αλλά και στη δική μας πλευρά τα πράγματα δεν είναι καλύτερα, μην ακούς αυτά που λένε. Τον Άρη (σ.σ. τον Βελουχιώτη) τον σκότωσε δικός του αντάρτης που αποσκίρτησε και ακολούθησε σχετική εντολή του Ζαχαριάδη».
Είδε μια σκιά απορίας και αμφιβολίας στο βλέμμα του Γεωργάκη και τον πρόλαβε, λέγοντας με σταθερή φωνή:
«Μην αμφιβάλλεις, ήταν εντολή Ζαχαριάδη η εκτέλεση του Άρη. Έγινε στα δικά μου μέρη, εκεί που γεννήθηκα, στα Τρίκαλα, έχω φίλους ΕΛΑΣίτες και ένα σωρό γνωστούς που μου μίλησαν.
Τον ξέρω, αλλά μόλις σιγουρευτώ για το όνομά του, θα σου το πω, αν ποτέ ξαναβρεθούμε!
* Απόσπασμα από το βιβλίο «Σκοτεινή ντίβα - Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας» (3 τόμοι)
Μια απροσδόκητη «συμμαχία» προέκυψε στους ευρωπαϊκούς κόλπους μετά την απρόκλητη επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στον Ιράν: Αυτή του Ισπανού προέδρου με τον Γάλλο ομόλογό του.
Ο Σάντσεθ επιτέθηκε σφοδρά στις ΗΠΑ για τον πόλεμο που πυροδότησαν στη Μέση Ανατολή, απαγορεύοντας στους Αμερικανούς να χρησιμοποιήσουν τις βάσεις τους, με αποτέλεσμα βέβαια οι ΗΠΑ να επιβάλλουν εμπάργκο στη χώρα, δια στόματος του εκνευρισμένου Τραμπ.
Η αντίδραση των Ευρωπαίων ήταν επιεικώς χαλαρή, κάτι που προκάλεσε το μένος της Ισπανίας για την απουσία ευρωπαϊκής αλληλεγγύης μπροστά στις ΗΠΑ που λειτουργούν ως νταής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, μόνο ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κατέκρινε τις επιθέσεις και στάθηκε στο πλευρό του Σάντσεθ, μεταδίδει το Politico.
Και οι δύο Ευρωπαίοι ηγέτες δέχονται πιέσεις στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, όμως εμφανίζονται ολοένα και πιο ηχηροί στη διεθνή σκηνή, χαρακτηρίζοντας τον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά της Τεχεράνης παράνομο — μια στάση που βρίσκει απήχηση σε δύο χώρες όπου ο Τραμπ είναι ευρέως αντιδημοφιλής.
Ο Μακρόν στηρίζει επίσης τον Σάντσεθ επιμένοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να συσπειρωθεί για να υπερασπιστεί την Ισπανία απέναντι στις απειλές Τραμπ για εμπορικό εμπάργκο.
Ο Μακρόν τηλεφώνησε στον Σάντσεθ την Τετάρτη για να του εκφράσει τη στήριξή του και να τονίσει ότι τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ θα πρέπει να ενωθούν ώστε να απαντήσουν στην Ουάσιγκτον, εάν ο Τραμπ υλοποιήσει την εμπορική του απειλή.
«Ο πρόεδρος είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο Σάντσεθ για να εκφράσει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη της Γαλλίας απέναντι στις πρόσφατες απειλές οικονομικού εξαναγκασμού που στόχευσαν την Ισπανία χθες», ανέφερε συνεργάτης του Γάλλου προέδρου.
Την Κυριακή το βράδυ, μετά την επίθεση στο Ιράν, ο Μακρόν συνυπέγραψε κοινή δήλωση με τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο — τις λεγόμενες χώρες Ε3 — στην οποία δεσμεύτηκε να «συνεργαστούν με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους» ώστε να «λάβουν μέτρα για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους και εκείνων των συμμάχων τους στην περιοχή, ενδεχομένως επιτρέποντας αναγκαία και αναλογική αμυντική δράση για την καταστροφή της ικανότητας του Ιράν να εκτοξεύει πυραύλους και drones από την πηγή τους».
Η απροθυμία των τριών χωρών να καταδικάσουν την επίθεση της Ουάσιγκτον στην Τεχεράνη ερχόταν σε έντονη αντίθεση με τον επικριτικό τόνο του Σάντσεθ, ο οποίος χαρακτήρισε την αμερικανική επίθεση «παραβίαση του διεθνούς δικαίου» και «αδικαιολόγητη και επικίνδυνη στρατιωτική επέμβαση».
Ωστόσο, το βράδυ της Τρίτης, ο Μακρόν μετατοπίστηκε πιο κοντά στη θέση του Σάντσεθ και σε τηλεοπτικό διάγγελμα σχεδόν αποδοκίμασε τα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν. «Διεξήχθησαν εκτός του πλαισίου του διεθνούς δικαίου, κάτι που δεν μπορούμε να εγκρίνουμε», δήλωσε.
Η σκλήρυνση της στάσης του ως προς τη νομιμότητα του πολέμου επιβεβαιώθηκε με την τηλεφωνική επικοινωνία Παρισιού–Μαδρίτης την Τετάρτη. Πρόσωπο κοντά στον Γάλλο πρόεδρο ανέφερε ότι αυτή αντανακλά την πεποίθηση του Μακρόν πως «η Ευρώπη πρέπει να είναι ενωμένη, να απαντά με μία φωνή όταν ένα από τα μέλη της δέχεται επίθεση, συμπεριλαμβανομένου και στο πεδίο του εμπορίου».
Η Γαλλία δεν είναι άγνωστη στις οικονομικές απειλές του Τραμπ. Ο Μακρόν αρνήθηκε να συμμετάσχει σε σχέδιο ανασυγκρότησης της Γάζας και ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε να επιβάλει δασμούς 200% σε γαλλικό κρασί και σαμπάνια.
Η σχέση Μακρόν–Τραμπ είναι σύνθετη, με εναλλαγές φιλικών χειρονομιών και δημόσιων διαφωνιών. Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες ο Μακρόν έχει υιοθετήσει πιο επιθετική στάση. Τον Ιανουάριο, η Γαλλία κάλεσε την ΕΕ να χρησιμοποιήσει το «εργαλείο κατά του εξαναγκασμού» — το αποκαλούμενο «εμπορικό μπαζούκα» — απέναντι στην Ουάσιγκτον, στο αποκορύφωμα των εμπορικών εντάσεων. Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός δήλωσε επίσης ότι δεν του αρέσουν «οι νταήδες», σε έμμεση αναφορά στις εμπορικές απειλές του Τραμπ.
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή αποτελεί πολιτική ανάσα τόσο για τον Σάντσεθ όσο και για τον Μακρόν, καθώς αντιμετωπίζουν δυσμενείς πολιτικές προοπτικές στο εσωτερικό, αλλά μπορούν να αποκομίσουν πολιτικά οφέλη αντιστεκόμενοι στον Αμερικανό πρόεδρο.
Ο Σάντσεθ ηγείται μιας αδύναμης κυβέρνησης μειοψηφίας που δεν έχει καταφέρει να περάσει εθνικό προϋπολογισμό από το 2023, ενώ το Σοσιαλιστικό Κόμμα του έχει πληγεί από σκάνδαλα διαφθοράς και εκλογικές ήττες σε περιφερειακό επίπεδο. Ωστόσο, η μετωπική σύγκρουση με τον Τραμπ του αποφέρει ευρεία υποστήριξη στην Ισπανία.
Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση του κρατικού Κέντρου Κοινωνιολογικών Ερευνών, τα τρία τέταρτα των Ισπανών έχουν «πολύ κακή» άποψη για τον Τραμπ, ενώ 8 στους 10 τον θεωρούν απειλή για την παγκόσμια ειρήνη.
Στη Γαλλία, οι διεθνείς εντάσεις δίνουν επίσης στον Μακρόν νέα πολιτική ώθηση, καθώς πλησιάζει στο τέλος της θητείας του. Δεν έχει πολλά να χάσει συγκρουόμενος με τον Τραμπ και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν άνοδο της δημοτικότητάς του εν μέσω των φετινών διεθνών αντιπαραθέσεων για το εμπόριο και την ασφάλεια.
Η αντίσταση στην αμερικανική υπερδύναμη αποτελεί σχετικά εύκολη επιλογή για τον Μακρόν, ο οποίος μπορεί να αντλήσει από τη γκωλική παράδοση ανεξαρτησίας από την Ουάσιγκτον. Η γαλλική αντίθεση στα πλήγματα κατά του Ιράν ξυπνά επίσης μνήμες από την αντίθεση του Παρισιού στην αμερικανική εισβολή στο Ιράκ.
Ο πρώην πρωθυπουργός Ντομινίκ ντε Βιλπέν, ο οποίος ως υπουργός Εξωτερικών είχε εκφωνήσει την ιστορική ομιλία κατά της πορείας προς τον πόλεμο στο Ιράκ, προειδοποίησε σε ανάρτησή του ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να εξελιχθεί παρόμοια, με χρόνια εμφυλίου πολέμου μετά την πτώση ενός δικτάτορα.
Ο Μακρόν, που έχει προειδοποιήσει ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν έχει σαφές τέλος, πρότεινε την Τρίτη τη δημιουργία ευρωπαϊκού συνασπισμού για τη διασφάλιση του Στενού του Ορμούζ — της κρίσιμης ενεργειακής θαλάσσιας οδού προς τον Περσικό Κόλπο — χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ.
Σε ομιλία του την Τετάρτη, ο Σάντσεθ δήλωσε ότι η στάση της Μαδρίτης απέναντι στον πόλεμο στο Ιράν αντικατοπτρίζει «τις ιδρυτικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
⇒ Διαβάστε όλες τις εξελίξεις από τη Μέση Ανατολή στο live blog της «Εφ.Συν.» εδώ.
Ένας από τους πιο εμβληματικούς μονολόγους στην ιστορία του θεάτρου. Ο «Ιάκωβος» (Jaques) στο έργο του Σέξπιρ Όπως σας αρέσει (As You Like It) παρουσιάζει τον ανθρώπινο βίο ως σκηνή θεάτρου, όπου μέσα από τους ρόλους ανδρών και γυναικών περιγράφονται οι επτά κατ΄αυτόν ηλικίες του ανθρώπου.
By William Shakespeare
(from As You Like It, spoken by Jaques)
All the world’s a stage,
And all the men and women merely players;
They have their exits and their entrances;
And one man in his time plays many parts,
His acts being seven ages. At first the infant,
Mewling and puking in the nurse’s arms;
And then the whining school-boy, with his satchel
And shining morning face, creeping like snail
Unwillingly to school. And then the lover,
Sighing like furnace, with a woeful ballad
Made to his mistress’ eyebrow. Then a soldier,
Full of strange oaths, and bearded like the pard,
Jealous in honour, sudden and quick in quarrel,
Seeking the bubble reputation
Even in the cannon’s mouth. And then the justice,
In fair round belly with good capon lin’d,
With eyes severe and beard of formal cut,
Full of wise saws and modern instances;
And so he plays his part. The sixth age shifts
Into the lean and slipper’d pantaloon,
With spectacles on nose and pouch on side;
His youthful hose, well sav’d, a world too wide
For his shrunk shank; and his big manly voice,
Turning again toward childish treble, pipes
And whistles in his sound. Last scene of all,
That ends this strange eventful history,
Is second childishness and mere oblivion;
Sans teeth, sans eyes, sans taste, sans everything.
«Σκηνή είναι όλος ο κόσμος
κι όλοι οι άνδρες κι οι γυναίκες απλοί ηθοποιοί.
Έχουν την είσοδο και την έξοδό τους,
και κάθε άνθρωπος στον καιρό του παίζει πολλούς ρόλους,
καθώς οι πράξεις του χωρίζονται σε εφτά ηλικίες. Πρώτα το βρέφος,
που κλαίει και ξερνάει στην αγκαλιά της νταντάς.
Μετά το γκρινιάρικο σχολιαρόπαιδο με τη σάκα του
και το λαμπερό πρωινό του πρόσωπο, που σέρνεται σαν σαλιγκάρι
απρόθυμα στο σχολειό. Μετά ο εραστής,
που αναστενάζει σαν καμίνι, με μια θλιβερή μπαλάντα
γραμμένη για τα φρύδια της αγαπημένης του. Μετά ο στρατιώτης,
γεμάτος παράξενους όρκους και γένια σαν του πάνθηρα,
ζηλότυπος για την τιμή του, οξύθυμος στον καβγά,
κυνηγώντας μια δόξα-πομφόλυγα,
ακόμα και μπροστά στο στόμα του κανονιού. Μετά ο δικαστής,
με την ωραία στρογγυλή κοιλιά, παραγεμισμένη με παχιά κοτόπουλα,
με βλέμμα αυστηρό και γένι περιποιημένο,
γεμάτος σοφά γνωμικά και σύγχρονα παραδείγματα·
έτσι παίζει το ρόλο του. Η έκτη ηλικία μεταμορφώνεται
στον ισχνό και πλαδαρό "Πανταλόνε",
με τα γυαλιά στη μύτη και το πουγκί στο πλάι,
με τις νεανικές του κάλτσες, που φύλαξε με τόση φροντίδα,
να πλέουν πια στα στεγνά του πόδια· και η βαριά αντρική φωνή του,
γυρίζοντας πάλι σε παιδικό τσιριχτό, σφυρίζει
καθώς μιλάει. Η τελευταία σκηνή απ’ όλες,
που κλείνει αυτή την παράξενη, γεμάτη γεγονότα ιστορία,
είναι η δεύτερη παιδική ηλικία και η απόλυτη λήθη,
χωρίς δόντια, χωρίς μάτια, χωρίς γεύση, χωρίς τίποτα.»
**********************
2. Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ
Η αντίληψη που θεωρεί τον ανθρώπινο βίο ως ένα είδος παράστασης σκηνοθετημένης από την Τύχη εμφανίζεται ήδη στα αποσπάσματα του Μενάνδρου και εξελίσσεται εφεξής σε δημοφιλή τόπο της λογοτεχνίας των ελληνιστικών χρόνων. Στον Επίκτητο όμως, αλλά και στη φιλοσοφία εν γένει της εποχής, εμφανίζεται μια ουσιαστική διαφοροποίηση ως προς το νόημα του συγκεκριμένου τόπου. Δεν δίδεται πλέον έμφαση στην αδυναμία των ανθρώπων να καθορίσουν οι ίδιοι την ζωή τους, αλλά αντίθετα στην φιλοσοφημένη αποδοχή των όποιων ρόλων τους επιφυλάσσει η τύχη. Στο συγκεκριμένο χωρίο δεν είναι σαφές, αν τον ρόλο του σκηνοθέτη έχει η Τύχη ή το Θείο.
[17] μέμνησο, ὅτι ὑποκριτὴς εἶ δράματος, οἵου ἂν θέλῃ ὁ διδάσκαλος· ἂν βραχύ, βραχέος· ἂν μακρόν, μακροῦ· ἂν πτωχὸν ὑποκρίνασθαί σε θέλῃ, ἵνα καὶ τοῦτον εὐφυῶς ὑποκρίνῃ· ἂν χωλόν, ἂν ἄρχοντα, ἂν ἰδιώτην. σὸν γὰρ τοῦτ᾽ ἔστι, τὸ δοθὲν ὑποκρίνασθαι πρόσωπον καλῶς· ἐκλέξασθαι δ᾽ αὐτὸ ἄλλου.
[17] Να μην ξεχνάς ότι είσαι ηθοποιός σ᾽ ένα δράμα- που ξετυλίγεται όπως θέλει ο ποιητής: Αν το θέλει σύντομο, σε σύντομο δράμα· αν το θέλει μεγάλο, σε μεγάλο. Αν ο ποιητής θέλει να υποκριθείς ένα ζητιάνο, εσύ κι αυτόν τον ρόλο πρέπει να τον παίξεις καλά· το ίδιο έναν ανάπηρο, έναν άρχοντα ή έναν απλό άνθρωπο. Γιατί η δική σου δουλειά είναι να παίξεις καλά τον ρόλο.
___________________________________
Σκηνὴ πᾶς ὁ βίος καὶ παίγνιον· ἢ μάθε παίζειν
τὴν σπουδὴν μεταθεὶς, ἢ φέρε τὰς ὀδύνας.
Anthologia Graeca 10.72
___________________
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
(Gerontakos)
Θέατρο είναι όλη η ζωή μα και παιχνίδι. Μάθε να παίζεις
βάζοντας στη μπάντα τη σοβαρότητα, αλλιώς υπόμενε τα βάσανα.
γ. Σέξπιρ (Αναγέννηση): Δανείζεται τη μεταφορά αλλά την απογυμνώνει από την ηθική προσταγή. Στον μονόλογο του Ιακώβου η ζωή είναι μια αναπόδραστη βιολογική και κοινωνική αλληλουχία που οδηγεί στην ανυπαρξία. Ο άνθρωπος είναι παθητικός δέκτης της μοίρας του, και η μελαγχολία αυτής της διαπίστωσης είναι το κύριο συναίσθημα.
Ο Σέξπιρ , βέβαια, ως δραματουργός, δείχνει τους ρόλους, δεν κηρύττει γι' αυτούς. Ο Σέξπιρ χρησιμοποιεί το θέατρο για να δείξει το πεπερασμένο της ανθρώπινης ζωής. Η αναφορά των επτά ηλικιών είναι μελαγχολικά περιγραφική . Δεν δίνει οδηγίες για το πώς να ζήσουμε, αλλά εξηγεί το πώς βαδίζουμε προς την αναπόδραστη εξαφάνιση παίζοντας τους ηλικιακούς μας ρόλους.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
Η σεξπιρική αντίληψη βρίσκει συνεχιστές αλλά και βαθιά ανανέωση στους μεγάλους συγγραφείς του 19ου και 20ού αιώνα, οι οποίοι αρχίζουν να αμφισβητούν όχι μόνο την ποιότητα της ερμηνείας, αλλά και την ίδια την ύπαρξη ενός σταθερού "εαυτού" πίσω από τους ρόλους.
Μιγκέλ ντε Θερβάντες: Στον Δον Κιχώτη, ο ήρωας δεν παίζει απλά έναν ρόλο· γίνεται ο ρόλος που έχει επιλέξει (ιππότης). Η σύγκρουση μεταξύ του ρόλου που ονειρεύεται και της πραγματικότητας που τον περιβάλλει είναι η ουσία του μυθιστορήματος. Εδώ, η θεωρία των ρόλων συναντά την ταυτότητα και την αυταπάτη.
Ουίλιαμ Σέξπιρ :Εδώ ο Σέξπιρ προσφέρει μια πιο σύνθετη εικόνα της έννοιας του ρόλου. Στον Άμλετ, ο ήρωας χρησιμοποιεί το θέατρο ("η θεατρική παράσταση μέσα στο έργο") για να αποκαλύψει την αλήθεια. Στον Μάκβεθ, η ζωή παρομοιάζεται με "μια ιστορία που την αφηγείται ένας αλλοπαρμένος νέος , γεμάτη θόρυβο και μανία, χωρίς κανένα νόημα", φτάνοντας σε έναν πιο υπαρξιακό μηδενισμό.
Στο ποίημά του "The Love Song of J. Alfred Prufrock", ο μεσήλικας ήρωάς του βλέπει τον εαυτό του να παίζει σε μια κοινωνική σκηνή όπου
υπάρχει "χρόνος ακόμα για τις εκατό αναποφάσιστες αναποφασιστικότητες και για αναθεωρήσεις των εκατό οραμάτων του, προτού πάρει ένα τοστ και
ένα τσάι". Ο Prufrock μετρά τη ζωή του με "κουταλάκια του καφέ",
παγιδευμένος σε κοινωνικούς ρόλους που τον ευνουχίζουν και τον
εμποδίζουν να αρθρώσει την ουσιαστική του ύπαρξη ("Είναι για μένα; |
τολμώ | να διαταράξω το σύμπαν;" αναρωτιέται συνεχώς). Εμφανώς διχασμένος ως προσωπικότητα, από τη μία πλευρά είναι ο ρομαντικός που
επιθυμεί επαφή και από την άλλη είναι ο κυνικός, ρεαλιστής που φοβάται την
απόρριψη και την κοινωνική κριτική.
Τον 20ό αιώνα, η θεατρική μεταφορά παύει να είναι απλώς ένα λογοτεχνικό μοτίβο και γίνεται αντικείμενο συστηματικής μελέτης από την κοινωνιολογία και την ψυχολογία. Οι θεωρίες αυτές επιβεβαιώνουν, με επιστημονικούς όρους, τη διαίσθηση των ποιητών και φιλοσόφων.
Η κοινωνική ζωή μοιάζει με μια αδιάκοπη θεατρική παράσταση.Οι άνθρωποι είναι "ηθοποιοί" που διαχειρίζονται τις εντυπώσεις που δημιουργούν στους άλλους ("κοινό").Υπάρχει το "προσκήνιο" (front stage), όπου παίζουμε τους ρόλους μας σύμφωνα με τις κοινωνικές προσδοκίες, και το"παρασκήνιο" (back stage), όπου μπορούμε να χαλαρώσουμε και να αποβάλλουμε τη μάσκα.Ο Goffman δεν εννοεί ότι είμαστε ανειλικρινείς, αλλά ότι η κοινωνική ταυτότητα συγκροτείται μέσα από αυτές τις επιτελέσεις. Δεν υπάρχει ένας "αληθινός" εαυτός πίσω από τη σκηνή· υπάρχει απλά ένας άλλος ρόλος (αυτός του συζύγου, του φίλου κτλ.) για ένα διαφορετικό κοινό.
Η ψυχολογία, ιδιαίτερα η κοινωνική ψυχολογία, μελέτησε το πώς οι άνθρωποι διαχειρίζονται τους πολλαπλούς ρόλους που καλούνται να παίξουν ταυτόχρονα στη ζωή τους (γονιός, εργαζόμενος, σύντροφος, φίλος).
Θεωρία των ρόλων (Role Theory): Οι ρόλοι συνοδεύονται από ένα σύνολο προσδοκιών, δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η σύγκρουση ρόλων (π.χ., η δουλειά απαιτεί υπερωρία την ώρα που το παιδί έχει σχολική γιορτή) είναι μια βασική πηγή άγχους στη σύγχρονη ζωή.
Καρλ Γιουνγκ (1875-1961): Για τον Jung, οι ρόλοι που παίζουμε συνδέονται με το "Πρόσωπο" (Persona).
Η Persona είναι η μάσκα που φοράμε για να ανταποκριθούμε στις
απαιτήσεις του κοινωνικού περίγυρου. Είναι μια αναγκαία λειτουργία
προσαρμογής. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ταυτιζόμαστε υπερβολικά με την Persona
και πιστεύουμε ότι είμαστε μόνο αυτή, παραμελώντας τα βαθύτερα στρώματα
του ψυχισμού μας (το Εγώ και το Εαυτό). Αυτή η ταύτιση οδηγεί σε μια
αίσθηση κενού και απώλειας της αυθεντικότητας.
Αναπτυξιακή ψυχολογία και παιδαγωγική: Εδώ, η θεωρία των ρόλων αποκτά εκπαιδευτική διάσταση.
Το παιχνίδι των ρόλων (Role-Playing): Αποτελεί θεμελιώδη παιδαγωγική τεχνική. Μέσα από το παιχνίδι, τα παιδιά μαθαίνουν να μπαίνουν στη θέση του άλλου, να κατανοούν διαφορετικές οπτικές, να πειραματίζονται με κοινωνικές συμπεριφορές και να αναπτύσσουν την ενσυναίσθηση. Είναι η πρακτική εφαρμογή της αρχαίας μεταφοράς: για να κατανοήσεις τον κόσμο, πρέπει να μάθεις να παίζεις τους ρόλους του.
Η Κοινωνική μάθηση: Οι ρόλοι των ενηλίκων (γονέων, δασκάλων) λειτουργούν ως πρότυπα μίμησης για τα παιδιά.
Συνθέτοντας αυτή τη διαχρονική πορεία, παρατηρούμε μια εξέλιξη:
Αρχαιότητα: Ο ρόλος είναι μοιραίος (Επίκτητος, Παλλαδάς). Δίνεται από εξωτερική δύναμη. Το ζητούμενο είναι η ποιότητα της ερμηνείας, ηθική ή παιγνιώδης.
Αναγέννηση: Ο ρόλος είναι βιολογικά και κοινωνικά προδιαγεγραμμένος (Σέξπιρ). Το ζητούμενο είναι η παραστατική ακρίβεια, με μια αίσθηση ματαιότητας για το αναπόφευκτο τέλος.
Μοντέρνα λογοτεχνία: Ο ρόλος είναι ρευστός και προβληματικός (Πιραντέλο). Η ίδια η ύπαρξη ενός σταθερού εαυτού τίθεται υπό αμφισβήτηση. Το ζητούμενο είναι η ανακάλυψη ή η κατασκευή της ταυτότητας μέσα σε έναν κατακερματισμένο κόσμο.
Σύγχρονη επιστήμη: Ο ρόλος είναι μια κοινωνική και ψυχολογική κατασκευή (Goffman, Jung). Δεν είναι ούτε μοιραίος ούτε αυθαίρετος· είναι το αποτέλεσμα μιας διαρκούς διαπραγμάτευσης ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία. Το ζητούμενο είναι η επιτυχημένη διαχείριση των πολλαπλών ρόλων, η αποφυγή συγκρούσεων και η διατήρηση μιας αίσθησης συνοχής και αυθεντικότητας, χωρίς να παγιδευόμαστε σε μια μόνο μάσκα.
Η διαδρομή από τον Επίκτητο και τον Σέξπιρ στον Goffman και τον Jung δεν είναι μια διαδρομή αντίθεσης, αλλά μια διαδρομή εμβάθυνσης. Οι σύγχρονες θεωρίες μας δίνουν τα εργαλεία να κατανοήσουμε πώς ακριβώς λειτουργεί αυτή η διαδικασία της "υποκριτικής" στην καθημερινότητά μας, επιβεβαιώνοντας ότι η αρχαία μεταφορά ήταν κάτι πολύ περισσότερο από μια ποιητική εικόνα: ήταν μια πρώιμη, διαισθητική σύλληψη της ίδιας της δομής της ανθρώπινης ύπαρξης.
Gerontakos, Θεσσαλονίκη , 4 Μαρτίου 2026
Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 10, επ. 65
Η ζωή ταξίδι σφαλερό μέσα σε καταιγίδα
κι ο ναυαγός πολλές φορές στη θλίψη δεν μας φτάνει.
Στου βίου το σκάφος βάζουμε την Τύχη καπετάνιο
και πλέουμε στο πέλαγος γεμάτοι αμφιβολίες
κι αν έχουμε καλό καιρό κι αν όχι. Κι όμως, όλοι
στον ίδιο κόλπο φτάνουμε, βαθιά μέσα στο χώμα.
Πλοῦς σφαλερὸς τὸ ζῆν· χειμαζόμενοι γὰρ ἐν αὐτῷ
πολλάκι ναυηγῶν πταίομεν οἰκτρότερα·
τὴν δὲ Τύχην βιότοιο κυβερνήτειραν ἔχοντες,
ὡς ἐπὶ τοῦ πελάγους ἀμφίβολοι πλέομεν,
οἱ μὲν ἐπ’ εὐπλοΐην, οἱ δ’ ἔμπαλιν· ἀλλ’ ἅμα πάντες
εἰς ἕνα τὸν κατὰ γῆς ὅρμον ἀπερχόμεθα.
Η Ορχήστρα Δωματίου Fingernoise ερμηνεύει τη Σουίτα Abdelazar του Henry Purcell , κατά τη διάρκεια της σεζόν 2018 του Φεστιβάλ Μουσικής ...
Μετάφραση Νίκος Σκουτερόπουλος