ω ποδός, ω κνήμης, ω των ( απόλωλα δικαίως)
μηρών, ω γλουτών, ω κτενός, ω λαγόνων,
ώμοιν, ω ματών, ω του ραδινοίο τραχήλου,
ω χειρών, ω των (μαίνομαι) ομματίων,
ω κατατεχνοτάτου κινήματος, ω περιάλλων
γλωττισμών , ω των ( θύ' εμέ) φωναρίων,
ει δ' Οπική και Φλώρα και ουκ άδουσα τα Σαπφούς,
και Περσεύς Ινδής ηράσατ' Ανδρομέδης
Παλατινή Ανθολογία, 131.
***
στην Ξανθίππη
Αμάν , τι πόδι είναι αυτό, τι γάμπα, τι μηροί
( δίκαια πεθαίνω!), Αχ οι γλουτοί, ω το εφήβαιο και τα λαγόνια της, οι ώμοι, οι μαστοί , ο ραφινάτος της λαιμός, τα χέρια και τα μάτια της ( που με τρελαίνουν), η φινετσάτη κίνηση, τα υπέροχα φιλιά,
και οι φωνούλες ( που με σφάζουν ) καθώς μιλά!
Κι ας είναι από την Ιταλία, κι ας τηνε λένε Φλώρα κι ας μην ξέρει να τραγουδάει τραγούδια Σαπφικά.
Μα κι ο Περσέας κάποτε αγάπησε την Ανδρομέδα απ' την Ινδία.
Μετάφραση: Gerontakos
Ὀπῐκοί, οἱ, I. οι Opici, αρχαίος λαός της Νότιας Ιταλίας, σε Αριστ.· επίσης Ὄπικες, σε Θουκ.· Ὀπικία, ἡ, η χώρα τους, στον ίδ.II.Ὀπικός, -ή, -όν, βαρβαρικός, σε Ανθ.Το συγκεκριμένο επίγραμμα του Φιλοδήμου του Γαδαρηνού (1ος αιώνας π.Χ.) από την Παλατινή Ανθολογία (V, 132 - εκ παραδρομής αναφέρεται ως 131) αποτελεί ένα από τα πιο ζωντανά, αισθησιακά και μοντέρνα δείγματα της αρχαίας ελληνικής ερωτικής ποίησης.
LIDDELL & SCOTT Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας
Το επίγραμμα του Φιλοδήμου του Γαδαρηνού (1ος αι. π.Χ.) αποτελεί ένα από τα πιο ζωντανά και εκφραστικά δείγματα της αρχαίας ελληνικής ερωτικής ποίησης — ένα κείμενο που, παρά την απόσταση είκοσι αιώνων, διατηρεί μια εκπληκτική αμεσότητα.
Ο ποιητής χτίζει το ποίημά του με την τεχνική του ανατομικού επαίνου , «χαρτογραφώντας» το σώμα της αγαπημένης του. Η πορεία είναι ανοδική: ξεκινά από το πόδι και τη γάμπα, ανεβαίνει στους μηρούς, τους γλουτούς, το εφήβαιο (κτείς), τα λαγόνια, τους ώμους, τα στήθη, για να καταλήξει στον «ραφινάτο» λαιμό. Στη συνέχεια, η περιγραφή μετατοπίζεται από τη στατική ομορφιά στη ζωντανή και άκρως γοητευτική κίνηση και έκφρασή της : τα χέρια, τα μάτια, το «κατατεχνότατο» λίκνισμα, τα παθιασμένα φιλιά (γλωττισμοί) και η αισθησιακή φωνή.
Οι αναφωνητικές παρενθέσεις («ἀπόλωλα δικαίως», «μαίνομαι», «θύ' ἐμέ») λειτουργούν ως αυθόρμητα επιφωνήματα. Σπάνε την απλή απαρίθμηση των θελκτικών περιοχών της γυναίκας και αποκαλύπτουν ότι ο ποιητής βρίσκεται σε κατάσταση υπερχειλίζουσας ερωτικής έξαψης που φτάνει στα όρια της έκστασης .
Η Ξανθίππη ταυτίζεται με μια γυναίκα ονόματι Φλώρα, που είναι «Ὀπική» (Oscan) — δηλαδή Ιταλίδα, επαρχιώτισσα κατά την οπτική των Ελλήνων, που δεν είναι μορφωμένη, αφού δεν ξέρει να τραγουδά τα ποιήματα της Σαπφούς. Στον ελληνορωμαϊκό κόσμο, οι μορφωμένες εταίρες που μπορούσαν να συζητήσουν ποίηση είχαν υψηλή αξία. Η Φλώρα στερείται αυτών των «προσόντων». Όμως ο Φιλόδημος, ως επικούρειος φιλόσοφος, αμφισβητεί τον πολιτισμικό ελιτισμό της εποχής του. Δεν τον ενδιαφέρει αν η γυναίκα που ποθεί μπορεί να απαγγείλει Σαπφώ — τον ενδιαφέρει η ίδια η ζωική , η άμεση, η αισθητηριακή έλξη που εκπέμπει αυτή και τον κάνει να παραληρεί εκστατικά στη θέα της και την αφή του σώματός της.
Για να δικαιολογήσει το πάθος του για μια «βάρβαρη» , μια ανελλήνιστη ως προς την παιδεία της γυναίκα, ο ποιητής επικαλείται ένα μυθολογικό παράδειγμα: ο Περσέας, ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες ήρωες, ερωτεύτηκε την Ανδρομέδα, που ήταν από την Αιθιοπία/Ινδία — ξένη, «έγχρωμη» για τα δεδομένα των αρχαίων.
Η λογική είναι ατράνταχτη: αν ο ημίθεος Περσέας ξεπέρασε τα φυλετικά ταμπού για χάρη της ομορφιάς, τότε και ο ποιητής δικαιούται να λατρεύει τη Ρωμαία Φλώρα. Ο έρωτας δεν γνωρίζει σύνορα — ούτε γεωγραφικά ούτε πολιτισμικά., αφού στηρίζεται σ
Ο Φιλόδημος, ως Επικούρειος, αποθεώνει την άμεση αισθητηριακή απόλαυση που του προσφέρει με το σώμα και τα νάζια της η ερωμένη του. Το επίγραμμα είναι ένας θρίαμβος της σαρκικής έλξης απέναντι στον κοινωνικό και πολιτισμικό ελιτισμό, που εμποδίζει τις ερωτικές σχέσει των ανθρώπων να ανθίσουν ελεύθερα , με μόνο κριτήριο την πλήρωση των απαιτήσεων της σάρκας .
Η διαχρονικότητά του έγκειται ακριβώς σε αυτό: στην άρνηση να υποταχθεί ο έρωτας σε ιδεολογικά , φυλετικά ή ταξικά κριτήρια. Ο Φιλόδημος δε βάζει προϋποθέσεις στον ερωτικό δεσμό. Τον θέλει ειλικρινή και απροσποίητο. Κυρίως να στηρίζεται στην αποδοχή του Άλλου ως πλήρη οντότητα και στην καλή «χημεία των σωμάτων».
Ο Ποιητής δεν ντρέπεται να εγκωμιάσει τα σωματικά κάλλη που του προσφέρει γενναιόδωρα η όμορφη ερωμένη του.Ίσα ίσα είναι περήφανος για όσα απολαμβάνει και μας καλεί να τον συγχαρούμε για την καλή του τύχη.
Αν τύχει και τον συναντήσουμε κάπου στο αστρικό σύμπαν, δε θα παραλείψουμε να το κάνουμε μετά χαράς, αφού μας εμπιστεύτηκε τόσο ωραία και παραστατικά την ευτυχία του. Αν μάλιστα έχει δίπλα του και την ερωμένη του , δε θα παραλείψουμε να της πούμε :
Ave, formosa Flora! Felix es quae tam insaniter a poeta tam bono quam Philodemo amaris.
Χαίρε, όμορφη Φλώρα! Τυχερή, που σε αγαπά τρελά ένας τόσο καλός ποιητής σαν τον Φιλόδημο.
Ο Τσίπρας υπαγορεύει και ο Καρτερός, ο άλλοτε λογογράφος του, εκτελεί με τη γραφίδα του την προσωπική επίθεση στον Ανδρουλάκη με πρωτοφανείς και ανοίκειους χαρακτηρισμούς. Το Ι.Χ. κόμμα του ξέμεινε από πολιτικά καύσιμα και καταφεύγει στην τοξικότητα και τον λίβελο. Επιλέγει συνειδητά να ταυτιστεί με τον Μητσοτάκη. Ομολογεί πως τον νοιάζει να νικήσει μόνο το ΠΑΣΟΚ. Πανικόβλητοι προσπαθούν να τον κρατήσουν όρθιο τα συμφέροντα που στηρίζουν τον Μητσοτάκη. Επιλέγει τη λάσπη κατά του ΠΑΣΟΚ μέσω του πληρωμένου στρατού τρολ και των ψηφιακών συμμοριών, α λα «Ομάδα Αλήθειας». Βάζει τους ανθρώπους του να παπαγαλίζουν κατά του Νίκου Ανδρουλάκη με τη φρασεολογία που χρησιμοποιεί ο Αδωνις.
Αυτές είναι κάποιες ψηφίδες από το ψηφιδωτό-απάντηση του ΠΑΣΟΚ σε άρθρο μου που δημοσιεύτηκε εδώ το περασμένο Σάββατο και έθετε το εσκεμμένα προκλητικό είναι αλήθεια δίλημμα αν όσα λέει κατά της ΕΛΑΣ και του Τσίπρα ο Ανδρουλάκης είναι πολιτική βλακεία ή κομματική πολιτική. Και επιχειρηματολογούσε βέβαια, για όποιον έκανε τον κόπο να το διαβάσει, ότι πρόκειται για το δεύτερο, αλλά ποιος δίνει σημασία σε ό,τι χαλάει μια καλή ιστορία κατά του Τσίπρα; Εφριξαν οι αμύντορες του ήθους, αυτουργοί πολλοί από αυτούς, ή ασυγκίνητοι θεατές, μπροστά σε όσα εκτοξεύονται κατά του Τσίπρα, πάντα και τώρα. Ψεύτης, κωλοτούμπας, προδότης, ανθέλληνας, διαπλεκόμενος, διεφθαρμένος, ψευτράκος, κωλόπαιδο, τσογλάνι, διασπαστής, στήριγμα του Μητσοτάκη και μύρια όσα.
Τώρα, διά χειρός Ανδρουλάκη: Ο Καρτερός έγραψε, ο Τσίπρας είναι από πίσω. Ας είναι ο Καρτερός εξήντα χρόνια στην Αριστερά και πενήντα στη δημοσιογραφία. Αυτοί ξέρουν – ο Τσίπρας υπαγορεύει, αυτός χορεύει. Κι αν αναρωτηθείς αν τους κινεί βλακεία ή σκοπιμότητα, πας σε ειδικό δικαστήριο ήθους. Αλλά δεν τρέχει τίποτε με τους βαρύτατους χαρακτηρισμούς του Ανδρουλάκη για τον Τσίπρα, στη σχετική ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ. Οι γνωστικοί τον καλοπιάνουν, γιατί και η φραστική κακοποίηση είναι κακοποίηση: Ηρέμησε, αγαπητέ, έτσι είναι αν έτσι νομίζεις. Μόνο που όλα αυτά τα εξόχως ανούσια δεν απαντούν στην ερώτηση που απασχολεί τους πολλούς και θέτει το επίμαχο άρθρο: η στρατηγική σου της αλλαγής ποια είναι;
Να νικήσεις με μια ψήφο τον Μητσοτάκη; Μάλιστα, ουδέν σχόλιον. Να έρθεις δεύτερος; Πάλι ουδέν σχόλιον. Και μετά; Υποθέτεις ότι θα έχει το ΠΑΣΟΚ αυτοδυναμία; Ούτε εσύ δεν λες τέτοιο πράγμα. Με ποιους λοιπόν θα σχηματιστεί προοδευτική πλειοψηφία; Με ποιους θα συμπορευτείς αν είσαι –λέμε τώρα– τρίτος; Για να τα κάνουμε ταληράκια, αν πάρεις την εντολή από τον πρόεδρο, από ποιους θα ζητήσεις συμπόρευση; Με την ΕΛΑΣ γκρεμίζεις κάθε γέφυρα – πήξε και δείξε ο Τσίπρας. Με τις λοιπές αποδώ δυνάμεις ξέρουμε τι γίνεται. Αρα; Για κοίτα τους –τους δημοκρατικούς πολίτες– λοιπόν και εξηγήσου, όπως λέει το άσμα: Με ποιους σκοπεύεις να πας και ποιους ν’ αφήσεις; Πώς θα προκύψει η αλλαγή; Επ’ αυτών… νέφος.
Αυτό το νέφος, που άλλοι εξηγούν με όρους αρχηγικού ελλείμματος και άλλοι ως σχεδιασμένη στρατηγική, καλύπτει το ΠΑΣΟΚ. Όχι όλο όμως, αφού επώνυμα στελέχη αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο σύμπλευσης με τη Δεξιά, εάν και εφόσον. Ο Τσίπρας από τη μεριά του είναι σαφής. Δηλώνει ότι, εφόσον λάβει την εντολή, θα ζητήσει από τις προοδευτικές δυνάμεις συμπόρευση αλλαγής. Θα απαντήσει ο Ανδρουλάκης αρνητικά, προτάσσοντας συμμορίες και άλλα συναφή; Ας το ξεκαθαρίσει, να ξέρουν οι πολίτες τι θα προκύψει μετά τις εκλογές, γιατί το 2011-2012 δεν είναι τόσο μακριά. Και για να είμαστε εξηγημένοι: ούτε ρωτάω, ούτε έχω σκοπό να ρωτάω, κανέναν όταν γράφω κάτι. Δική μου η γραφίδα, δική μου η υπογραφή, δική μου η ευθύνη, δικό μου και τυχόν λάθος.
(Στη φωτογραφία : δαχτυλίδι με ερωδιό που βρέθηκε σε σκυθικό τάφο της Κριμαίας στην είσοδο του Κιμμέριου Βοσπόρου στα Στενά του Κερτς).
Ερωδιός: μια λέξη, τραγούδι από μόνη της. Έχει τις ίδιες αρχικές συλλαβές με τον έρωτα. Περιέχει ολόκληρη τη λέξη ωδή (ωδι). Ωδή λοιπόν στη μνήμη της ανθρωπότητας, καθώς οι ερωδιοί έχουν το χάρισμα να αφηγούνται ιστορίες και μάλιστα παράξενες. Εκτός από την αφηγηματική δεινότητα που χαρακτηρίζει την Τσούβα τόσο στο ποιητικό όσο και στο πεζογραφικό της έργο, τη συλλογή αυτή διατρέχει και συνέχει από την αρχή μέχρι το τέλος ένα υπόγειο concept, παρόλο που σε πρώτη ανάγνωση τα ποιήματα μοιάζουν να έχουν διαφορετικές θεματικές. Και αυτή η υποβόσκουσα ιδέα δεν μπορεί παρά να διατυπωθεί στην εξής πρόταση:
Από τον Νώε μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη. Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Απόσταγμα σοφίας είναι το εναρκτήριο ποίημα της συλλογής «Ωδή στον ασουρέ»; Το δώρο του Νώε προς τον Θεό φτιαγμένο από σιτάρι, σταφίδες, ξηρούς καρπούς, μέλι και ρόδι. «Νώε/ δώσε μου μια μαρμίτα ολάκερη/ με ασουρέ/ κι από όσα άσχημα με βρίσκουν/ θ’ αναρρώνω». Έχει άραγε η ανθρωπότητα κατακτήσει αυτό το επίπεδο νηφαλιότητας και ολιγάρκειας έπειτα από τόσα δεινά και παθήματα, έπειτα από κατακλυσμούς, καταστροφές και πολέμους;
Δεν γνωρίζω αν σε αυτήν την ερώτηση έχει την απάντηση η συγγραφέας και ποιήτρια Λίλια Τσούβα, η οποία μας έχει γοητεύσει επανειλημμένα με παράξενες ιστορίες από απόκοσμα μέρη και ξεχωριστές υπάρξεις, συνήθως γυναικείες. Να θυμίσω Το τραγούδι των Ινουίτ (εκδ. Βακχικόν 2021) που αποτελεί έναν ύμνο στην εξωτική ομορφιά, στην πολυπολιτισμικότητα, στις διαφορετικές κουλτούρες , τα ήθη και τα έθιμα των λαών. Την ποιητική συλλογή Εγκέφαλος ψάρι (εκδ. Βακχικόν 2022), ένα έργο γεμάτο με υπερρεαλιστικές ανατρεπτικές ποιητικές εικόνες. Τα γοβάκια από πάγο (εκδ. Κουκκίδα 2023) έντεκα αληθινά «παραμύθια» με πρωταγωνίστριες ισάριθμες γυναικείες ιστορικές προσωπικότητες που ξέφυγαν από τα στεγανά που είχαν επιβληθεί στο φύλο τους και αναδείχτηκαν σε αρχετυπικές φιγούρες μέσα στους αιώνες. Τη μελέτη Με το καλειδοσκόπιο του Μπέογουλφ (εκδ. Κουκκίδα 2025), μια κατάδυση στον μυστηριώδη, μακρινό, γοητευτικό κόσμο του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα.
Στην πιο πρόσφατη συλλογή της όμως, η ποιήτρια μας δηλώνει ότι τις παράξενες ιστορίες τις αφηγείται η μνήμη. «Μακρύποδο έντομο/ η μνήμη/ από υπονόμους σκοτεινούς προβάλλει/ ερωδιών παράξενες ιστορίες σφηγείται». Το πέρασμα μέσα από το σκοτάδι του υποσυνειδήτου στο πέταγμα του ερωδιού προς το φως και την ελευθερία;
Η μνήμη τηλεφωνεί αδιάλειπτα στην ποιήτρια και την ξεκουφαίνει με το δυνατό σύρσιμο των φιδιών στους διαδρόμους του μυαλού της. «Μη μ’αγγίζεις άλλο»/ της φωνάζω/ «κάθε φορά που μ’ επισκέπτεσαι/ μασάς κομμάτια από μένα / κι ύστερα αφήνεις σαύρα/ νέο ποίημα στο χαρτί». Η εσωτερική οδύνη που καταβροχθίζει τον ποιητή μέχρι να αποθέσει το αποκύημά της στο χαρτί. Η μνήμη είναι πάλι που μιλά για ελευθερία και ξενοιασιά, για «κορίτσια έφηβα στο γρασίδι ξαπλωμένα».
Κι έπειτα έχουμε ιστορίες για υπαρκτά πρόσωπα που αφηγούνται ο καθένας το δικό του τραγούδι. Ο Τζων Κητς «συνομιλεί» μέσα από το όνειρο με την αγαπημένη του Φάννυ Μπρων για το πρώτο φιλί και την αγάπη. Στο φιλί (της φύσης, της δόξας, της μάνας, της φίλης, του εραστή) που οδηγεί σε ένα αλλοπαρμένο πέταγμα, αφιερώνεται μία πανέμορφη Ωδή:
«Φλογερό φιλί
Στη νεραϊδοφωλιά σου βάλε με
μαγικά της αγάπης ξόρκια να τραγουδώ
νέα φιλιά να σβήνουν τα παλιά
Με τα σαντάλια σου
αλλοπαρμένη
στα ύψη να πετάω»
Οι συνομιλίες εραστών επανέρχονται με το τραγικό ζεύγος των εραστών Αταλάντης Και Ιππομένη οι οποίοι, από τιμωρία των θεών για την ασέβειά τους, μεταμορφώθηκαν σε λιοντάρια και σέρνουν το άρμα της θεάς Κυβέλης.
Η μνήμη όμως μιλάει και για την τραγωδία του πολέμου: για τα χωρίς σκελετό παιδιά της Γάζας, για τα drones του τρόμου και τους πύρινους βόμβους, για το γεύμα της πολεμικής θεάς Ενυώς. Για προδοσία μέσα από την αρχετυπική μορφή του Ιούδα. Για τις οικολογικές καταστροφές και τις απάνθρωπες πρακτικές των ανθρώπων μέσα από το επιτύμβιο της μπλε φάλαινας που έσβησε στα νησιά Φερόες, και για την κηδεία της μέλισσας. Για το πένθος και τον θάνατο «Άσπρο πάτο»/ τσουγκρίζουν οι νεκροί/ «Δεν θα ξαναγυρίσουμε»/ φωνάζουν.
Ιδού λοιπόν η ιστορία της ανθρωπότητας υφασμένη μέσα από τη μνήμη, με εικόνες υπερρεαλιστικές, με τρόπους αφήγησης συναρπαστικούς: ξεκινάει από τον Νώε, σωστά; Και πώς υφαίνεται η ιστορία των ανθρώπων; Με ποια συστατικά; Μα με την τέχνη φυσικά, με την ποίηση, με το φιλί, με τη φλόγα της αγάπης, με τις συνομιλίες των εραστών, με τον έρωτα. Αλλά και με τον πόλεμο, με τη βία, με την πείνα, με την καταστροφή, με την προδοσία, με την καταπάτηση της φυσικής ευταξίας. Με τον θάνατο να έχει τον τελευταίο λόγο πάνω σε όλα τα ανθρώπινα και φθαρτά.
Να λοιπόν πώς φτάσαμε ως εδώ: από τη καταβολή του κόσμου ως την επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης και την εξαίσια ελαφρότητα των influencers. Βήμα το βήμα, σκαλί το σκαλί, με πόνο αλλά και με έρωτα. Η δισυπόστατη μοίρα της ανθρωπότητας. Ο δυισμός της ανθρώπινης ύπαρξης, που αντικρίζει με δέος τα καινούρια «θαύματα» στο κατώφλι μιας νέας εποχής:
«Βελούδο η βραδιά να κυλήσει. / Το διαμαντένιο ψέμα η σελήνη /ικετευτικά θα κρύψει./ Φωτορεαλιστική τέχνη Εσύ / Ο ενδεής Εγώ / μιας νέας εποχής / της Πέμπτης Βιομηχανικής / επανάστασης/ του Ανθρωπόκαινου.»
Όμως όλα αυτά επισφραγίζει, σαν καθησυχαστικό επιμύθιο, ο δοξαστικός επίλογος:
«Έζησα. Ποτέ πια τύχη κακή δε θα μας πάρει πίσω ό,τι μας δόθηκε».
Η ποίηση, μια γλυκιά παραμυθία.
******************
ΠΕΝΤΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ
_________
1. «Με την πλάτη γυρισμένη στην ομίχλη» (σ. 17)
Δεν ξέρω αλήθεια
σε ποιο της μνήμης μέρος
έχω αποθηκεύσει την εικόνα:
είμαστε λέει εμείς κορίτσια
έφηβα
στο γρασίδι ξαπλωμένα.
Με την πλάτη γυρισμένη
στην ομίχλη
τ’ αστέρια να ανάψουμε
προσμένουμε
να πετάξουμε στο ασημένιο φεγγάρι,
στα σύννεφα, πούλιες χρυσές.
Η σταγόνα τώρα εκείνη από αίμα
το στήθος μου λεκιάζει
τη νοσταλγία
των άγουρων μήλων
ποτίζει.
Από το μέρος τούτο πέρασε ο άνεμος
τραγουδά ο ποιητής.
_______________
2. «Ελεγεία» (σ. 32)
Μέσα σε ήχους
κενών
κλείνει της ημέρας η αυλαία
Συνωστίζονται οι νεκροί στον ουρανό
Ενθάδε η Μαρία
ο Φώτης
η Ελένη
κείται.
Βροχή καταρρακτώδης
Λιβάδια θρήνου
Το κορίτσι με τα πράσινα μάτια
η γιαγιά
ο Μιχάλης
το μωρό
ο ορειβάτης.
Μια σκιά απεγνωσμένα από-
ζητούν από τη λήθη
να προφυλαχτούν
Ένα εγχειρίδιο οδηγιών χρήσης,
στης δύσης τους μαύρους λόφους
να βολτάρουν κάπως.
______________
3. «Ωδή στο φιλί» (σσ. 28–29)
Φλογερό φιλί
Στη νεραϊδοφωλιά σου βάλε με
μαγικά της αγάπης ξόρκια να τραγουδώ
νέα φιλιά να σβήνουν τα παλιά
Με τα σαντάλια σου
αλλοπαρμένη
στα ύψη να πετάω
Το Pitfall είναι αμερικανική αστυνομική ταινία νουάρ του 1948 σε σκηνοθεσία André de Toth . Η ταινία βασίζεται στο μυθιστόρημα The Pitfall του Jay Dratler.
Ένας παντρεμένος ευυπόληπτος ασφαλιστής γοητεύεται από μια πανέμορφη ξανθιά, που περιμένει τον κακοποιό εραστή της να βγει από τη φυλακή και κάνει τα πάντα για να τον βγάλει νωρίτερα . Η ερωτική σχέση που συνάπτεται μεταξύ τους μοιραία οδηγεί τον ασφαλιστή στην εξαπάτηση της γυναίκας του , των συναδέλφων και της αστυνομίας ...
Ο Ντικ Πάουελ υποδύεται τον Τζον Φορμπς, έναν ασφαλιστή που έχει καλή δουλειά, αγαπημένη σύζυγο και ένα άνετο σπίτι στα προάστια. Με τα κριτήρια της εποχής, ζει ακριβώς αυτό που αποκαλούμε "το αμερικανικό όνειρο". Όμως, το πρόβλημα είναι ακριβώς ότι είναι πολύ "τυπικός". Νιώθει ότι η ζωή του είναι μονότονη και βαρετή, παγιδευμένος σε έναν απόλυτα προβλέψιμο τρόπο ζωής.
Ο κριτικός κινηματογράφου Dennis Schwartz έγραψε για την ταινία,
«Ο Πάουελ είναι ο αρχετυπικός μέσος Αμερικανός που ζει το Αμερικανικό Όνειρο στα προάστια, τύπος δηλαδή ανθρώπου που θεωρείται η ραχοκοκαλιά της χώρας. Αυτή
η ταινία κάνει καλή δουλειά στο να ανοίγει τρύπες σε αυτό το όνειρο,
δείχνοντας ότι κάτω από την επιφάνεια δεν είναι όλα καλά».
Ο Τζον δεν εξαπατάται παθητικά από μια "femme fatale" — ενεργά αναζητά κάτι έξω από την καθημερινότητά του, επειδή η ίδια η ζωή του είναι ένα κενό κέλυφος, δεν τον γεμίζει.η ρουτίνα, η τυποποίηση, η επανάληψη οδηγούν σε αδιέξοδο και ξαφνικές εκρήξεις".
Το ρεαλιστικό της ύφος (σε αντίθεση με τα πολυτελή σκηνικά και κοστούμια του Χόλιγουντ εκείνης της εποχής) ενισχύει περαιτέρω την πιστότητα αυτής της "κατάρρευσης".
Μετά την καταστροφή που προκάλεσε η παράνομη σχέση, ο Τζον επιστρέφει στην οικογένεια. Όμως η σύζυγος δεν τον συγχωρεί απλώς, αλλά παίρνει τον έλεγχο της σχέσης. Η οικογένεια μετακομίζει για να σώσει το όνομα, ο Τζον είναι μόνιμα "υπό επιτήρηση", και η ταινία δεν δίνει το παραδοσιακό "ζήσαν αυτοί καλά" καραμελωμένο τέλος. Ο γάμος διατηρείται, αλλά το τραύμα δε θα επουλωθεί ποτέ πλήρως
Η ταινία τελικά δεν δίνει κάποιο ηθικό δίδαγμα, αλλά αφήνει ένα βαθύ αίσθημα πικρίας: η λεγόμενη "ευτυχισμένη οικογένεια" μπορεί απλώς να είναι μια σύμβαση χωρίς αγάπη ,που διατηρείται επιφανειακά για πολλούς και διάφορους λόγους.
Στις 12 Οκτωβρίου 1944, ύστερα από σχεδόν τρεισήμισι χρόνια Κατοχής, η Αθήνα απελευθερώνεται επιτέλους από τον ζυγό των γερμανικών δυνάμεων. Πίσω της αφήνει μια περίοδο πείνας, τρομοκρατίας και καταστροφής, με τις εκτιμήσεις για την πρωτεύουσα να κάνουν λόγο για περίπου 40.000–45.000 νεκρούς από την πείνα και τουλάχιστον 1.800 εκτελεσμένους.
Αρκετές εβδομάδες πριν από την απελευθέρωση, η πόλη βρισκόταν ήδη σε αναβρασμό. Η προέλαση του Κόκκινου Στρατού στα Βαλκάνια και η κατάρρευση των γερμανικών συμμαχιών στην περιοχή καθιστούσαν επισφαλή την παραμονή των κατοχικών στρατευμάτων στην Ελλάδα. Μπροστά στον κίνδυνο αποκοπής τους, η υποχώρηση προς τον Βορρά γινόταν αναγκαία. Όσο πλησίαζε, όμως, η στρατιωτική ήττα της ναζιστικής Γερμανίας, τόσο επιτακτικότερα ετίθετο το ζήτημα της μεταπολεμικής εξουσίας. Η αποχώρηση των κατακτητών άνοιγε τον δρόμο για την απελευθέρωση, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα ποιοι θα καθόριζαν την επόμενη ημέρα.
Η Αντίσταση και η νομή της εξουσίας
Στην Ελλάδα, το ερώτημα αυτό είχε ιδιαίτερο βάρος. Το ΕΑΜ, η μαζικότερη αντιστασιακή οργάνωση, και ο ΕΛΑΣ, ο στρατιωτικός του βραχίονας, είχαν αποκτήσει ισχυρή παρουσία σε εκτεταμένες περιοχές της χώρας. Στην Ελεύθερη Ελλάδα είχε συγκροτηθεί η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, η γνωστή «κυβέρνηση του βουνού», ενώ στα αστικά κέντρα δρούσαν μαζικές οργανώσεις και παράνομα δίκτυα αντίστασης. Μέσα στην Κατοχή είχαν αναδειχθεί κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που διεκδικούσαν ουσιαστικό λόγο στη μεταπολεμική ζωή. Η επιστροφή στην προηγούμενη πολιτική τάξη πραγμάτων δεν μπορούσε να θεωρείται αυτονόητη.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου, στην οποία συμμετείχαν από τις αρχές Σεπτεμβρίου και εκπρόσωποι του ΕΑΜ, στήριζε την επιστροφή και την εδραίωσή της στη βρετανική συνδρομή. Για τη βρετανική ηγεσία, η διατήρηση της επιρροής της στην Ελλάδα αποτελούσε στρατηγική προτεραιότητα. Η άφιξη βρετανικών στρατευμάτων αμέσως μετά τη γερμανική αποχώρηση συνδεόταν, επομένως, με τον έλεγχο των πολιτικών εξελίξεων.
Οι δεσμεύσεις της Καζέρτας
Σε αυτό το πλαίσιο υπογράφηκε, στις 26 Σεπτεμβρίου 1944, η Συμφωνία της Καζέρτας, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της ελληνικής κυβέρνησης και της συμμαχικής διοίκησης, καθώς και του Στέφανου Σαράφη για τον ΕΛΑΣ και του Ναπολέοντα Ζέρβα για τον ΕΔΕΣ. Οι ανταρτικές δυνάμεις υπάγονταν στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, η οποία τις έθετε υπό τις διαταγές του Βρετανού στρατηγού Ρόναλντ Σκόμπι. Οι ηγεσίες τους δεσμεύονταν να αποτρέψουν κάθε απόπειρα κατάληψης της εξουσίας από τις μονάδες τους.
φωτογραφία: Μέλη του ΚΚΕ στην οδό Κοραή με σημαίες, πανό και χωνιά, Οκτώβριος 1944. Αρχείο ΕΡΤ/Συλλογή Π.Πουλίδη.
Για την Αθήνα προβλεπόταν ειδικά ότι καμία ενέργεια δεν θα αναλαμβανόταν χωρίς τις άμεσες διαταγές του Σκόμπι. Οι συνοδευτικές επιχειρησιακές διαταγές ανέθεταν τη διοίκηση των στρατευμάτων της Αττικής στον στρατηγό Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλο. Παράλληλα, τα Τάγματα Ασφαλείας χαρακτηρίζονταν όργανα του εχθρού και προβλεπόταν η αντιμετώπισή τους ως εχθρικών σχηματισμών, εφόσον δεν παραδίδονταν σύμφωνα με τις διαταγές της διοίκησης. Έτσι, πριν ακόμη απελευθερωθεί η πρωτεύουσα, είχε διαμορφωθεί ένα δεσμευτικό στρατιωτικό και πολιτικό πλαίσιο για την επόμενη ημέρα.
Η αποχώρηση και η μάχη της Ηλεκτρικής
Το πρωί της 12ης Οκτωβρίου, οι Γερμανοί πραγματοποιούν την τελευταία τους τελετή στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, καταθέτοντας στεφάνι, και υποστέλλουν τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη.[................................]
Ευρωπαϊκά κονδύλια ύψους δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, που προορίζονταν για να ενισχυθεί η ελληνική αλιεία, διοχετεύθηκαν σε κάθε είδους εμπορικές δραστηριότητες, που μόνο με τα ψάρια και τους ψαράδες δεν έχουν σχέση: πολυτελή τουριστικά καταλύματα με πισίνες, εταιρεία ενοικίασης ταχύπλοων, κέντρο ξένων γλωσσών, φυσικοθεραπευτήριο, κτηνιατρείο, κρεοπωλείο. Υπάρχουν επίσης κέντρο τεχνικού ελέγχου οχημάτων, ζαχαροπλαστείο, σούπερ μάρκετ, κομμωτήριο, πλυντήριο αυτοκινήτων, ακόμα και λούνα παρκ.
Όλα τα παραπάνω περιλαμβάνονται στη λίστα των επιδοτήσεων που δόθηκαν μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Αλιείας και Θάλασσας (ΕΠΑΛΘ) 2014-2020, με μεταγενέστερες τροποποιητικές αποφάσεις (2021-2026).
Πρόκειται για ένα μικρό μέρος των περιπτώσεων που αναφέρει με διευθύνσεις, ονόματα και κωδικούς το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», σε μηνυτήρια αναφορά στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO).
Τα παραδείγματα χρηματοδοτήσεων σε άσχετες δραστηριότητες αλίευσε ένα-ένα, από τις αναρτημένες δημοσιεύσεις του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και των τοπικών αναπτυξιακών εταιρειών, η νομική ομάδα του Ινστιτούτου, που ειδικεύεται στο περιβαλλοντικό δίκαιο.
Το σχετικό πρόγραμμα διαχειρίζεται το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) και εθνικούς πόρους.
Με βάση τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί και τις επίσημες πηγές που έχει στη διάθεσή της η ιστοσελίδα in.gr που αναδεικνύει το θέμα, προκύπτουν σοβαρές ενδείξεις πιθανής κατάχρησης ευρωπαϊκών κονδυλίων και εκτροπής πόρων από τον προβλεπόμενο σκοπό τους.
Ζητείται διερεύνηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
Καθώς το πλήρες περιεχόμενο της μηνυτήριας αναφοράς προς την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν είναι κοινοποιήσιμο, το «Αρχιπέλαγος» μας παρουσίασε μια σύνοψη, η οποία συνοδεύεται από επιλεγμένο κατάλογο 34 έργων σε όλη τη χώρα, από την Κρήτη ως τον Έβρο[......................]
Στο Αρχείο μου, έχω ανάκατες περίπου δύο χιλιάδες φωτογραφίες. Αλλες τόσες έχω και στη Βιβλιοθήκη μου, στο Αμύνταιο. Είναι η Ελλάδα, οριζοντίως και καθέτως, τρεις ήπειροι και δύο ωκεανοί, και εκατοντάδες πρόσωπα που μάγεψαν την Ιστορία και την πήραν με το μέρος τους.
Το Αρχείο μου είναι ένα παλίμψηστο, όπου μέσα κυκλοφορούν χιλιάδες άνθρωποι, φυσούν θυελλώδεις άνεμοι, υπάρχουν θάλασσες, νησιά, νησίδες, μάρμαρα και αγάλματα. Ερωτιδείς και ρόδα. Πικροδάφνες και τσουκνίδες. Μαβιές, μαύρες και κρεολές γυναίκες. Η δίψα του ζην επικινδύνως. Αποφάσισα, λοιπόν, μερικές από αυτές τις έρημες νησίδες να τις παρουσιάζω στην «Εφημερίδα των Συντακτών» κάθε μήνα. Στο σημερινό φύλλο, οι τέσσερις ιστορίες είναι: η τελευταία φωτογραφία του Κώστα Βάρναλη, στο Παγκράτι. Οι δύο Μεγάλοι μας Ποιητές, Γιάννης Ρίτσος και Οδυσσέας Ελύτης, σε μια ιστορική πόζα. Η πολύκροτη ιστορία των γυμνών φωτογραφιών της Ζωής Λάσκαρη στη Μύκονο και στη Δήλο και, τέλος, η γαλαζοαίματη φωτογραφία, όπου ο τέως βασιλεύς, τότε διάδοχος Κωνσταντίνος Γκλύξμπουργκ, υποκλίνεται στη «βασίλισσα» του ελληνικού κινηματογράφου, Αλίκη Βουγιουκλάκη
ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ
Ισως αυτή είναι η τελευταία φωτογραφία του Κώστα Βάρναλη. Στο σπίτι του, στο Παγκράτι, και πίσω του διακρίνεται ελαφρώς η γυναίκα του, Δώρα Μοάτσου.
Είναι ολοφάνερο πως ο μεγάλος ποιητής προσπαθεί να μου υποδηλώσει τα χάλια του. Δεν χρειαζόταν. Τον είχα συναντήσει για πολλές ώρες πριν στη Γενική Κλινική Αθηνών. Εκεί είχα φρικάρει. Δεν ήταν κανένας δίπλα του, εκτός από τη Νανά Καλλιανέση, την εκδότρια του «Κέδρου», όπου έβγαζε τα βιβλία του.
Από τον ίδιο πληροφορήθηκα πως δεν είχε περάσει να τον δει ούτε ένας από τον χώρο των Γραμμάτων, πλην του «Μαραμπού». Ο Νίκος Καββαδίας πήγε ένα πρωινό και πήρε τον Δάσκαλο περίπατο στη χειμωνιάτικη λιακάδα. Τον πήγε μέχρι το καφενεδάκι της «Δεξαμενής», εκεί που ήθελε να πάει ο Βάρναλης, γιατί είχε αναμνήσεις από τα χρόνια που μαζεύονταν με τον Παπαδιαμάντη και τον Μαλακάση.
Το δωμάτιο 602 της Γενικής Κλινικής το είχε δώσει από φιλευσπλαχνία η ιδιοκτήτρια, αναγνωρίζοντας τη δόξα αυτού που δίκαια τον αποκάλεσαν «Διδάσκαλο του Γένους».
Στο κρεβάτι του ο Βάρναλης έμοιαζε τοσοδούλης. Με ένα κορμί λεπτό, έτοιμο θαρρείς να πετάξει. Στο κομοδίνο του, μια ξένη ανθολογία που προσπαθούσε να τη μεταφράσει, αν και ήταν πληγωμένος από την εγχείρηση καταρράκτη που είχε κάνει. Διαφορετικά τα φανταζόμουν τα στερνά των μεγάλων ποιητών.
Ο Βάρναλης, μετά τον θάνατο του Παλαμά και του Σικελιανού, ήταν η γνησιότερη ποιητική φωνή που διέθετε η Ελλάδα. Ο στοχασμός και ο λυρισμός στα ποιήματά του είναι δοσμένος με το πενταπόσταγμα του λαϊκού μας λόγου. Ενας πλάτανος στα Ελληνικά Γράμματα, με κλώνους απλωμένους πέρα από την πατρίδα μας και με καρπούς πλούσιους. Ο Λεκατσάς τον χαρακτήρισε «εθνικό ποιητή» με την κύρια σημασία του όρου.
Ο Βάρναλης ήταν και μεγάλος χωρατατζής. Και καθώς μου έλεγε η Ελλη Αλεξίου, η «γιαγιά» των Ελληνικών Γραμμάτων, παιδικός της έρωτας. «Αλλά μεγάλος γυναικάς, βρε παιδί μου»!
Οταν του πήρα τη συνέντευξη, στα 90 του «παππού», ο Βάρναλης περίμενε να δει αν θ’ ανεβεί στην Επίδαυρο η μετάφραση που έκανε ο ίδιος για τον «Ιππόλυτο». Τον ρώτησαν αν θα πάει το καλοκαίρι στην Επίδαυρο. «Τι μου λες; Να πάω να δω τον Αη Γιάννη τον Πρόδρομο; Πού είναι; Υπάρχει;»
Εκείνη τη συνέντευξη τη θυμάμαι σαν τώρα. Είχε τελειώσει κάπως σκαμπρόζικα:
– Παππού, τι αγάπησες πολύ εκτός από το γράψιμο;
Δεν γράφεται.
– Μα, λένε ότι είστε γυναικάς. Ποια γυναίκα ξεχωρίσατε;
Του αλλουνού!
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ – ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ
Ο Οδυσσέας Ελύτης δεξιά και ο Γιάννης Ρίτσος απέναντι, φωτογραφημένοι από τον Τάκη Πανανίδη, στο δημαρχείο της Αθήνας. Εντυπωσιάζει η ομοιότητα και το ύφος της στάσης τους
Μια σπάνια, σπανιότατη φωτογραφία. Ο Οδυσσέας Ελύτης δεξιά και ο Γιάννης Ρίτσος απέναντι, φωτογραφημένοι από τον Τάκη Πανανίδη, στο δημαρχείο της Αθήνας. Ενα Νόμπελ και δίπλα του ένα Λένιν. Αυτή ήταν η Ελλάδα τότε.
Απ’ ό,τι ξέρω, υπήρχε μεταξύ τους μια αλληλοεκτίμηση. Είναι ζήτημα βέβαια αν υπάρχουν δυο-τρία γράμματα. Ο Ρίτσος, όμως, μου έλεγε ότι μιλούσαν συχνά στο τηλέφωνο.
Στη φωτογραφία αυτή εντυπωσιάζει η ομοιότητα και το ύφος της στάσης τους. Ο Ελύτης, με το χέρι του ακουμπημένο στο τραπέζι, κρατάει ένα τσιγάρο. Ο Ρίτσος απέναντι κρατάει, με τον ίδιον ακριβώς τρόπο, μια μικρή πίπα. Τα πόδια τους είναι σταυρωμένα. Αγέλαστοι και οι δυο, θα μπορούσα να πω αγέρωχοι. Με τα μάτια τους να κοιτάνε ψηλά, θέλοντας να πιάσουν κάτι μεταφυσικό.
Ο Ρίτσος παρέλαβε ο ίδιος το Βραβείο Λένιν, στα 60χρονα από την Οκτωβριανή Επανάσταση. Εγινε μεγάλη και ειδική τελετή στο Κρεμλίνο, στην οποία παραβρέθηκε, τιμώντας τον Ρίτσο, και ο Λουί Αραγκόν.
Για το βραβείο, ο Ρίτσος μου είχε πει: «Ετοιμαζόμουν να φύγω για τον Κάλαμο, όταν μου τηλεφώνησαν από τη Σοβιετική Πρεσβεία, λέγοντάς μου πως ο πρεσβευτής θέλει να με δει αμέσως. Ο πρεσβευτής, όμως, μου ανήγγειλε την απόφαση της Επιτροπής των Βραβείων Λένιν… Μόλις άκουσα το όνομα “Λένιν” συγκινήθηκα τόσο πολύ που άρχισα να τρέμω. Δεν το συνηθίζω. Απάντησα στον πρεσβευτή πως δεν έβρισκα λέξεις να πω, γιατί θεωρούσα τον Λένιν –και είναι για μένα– η μεγαλύτερη μορφή του αιώνα μας. Για μένα ο Λένιν δεν είναι μόνο ο μεγάλος θεωρητικός, ο φιλόσοφος, ο ιστορικός, ο κοινωνιολόγος, αλλά ο πρώτος που τόνισε την Επανάσταση, για να φτάσει στα μεγαλύτερα Ιδανικά της Ανθρωπότητας.
Θεωρώ πολύ μεγάλη την τιμή που μου κάνετε και δεν θα την αποδεχόμουν αν δεν ήξερα πως στο πρόσωπό μου και στο έργο μου δεν βραβεύεται παρά ό,τι μπόρεσα να εκφράσω από τον διαρκώς βασανιζόμενο και αγωνιζόμενο ελληνικό λαό».
Είχα την τύχη να συναντήσω κι εγώ τον Αραγκόν, γιατί ο Ρίτσος με προσκάλεσε όταν ήρθε ο μεγάλος Γάλλος ποιητής και ζήτησε να πάνε μαζί στη Μόσχα. Μάλιστα, ο Ρίτσος παραχώρησε σε μένα την καταπληκτική επιστολή, με την οποία ο Αραγκόν τον παρακαλούσε, τον Μάρτιο του 1977, να πάνε μαζί στη Μόσχα.
Η επιστολή αναφέρει κάπου: «Αγαπητέ Γιάννη, σας θεωρώ τον μεγαλύτερο ποιητή του αιώνα μας και καθώς σας διαβάζω αδιάκοπα νιώθω το βίαιο τράνταγμα της μεγαλοφυΐας μέσα μου».
Για τον Ελύτη έχω να πω λίγα περισσότερα, καθώς βρέθηκα στην απονομή του Βραβείου Νόμπελ στον ποιητή μας. Βρέθηκα στη Στοκχόλμη, μαζί με την Ελένη Βλάχου. Κανένας άλλος δεν είχε έρθει από την Ελλάδα.
Η Σουηδική Ακαδημία είδε τον Ελύτη σαν έναν σύγχρονο «Οδυσσέα του Πνεύματος», με γνωρίσματα τη δίψα για την ελευθερία και την ακόρεστη περιέργεια για κάθε είδους περιπέτεια που μπορεί να προσφέρει με διαφάνεια ο βαθύπλουτος κόσμος των ελληνικών νησιών και της θάλασσας.
Ο Λαρς Γίλενστεν, γραμματέας της Σουηδικής Ακαδημίας, ο παντοδύναμος «νάνος», μου ανέλυσε τι σημαίνει γι’ αυτόν το όνομα Ελύτης: «Το όνομα είναι μια σύνθεση με φόντο πολλές έννοιες, προσφιλείς στον ποιητή. Είναι κατά κάποιον τρόπο ένα είδος της προγραμματικής του δήλωσης. Τα συνθετικά του θυμίζουν τις λέξεις Ελπίδα, Ελευθερία και τη μυθική γυναίκα, που είναι η προσωποποίηση της ομορφιάς, του ερωτικού αισθησιασμού, αλλά και της μοναδικής δύναμης, την Ελένη».
Κάποτε, είχα ρωτήσει τον Οδυσσέα Ελύτη τι σήμαινε γι’ αυτόν η παραμονή του στο Παρίσι: «Οσο κι αν φανεί παράξενο, η παραμονή μου στην Ευρώπη για μια τετραετία περίπου με έφερε πιο κοντά στο δράμα του τόπου μας. Εκεί, το άδικο απειλούσε πιο ανάγλυφα κάθε στιγμή στα μάτια μου. Το άδικο που κατάτρεχε την Ελλάδα και το άδικο που κατάτρεχε τον ποιητή. Σιγά-σιγά ταυτίστηκαν μέσα μου η εντιμότητα, η αφοσίωση, η θυσία χωρίς ανταμοιβή. Μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά το έβλεπα καθαρά. Η μοίρα της Ελλάδας μέσα στη μοίρα των άλλων εθνών ήταν ό,τι ακριβώς η μοίρα του ποιητή μέσα στη μοίρα των άλλων ανθρώπων. Των ανθρώπων του χρήματος και της εξουσίας. Ετσι γεννήθηκε το Αξιον Εστί, που μερικοί στην αρχή παρασύρθηκαν από τον τίτλο και το πέρασαν για θρησκευτικό ποίημα. Οπως και να ’ναι, πάνω που ετοιμαζόμουν, το 1967, να εκδώσω τα “Ανοιχτά Χαρτιά” μας ήρθε η 21η Απριλίου. Κλείστηκα και σώπασα, όπως όλοι μας. Στο τέλος τα παράτησα όλα. Και, για δεύτερη φορά, πήγα να εγκατασταθώ στη Γαλλία. Εχει σημασία για τον τρόπο που λειτουργούσα, το γεγονός ότι εκεί με απασχολούσε και πάλι η Ελλάδα, περισσότερο απ’ ό,τι όταν ήμουν στην Ελλάδα. Στη θέση του Θεού είχα βάλει τη συνείδηση».
ΖΩΗ ΛΑΣΚΑΡΗ
Η φωτογράφιση της Λάσκαρη έγινε στη Μύκονο και στη Δήλο από τον σπουδαίο Ντίνο Διαμαντόπουλο για το περιοδικό Playboy
Μια φωτογραφία, που δείχνει την ημίγυμνη Ζωή Λάσκαρη ιππαστί πάνω σε ένα από τα πέτρινα λιοντάρια της Δήλου. Η φωτογράφηση αυτή έγινε στη Μύκονο και στη Δήλο από τον σπουδαίο Ντίνο Διαμαντόπουλο για το περιοδικό Playboy. Ηταν μεγάλη πρόκληση για μένα το ότι μου ζήτησαν να γράψω το κείμενο και τις λεζάντες στις υπέροχες αυτές φωτογραφίες.
Οι λεζάντες ήταν εύκολες για μένα. Ηταν στίχοι του Οδυσσέα Ελύτη, του «Ηλιοπότη», καθώς απεικόνιζαν την άχραντη ομορφιά του Αιγαίου. Τολμηρές φωτογραφίες, αλλά με όση πρόκληση χρειαζόταν ώστε να μη φτάνουν στο χυδαίο.
Το κείμενο που έγραψα ήταν όντως προκλητικό, γιατί έπρεπε να αρθώ στο ύψος των περιστάσεων. Γυμνή η Ζωή Λάσκαρη; Μα τον Θεό, έπρεπε να γράψω ένα κείμενο πιο προκλητικό από τις γυμνές της φωτογραφίες. Παραθέτω ένα απόσπασμα: «Ζωή, γυμνή στις σελίδες του Playboy. Αξιον Εστί το Σώμα σου. Σώμα εθνική οδός. Γεμάτο driving για κοιμισμένες νταλίκες, λεωφορεία-πόθους και τα παιδιά με Alfa Romeo, Porsche, Honda, Kawasaki. Τώρα υπερυψούσαι στους τοίχους της Αθήνας, εκτεθειμένο γυμνό. Τι διαδρομή! Γεννήθηκες στην Πρωτεύουσα των Προσφύγων (Θεσσαλονίκη), από τις αμφίβολες λαγνουργίες γονιών που δεν χόρτασαν τον έρωτα. Απογειώθηκαν νωρίς και χάθηκαν κι οι δυο, στα πρώτα σου επτά χρόνια. Μολονότι ζεις “Χωρίς Ταυτότητα”, είσαι το αντιπροσωπευτικό σώμα της σπαργώσης Γενιάς του ’60. Σώμα που υπηρέτησες με “Ίλιγγο”, όλες τις κλάσεις, σε πόλεμο και ειρήνη. Σώμα, θυμήσου ότι τίποτα πια δεν υπάρχει, κανένα απόσταγμα κατά “τες συνταγές αρχαίων Ελληνοσύρων Μάγων, για να σε φέρει στα 23 σου χρόνια ξανά”. Φύγε λοιπόν μπροστά, γυρεύοντας την ψυχή σου. Το πάμφωτο καλοκαίρι. Το λύχνο του άστρου σου. Φύγε με γεμάτες τις “κανονιοφόρους του έρωτα”. Σβήσε τη δίψα των αναγνωστών του Playboy. Ξεδιπλώσου ξανθό στις σελίδες του, για να σκεπάσεις με τα ηδονικά σου μέλη την ανέραστη Ελλάδα, τη λύπη μας, τον χαλασμό του κόσμου, για να αποκριθεί, έστω σιγά, στα αναπάντητα “γιατί” της ζωής μας. Από μένα, Νυν και Αεί. Αξιον Εστί το σώμα και η ψυχούλα σου Ζωίτσα».
ΑΛΙΚΗ ΒΟΥΓΙΟΥΚΛΑΚΗ
Η Αλίκη ήταν αληθινή βασίλισσα στη συνείδηση μερικών εκατομμυρίων Ελλήνων
«Μια φωτογραφία ισούται με χίλιες λέξεις» λέει ένας άγραφος δημοσιογραφικός κανόνας. Η Αλίκη Βουγιουκλάκη είχε βάλει τότε πλώρη για τ’ αστέρια και ο πρίγκιπας Κωνσταντίνος, διάδοχος του τότε υπάρχοντος θρόνου, συναντώνται σε μια πρεμιέρα.
Ω! της εκπλήξεως, η Αλίκη δεν σηκώνεται να τον χαιρετίσει. Με γλυκύτατο χαμόγελο και τσαχπινιά τον υποχρεώνει να σκύψει αυτός. Εκείνη την εποχή, η Αλίκη μου είχε παραχωρήσει δύο μεγάλες συνεντεύξεις, για τα «Επίκαιρα» και τον «Ταχυδρόμο». Στη μία ποδοπατούσε τον χάρτινο θρόνο της. Στην άλλη, απάντησε στην εξής ερώτησή μου: Κυρία Βουγιουκλάκη, θα ήθελα να σας ρωτήσω κάτι πολύ λεπτό. Πριν κάμποσα χρόνια, στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, είχε ψιθυριστεί επίμονα η φήμη ενός ειδυλλίου σας με τον βασιλέα Κωνσταντίνο. Μάλιστα, ένα ξένο περιοδικό έγραφε πως η βασίλισσα Φρειδερίκη, για να γλιτώσει τον τότε διάδοχο από τη γοητεία σας, τον έστειλε για εκπαίδευση στα σύνορα… Ομολογώ ότι το θέμα είναι άκρως απόρρητο. Θα ήθελα, όμως, να το σχολιάσετε.
«Με τον βασιλέα Κωνσταντίνο υπάρχει μια απλή φιλία. Ξεκίνησε πριν πολλά χρόνια και είναι αλήθεια πως, στο εξωτερικό κυρίως, έγραψαν ότι υπήρχε ειδύλλιο ανάμεσά μας. Φαντάζομαι ότι ο βασιλιάς θαύμαζε την καλλιτέχνιδα και όχι την Αλίκη Βουγιουκλάκη. Στο τελευταίο μου ταξίδι στην Ιταλία, είχα τη μεγάλη έκπληξη να ακούσω τη φωνή του στο τηλέφωνο. Με ρώτησε, με το συνηθισμένο του ενδιαφέρον, για την εξέλιξή μου και ευχήθηκε σ’ εμένα και τον Δημήτρη με αληθινή θέρμη».
Μόνο που εκείνο το διάστημα, η σχέση με τον Δημήτρη είχε κλονιστεί και οδηγείτο σε διαζύγιο. Επίσης, εκείνο το διάστημα οργίαζαν οι φήμες ότι η Finos Film ή κάποιος άλλος είχαν φτιάξει ένα μικρό δρομίσκο ασφαλτοστρωμένο, από το Τατόι μέχρι το πλατό όπου γύριζε ταινία η Αλίκη! Δεν το αποκλείω.
Η Αλίκη ήταν αληθινή βασίλισσα στη συνείδηση μερικών εκατομμυρίων Ελλήνων. Είχε δώσει πάνω από χίλιες συνεντεύξεις, που δημοσιεύτηκαν σε 500 και πλέον εξώφυλλα! Και πάνω από 10 χιλιάδες φωτογραφίες, που μέσα στις σελίδες έδειχναν τις περίπου 50 ταινίες που γύρισε σε 20 χρόνια. Ταινίες που είδαν πάνω από 12 εκατομμύρια Ελληνες!
Κι όμως, αυτό το πρόσωπο είχε μια σπαρακτική μοναξιά.
«Ο κινηματογράφος δεν μου άρεσε καθόλου στην αρχή. Οταν είδα τον εαυτό μου στο “Ποντικάκι” πάτησα τα κλάματα. Δεν είχα δει ποτέ μου τόσο άσχημη κοπέλα. Η σχέση μου με τον κινηματογράφο έγινε σχέση εραστή και ερωμένης. Αυτός όλο ζητούσε κι εγώ όλο έδινα. Με τον Φίνο, που είναι για μένα ένα πατρικό σύμβολο, άρχισα αυτόν τον χορό το 1957. Ο χορός κρατάει 15 χρόνια.
Σήμερα παίρνω υπνωτικά για να κοιμηθώ τα βράδια και με τα χέρια μου προσπαθώ, παίζοντας την τυφλόμυγα, να γνωρίσω τους ανθρώπους τριγύρω μου χωρίς να τους βλέπω. Η μάχη για τα πρωτεία είναι τρομακτική. Οταν κρατάς τα ηνία στο χέρι, τότε μεθάς κι εσύ από τον καλπασμό. Θέλεις να ’σαι μόνο πρώτη».
Με τον τέως βασιλιά Κωνσταντίνο συναντήθηκα όλως τυχαίως, όταν είχε φύγει από την Ελλάδα, στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Του ζήτησα μια συνέντευξη και πράγματι, για 20 λεπτά περίπου, μου μίλησε, αλλά όσα μου είπε ενίσχυσαν την εικόνα της τεράστιας ευθύνης που είχε απέναντι στους πραξικοπηματίες. Εγραψα ένα σκληρότατο κείμενο. Αυτά γύρω στο 1970.
Ο παλιός καλός αγγλικός κινηματογράφος , που δε σε προδίδει ποτέ. Με τις στιβαρές σκηνοθεσίες και τις αξιόπιστες ερμηνείες του . Η ασπρόμαυρη ταινία που αναρτούμε βασίζεται σε καλογραμμένο βρετανικό μυθιστόρημα νουάρ και έχει δομή θεατρικού έργου.
Σεναριογράφος: Alec Coppel (βασισμένο στο μυθιστόρημα A Man About a Dog που έγραψε ο ίδιος) Πρωταγωνιστές: Robert Newton, Phil Brown, Sally Gray, Naunton Wayne Μουσική: Nino Rota (άσημος τότε ο σπουδαίος συνθέτης της μουσικής του «Νονού» και τόσων άλλων επιτυχιών) Διάρκεια: 96 λεπτά Είδος : Ψυχολογικό θρίλερ / Φιλμ νουάρ εγκλήματος
Ο Clive Riordan, που δουλεύει ως ψυχίατρος στο Λονδίνο, ανακαλύπτει ότι η σύζυγός του Storm έχει σχέση με τον Αμερικανό Bill Kronin και, αφού ανεχθεί επανειλημμένα την απιστία της, αποφασίζει να πάρει εκδίκηση.
Το σχέδιό του είναι εξαιρετικά ψυχρό: απάγει τον Bill με όπλο και τον κρατά αιχμάλωτο για αρκετούς μήνες σε ένα κρυφό δωμάτιο. Καθημερινά ο Clive μεταφέρει κρυφά οξύ από το νοσοκομείο, σχεδιάζοντας να διαλύσει το πτώμα του Bill σε οξύ και να διαπράξει τον «τέλειο φόνο». Όταν η αστυνομία αρχίζει να ερευνά την εξαφάνιση του Bill, ο επιθεωρητής Finsbury της Σκότλαντ Γιαρντ εμφανίζεται στο ιατρείο του Clive, και μεταξύ των τριών αρχίζει ένας αγώνας εξυπνάδας.
Η ταινία βασίζεται στο μυθιστόρημα A Man About a Dog του Alec Coppel, ο οποίος επιμελήθηκε και το σενάριο. Ο σκηνοθέτης Edward Dmytryk βρισκόταν τότε στην Αγγλία λόγω της «μαύρης λίστας» του Μακαρθισμού, και αυτή η ταινία γυρίστηκε γρήγορα σε μόλις 30 ημέρες με χαμηλό προϋπολογισμό. Λόγω της τότε υπόθεσης του «δολοφόνου με το οξύ» John Haigh στην πραγματική ζωή, η κυκλοφορία της ταινίας καθυστέρησε. Η ταινία επιλέχθηκε επίσης για το Φεστιβάλ Καννών του 1949.
Η ταινία θεωρείται γενικά ένα κομψά αφηγημένο ψυχολογικό θρίλερ, με τις ερμηνείες να επαινούνται ιδιαίτερα (ειδικά του Robert Newton), και η σκηνοθεσία του Dmytryk να χαρακτηρίζεται «χιτσκοκικής» ποιότητας, δημιουργώντας ένταση μέσα από την ψυχολογική πίεση παρά μέσα από αιματηρές σκηνές.
Από την πορφυρή ενδυμασία του αυτοκράτορα Τιβερίου έως τα αρώματα και τα εντυπωσιακά υποδήματα, η έκθεση αναδεικνύει πώς η εμφάνιση, τα χρώμ...
Από την πορφυρή ενδυμασία του αυτοκράτορα Τιβερίου έως τα αρώματα και τα εντυπωσιακά υποδήματα, η έκθεση αναδεικνύει πώς η εμφάνιση, τα χρώματα και τα ενδύματα λειτουργούσαν ως μέσα προβολής της κοινωνικής θέσης, της ταυτότητας και της πολιτικής εξουσίας στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Η Ny Carlsberg Glyptotek (Νέα Γλυπτοθήκη Carlsberg) στην Κοπεγχάγη, η οποία άνοιξε τις πύλες της το 1897, εξακολουθεί να αντανακλά τα μεγαλοπρεπή γούστα του ιδρυτή της, του ζυθοποιού και συλλέκτη Carl Jacobsen. Το πάθος του για την κλασική αρχαιότητα, κατά την περίοδο της Μπελ Επόκ (Belle Époque), θα μπορούσε να είχε οδηγήσει στη συγκέντρωση κάθε είδους αρχαιοτήτων, από θραύσματα κεραμικής έως αντικείμενα από ρωμαϊκό γυαλί. Ωστόσο, ο Jacobsen προτιμούσε τα «μεγάλα και εντυπωσιακά», όπως επισημαίνει η επιμελήτρια του μουσείου Cecilie Brøns, αναφερόμενη στα χαρακτηριστικά μνημειακά γλυπτά και πορτρέτα της συλλογής.
Αξιοποιώντας αυτή την κληρονομιά, η Γλυπτοθήκη παρουσιάζει την έκθεση The Power of Fashion in the Roman Empire («Η δύναμη της μόδας στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία»), τη μεγαλύτερη περιοδική έκθεση αφιερωμένη στην αρχαιότητα στην ιστορία του μουσείου. Η έκθεση, η οποία εκτείνεται σε περισσότερα από 1.000 τετραγωνικά μέτρα, εγκαινιάστηκε την 1η Οκτωβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 29 Μαρτίου 2027. Περιλαμβάνει 171 αντικείμενα, συνδυάζοντας γλυπτά από τις συλλογές του μουσείου με σπάνια δάνεια από άλλα ιδρύματα.
Κεντρικό θέμα της είναι ο τρόπος με τον οποίο οι κάτοικοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας χρησιμοποιούσαν τα ενδύματα, τα κοσμήματα, τα χρώματα, τα υποδήματα και την κόμμωση για να εκφράσουν την κοινωνική τους θέση, την ταυτότητα και την εξουσία τους.
Η ενδυμασία των αυτοκρατόρων και η πολιτική εξουσία
Η έκθεση προσφέρει μια νέα προσέγγιση σε εμβληματικά έργα της συλλογής της Γλυπτοθήκης, όπως το άγαλμα του αυτοκράτορα Τιβερίου και το γλυπτό του απελεύθερου Fundilius Doctus. Και τα δύο χρονολογούνται στα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ. και αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η ενδυμασία συνέβαλλε στη διαμόρφωση της δημόσιας εικόνας ενός προσώπου.
Ο Τιβέριος απεικονίζεται με περίτεχνα πτυχωμένο μανδύα, ενώ ο Fundilius Doctus φορά μια επιμελημένη τήβεννο. Οι λεπτομέρειες αυτές δεν αποτελούσαν απλώς διακοσμητικά στοιχεία. Η απόδοση της πτύχωσης, η επιλογή των χρωμάτων και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιαζόταν το ένδυμα μπορούσαν να υποδηλώνουν την κοινωνική θέση και τον ρόλο του εικονιζόμενου.
Η σημασία της ενδυμασίας ως μέσου πολιτικής προβολής γίνεται ακόμη πιο σαφής μέσα από το άγαλμα του αυτοκράτορα Τραϊανού, ο οποίος παρουσιάζεται ως στρατιωτικός διοικητής. Η μορφή φορά πτυχωτό χιτώνα, δερμάτινο θώρακα, περίτεχνο μεταλλικό θώρακα και paludamentum, τον μεγάλο μανδύα που συνδεόταν με τους Ρωμαίους στρατιωτικούς διοικητές και αξιωματούχους.
Ψηφιακή αναπαράσταση της αρχικής εμφάνισης του αγάλματος του αυτοκράτορα Τιβερίου, όταν διατηρούσε ακόμη τον ζωγραφικό του διάκοσμο. [Credit:Νέα Γλυπτοθήκη Carlsberg]
Είναι αμφίβολο αν ο ίδιος ο Τραϊανός φορούσε όλα αυτά τα ενδύματα με τον συγκεκριμένο τρόπο κατά τη διάρκεια μιας πραγματικής μάχης ή αν ένας στρατιωτικός διοικητής θα εμφανιζόταν στην πράξη ακριβώς έτσι. Για την ερμηνεία του γλυπτού, ωστόσο, μεγαλύτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο ο αυτοκράτορας επιλεγόταν να παρουσιαστεί στους υπηκόους του.
Όπως υπογραμμίζει η Brøns, η μόδα στην αρχαία Ρώμη δεν αφορούσε αποκλειστικά την προσωπική εμφάνιση. Αποτελούσε και ένα μέσο προβολής της κρατικής εξουσίας, μέσω του οποίου η ενδυμασία και η εικονογραφία συνέβαλλαν στη διαμόρφωση της εικόνας του ηγεμόνα.
Η χαμένη πολυχρωμία των αρχαίων γλυπτών
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της έκθεσης αφορά τα αρχικά χρώματα των ρωμαϊκών γλυπτών. Η έρευνα για την πολυχρωμία της αρχαίας γλυπτικής αποτελεί βασικό πεδίο δραστηριότητας της Γλυπτοθήκης, η οποία αξιοποιεί τα αποτελέσματά της για να αναδείξει μια λιγότερο γνωστή πλευρά της αρχαίας τέχνης.[..................................................]
ΦΙΛΟΔΗΜΟΣ
Gerontakos
Της Χαράς Νικολακοπούλου*
Όταν η αστυνομία αρχίζει να ερευνά την εξαφάνιση του Bill, ο επιθεωρητής Finsbury της Σκότλαντ Γιαρντ εμφανίζεται στο ιατρείο του Clive, και μεταξύ των τριών αρχίζει ένας αγώνας εξυπνάδας.
![Ψηφιακή αναπαράσταση της αρχικής εμφάνισης του αγάλματος του αυτοκράτορα Τιβερίου, όταν διατηρούσε ακόμη τον ζωγραφικό του διάκοσμο. [Credit:Νέα Γλυπτοθήκη Carlsberg]](https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjDUClrFrsPUHtS9rZnoKbQhXdo1-1edmBUJjI9elIKfGjwS7zWkFCBjHZTXVPEDThjSysPMxeINrI4V61SOtGHZxi0rdHJ0vBI4qEt7bIF03xtTwroif60apOk0ZtQdvNGkDwACSQVCmciDbFqqTRinip87fAdgLWgGQyXqyujevvrBZmeVFrg7O-Ob3U/s11346/the-power-of-fashion-tiberius-glyptoteket.jpg "Ψηφιακή αναπαράσταση της αρχικής εμφάνισης του αγάλματος του αυτοκράτορα Τιβερίου, όταν διατηρούσε ακόμη τον ζωγραφικό του διάκοσμο. [Credit:Νέα Γλυπτοθήκη Carlsberg]")
