Ούντι Αλόνι: Γυρνάω την πλάτη μου στον Σιωνιστή Εβραίο
Μια κινηματογραφική περφόρμανς του «ριζοσπάστη Εβραίου» Ούντι Αλόνι στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας, με τίτλο «A Radical Jew: A Self-Portrait of a Remnant», αλλά και η προβολή δυο ταινιών του στη Λαΐδα, πάντα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών (27 και 29 Ιουνίου), έγινε αφορμή για μια πανστρατιά συμμετοχής καλλιτεχνών και ακτιβιστών, ξένων και ελλήνων. Από τον διάσημο Γερμανό ηθοποιό Σεμπάστιαν Κοχ, μέχρι τον Παλαιστίνιο χιπ χόπερ Τάμερ Ναφάρ, τον διασώστη Ιάσονα Αποστολόπουλο, την τραγουδοποιό Φωτεινή Λαμπρίδη και τον «τελευταίο Εβραίο της Αθήνας» Σάββα Μιχαήλ. Ενώ Ελληνες καλλιτέχνες έβαλαν κι ένα χέρι στη δημιουργία της περφόρμανς: ο Γιάννης Σακαρίδης στο βίντεο και το μοντάζ, ο Δημήτρης Κασιμάτης στον σχεδιασμό των φωτισμών.
Ιδιαίτερη περίπτωση προοδευτικού Εβραίου (ζεί αυτοεξόριστος μεταξύ Νέας Υόρκης και Βερολίνου), ο Ούντι Αλόνι (κινηματογραφιστής, εικαστικός και συγγραφέας), είναι με πάθος στο πλευρό των Παλαιστινίων. Eξηγεί τα πάντα για την αθηναϊκή παρουσία του και την πολιτική του στάση, στη συνέντευξη που μας έδωσε.
Επειδή, όμως, οι καιροί είναι πολύ δύσκολοι για τους Εβραίους, καλλιτέχνες και μη, ακόμα και τους σούπερ ριζοσπάστες. Επειδή είναι πολύ πρόσφατη η περιπέτεια του κορυφαίου Ισραηλινού σκηνοθέτη Ναντάβ Λαπίντ («Συνώνυμα», «Το Γόνατο της Αχεντ», «Η Νηπιαγωγός») στη Γαλλία, όπου ένα άγριο μποϊκοτάζ της νέας του ταινίας «Yes» και του ίδιου βρίσκεται σε εξέλιξη, με πρόσχημα την εν μέρει χρηματοδότησή της από ισραηλινές επιδοτήσεις, αλλά και το ίδιο το θέμα της, που δεν αποφεύγει το τραύμα των συμπατριωτών του μετά την εισβολή της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου 2023, αναγκαστικά έπρεπε να μιλήσουμε και γι’ αυτό με τον Ούντι Αλόνι.
Διότι και ο Λαπίντ κάνει σκληρή κριτική στον εθνικισμό, την ηθική κατρακύλα του Νετανιάχου και την καταστροφή της Γάζα. Και ο Λαπίντ είναι αυτοεξόριστος στο Παρίσι. Γιατί, όμως, ο Ούντι Αλόνι είναι πανηγυρικά καλοδεχούμενος στην Αθήνα και ο Ναντάβ Λαπίντ κυνηγημένος στη Γαλλία και το «Yes» αποκλεισμένο από διανομή και αίθουσες;
Γιατί νιώσατε την ανάγκη να τονίσετε τον προσδιορισμό «ριζοσπάστης» δίπλα στη λέξη «Εβραίος»; Για να ξεχωρίσετε από ποιούς Εβραίους; Για να θυμήσετε ποιούς Εβραίους;
Λατρεύω το νόημα που δημιουργεί ο ελληνικός τίτλος, «Ενας Ριζοσπάστης Εβραίος». Η λέξη «Εβραίος» ανακαλεί τη λέξη Ivri - «Hebrew» στα αγγλικά - περισσότερο από τη λέξη «Jew», πηγαίνοντάς μας, δηλαδή, προς την εβραϊκή γλώσσα παρά προς τη θρησκευτική ταυτότητα. Και Ivri δεν είναι μόνο η γλώσσα - είναι o άνθρωπος, που έρχεται από πέρα, αυτός που διασχίζει ποτάμια, αυτός που είναι μέσα μας και ταυτόχρονα έξω από μας.
Οσο για τη λέξη «Ριζοσπάστης», που βγαίνει από τη «ρίζα» και το «σπάω», φέρει έναν αντίλαλο που τα αγγλικά χάνουν. Ο χωρισμός από τη ρίζα είναι ταυτόχρονα πληγή και πηγή ανάπτυξης. Θυμίζει μια Καμπαλιστική ιδέα ότι το Δέντρο της Ζωής και το Δέντρο της Γνώσης μοιράζονται την ίδια ρίζα. Για μένα, ο ριζοσπάστης δεν είναι κάποιος που αναζητά μια μοναδική απάντηση, αλλά κάποιος που διατηρεί την πίστη του στη ρίζα και στην πληγή της, ενώ παράλληλα αγκαλιάζει την πολλαπλότητα που αναπτύσσεται από αυτήν.
Αυτό ακριβώς είναι το προνόμιο των ανθρώπων σαν αυτόν ή σαν εμένα: λευκοί, προνομιούχοι. Ξέρετε πόσοι Παλαιστίνιοι καλλιτέχνες έχουν μποϊκοταριστεί, φιμωθεί, εξαφανιστεί, χωρίς να γραφτεί ούτε μια λέξη υπεράσπισής τους;»
Και ας μην αποφύγω την ερώτησή σας. Ο Εβραίος στον οποίο γυρίζω την πλάτη μου είναι ο Ιουδαιο-Ισραηλινός, ο σιωνιστής. Επειδή σήμερα είναι σαφές ότι ο σιωνιστής και ο αντισημίτης ανήκουν στην ίδια πλευρά, την πλευρά που είναι ξεκάθαρα αντι-εβραϊκή. Και οι δύο περιορίζουν τον Εβραίο σε ένα σώμα, ένα έθνος, ένα οχυρό, και διαγράφουν τον Ivri που περνά απέναντι.
Πιστεύετε ότι μετά τη Γάζα έχει γίνει ιδιαίτερα δύσκολο για τους Εβραίους να γίνουν αποδεκτοί; Ακόμη και για τους προοδευτικούς καλλιτέχνες; Βλέπουμε ττην αντιμετώπιση του σκηνοθέτη Ναντάβ Λαπίντ στη Γαλλία από φιλοπαλαιστίνιους ακτιβιστές.
Δεν πιστεύω ότι έπρεπε να γίνει μποϊκοτάζ στον Ναντάβ Λαπίντ. Απ' όσο ξέρω, εργαζόταν μέσα στο πλαίσιο του BDS (Κίνημα Μποϊκοτάζ, Aπόσυρσης Επενδύσεων και Κυρώσεων) και όχι εναντίον του. Δέστε, όμως, την ανταπόκριση που είχε - οι New York Times, η Le Monde, κάθε λίγο-πολύ προοδευτική φωνή έσπευσε να υπερασπιστεί τον Λαπίντ. Αυτό ακριβώς είναι το προνόμιο των ανθρώπων σαν αυτόν ή σαν εμένα: λευκοί, προνομιούχοι. Ξέρετε πόσοι Παλαιστίνιοι καλλιτέχνες έχουν μποϊκοταριστεί, φιμωθεί, εξαφανιστεί, χωρίς να γραφτεί ούτε μια λέξη υπεράσπισής τους;
Με τον Τζουλιάνο Μερ-Χαμίς
Και διαφωνείτε με μποικοτάζ του Ναντάβ Λαπίντ και λέτε πώς είναι προνομιούχος, επειδή στηρίζει το δίκιο του ο διεθνής Τύπος και 350 μεγάλες προσωπικότητες του γαλλικού και παγκόσμιου σινεμά, από την Ζιστίν Τριέ και την Κλέρ Ντενί μέχρι τον Κλέμπερ Μεντόνσα Φίλιου και τον Απιτσατπόνγκ Βεερασεθάκουλ.
Πιστεύω ότι το μποϊκοτάζ εναντίον του ήταν πιθανώς ένα λάθος. Αλλά θα ζητούσα από τον Ναντάβ να είναι πιο ταπεινός όσον αφορά τον τρόπο που το διαχειρίστηκε. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι χωρίς τα ισραηλινά χρήματα, η συγκινητική σκηνή για την εισβολή της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου μπορεί να μην είχε μπει ποτέ στην ταινία - και αυτή η σκηνή λειτούργησε στο κοινό διαφορετικά από τις σκηνές για τη Γάζα. Επομένως, η σχέση με αυτή τη χρηματοδότηση δεν είναι αθώα.
Νιώθετε τυχερός που δεν έχετε αντιμετωπίσει ακόμα τέτοιες απόπειρες μποϊκοτάζ ή ακυρώσεις;
Εχω υποστεί και ο ίδιος μποϊκοτάζ μια φορά, παρόλο που, σε αντίθεση με τον Ναντάβ, επέλεξα να σταθώ στην πλευρά των Παλαιστινίων, και όχι να ασκώ κριτική εκ των έσω. Είναι, πάντως, ένας σημαντικός καλλιτέχνης και μια ειλικρινής φωνή για τη δικαιοσύνη στην Παλαιστίνη. Ας κρατήσουμε, όμως, τις αναλογίες. Ενα φεστιβάλ στη Γαλλία μποϊκοτάρισε τον Ναντάβ. Κανείς δεν δολοφόνησε εκείνον - ή εμένα - με τον τρόπο που δολοφονούνται παιδιά στη Γάζα.
Ας περάσουμε στην αντισυμβατική σας παράσταση, μια συνάντηση κινηματογράφου και ζωντανού θεάτρου. Θα είστε στη σκηνή συνομιλώντας με έναν Ελληνα ηθοποιό. Ποιο είναι το θέμα αυτού του διαλόγου; Υπάρχει γραμμένο κείμενο και αυτοσχεδιασμός μαζί;
Ναι. Είμαι στη σκηνή όλη την ώρα μαζί με τον Ελληνα ηθοποιό Δημήτρη Τσίκλη. Η παράσταση κινείται ανάμεσα στο ζωντανό θέατρο και μια προϋπάρχουσα ταινία. Η καρδιά της είναι ο διάλογος μεταξύ μας: εκείνος μεταφέρει το σταθερό, γραμμένο κείμενο - αποστηθισμένο με ακρίβεια - ενώ εγώ μιλώ εκ των έσω, με δικά μου λόγια, ανταποκρινόμενος στην παρούσα κατάσταση. Επομένως, υπάρχει σενάριο, αλλά και κάτι που παραμένει ανοιχτό, επειδή το παρόν αλλάζει πιο γρήγορα απ' όσο ένα κείμενο. Θέμα της παράστασης είναι ένας γιος και η μητέρα του, το σιωνιστικό εργαστήριο, μέσα στο οποίο μεγάλωσα, και το ερώτημα αν η εβραϊκή ψυχή μπορεί να θεραπευτεί την ώρα που το παλαιστινιακό σώμα καταστρέφεται.
Ο κινηματογράφος έγινε η κύρια γλώσσα μου, αν και νιώθω πιο ολοκληρωμένος με την υβριδική ζωντανή φόρμα μεταξύ ταινίας και θεάτρου. Αυτό που με ώθησε προς τη δημιουργία ταινιών ήταν η ανάγκη να σκεφτώ με εικόνες για τα πράγματα που δεν μπορούσαν να ειπωθούν άμεσα - για τη μητέρα μου, για το Ισραήλ, για τη συγχώρεση.»
Οι δύο ταινίες σας είναι πειραματικές; Ή ανήκουν στον αφηγηματικό κινηματογράφο;
Το «Machilot» («Συγχώρεση») είναι μια καθαρά αφηγηματική ταινία - ένα είδος σουρεαλιστικής ταινίας για το συλλογικό ασυνείδητο, μια ταινία που επιτυγχάνει μια διείσδυση στο συλλογικό ασυνείδητο, περιτυλιγμένη σε σοκαριστικές, εντυπωσιακές εικόνες. Το «Local Angel» είναι κάτι άλλο: ένα προσωπικό ταξίδι, που το συνεχίζω εδώ και εικοσιπέντε χρόνια.
Και οι δυο συνδέονται άμεσα με την ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση. Η πρώτη αναφέρεται σε μια σφαγή του 1948 σε παλαιστινιακό χωριό, ενώ η δεύτερη μοιάζει περισσότερο με δοκιμιακό φιλμ, πολιτικό και προσωπικό. Πώς θα τις συστήνατε στο ελληνικό κοινό;
Τη «Συγχώρεση» θα τη σύστηνα ως μια ιστορία φαντασμάτων: βασίζεται στο παλαιστινιακό χωριό Ντέιρ Γιασίν, όπου περισσότεροι από 100 άνθρωποι δολοφονήθηκαν το 1948, και στο ψυχιατρείο που χτίστηκε αργότερα πάνω στα ερείπια, με πρώτους ασθενείς επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Είναι μια ταινία για τη μνήμη, το τραύμα και το κόστος της διαγραφής τους. Το «Local Angel» θα το σύστηνα ως το ακριβώς αντίθετό της όσον αφορά τη φόρμα. Είναι ένα προσωπικό-πολιτικό ταξίδι, θραύσματα, η μητέρα μου, ο άγγελος της ιστορίας, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν. Η πρώτη ταινία στοιχειώνεται από τους νεκρούς κάτω από τη γη. Η δεύτερη κοιτάζει ψηλά στον άγγελο, που παρασύρεται προς το μέλλον.
Δεν γνωρίζω πολλά για εσάς. Πού γεννηθήκατε, πού έχετε ζήσει ,πού σπουδάσατε, πού ζείτε και δημιουργείτε σήμερα, και τι σας ώθησε στον κινηματογράφο;
Γεννήθηκα στο Τελ Αβίβ, τον προηγούμενο αιώνα, σε μια προοδευτική σιωνιστική οικογένεια. Για χρόνια ζούσα μεταξύ Ισραήλ και Νέας Υόρκης. Παραιτήθηκα όμως από το Ισραήλ, και σήμερα ζω μεταξύ Νέας Υόρκης και Βερολίνου - και θέλω να μετακομίσω στην Αθήνα. Είμαι επίσης συγγραφέας και εικαστικός και το βιβλίο που έγραψα στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, What Does a Jew Want? On Binationalism and Other Specters, άνοιξε έναν σημαντικό διάλογο με ποικίλες κοινότητες, ενώ οι ταινίες μου είναι το μέρος όπου δημιουργώ το υβρίδιο μέσα στο οποίο ζω.
Ο κινηματογράφος έγινε η κύρια γλώσσα μου, αν και νιώθω πιο ολοκληρωμένος με την υβριδική ζωντανή φόρμα μεταξύ ταινίας και θεάτρου. Αυτό που με ώθησε προς τη δημιουργία ταινιών ήταν η ανάγκη να σκεφτώ με εικόνες για τα πράγματα που δεν μπορούσαν να ειπωθούν άμεσα - για τη μητέρα μου, για το Ισραήλ, για τη συγχώρεση. Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ και ο Αλέν Μπαντιού δεν είναι απλώς στοχαστές στους οποίους συχνά παραπέμπω, είναι στενοί μου φίλοι, τους πήγα και τους δύο στην Παλαιστίνη. Είναι παρόντες και στο έργο μου.
Αφιερώνετε την παράστασή σας στον Τζουλιάνο Μερ-Χαμίς, έναν διάσημο Παλαιστίνιο καλλιτέχνη, γνωστό και στην Ελλάδα, ο οποίος είχε φρικτό τέλος, δολοφονήθηκε το 2011 στη Δυτική Οχθη κάτω από σκοτεινές συνθήκες. Γιατί επιλέξατε να το κάνετε αυτό;
Επειδή ο Τζουλιάνο ήταν στενός φίλος. Πήγα να ζήσω μαζί του στην Τζενίν και δουλέψαμε πάνω στην «Αντιγόνη» στο Θέατρο Ελευθερίας (The Freedom Theatre) στον προσφυγικό καταυλισμό - μια ταινία που δεν γυρίστηκε ποτέ, επειδή δολοφονήθηκε. Μου λείπει βαθιά. Ηταν όλα όσα αυτό το καθεστώς δεν μπορεί να ανεχτεί, ένας ελεύθερος άνθρωπος, με Εβραία μητέρα και Παλαιστίνιο πατέρα, που έχτισε ένα θέατρο στην Τζενίν και επέμενε ότι η ίδια η τέχνη είναι αντίσταση. Το να του αφιερώσω την παράστασή μου δείχνει ότι αρνούμαι την ιδέα ότι πρέπει να επιλέξεις τη μία πλευρά του ίδιου σου του σώματος. Ο Τζουλιάνο έζησε το «πέρασμα απέναντι» - το Ivri - για το οποίο μιλάει ολόκληρη η ελληνική βραδιά. Και θέλω να σας θυμήσω ότι ένα από τα ελληνικά πλοία για τη Γάζα φέρει το όνομα της ταινίας του, «Τα Παιδιά της Αρνα».
Δεν πιστεύω ότι η λύση έρχεται μέσα από "την περιθωριοποίηση των εξτρεμιστών και στις δύο πλευρές". Αυτή η διατύπωση προϋποθέτει δυο ισοδύναμες πλευρές. Δεν υπάρχουν. Υπάρχει ένα καθεστώς κυριαρχίας και άνθρωποι που ζουν κάτω από αυτό.»
Υπάρχει περίπτωση ο Τζουλιάνο Μερ-Χαμίς να δολοφονήθηκε από Παλαιστίνιους ισλαμιστές εξτρεμιστές, που δεν μπορούσαν να ανεχτούν την ελεύθερη ιδεολογία και τη στάση του, τα έργα που ανέβαζε, τις γυναίκες που προέτρεπε να ανεβούν στη σκηνή. Μήπως, τελικά, η λύση στο παλαιστινιακό ζήτημα θα έρθει μέσα από την περιθωριοποίηση όλων των εξτρεμιστών, και από τις δύο πλευρές;
Με συγχωρείτε, αλλά πρέπει να αρνηθώ την υπόθεση της ερώτησης. Στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε ποιος δολοφόνησε τον Τζουλιάνο Μερ-Χαμίς. Μπορώ να πω με πλήρη βεβαιότητα ότι δεν ήταν ισλαμιστές - και δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να τους υπερασπιστώ. Μπορεί να είχε να κάνει περισσότερο με έναν κόσμο εγκλήματος και κυκλωμάτων εκβίασης/προστασίας. Μπορεί να ήταν αποτέλεσμα συνεργασίας ανθρώπων που εργάζονταν για το Ισραήλ και τοπικών συμφερόντων. Ούτε το Ισραήλ ούτε η Παλαιστινιακή Αρχή ερεύνησαν πραγματικά τη δολοφονία - σκόπιμα, ώστε να μην ξυπνήσουν οι δαίμονες. Πιστέψτε με, αν ήταν ισλαμιστές θα είχαν συλληφθεί αμέσως.
Και σε κάθε περίπτωση, οποιαδήποτε συμμετρία μεταξύ κατακτητή και υπόδουλου είναι για μένα απαράδεκτη. Ανθρωποι δολοφονούνται πολύ συχνά από τους δικους τους: ο Ράμπιν, ο Γκάντι, ο Μάλκολμ Χ, όπου σύμφωνα με τις μαρτυρίες υπήρξε συνεργασία του Εθνους του Ισλαμ με το FBI. Aλλά τίποτα απ' όλα αυτά δεν αλλάζει την βασική συνθήκη: η ίδια η καταπίεση είναι ένοχη για όλα τα υποπροϊόντα της. Επομένως, όχι, δεν πιστεύω ότι η λύση έρχεται μέσα από «την περιθωριοποίηση των εξτρεμιστών και στις δύο πλευρές». Αυτή η διατύπωση προϋποθέτει δυο ισοδύναμες πλευρές. Δεν υπάρχουν. Υπάρχει ένα καθεστώς κυριαρχίας και άνθρωποι που ζουν κάτω από αυτό.
Info: A Radical Jew: A Self Portrait of a Remnant
Ταινιοθήκη της Ελλάδος
Σάββατο, 27 Ιουνίου
21.00, A Radical Jew Performance, Ταινιοθήκη, Αίθουσα Α.
23.15, Προβολή ταινίας «Forgiveness» (2006, 96’), Ταινιοθήκη Λαϊς (θερινός).
Δευτέρα, 29 Ιουνίου
21.00, A Radical Jew Performance, Ταινιοθήκη, Αίθουσα Α
23:00, Προβολή ταινίας «Local Angel» (2002, 70’), Ταινιοθήκη Λαϊς (θερινός)
Στην παράσταση συμμετέχει ο Σεμπάστιαν Κοχ. Στη συζήτηση μετά την προβολή θα συμμετάσχει ο Παλαιστίνιος ράπερ Τάμερ Ναφάρ
Εισιτήρια: aefestival.gr και more.com
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Gerontakos, Ιούνιος 26
Το Αρχαίο Θέατρο Λάρισας στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων
Airbnb: Η επόμενη ημέρα για χιλιάδες ιδιοκτήτες και επενδυτές στη Θεσσαλονίκη
Στα
νιάτα μου είχα μεταφράσει κάμποσα έργα του Ντάσιελ Χάμετ (1894-1961),
του Αμερικανού συγγραφέα που θεωρείται ο εισηγητής της σκληροτράχηλης
(hard-boiled) αστυνομικής λογοτεχνίας και που αργότερα έγινε
κομμουνιστής και κυνηγήθηκε άγρια στα χρόνια του μακαρθισμού.
