Θόδωρος Σούμας: «Έχω συμπεράνει πως η πραγματικότητα και τα γεγονότα της αρκετές φορές ξεπερνούν τη φαντασία σε αλήθεια, πειστικότητα και νόημα»
Eπιμέλεια: Ελένη Γκίκα
fractalart.gr
«Για να γίνουν κάποια πρόσωπα ήρωες ή ηρωίδες μου, πρέπει να έχουν αλήθεια και πειστικότητα – είπα πως ξεκινώ σχεδόν πάντα από αληθινές ιστορίες ακόμη κι αν φαίνονται στον αναγνώστη απίθανες –, να έχουν ερωτική και υπαρξιακή ενέργεια, ερωτική φόρτιση και ακτινοβολία. Ή να αναμιγνύονται στα κοινά, στο πολιτικό γίγνεσθαι, να έχουν πολιτική ενέργεια και δραστηριοποίηση. Ή, τέλος, να έχουν κοινωνικό φορτίο, κοινωνικό ρόλο και σημασιοδότηση.»
Ο Θόδωρος Σούμας είναι συγγραφέας, κριτικός κινηματογράφου και αρθρογράφος. Έχει δημοσιεύσει στις εκδ. Απόπειρα τη συλλογή διηγημάτων Η Κλαίρη και η θάλασσα, στις εκδ. Βακχικόν το μυθιστόρημα Ν.Φιλαδέλφεια, τα άγουρα χρόνια, τη νουβέλα Το ημερολόγιο ενός αδέξιου εραστή και τα διηγήματα Παράλογοι συνήθεις πόθοι και στις εκδ. Επίκεντρο, το πεζογράφημα/μαρτυρία Ο Βασίλης – ψευδώνυμο Γιάννης – στην αριστερά (1971-2008). Στις εκδ. Αιγόκερως, δημοσίευσε 7 βιβλία για τον κινηματογράφο: Κινηματογράφος & σεξουαλικότητα/ερωτισμός, Έρωτας, ψυχολογία και αισθητική στο χολιγουντιανό σινεμά, 12 Ευρωπαίοι σκηνοθέτες, Κινηματογράφος και έρωτας, Εθνικές κινηματογραφίες, στιλ και σκηνοθέτες, Κινηματογραφικοί Δημιουργοί και Ο έρωτας στο σινεμά. Οι εκδ. Νεφέλη, δημοσίευσαν το κινηματογραφικό βιβλίο Σταύρος Τσιώλης, του οποίου είχε αναλάβει την επιμέλεια. Έχει γράψει πολλά κείμενα για το σινεμά σε διάφορα έντυπα, όπως στα κινηματογραφικά περιοδικά Σύγχρονος Κινηματογράφος, Οθόνη, Καθρέφτης, Camera-stylo, Κινηματογράφος και επικοινωνία, Αντι-κινηματογράφος, σε βιβλία-μονογραφίες σκηνοθετών του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στην εφημερίδα Αυγή και στο περιοδικό Τέταρτο. Aνέλαβε την αρχισυνταξία (Κινηματογράφος 2003 έως και Κινηματογράφος 2009) και έγραψε άρθρα στα ετήσια Αλμανάκ της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου. Υπήρξε υπεύθυνος ύλης του κινηματογραφικού περιοδικού ΚΙΝΟ. Έχουν δημοσιευτεί κινηματογραφικά κείμενά του στις ιστοσελίδες cinephilia, bookpress, The books’ Journal, fractal, vakhikon, οαναγνωστης, kemes.wordpress, camerastyloonline, filmandtheater κ.α. Στα ιστολόγια Μεταρρύθμιση, Athens Voice και μη μαδάς τη μαργαρίτα δημοσιεύονται πολιτικά και κινηματογραφικά άρθρα του. Έχει δημοσιεύσει βιβλιοκριτικές στις ιστοσελίδες bookpress, fractal, ο αναγνωστης, Χάρτης, The books’ Journal και vakhikon. Έχει γυρίσει ένα μέρος της μεγάλου μήκους κινηματογραφικής ταινίας-δίπτυχο Περί έρωτος, με τη Μαρία Γαβαλά, και δύο ταινίες μικρού μήκους, Ταυτότητες και ρόλοι και Ο διαγραμμένος. Το βιβλίο του «Ν.Φιλαδέλφεια, τα άγουρα χρόνια» που μόλις κυκλοφόρησε, υπήρξε η αφορμή για την συνέντευξη που ακολουθεί.
-Κύριε Σούμα, υπάρχει τελετουργία γραφής [συγκεκριμένος χώρος, χρόνος, συνήθειες] ή παντού μπορείτε να γράψετε εσείς;
Όχι, μπορώ να γράφω μόνο στο δωμάτιό μου στον προσωπικό υπολογιστή μου… Έχω συνηθίσει να γράφω απομονωμένος εκεί στην ησυχία μου, έχω βολευτεί απερίσπαστος, έτσι… Ο χρόνος, πρωί ή μεσημέρι ή απόγευμα ή βράδυ δεν παίζει ρόλο, ρόλο παίζει μόνο η βούληση και η διάθεσή μου και το εάν ευκαιρώ, εάν δεν έχω άλλη δουλειά. Όμως ο χώρος μου είναι ένας και μοναδικός.
-Για να ξεκινήσετε μια ιστορία, χρειάζεστε πλάνο, να ξέρετε και την αρχή και το τέλος της, ή αρκούν μια εικόνα ή η αρχική φράση;
Όταν αρχίζω να δουλεύω ένα μεγάλο πεζογραφικό κείμενο, ένα μυθιστόρημα ή μια νουβέλα, κρατάω στην αρχή πολλές σημειώσεις για αυτά που θέλω να γράψω. Κατόπιν τις οργανώνω σε ένα γενικό πλάνο όπου καταγράφω διάφορα μέρη του αφηγήματος για να μην τα ξεχάσω και για να τα ακολουθήσω αργότερα, συν τω χρόνω, φυσικά με ελαστικότητα και με πολλές μετατροπές. Το ίδιο κάνω, επίσης, σημειώσεις και πλάνο, για τις κριτικές βιβλίων και μυθιστορημάτων που γράφω, γιατί συχνά είναι πολύ περίπλοκες. Για τα μικρότερα κείμενα, τα διηγήματα, τις κινηματογραφικές κριτικές μου και για τα πολιτικά άρθρα που γράφω, ξεκινώ με το πλάνο στο μυαλό μου. Δηλαδή όταν αρχίζω ένα αφήγημα ή ένα κινηματογραφικό κείμενο ή κριτική, που δεν είναι μεγάλα, έχω τις γενικές γραμμές, το πλάνο και ένα μεγάλο μέρος του κειμένου στο νου μου.
-Ποιο βιβλίο σας γράφτηκε με πιο παράξενο και αλλόκοτο τρόπο;
Με πιο παράξενο τρόπο γράφτηκε η μεγάλη νουβέλα (ή μικρό μυθιστόρημα) «Το ημερολόγιο ενός αδέξιου εραστή», εκδ.Βακχικόν. Έγραψα πρώτα την κυρίως ερωτική ιστορία του Φάνη με την Ηλέκτρα, μα ενώ την έβρισκα αρκετά δυνατή δεν με ικανοποιούσε γιατί μου φαινόταν πάρα πολύ επικεντρωμένη στο ζευγάρι. Γι’ αυτό αργότερα, διαρθρώνοντας την ερωτική τους σχέση σε κεφάλαια, έγραψα και συνέδεσα σε ορισμένα γεγονότα της σχέσης του ζευγαριού ανά κεφάλαιο, μια άλλη σχέση του ήρωα με μια άλλη γυναίκα. Έτσι παράχθηκε η σύγχρονη, σκοτεινή ιστορία του Φάνη με την Ηλέκτρα και παράλληλα μπήκαν εμβόλιμες, διαφορετικές, παλαιότερες σχέσεις του με άλλες γυναίκες. Με αυτή τη μέθοδο δημιουργήθηκε ένα πεζογράφημα περισσότερο σύνθετο αφηγηματικά, με αρκετές αφηγηματικές διακλαδώσεις.
Μα και το νεοεκδοθέν μυθιστόρημα «Ν.Φιλαδέλφεια, τα άγουρα χρόνια» γράφτηκε κάπως περίεργα. Αφού ολοκληρώθηκε το γράψιμό του, κάθε τόσο μού ερχόταν στο μυαλό μια άλλη υποϊστορία/ανάμνηση που την έγραφα και αποτελούσε ένα ξεχωριστό κεφάλαιο, το οποίο τοποθετούσα όπου ταίριαζε καλύτερα στη ροή της κεντρικής, προγενέστερης αφήγησης, όπου μπορούσα. Στην πραγματικότητα τα κεφάλαια και οι σκηνές του μυθιστορήματος δεν έχουν τοποθετηθεί σε αυστηρή χρονολογική σειρά, μα άλλοτε λίγο πρωτύτερα και άλλοτε λίγο μετά από την κανονική χρονολογική σειρά τους.
-Υπάρχουν συγγραφικές εμμονές; Θέματα στα οποία επανέρχεστε, τεχνικές που χρησιμοποιείτε και ξαναχρησιμοποιείτε, γρίφους κι αινίγματα που προσπαθείτε μια ζωή γράφοντας να επιλύσετε;
Ναι. Έχω κυρίως εμμονή σε ορισμένα ερωτικά θέματα, αυτά των ανεκπλήρωτων ή αποτυχημένων ερώτων και σεξουαλικών σχέσεων, καθώς και σε ορισμένα κοινωνικοπολιτικά θέματα και ζητήματα (π.χ. με την άσκηση αυταρχικής, καταπιεστικής καθεστωτικής πολιτικής, με την αποτυχία της μαξιμαλιστικής, ουτοπιστικής πολιτικής των υποσχέσεων και των οραμάτων της, κ.τ.λ.). Σε αυτές τις θεματικές επανέρχομαι, μάλλον χωρίς να τις έχω ακόμη διαλευκάνει και επιλύσει πλήρως και οριστικά. Ακόμη, χρησιμοποιώ ενίοτε ορισμένες αφηγηματικές τεχνικές, ιστορίες μέσα σε ιστορίες ή παράλληλες με τις ιστορίες με τις οποίες είναι συνδεδεμένες και που κάποτε συναντώνται. Οι αφηγηματικές τεχνικές μου έχουν εξελιχθεί, μα τα αποτελέσματα μπορούν να ξεγελάσουν γιατί ορισμένα πεζογραφήματά μου γράφτηκαν νωρίτερα από άλλα που δημοσιεύτηκαν πρωτύτερα.
-Τι πρέπει να έχει μια ιστορία για να γίνει ιστορία σας;
Να έχει αλήθεια, σύνδεση με την υπάρχουσα πραγματικότητα, γιατί όλα σχεδόν τα πεζογραφήματά μου είναι non fiction novel, δηλαδή ξεκινούν από αληθινά περιστατικά που είδα, έζησα ή άκουσα. Πρόκειται για αυτομυθοπλασίες, για βιωματικά πεζογραφήματα και μαρτυρίες προσωπικών ή κοινωνικών γεγονότων. Δεν μου πολυαρέσουν τα πεζογραφήματα που κάνουν επίδειξη απίθανης κι απίστευτης φαντασίας και εκκεντρικής, τραβηγμένης στα άκρα κι εξεζητημένης ποίησης, γιατί έχω συμπεράνει πως η πραγματικότητα και τα γεγονότα της αρκετές φορές ξεπερνούν τη φαντασία σε αλήθεια, πειστικότητα και νόημα. Προτιμώ άρα να γράφω με ένα στιλ απλό, άμεσο, παραστατικό, λιτό και ενίοτε χιουμοριστικό.
-Ένας ήρωας ή μια ηρωίδα για να γίνει ήρωάς σας ή ηρωίδα σας;
Για να γίνουν κάποια πρόσωπα ήρωες ή ηρωίδες μου, πρέπει να έχουν αλήθεια και πειστικότητα – είπα πως ξεκινώ σχεδόν πάντα από αληθινές ιστορίες ακόμη κι αν φαίνονται στον αναγνώστη απίθανες –, να έχουν ερωτική και υπαρξιακή ενέργεια, ερωτική φόρτιση και ακτινοβολία. Ή να αναμιγνύονται στα κοινά, στο πολιτικό γίγνεσθαι, να έχουν πολιτική ενέργεια και δραστηριοποίηση. Ή, τέλος, να έχουν κοινωνικό φορτίο, κοινωνικό ρόλο και σημασιοδότηση.
-Ποιος ήρωας ή ποια ηρωίδα σας έφτασαν ως εσάς με τον πιο αλλόκοτο τρόπο;
Κυρίως μια διανοούμενη που ερωτεύεται ο κεντρικός ήρωας του διηγήματός μου «Είμαι ένα τέρας, sono un monstro, ma ti amo!» και η ηρωίδα του διηγήματος «Ο καμικάζι Γιώργος και η Τζωρτζίνα, αλλέως ο Κώστας και η Κωστούλα», και τα δύο από τη συλλογή «Παράλογοι συνήθεις πόθοι». Η συγγραφέας που ερωτεύεται ο ήρωας στη νουβέλα «Το ημερολόγιο ενός αδέξιου εραστή». Ορισμένες ιδιότυπες και αλλόκοτες προσωπικότητες, θηλυκές και αρσενικές, που γνώρισα, αν και νομίζω πως όλα τα πρόσωπα με τα οποία ασχολούμαι είναι ολίγον τρελά, ξεχωριστά και ιδιόρρυθμα, αλλιώς δεν θα είχα ασχοληθεί μαζί τους. Με εντυπωσίασαν οι παραδοξότητες, ιδιαιτερότητες και ψυχολογικές, ερωτικές, υπαρξιακές και κοινωνικές ιδιορρυθμίες τους…
-Το πρώτο βιβλίο που διαβάσατε και σας εντυπωσίασε;
Δεν το θυμάμαι, μα θα ήταν κάποιο εκφοβιστικό παραμύθι σαν το «Χανς και Γκρέτελ» ή την «Κοκκινοσκουφίτσα» ή κάποιο αστείο κόμικ με τον Ντάφι Ντακ και τον Έλμερ Φαντ ή τη Μικρή Λουλού ή κάτι ανάλογα ζοφερό ή κωμικό ή και τα δύο μαζί. Πιο συνειδητά διάβασα κι εντυπωσιάστηκα από το «Οι περιπέτειες του Τομ Σόγιερ», του Μαρκ Τουέιν, «Το νησί των θησαυρών», του Στήβενσον και τον «Ελαφοκυνηγό» του Τζέιμς Φένιμορ Κούπερ.
-Υπάρχει βιβλίο που μπορείτε να πείτε ότι σας άλλαξε τη ζωή ή βιβλίο στο οποίο συχνά επιστρέφετε;
Μπορώ απλά να σημειώσω μυθιστορήματα που με κάποιο τρόπο με γοήτευσαν και επηρέασαν, η «Συναισθηματική αγωγή» του Φλομπέρ, το επιστολογραφικό μυθιστόρημα του Λακλό «Επικίνδυνες σχέσεις», η εξαιρετική «Τριλογία του Ζούκερμαν» (που στην πραγματικότητα είναι τετραλογία) του υπέροχου Φίλιπ Ροθ, ο «Τροπικός του καρκίνου» του Χένρι Μίλερ, «Η ιστορία του ματιού» του Ζορζ Μπατάιγ, «Η γυναίκα και το νευρόσπαστο» του Πιερ Λιουίς, «Τα στοιχειώδη σωματίδια» του Ουελμπέκ και τα ελληνικά μυθιστορήματα ο «Ζορμπάς» του Καζαντζάκη και «Το 10» του Μ.Καραγάτση, καθώς και πολλά σπουδαία κοινωνικά, ερωτικά και πολιτικά μυθιστορήματα του μεγάλου Μπαλζάκ.
-Αγαπημένοι σας συγγραφείς και ποιητές;
Μπαλζάκ, Φλομπέρ, Σταντάλ, Μωπασάν, Χένρι Τζέιμς, Χεμινγουέι, Φίλιπ Ροθ, Φράνζεν, Ντε Λίλλο, Απντάικ, Μπουκόφσκι, Κάρβερ, Τόμας Μαν, Κούντερα, Σαντ, Ουελμπέκ και άλλοι.
-Κατά την διαδικασία της συγγραφής, ακούτε μουσική, έχετε ανάγκη από απόλυτη σιωπή, διαβάζετε άλλα βιβλία ή ποιητές, καταφεύγετε σε εικαστικά έργα;
Συνήθως ακούω μουσική ροκ και τραγούδια άλλων ρευμάτων της αφροαμερικάνικης παράδοσης, από ποπ έως rhythm and blues, αφρικάνικα και dance ή electronica, αλλά και τζαζ, γιατί μου δίνουν ενέργεια, ρυθμό, ζωντάνια και ένταση, είτε γράφω αφηγήματα είτε δοκίμια και άρθρα. Φυσικά παράλληλα με το γράψιμο αναγιγνώσκω και άλλα λογοτεχνικά βιβλία, που έτσι κι αλλιώς διαβάζω σε σταθερή βάση, ήτοι αμερικάνικη και ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Πώς θα μπορούσα να μη διαβάζω; Διαβάζω σε σταθερή βάση λογοτεχνία εδώ και πολλά χρόνια με τον πρωινό καφέ μου, ήρεμα και άνετα, για να μπορώ να μπω βαθμιαία και χαλαρά στην δύσκολη καθημερινότητα με τους μπελάδες και τις υποχρεώσεις της…
-Να αναφερθούμε σε εκείνο που γράφετε σήμερα;
Ένα νέο βιβλίο για τον κινηματογράφο και μια νέα συλλογή διηγημάτων, κοινωνικών και ερωτικών. Ταυτόχρονα γράφω πάντοτε κριτικές ταινιών και μυθιστορημάτων.
Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, "Τα επακόλουθα".
Μαρία Κέντρου - Αγαθοπούλου, Η σκοτεινή διάρκεια των ημερών, 
