1. Το τρίκοχο καπέλο (El sombrero de tres picos)
Το "Τρίκοχο καπέλο"του Πέδρο Αντόνιο ντε Αλαρκόν* είναι ένα ισπανικό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα (1874) που βασίζεται σε παραδοσιακό μύθο. Η υπόθεση διαδραματίζεται στην Ανδαλουσία και εστιάζει στην προσπάθεια ενός διεφθαρμένου κυβερνήτη να αποπλανήσει την όμορφη γυναίκα ενός τίμιου μυλωνά, η οποία όμως τον ξεγελά.
Πρόκειται για μια ιστορία ζήλιας , εξουσίας και ταυτότητας των ρόλων με φόντο την Ανδαλουσία στις αρχές του 19ου αιώνα
Πρωταγωνιστές είναι μυλωνάς Λούκας (tío Lucas) και η πανέμορφη, ζωηρή σύζυγός του, κυρά Φρασκίτα (señá Frasquita), που ζουν ευτυχισμένοι στο μύλο τους, ώσπου εμφανίζεται ο ανταγωνιστής Corregidor (δικαστικός άρχοντας) της περιοχής, Δον Εουχένιο ντε Σούνιγα, ένας παντρεμένος άνδρας 55 ετών, φλογερά ερωτευμένος με τη Φρασκίτα .
Μην μπορώντας να αντισταθεί στον πόθο του, ο Corregidor καταστρώνει ένα σατανικό σχέδιο: με τη βοήθεια του υπηρέτη του, συλλαμβάνει τον θείο Λούκα με ψεύτικη κατηγορία, για να μείνει μόνος με τη Φρασκίτα .
Το σχέδιο όμως παίρνει μια απροσδόκητη τροπή. Ο μυλωνάς δραπετεύει, και μια νύχτα, μέσα στη βροχή, συμβαίνει μια απίθανη ανταλλαγή ρούχων ανάμεσα στον ίδιο και τον Corregidor. Αυτό οδηγεί σε μια κωμική σειρά παρεξηγήσεων, όπου κανείς δεν μπορεί να αναγνωρίσει τον άλλον, με τους δύο άνδρες να παριστάνουν τον εαυτό τους , αλλά ντυμένοι με τα ρούχα του αντιπάλου .
Ο Αλαρκόν δημιουργεί μια σειρά από πολύ ζωντανούς χαρακτήρες, που συμβολίζουν από τη μία τη δύναμη του Λαού και από την άλλη τη δεσποτική και διεφθαρμένη Εξουσία.
Ο μυλωνάς Λούκας είναι πανάσχημος ", αλλά διαθέτει αστείρευτο χιούμορ, ευφυΐα, χάρη και μια εξαιρετική κοινωνική νοημοσύνη. Δεν είναι ο κλασικός εξιδανικευμένος ήρωας με όλα τα φυσικά σωματικά χαρίσματα , αλλά η εξυπνάδα και η αποφασιστικότητά του τον καθιστούν νικητή.
Η μυλωνού Φρασκίτα είναι μια γυναίκα μεγαλοπρεπής, δυναμική, αστείρευτα ζωηρή και απόλυτα πιστή. Δεν είναι το παθητικό αντικείμενο επιθυμίας των ανδρών , αλλά ένα δραστήριο υποκείμενο που υπερασπίζεται τον εαυτό του , την αξιοπρέπειά του, με σθένος .
Ο Corregidor είναι η ενσάρκωση της καταχρηστικής εξουσίας. Πλούσιος, ευγενής, αλλά διεφθαρμένος, ανόητος και γελοίος. Μέσα από την ταπείνωσή του, ο Αλαρκόν ασκεί δριμεία κοινωνική κριτική στους δυνάστες του λαού της εποχής του .
Κρίνοντας τη λογοτεχνική αξία του έργου , εύκολα διαπιστώνουμε ότι αυτή δε βρίσκεται στην πρωτοτυπία της πλοκής, αλλά στην τελειότητα των πορτρέτων των χαρακτήρων , στη χάρη των σκηνών και στην πλούσια γλώσσα του .
Τα θέματα του έργου (το κυνήγι της τιμής, η κατάχρηση εξουσίας) έχουν τις ρίζες τους στο ισπανικό κλασικό θέατρο του Σαν Χουάν ντε λα Κρουθ και του Λοπέ ντε Βέγκα . Ο Αλαρκόν τα ανανεώνει και τα προσαρμόζει στην εποχή του.
Η νουβέλα αναδεικνύει αξίες που θεωρήθηκαν ουσιώδεις για την ισπανική ταυτότητα του 19ου αιώνα. Αντιτίθεται στον "εξαχρειωμένο" γαλλικό εξευρωπαϊσμό και προτάσσει ένα ιδανικό της παλιάς Ισπανίας των αυστηρών ηθών . Αυτή η συντηρητική και εθνικιστική διάσταση διαφοροποιείται αργότερα στις πιο "ανδαλουσιανές" και φολκλορικές ερμηνείες του μπαλέτου του Ντε Φάγια .
Το έργο είναι γραμμένο σε εξαιρετικά γρήγορο ρυθμό, που θυμίζει θεατρικό έργο. Αποτελείται από 36 μικρά κεφάλαια και κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη .
Συνοψίζοντας, το "Τρίκοχο Καπέλο" είναι ένα έξυπνο, διαχρονικό και βαθιά ισπανικό αφήγημα που γοήτευσε το κοινό του και συνεχίζει να το κάνει μέχρι σήμερα, όχι μόνο ως λογοτεχνικό κείμενο αλλά και ως πηγή έμπνευσης για μουσική, όπερα και κινηματογράφο .
Πέδρο Αντόνιο δε Αλαρκόν/Βικιπαίδεια
**********************
2. ΤΟ ΤΡΙΚΟΧΟ ΚΑΠΕΛΟ ΣΕ ΤΑΙΝΙΑ
La bella mugnaia /Η ωραία μυλωνού (1955)/Μια σπαρταριστή κινηματογραφική σάτιρα με φόντο τη Νάπολη υπό Ισπανική κατοχή
9
Η ωραία μυλωνού είναι μια σπιρτόζικη κωμωδία με γρήγορο ρυθμό, χάρη και ευφυή σκηνοθεσία . Φέρει την υπογραφή τεσσάρων κολοσσών του ιταλικού σινεμά (Καμερίνι, Λόρεν, Μαστρογιάννι, Ντε Σίκα). Πέρα από το γέλιο, προσφέρει μια νοσταλγική ματιά στο παρελθόν, αναμειγνύοντας με μαεστρία το λαϊκό θέατρο, το λυρικό μελόδραμα και τη κοινωνική σάτιρα.
Η ιστορία της ταινίας κρατά τα βασικά στοιχεία του μυθιστορήματος του Αλτερόν , αλλά ευφυώς βάζει τη δράση να εκτυλίσσεται στη Νάπολη του 17ου αιώνα, η οποία τελούσε υπό ισπανική κατοχή .
Η πλοκή περιστρέφεται γύρω από τον μυλωνά Λούκα (Μαρτσέλλο Μαστρογιάννι) και την πανέμορφη σύζυγό του Καρμέλα (Σοφία Λόρεν). Η ομορφιά της Καρμέλα κεντρίζει το ενδιαφέρον του ανήθικου Ισπανού κυβερνήτη, Δον Τεόφιλο (Βιττόριο Ντε Σίκα) .
Ο κυβερνήτης, καταχρώμενος την εξουσία του, συλλαμβάνει τον Λούκα με ψεύτικες κατηγορίες και προσπαθεί να εκβιάσει την Καρμέλα για να ενδώσει στις επιθυμίες του, θέτοντας ως όρο την απελευθέρωση του συζύγου της .
Μέσα από μια σειρά παρεξηγήσεων, ανταλλαγών ρούχων και κωμικών
περιστατικών, οι απλοί άνθρωποι (ο μυλωνάς και η γυναίκα του)
καταφέρνουν να ξεγελάσουν και να ταπεινώσουν τον πανίσχυρο κυβερνήτη.
Ωστόσο, η ταινία δεν περιορίζεται στο γνωστό σκαμπρόζικο μοτίβο του ερωτικού τριγώνου. Είναι μια γοητευτική και πνευματώδης σάτιρα που χλευάζει την εξουσία, ειρωνεύεται τη διαφθορά, την αδηφαγία και την ηλιθιότητα των Ισπανών κατακτητών και των προσκυνημένων σ΄αυτούς τοπικών αρχόντων .
******************************************
3.ΤΟ ΤΡΙΚΟΧΟ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥΕΛ ΝΤΕ ΦΑΓΙΑ
«Το Τρίκοχο Καπέλο» ενέπνευσε και τον σπουδαίο Ισπανό συνθέτη Μανουέλ ντε Φάγια και έγραψε μουσική για μπαλέτο σε δύο μέρη, τα οποία λοκληρώθηκαν το 1919.
Η σύνθεση παραγγέλθηκε από τον Σεργκέι Ντιαγκίλεφ για τα περίφημα Ballets Russes, με χορογραφία του Λεονίντ Μάσιν και σκηνικά του Πάμπλο Πικάσο — μια θρυλική καλλιτεχνική σύμπραξη.
Η μουσική του έργου είναι γεμάτη λαϊκούς ισπανικούς ρυθμούς και θεωρείται το αριστούργημα του ντε Φάγια. Πιο γνωστό είναι το Εισαγωγικό μέρος (Introduction) και η Λαϊκή χοτα (Danza de los vecinos).
Η υπόθεση είναι ταυτόσημη με εκείνη του λογοτεχνικού κείμένου (όπως και της ταινίας): ο μυλωνάς, η όμορφη γυναίκα του, ο ανήθικος κυβερνήτης και το τρίκωχο καπέλο που γίνεται αφορμή για ανταλλαγές ταυτοτήτων και κωμικές περιπέτειες.
Μπορείτε να απολαύσετε το έργο του Φάγια σε παράσταση που δόθηκε στο Θέατρο Μπολσόι, το 2006. Χορογραφία - Λεονίντ Μασίν, Μουσική - Μανουέλ ντε Φάγια. Αντρέι Μερκούριεφ ως Μυλωνάς και Νέλι Κομπαχίτζε ως σύζυγός του. Με καλλιτέχνες του Μπαλέτου Μπολσόι.
