Το sold out της ΚΟΘ στην Elbphilharmonie στο Αμβούργο με μια συναυλία που έγραψε μουσική ιστορία
Όρθιο το απαιτητικό γερμανικό κοινό, χειροκροτεί δυνατά και παρατεταμένα. Για αρκετά δευτερόλεπτα η Μεγάλη Αίθουσα της Elbphilharmonie στο Αμβούργο πάλλεται από έναν ενθουσιασμό που δεν χαρίζεται εύκολα. Αποδέκτες αυτού του θερμού και επίμονου χειροκροτήματος είναι οι μουσικοί της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης (ΚΟΘ), που μόλις έχουν ολοκληρώσει μια συναυλία η οποία δεν αποτέλεσε απλώς μία ακόμη διεθνή εμφάνιση, αλλά ένα ιστορικό ορόσημο: την πρώτη παρουσία ελληνικής ορχήστρας στον εμβληματικό αυτό ναό της μουσικής.
Με 2.100 ακροατές και sold out, η ΚΟΘ καταγράφει μία από τις κορυφαίες στιγμές της 67χρονης πορείας της, κερδίζοντας μάλιστα το πολυπόθητο standing ovation ενός κοινού που φημίζεται για την αυστηρότητα και τη φειδώ του στον ενθουσιασμό. Η συναυλία στο Αμβούργο δεν επιβεβαίωσε απλώς το υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο της ορχήστρας, αλλά σφράγισε τη δυναμική διεθνή της πορεία, που τα τελευταία χρόνια αποκτά σταθερά όλο και μεγαλύτερο εύρος και βάθος.
«Κατ’ αρχάς αυτό είναι ορόσημο για την ιστορία των ελληνικών ορχηστρών. Πρόκειται για μία από τις κορυφαίες σκηνές του κόσμου. Και δεν είναι απλώς ότι παίξαμε εδώ, αλλά ότι γεμίσαμε την αίθουσα και κερδίσαμε το standing ovation. Όλο αυτό είναι ενδεικτικό μιας συνεχούς πορείας, μιας ορχήστρας που μπορεί να σταθεί επάξια σε οποιαδήποτε σκηνή του πλανήτη», δήλωσε αμέσως μετά τη συναυλία στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΚΟΘ Σίμος Παπάνας.
Από τη Βιέννη στο Αμβούργο – μια πορεία διεθνούς καταξίωσης
Η εμφάνιση στο Αμβούργο δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά η φυσική συνέχεια της περσινής ιστορικής συναυλίας στη Χρυσή Αίθουσα της Musikverein της Βιέννης. Εκεί, ένας Γερμανός παραγωγός ενδιαφέρθηκε να «μεταφέρει» το ίδιο καλλιτεχνικό concept στην Elbphilharmonie.
«Αν δεν υπάρχει εγγενής αξία στους μουσικούς -γιατί η ορχήστρα είναι οι μουσικοί της- δεν γίνεται τίποτα. Μπορεί να κλείσεις μία συναυλία, αλλά μετά δεν θα σε ξανακαλέσουν. Αυτή η πρόσκληση ήρθε ως επακόλουθο της Βιέννης και από εδώ και στο εξής δουλεύουμε για το μέλλον», επισήμανε ο κ. Παπάνας.
Ελληνική ταυτότητα και παγκόσμιο ρεπερτόριο
Το πρόγραμμα της βραδιάς ανέδειξε με τον πιο εύστοχο τρόπο τη διπλή καλλιτεχνική ταυτότητα της ΚΟΘ: την εξωστρέφεια και την ανάδειξη του ελληνικού πολιτισμού, σε ισότιμο διάλογο με το διεθνές συμφωνικό ρεπερτόριο.
Η συναυλία άνοιξε με τη γεμάτη Ελλάδα «Δωδεκανησιακή Σουίτα αρ. 1» του Γιάννη Κωνσταντινίδη, μεταφέροντας άρωμα Μεσογείου στον ευρωπαϊκό βορρά. «Ο Κωνσταντινίδης είναι ένα αριστούργημα του ελληνικού ρεπερτορίου, που πιθανώς δεν είναι τόσο γνωστό στο γερμανικό κοινό. Ρόλος μας είναι η εξαγωγή του ελληνικού πολιτισμού», υπογράμμισε ο καλλιτεχνικός διευθυντής, προσθέτοντας πως η Ελλάδα διαθέτει έναν ανεκτίμητο θησαυρό σύγχρονης μουσικής δημιουργίας, ο οποίος παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητος από το διεθνές κοινό.
Στη συνέχεια, ο Αυστριακός βιρτουόζος του βιολοντσέλου Jeremias Fliedl καθήλωσε το κοινό με το εκφραστικό «Κοντσέρτο για τσέλο αρ. 1» του Camille Saint-Saëns, γνωρίζοντας θερμή αποθέωση. Το έργο, ήταν η μόνη διαφοροποίηση σε σχέση με το πρόγραμμα της Βιέννης όπου είχε παίξει τις «Παραλλαγές σε ένα θέμα ροκοκό» του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι κι αυτό γιατί είχε παιχτεί αρκετές φορές πρόσφατα στη συγκεκριμένη αίθουσα. Η νέα επιλογή ωστόσο έδωσε άλλη δυναμική στη βραδιά.
Μετά το διάλειμμα, το κοινό ήρθε σε επαφή με έναν ήχο αρχέγονο και ταυτόχρονα σύγχρονο: την αρχαία ελληνική λύρα. Ο Δρ. Νίκος Ξανθούλης, πριν την εκτέλεση της «Μπαλάντας της Εφέσου» του Fazıl Say -έργο που γράφτηκε έπειτα από παραγγελία της ΚΟΘ- μίλησε για το όργανο, την ιστορία και τις τεχνικές του δυνατότητες, δημιουργώντας μια σπάνια, σχεδόν μυσταγωγική ατμόσφαιρα. «Ο ήχος αυτού του οργάνου είναι ταυτόχρονα γνώριμος και άγνωστος. Δεν είναι κιθάρα, δεν είναι άρπα, είναι κάτι βαθιά ανθρώπινο, γήινο και ουράνιο μαζί. Δημιουργεί μια ιδιαίτερη σχέση με την ψυχολογία του ανθρώπου, σαν να δονεί κάτι μέσα στην καρδιά μας», δήλωσε συγκινημένος ο κ. Ξανθούλης.
Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με την εκρηκτική «Ενάτη Συμφωνία» του Dmitri Shostakovich, υπό τη διεύθυνση του Thomas Sanderling, προσωπικού συνεργάτη του μεγάλου Ρώσου συνθέτη. «Το να παίζεις Σοστακόβιτς με τον Σάντερλινγκ είναι από μόνο του μια πάρα πολύ ισχυρή καλλιτεχνική δήλωση. Ο Σάντερλινγκ είναι ένας μαέστρος που έκανε τεράστια καριέρα και ταυτόχρονα είναι άνθρωπος που γνώρισε από κοντά τον Σοστακόβιτς, οπότε το feedback που δίνει στην ορχήστρα για αυτή τη μουσική, είναι μοναδική κληρονομιά και πιστεύω ότι οι νέοι μας μουσικοί θα θυμούνται αυτή την εμπειρία για πολλές δεκαετίες», υπογράμμισε ο κ. Παπάνας.
Οι άνθρωποι πίσω από τις νότες
Πίσω από τη λάμψη της σκηνής και τη συγκίνηση της μεγάλης στιγμής, οι μουσικοί της ΚΟΘ έζησαν τη συναυλία με ένταση, προσήλωση και βαθιά συναισθηματική φόρτιση.
Για τον Κώστα Αργυρόπουλο, μουσικό κρουστών, η εμπειρία της Elbphilharmonie ήταν πρωτόγνωρη όχι μόνο λόγω του μεγέθους και της φήμης της αίθουσας, αλλά και λόγω της ιδιαίτερης χωροταξίας της. Σε αντίθεση με τις περισσότερες συμφωνικές αίθουσες, όπου το κοινό αντικρίζει την ορχήστρα από την οπτική της …πλάτης του μαέστρου, στο Αμβούργο οι θεατές αγκαλιάζουν κυριολεκτικά τη σκηνή. Θέσεις υπήρχαν ακόμη και πίσω από τους μουσικούς, δημιουργώντας μια αίσθηση συνεχούς επαφής. «Για το τμήμα των κρουστών, που συνήθως βρίσκεται στο βάθος της σκηνής και είναι το πιο μακρινό από το κοινό, τώρα το νιώθαμε πολύ κοντά μας κι αυτό λειτουργούσε ως ισχυρό κίνητρο», είπε χαρακτηριστικά.
Η Ειρήνη Παντελίδου, μοναδική γυναίκα σήμερα στο τμήμα των κοντραμπάσων της ΚΟΘ και μέλος της ορχήστρας εδώ και τριάντα χρόνια, μιλά για μια από τις πιο φορτισμένες συναισθηματικά στιγμές της καριέρας της. «Για μένα ήταν πάρα πολύ συγκινητικό που είχε όλον αυτόν τον κόσμο γύρω γύρω και έφτασε σε μας αυτό το χειροκρότημα τόσο δυνατά. Όσο περισσότερος κόσμος είναι εκεί, τόσο περισσότερο αλλάζει η ενέργεια», σχολίασε, σημειώνοντας ότι σε μια αίθουσα όπου κάθε ήχος και κάθε λεπτομέρεια αναδεικνύονται με απόλυτη διαύγεια, η συγκέντρωση γίνεται ακόμη πιο απαιτητική.
Για τον φλαουτίστα Όθωνα Γκόγκα, που βρίσκεται στην ΚΟΘ από το 2008, η εμπειρία είχε έντονα σωματικό και ψυχολογικό χαρακτήρα. «Τα πνευστά όργανα έχουν συχνά σολιστικό ρόλο μέσα στην ορχήστρα, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα εκτεθειμένα», ανέφερε, λέγοντας ότι μέσα σε ένα τόσο σύγχρονο και ακουστικά απαιτητικό περιβάλλον, το μόνο που τον απασχολούσε ήταν να ελέγξει απόλυτα τον ήχο του, να «διαβάσει» την ακουστική της αίθουσας και να ανταποκριθεί με ακρίβεια στις απαιτήσεις της παρτιτούρας. Όπως παραδέχεται, όλα εξελίχθηκαν πολύ γρήγορα -άφιξη, πρόβα, συναυλία- που δεν υπήρχε χρόνος για δέος. Η συγκέντρωση ήταν απόλυτη και το βάρος έπεφτε αποκλειστικά στο να αποδοθεί το έργο στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο.
Η συγκινητική παρουσία της Ηρώς Δέλλα, μιας ζωντανής γέφυρας με την ιστορία
Ξεχωριστή συναισθηματική φόρτιση στη βραδιά πρόσθεσε η παρουσία στο κοινό της 86χρονης Ηρώς Stehli – Δέλλα, μιας γυναίκας που ενσαρκώνει όσο λίγοι τη ζωντανή μνήμη της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης. Μέλος της πρώτης Συμφωνικής Ορχήστρας Βορείου Ελλάδος το 1959 και η τελευταία εν ζωή μουσικός της ιδρυτικής γενιάς, παρακολούθησε τη συναυλία στο Αμβούργο με μάτια που γέμιζαν συγκίνηση.
Γεννημένη το 1939 στη Θεσσαλονίκη, σε ένα σπίτι όπου «έπαιζε μόνο μουσική», άρχισε βιολί από την ηλικία των πέντε ετών και ολοκλήρωσε τις σπουδές της στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης μόλις στα είκοσι της. Ο πατέρας της, Χρήστος Δέλλας, πρώτος διπλωματούχος βιολιού του Ωδείου, καθηγητής και συνθέτης, υπήρξε καθοριστική μορφή στη μουσική της διαδρομή, όπως και η αδελφή της Ισμήνη, επίσης βιολονίστα και καθηγήτρια.
Η ζωή της, όπως λέει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, πήρε μια απροσδόκητη τροπή όταν γνώρισε τον Γερμανό μαέστρο Robert Stehli, ο οποίος είχε έρθει στη Θεσσαλονίκη για να διευθύνει την ορχήστρα. Ο έρωτάς τους ήταν κεραυνοβόλος, αλλά ταυτόχρονα δύσκολος. «Οι γονείς μου δεν ήταν τόσο θετικοί μ’ αυτή τη σχέση, γιατί δεν ήθελαν να φύγω. Εγώ ήξερα γερμανικά και μπορούσα να επικοινωνώ μαζί του. Για δυόμισι χρόνια, όσο ήμουν στη Θεσσαλονίκη κι αυτός στο Αμβούργο, γράψαμε ο καθένας 350 γράμματα, σχεδόν ένα κάθε μέρα», θυμάται η κ. Stehli. Τελικά, αν και τα ταξίδια ήταν πολυήμερα και επίπονα, η απόσταση δεν στάθηκε εμπόδιο και έγινε ο γάμος τους, που την οδήγησε στη Γερμανία. «Όταν ήρθα εδώ έπαιξα στην ορχήστρα, δίδαξα βιολί, ήμουν διευθύντρια ωδείου», αναφέρει, τονίζοντας όμως ότι περισσότερο περήφανη είναι για τη μεγάλη οικογένεια που δημιούργησε, με παιδιά, έξι εγγόνια και ένα δισέγγονο.
Παρότι δεν επιστρέφει πια συχνά στην Ελλάδα, η σχέση της με την ΚΟΘ παραμένει βαθιά. «Είμαι πολύ περήφανη για την εξέλιξη της ορχήστρας. Όταν ξεκινήσαμε, όλα ήταν διαφορετικά. Δεν υπήρχε παράδοση, δεν υπήρχαν οι δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα. Παίζαμε με δυσκολίες, δεν πληρωνόμασταν καλά, αλλά ήμασταν ευτυχισμένοι», λέει. Η παρουσία της στη συναυλία της Elbphilharmonie λειτούργησε σαν ένας συγκινητικός συμβολισμός: μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στις ρίζες και τη σύγχρονη διεθνή ακτινοβολία της ΚΟΘ.
Η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης δεν έπαιξε απλώς στην Elbphilharmonie. Δήλωσε παρούσα στον παγκόσμιο μουσικό χάρτη και το έκανε με τρόπο που δύσκολα ξεχνιέται. Στο παρατεταμένο χειροκρότημα μάλιστα, ανταπέδωσε με ένα συμβολικό bis: τη «Γιορτή στη Βλάστη», σύνθεση του εξάρχοντα βιολιστή της, Αντώνη Σουσάμογλου, σφραγίζοντας ιδανικά μια βραδιά που θα μείνει χαραγμένη στη συλλογική μνήμη των μουσικών και του κοινού.
Πηγή: ΑΠΕ ΜΠΕ
Τα Ματωμένα χέρια (
