Συγγραφέας: Γιάννης Πριόβολος, απόστρατος υποστράτηγος (αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων το 1975), γεννημένος το 1951 στην Αχαΐα.
Έκδοση: Πατάκης, Αθήνα, Μάρτιος 2018, 560 σελίδες, ISBN 978-960-16-7561-9.
«Στόχος του βιβλίου αυτού είναι να ρίξει φως σε μια σκοτεινή και επιμελώς κρυμμένη περιοχή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, στην περίοδο της τρίτης κατοχικής κυβέρνησης με πρωθυπουργό και υπουργό Εθνικής Αμύνης τον Ι. Ράλλη (1943-1944). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου διαδραματίστηκε ο κατοχικός Εμφύλιος –παράλληλα με τον αντικατοχικό πόλεμο–, ως προοίμιο του άλλου Εμφυλίου, εκείνου που δεν άργησε να ακολουθήσει (Δεκεμβριανά 1944 και περίοδος 1946-1949).
Πρόκειται για την εποχή που η αναμφισβήτητη εθνική-αντιστασιακή δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ συνδυάστηκε με τάσεις στρατιωτικού ηγεμονισμού. Ταυτόχρονα είναι και η εποχή που το αντικομμουνιστικό πάθος ορισμένων (αυτοαποκαλουμένων «εθνικιστών») τους οδήγησε στο σημείο να μη διστάζουν να συνεργαστούν με τους κατακτητές ή να καταταγούν στα αντικομμουνιστικά τμήματα (Τάγματα Ασφαλείας, τρομοκρατικές ομάδες Ειδικής Ασφάλειας κτλ.) που όπλιζαν οι τελευταίοι για δικό τους όφελος.
Το βιβλίο έχει συγκροτηθεί μέσα από τη σύνθεση πλήθους αρχειακών τεκμηρίων που ανασύρθηκαν από την αφάνεια της Υπηρεσίας Στρατιωτικών Αρχείων (ΥΣΑ), αλλά και άλλων αρχείων (ΓΕΣ/ΔΙΣ, ΑΣΚΙ, ΕΛΙΑ, Ιστορικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη, ΓΑΚ), σε συνδυασμό με άλλες, αδημοσίευτες ή δημοσιευμένες, γραπτές πηγές. Σε αυτά τα στοιχεία πρέπει να προστεθούν και οι αναμνήσεις που συγκέντρωσε ο συγγραφέας τα τελευταία τριάντα χρόνια, συζητώντας με δεκάδες ανθρώπους (ιδιώτες και πρώην αξιωματικούς) που έζησαν τα χρόνια της Κατοχής. Με βάση το υλικό αυτό επιχειρείται μια διείσδυση στον σχεδόν άγνωστο σήμερα κόσμο των Ταγμάτων Ασφαλείας και σχηματίζεται μια σαφής εικόνα σχετικά με την «ποιότητα» των στελεχών που τα συγκροτούσαν.»(Εξώφυλλο του βιβλίου)
Τα τέσσερα βασικά θετικά στοιχεία του βιβλίου:
1. Η Πρωτογενής έρευνα και αρχειακό υλικό: Αξιοποίηση μεγάλου όγκου αδημοσίευτων πηγών από τα ΓΑΚ, τα ΑΣΚΙ, τα αρχεία του ΔΙΣ/ΓΕΣ, καθώς και βρετανικά και γερμανικά αρχεία.
2. Η νηφάλια, αποστασιοποιημένη και αυστηρά τεκμηριωμένη γραφή, που αποφεύγει τις ιδεολογικές κορώνες και των δύο πλευρών. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει σχετικά με την αποδόμηση του μεταπολεμικού αφηγήματος περί «εθνικής ανάγκης» που δήθεν επέβαλε τη δημιουργία των Ταγμάτων.
3. Τα Τάγματα Ασφαλείας δεν εξετάζονται μεμονωμένα, αλλά στο πλαίσιο της σύγκρουσης ΕΑΜ – προπολεμικού αστικού/εθνικιστικού κόσμου, δείχνοντας ότι ο εμφύλιος ξεκίνησε μέσα στην Κατοχή και ότι οι Γερμανοί εκμεταλλεύτηκαν τον διχασμό.
4. Η λεπτομερής ανάλυση της δράσης των Ταγμάτων στην Πελοπόννησο (όπου το φαινόμενο πήρε μαζικές διαστάσεις) και στην Αττικοβοιωτία.
Θυμίζουμε ότι τα Τάγματα Ασφαλείας συνεργάστηκαν στενά με τους Γερμανούς, συμμετείχαν σε επιχειρήσεις εκκαθάρισης κατά του ΕΛΑΣ και σε εκτελέσεις/αντίποινα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: μετά την αποχώρηση των Γερμανών τον Σεπτέμβριο του 1944, δόθηκε μάχη μεταξύ Ταγμάτων και ΕΛΑΣ στον Αχλαδόκαμπο.
Ο Πριόβολος έχει ασχοληθεί και με άλλα θέματα της περιόδου, όπως οι επαγγελματίες αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ.Το βιβλίο επικεντρώνεται στην περίοδο της τρίτης κατοχικής κυβέρνησης του Ι. Ράλλη (1943-1944), με στόχο να αποκαλύψει τον «σκοτεινό και σχολαστικά κρυμμένο» τομέα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Ο συγγραφέας θεωρεί ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου διεξήχθη παράλληλα με τον αντιστασιακό πόλεμο ένας «εμφύλιος υπό κατοχή», ο οποίος αποτέλεσε το προοίμιο του μεταγενέστερου εμφυλίου πολέμου (Δεκεμβριανά του 1944 και 1946-1949).
Το βιβλίο αφενός αναγνωρίζει την αναμφισβήτητη εθνική αντιστασιακή δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αφετέρου επισημαίνει ότι αυτή συνδυάστηκε με τάσεις «στρατιωτικού ηγεμονισμού». Ταυτόχρονα, εξετάζει πώς ο αντικομμουνιστικός ζήλος ορισμένων αυτοαποκαλούμενων «εθνικιστών» τους οδήγησε στη συνεργασία με τους κατακτητές ή στην ένταξη σε ένοπλες ομάδες όπως τα Τάγματα Ασφαλείας και οι τρομοκρατικές ομάδες Ειδικής Ασφάλειας.
Ξανατονίζουμε ότι η μεθοδολογία του βιβλίου χαρακτηρίζεται από τη σύνθεση πολλαπλών πηγών. Ο συγγραφέας άντλησε υλικό από την Υπηρεσία Στρατιωτικών Αρχείων (ΥΣΑ), τα ΓΕΣ/ΔΙΣ, τα ΑΣΚΙ, τα ΕΛΙΑ, τα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη και τα ΓΑΚ, συνδυάζοντας δημοσιευμένες και αδημοσίευτες γραπτές πηγές.
Επιπλέον, αξιοποίησε προσωπικές μαρτυρίες, που συγκέντρωσε επί τριάντα χρόνια από δεκάδες ιδιώτες και πρώην αξιωματικούς, οι οποίοι έζησαν την περίοδο της Κατοχής, προκειμένου να σκιαγραφήσει το προφίλ και την «ποιότητα» του προσωπικού των Ταγμάτων Ασφαλείας.
Ο Πριόβολος φωτίζει το ρόλο των Βρετανών απέναντι στα Τάγματα Ασφαλείας , που ήταν αντιφατικός και καιροσκοπικός: δημόσια τα καταδίκαζαν χλιαρά για τη συνεργασία τους με του κατακτητές, ενώ πίσω από την πολιτική σκηνή τα έβλεπαν ως ενδεχόμενο αντικομουνιστικό εργαλείο. Ενώ , από τα τέλη του 1943 έως το 1944, το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ απαιτούσε επανειλημμένα από τη βρετανική κυβέρνηση και την ελληνική εξόριστη κυβέρνηση να καταδικάσουν επίσημα τα Τάγματα Ασφαλείας. Ωστόσο, η βρετανική πλευρά δίσταζε συνεχώς.
Τον Ιανουάριο του 1944, ο βασιλιάς της Ελλάδας εξέδωσε μια αδύναμη δήλωση, λέγοντας ότι όσοι συμμετείχαν στα Τάγματα Ασφαλείας θα έχαναν την ελληνική ιθαγένεια.
Τον Μάρτιο, το βρετανικό υπουργικό συμβούλιο έκρινε ότι μια «ειδική δήλωση» ήταν «ασύμφορη» και πρότεινε να γίνονται μόνο έμμεσες αναφορές σε γενικότερες δηλώσεις. Αργότερα, όταν υπήρξε πρόταση για επίσημη καταδίκη, αυτή εμποδίστηκε από τον υπουργό Πληροφοριών Μπράκεν, στενό συνεργάτη του Τσώρτσιλ.
Ακόμη και η βρετανική προπαγάνδα προς την Ελλάδα χρησιμοποιούσε μόνο ήπιες εκφράσεις εναντίον τους, όπως «το έργο τους είναι ντροπιαστικό» και ότι «θα έπρεπε να σταματήσουν», και τον Μάιο του 1944 το BBC σταμάτησε εντελώς την κριτική κατά των Ταγμάτων Ασφαλείας.
Έτσι, όταν τα γερμανικά στρατεύματα αποχώρησαν το 1944, οι Βρετανοί τα αφόπλισαν μεν , για να κατευνάσουν την οργή του λαού που ζητούσε εκδίκηση, αλλά παράλληλα τα προστάτευσαν, εμποδίζοντάς τα να πέσουν στα χέρια του ΕΛΑΣ. Ο λόγος ήταν ότι , από εδώ κι εμπρός, η βρετανική στρατηγική επικεντρώθηκε στην ανάσχεση της εξάπλωσης του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και στη διατήρηση της επιρροής τους στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο. Οι Βρετανοί αξιωματικοί πίστευαν ότι αν οι σχέσεις με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ διακόπτονταν, τα Τάγματα Ασφαλείας θα ήταν απαραίτητα.
Ο Γούντχαους, επικεφαλής της βρετανικής στρατιωτικής αποστολής στην Ελλάδα, δήλωσε ρητά τον Ιούνιο του 1944 ότι αν η Βρετανία αποφάσιζε να διακόψει τις σχέσεις με το ΕΑΜ, θα χρειαζόταν τα Τάγματα Ασφαλείας, και μέχρι τότε συνιστούσε να «κρατήσουν την πόρτα ανοιχτή». Ο αναπληρωτής του, συνταγματάρχης Μπαρνς, εξέφρασε ακόμη πιο άμεσα αυτή τη θέση: «Πιστεύω ότι θα ταχθούν με το μέρος της συμμαχικής δύναμης εισβολής... Παρόλο που αναμφίβολα εκτελούν έργο για τους Γερμανούς, δεν πρέπει να τα καταδικάσουμε δημόσια με τρόπο που θα κλείσει οριστικά τον δρόμο της μελλοντικής συμφιλίωσης».
Τον Οκτώβριο του 1944, όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν από την Πάτρα, ο διοικητής των Ταγμάτων Ασφαλείας Κουρκουλάκος, μετά από μυστικές διαπραγματεύσεις με Βρετανούς αξιωματικούς, παραδόθηκε στους Βρετανούς και όχι στον ΕΛΑΣ. Περίπου 1.200 άνδρες ακολούθησαν, με τους New York Times να αναφέρουν ότι οι άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας «φοβούνταν θανάσιμα τον ΕΛΑΣ» και παραδόθηκαν στους Βρετανούς αναζητώντας προστασία. Κάποιοι, πριν παραδώσουν τα όπλα, ζητούσαν ρητά τη διαβεβαίωση ότι «τα όπλα θα παραδοθούν στους Βρετανούς, όχι στους κομμουνιστές».
Στα τέλη Σεπτεμβρίου 1944, η Συμφωνία της Καζέρτα χαρακτήρισε τα Τάγματα Ασφαλείας «όργανα του εχθρού», αλλά ο Βρετανός στρατηγός Σκόμπι διέταξε τους αξιωματικούς του να ενεργήσουν ως «διαιτητές», προστατεύοντας όσο το δυνατόν τα στελέχη των Ταγμάτων Ασφαλείας από αντίποινα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Τα Τάγματα Ασφαλείας αφοπλίστηκαν και κρατήθηκαν προσωρινά ως αιχμάλωτοι πολέμου, περιμένοντας την ελληνική κυβέρνηση να αποφασίσει την τύχη τους.
Οι Βρετανοί γνώριζαν σαφώς ότι τα Τάγματα Ασφαλείας συνεργάζονταν με τους Γερμανούς, αλλά δεν τα καταδίκασαν δημόσια λόγω της ανάγκης αντιμετώπισης του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Όταν τελείωσε ο πόλεμος, χρησιμοποίησαν τον ρόλο τους ως «σύμμαχοι» για να τα αφοπλίσουν, κυρίως όμως για να τα προστατεύσουν, διασφαλίζοντας ότι αυτή η ένοπλη δύναμη δεν θα εξοντωνόταν από το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και θα μπορούσε να αποτελέσει μελλοντικό αντικομμουνιστικό απόθεμα. Αυτή η πολιτική συνέβαλε άμεσα στην κλιμάκωση της σύγκρουσης κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών του 1944, όπου τα Τάγματα Ασφαλείας πρωτοστάτησαν στα αιματηρά γεγονότα υπό την καθοδήγηση των Άγγλων.
*******************
![]()
Τάγματα Ασφαλείας/Βικιπαίδεια
*******************
Δείτε τη σχετική συζήτηση που έγινε στον Ιανό , κατά την παρουσίαση του βιβλίου.













της ΕΥΓΕΝΙΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΥ*

“Ήταν ο θείος μου. Με αγαπούσε πραγματικά. Και ήταν δολοφόνος”. Με αυτές τις τρεις κοφτές φράσεις, ο Ανδρέας Σουβαλιώτης συμπυκνώνει ένα από τα πιο δύσκολα ανθρώπινα ζητήματα. Τι συμβαίνει όταν το πρόσωπο της Ιστορίας που η κοινωνία δικαίως καταδίκασε είναι ένα από τα πρόσωπα με τα οποία έχει κανείς συνδέσει τα παιδικά του χρόνια;



