Η Συλλογή Frick - Τα 10 Κορυφαία Αριστουργήματα (Μια Εκτενής Ξενάγηση

 

 

The Frick Collection

Επισκεφθείτε τη Συλλογή Frick, το σπίτι σας για έργα τέχνης από την Αναγέννηση έως τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΝΑ ΚΑΤΑΤΟΠΙΣΤΙΚΟ ΑΡΘΡΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ FRICK

 

Το μουσείο Frick ανοίγει ξανά τον Απρίλιο και η ανυπομονησία κορυφώνεται ...

Λούστρο Παπουτσιών / Σουσιά (1946)

 

Λούστρο Παπουτσιών / Σουσιά
Σκηνοθεσία	Βιττόριο ντε Σίκα
Παραγωγή	Πάολο Ταμπουρέλα
Σενάριο	Τσέζαρε Τζαβατίνι Σέρτζιο Αμιντέι Αντόλφο Φράντσι Τσέζαρε Τζούλιο Βιόλα
Πρωταγωνιστές	Φράνκο Ιντερλέγκι Ρινάλντο Σμορντόνι
Μουσική	Αλεσάντρο Τσικονίνι
Πρώτη προβολή	27 Απριλίου/1946 26 Αυγούστου/1947
Κυκλοφορία	1946
Διάρκεια	93 λεπτά
Γλώσσα	Ιταλικά

Η ταινία Λούστρο Παπουτσιών (ιταλ. Sciuscià), γνωστή και ως Σουσιά^[1], είναι νεορεαλιστικό δράμα παραγωγής 1946 σε σκηνοθεσία Βιττόριο ντε Σίκα. Η ταινία έλαβε τιμητικό βραβείο Όσκαρ για την ποιότητα της, το βραβείο αυτό αποτέλεσε προπομπό του Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας, κατηγορία που καθιερώθηκε ένα χρόνο αργότερα.

Υπόθεση

Οι ήρωες είναι δύο ανήλικα παιδιά ο Πασκουάλε (Φράνκο Ιντερλέγκι) κι ο Τζουζέπε (Ρινάλντο Σμολντόνι). Εργάζονται ως λούστροι παπουτσιών και έχουν ως όνειρο να αποκτήσουν ένα άλογο. Η επιθυμία τους αγγίζει την πραγματικότητα, όταν ο αδερφός ενός εκ των δύο προσφέρει στα παιδιά εύκολα, αλλά μάλλον όχι και τόσο νόμιμα, χρήματα. Με αποτέλεσμα, οι δύο πρωταγωνιστές να οδηγηθούν σε φυλακές ανηλίκων, όπου οι συνθήκες και οι καταστάσεις αντιστρέφουν την προγενέστερη φιλία σε αντιπαλότητα και εχθρότητα.

Σημειώσεις

Τo "Λούστρο παπουτσιών" του Βιττόριο Ντε Σίκα γυρίστηκε σε μια περίοδο που ο ιταλικός λαός προσπαθούσε να ορθοποδήσει μετά τις καταστροφές που επέφερε στη χώρα ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος κι αυτή την προσπάθεια περιγράφει εύστοχο τρόπο η κάμερα του. Ο σκηνοθέτης, ο οποίος είχε ήδη μια μεγάλη επιτυχία στο ενεργητικό του με την ταινία Κατηγορώ τους γονείς μου (I Bambini Ci Guardano, 1944), έλαβε διεθνή αναγνωρισιμότητα με το Λούστρο παπουτσιών το οποίο εκθειάστηκε από τους κριτικούς και έλαβε μια υποψηφιότητα για όσκαρ πρωτότυπου σεναρίου συν ένα τιμητικό όσκαρ για την απεικόνιση των δεινών του πολέμου στη μεταπολεμική Ρώμη. Παρόλη την αναγνώριση η ταινία δεν ήταν μεγάλη εισπρακτική επιτυχία στην Ιταλία, καθώς συνέπεσε με την επανεμφάνιση των χολυγουντιανών ταινιών στα ιταλικά σινεμά. Η ταινία αποτελεί ένα από τα πρώτα δείγματα του ιταλικού νεορεαλισμού, πατέρας του οποίου θεωρείται ο Ρομπέρτο Ροσελίνι, ο οποίος ένα χρόνο πριν είχε συγκλονίσει το κοινό σε παγκόσμιο επίπεδο με την ταινία σύμβολο του ιταλικού νεορεαλισμού Ρώμη, Ανοχύρωτη Πόλη (Roma, Citta Aperta, 1945). Δυο χρόνια αργότερα ο σκηνοθέτης γύρισε την ταινία Κλέφτης Ποδηλάτων (Ladri Di Biciclette, 1948), που ,μαζί με το Roma, Citta Aperta, θεωρείται το σημαντικότερο δείγμα του νεορεαλιστικού ρεύματος. Ο Ντε Σίκα, όπως και ο Ροσελίνι, δε χρησιμοποίησε επαγγελματίες ηθοποιούς αλλά ως επί το πλείστον ερασιτέχνες. Ο σκηνοθέτης συνεργάστηκε για δεύτερη φορά με τον άνθρωπο, ο οποίος έμελλε να γίνει μόνιμός του συνεργάτης, τον Τσέζαρε Τζαβατίνι κι ανακάλυψε το μικρό Φράνκο Ιντερλέγκι, o οποίος συνέχισε να εργάζεται ως ηθοποιός τα χρόνια ακολούθησαν συμμετέχοντας ως ενήλικας πλέον στις ταινίες Οι Βιτελόνι (I Vitelloni, 1953) του Φεντερίκο Φελίνι και Ξυπόλυτη Κόμισσα (Barefoot Contessa, 1954) του Τζόζεφ Λ. Μάνκιεβιτς.

Βραβεία

Η ταινία βραβεύτηκε με Τιμητικό Όσκαρ για το αντικείμενο και την ποιότητά της στην τελετή του 1947. Πολλές πηγές το αναφέρουν επίσης ως το πρώτο Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας.

Βραβεία Ακαδημίας Κινηματογράφου (Όσκαρ)

Βράβευση:

• Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας (Τιμητικό)

Υποψηφιότητα:

• Όσκαρ Πρωτότυπου Σεναρίου - Τσέζαρε Τζαβατίνι, Σέρτζιο Αμιντέι, Αντόλφο Φράντσι και Τσέζαρε Τζούλιο Βιόλα

Ενδιαφέρουσες πληροφορίες

• O Όρσον Γουέλς εκφράστηκε με τα καλύτερα λόγια για το Λούστρο παπουτσιών λέγοντας το 1960: Είδα πρόσφατα το "Λούστρο παπουτσιών" και σε κάποια στιγμή η κάμερα κι η οθόνη εξαφανιζόταν, ήταν σα να ζούσα την πραγματικότητα...

Η λέξη Sciuscià (λούστρος) προέρχεται από ναπολιτάνικη συναίρεση της αγγλικής λέξης Shoe-shiner που σημαίνει λούστρος^[2].
Πηγή: Βικιπαίδεια

Υπάρχει η δυνατότητα να ελεγχθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη μέσω ενός αποτελεσματικού νομικού πλαισίου κατοχύρωσης των πνευματικών δικαιωμάτων των δημιουργών;

Μπορεί η νομοθετική πρωτοβουλία να περιορίσει την ΑΙ;

- ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ

oanagnostis.gr

4–6 λεπτά

---

Η συ­ζή­τη­ση για τη χρή­ση προ­στα­τευ­μέ­νου πε­ριε­χο­μέ­νου έρ­γων πνευ­μα­τι­κής ιδιο­κτη­σί­ας στην εκ­παί­δευ­ση της τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης εντεί­νε­ται, κα­θώς στις Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες προ­ω­θού­νται νέα νο­μο­σχέ­δια που στο­χεύ­ουν στη δια­φά­νεια και την προ­στα­σία των δη­μιουρ­γών. Στο επί­κε­ντρο βρί­σκε­ται το Copyright Labeling and Ethical AI Reporting (CLEAR) Act, που ει­σή­χθη από τους γε­ρου­σια­στές Adam Schiff και John Curtis και προ­βλέ­πει ότι οι εται­ρεί­ες θα πρέ­πει να απο­κα­λύ­πτουν ποια έρ­γα με πνευ­μα­τι­κά δι­καιώ­μα­τα χρη­σι­μο­ποιού­νται για την εκ­παί­δευ­ση μο­ντέ­λων πα­ρα­γω­γι­κής ΤΝ (generative AI) μέ­σω ει­δι­κής βά­σης δε­δο­μέ­νων. Πα­ράλ­λη­λα, το Transparency and Responsibility for Artificial Intelligence Networks Act (TRAIN) Act που προ­ω­θή­θη­κε από τη βου­λευ­τή Madeleine Dean και τον βου­λευ­τή Nathaniel Moran δί­νει στους κα­τό­χους δι­καιω­μά­των τη δυ­να­τό­τη­τα να απο­κτούν πρό­σβα­ση στα δε­δο­μέ­να εκ­παί­δευ­σης , ώστε να δια­πι­στώ­νουν αν τα έρ­γα τους χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν χω­ρίς άδεια.

Στή­ρι­ξη από δη­μιουρ­γούς και ορ­γα­νι­σμούς

Τα νο­μο­σχέ­δια έχουν ήδη συ­γκε­ντρώ­σει ευ­ρεία υπο­στή­ρι­ξη από ορ­γα­νι­σμούς που εκ­προ­σω­πούν δη­μιουρ­γούς, καλ­λι­τέ­χνες και επαγ­γελ­μα­τί­ες του πο­λι­τι­στι­κού και επι­στη­μο­νι­κού χώ­ρου. Με­τα­ξύ αυ­τών εί­ναι η Recording Industry Association of America, η SAG-AFTRA, η Authors Guild και η International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers. Οι φο­ρείς αυ­τοί υπο­γραμ­μί­ζουν ότι η δια­φά­νεια απο­τε­λεί βα­σι­κή προ­ϋ­πό­θε­ση για αξιό­πι­στη και ηθι­κή χρή­ση της τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης και το­νί­ζουν την ανά­γκη οι δη­μιουρ­γοί να γνω­ρί­ζουν πό­τε και πώς χρη­σι­μο­ποιεί­ται το έρ­γο τους ώστε να μπο­ρούν να προ­στα­τεύ­ουν τα δι­καιώ­μα­τά τους και να δια­σφα­λί­ζουν δί­καιη απο­ζη­μί­ω­ση. Η διευ­θύ­νου­σα σύμ­βου­λος της STM, Caroline Sutton, εξέ­φρα­σε την υπο­στή­ρι­ξη του ορ­γα­νι­σμού στις πρω­το­βου­λί­ες αυ­τές και δή­λω­σε ότι θα συ­νερ­γα­στεί με τους νο­μο­θέ­τες για την πε­ραι­τέ­ρω εξέ­λι­ξή τους.

Το μέλ­λον της τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης

Πά­ντως τη στιγ­μή που η τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη εξε­λίσ­σε­ται με τα­χύ ρυθ­μό, η έλ­λει­ψη σα­φών κα­νό­νων εντεί­νει τις ανη­συ­χί­ες για την προ­στα­σία της πνευ­μα­τι­κής ιδιο­κτη­σί­ας και τη δί­καιη με­τα­χεί­ρι­ση των δη­μιουρ­γών. Τα προ­τει­νό­με­να μέ­τρα επι­χει­ρούν για κά­ποιους να κα­λύ­ψουν αυ­τό το κε­νό, δη­μιουρ­γώ­ντας ένα πλαί­σιο που ενι­σχύ­ει τη δια­φά­νεια και την υπευ­θυ­νό­τη­τα χω­ρίς να ανα­κό­πτει την και­νο­το­μία.

****

Δίκες για τα πνευματικά δικαιώματα

Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει οδηγήσει τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες σε αναζήτηση τεράστιων όγκων δεδομένων. Ωστόσο, η χρήση υλικού που προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα έχει προκαλέσει σοβαρές νομικές αντιπαραθέσεις.

Ειδικότερα, η Meta χρησιμοποίησε βιβλία από πλατφόρμες όπως το Anna’s Archive για την εκπαίδευση των μοντέλων της, χωρίς άδεια από τους δημιουργούς. Αυτό οδήγησε σε αγωγή το 2023 από γνωστούς συγγραφείς, οι οποίοι κατηγόρησαν την εταιρεία για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων.

Η πρώτη δικαστική απόφαση

Το δικαστήριο έκρινε ότι η χρήση των βιβλίων για την εκπαίδευση του μοντέλου Llama αποτελεί θεμιτή χρήση. Παρόλα αυτά, παρέμεινε ανοιχτό το ζήτημα της διαμοίρασης των βιβλίων μέσω BitTorrent.

Το νέο επιχείρημα της Meta

Η Meta υποστηρίζει πλέον ότι το ανέβασμα αρχείων μέσω BitTorrent είναι αναπόφευκτο λόγω της λειτουργίας της τεχνολογίας και άρα αποτελεί μέρος της θεμιτής χρήσης. Επιπλέον, τονίζει ότι ήταν ο μόνος πρακτικός τρόπος για την απόκτηση των δεδομένων.

Η αντίδραση των συγγραφέων

Οι συγγραφείς απορρίπτουν αυτό το επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι παρουσιάστηκε καθυστερημένα και ότι η εταιρεία προσπαθεί να αποφύγει τις ευθύνες της. Η Meta, από την πλευρά της, επιμένει ότι το επιχείρημα αυτό είχε ήδη τεθεί.

Το κρίσιμο σημείο

Ένα σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι συγγραφείς δεν έχουν αποδείξει συγκεκριμένη ζημία ή αναπαραγωγή των έργων τους από τα μοντέλα της Meta. Η εταιρεία χρησιμοποιεί αυτό το γεγονός για να ενισχύσει την υπεράσπισή της.

Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει τη σύγκρουση ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων. Η τελική απόφαση θα επηρεάσει όχι μόνο τη Meta, αλλά και το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης συνολικά.

Πηγή: ΟΣΔΕΛ

Τι ακριβώς ενδιαφέρον μπορεί να τρέφει ο Τούρκος ΥΠΕΞ για την ελληνική ή ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα;

 

Ο Χακάν Φιντάν μελετά τους αρχαίους ημών… όμως, για καλό ή για κακό;

Βασίλης Ξυδιάς

kosmodromio.gr 

11–14 λεπτά

---

Στα μέσα της περασμένης εβδομάδας ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, πραγματοποίησε τριήμερη επίσκεψη στις χώρες του Περσικού Κόλπου, ξεκινώντας από την έκτακτη Σύνοδο Αραβικών και Ισλαμικών χωρών στο Ριάντ (18-22.03.2026). Σκοπός του ήταν η προώθηση, μεσούντος του πολέμου, μιας «νέας στρατηγικής ισορροπίας στην περιοχή με επίκεντρο την Τουρκία», όπως έγραψε η Μιλλιέτ (22.03.2026).

Δυναμική και φιλόδοξη, όπως πάντα, η γεωπολιτική στρατηγική της γείτονος! Όμως εδώ δεν θα ασχοληθούμε με αυτή, αλλά με ένα παραλειπόμενο του ταξιδιού του Χακάν Φιντάν· μια παράπλευρη ιστορία, που η τουρκική εφημερίδα την αξιολόγησε τόσο ώστε να τη βγάλει στην πρώτη σελίδα του κυριακάτικου φύλλου της, πλάι στα αποτελέσματα της Συνόδου του Ριάντ.

Η ιστορία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μας τους Έλληνες, όπως επίσης έχει ενδιαφέρον και ο τρόπος που σχολιάστηκε εδώ στην Ελλάδα. Αλλά ας τα πάρουμε με τη σειρά.

Οι Έλληνες … Αχ αυτοί οι Έλληνες!

Στην πτήση της επιστροφής, απόγευμα της Παρασκευής 20.03.2026, ο διευθυντής σύνταξης της Μιλλιέτ, Οζάι Σεντίρ, που συμμετείχε στην αποστολή, παρατήρησε στο διπλανό κάθισμα του Χακάν Φιντάν αφημένα δύο βιβλία, γυρισμένα ανάποδα, με την όψη προς τα κάτω. Ρώτησε λοιπόν από περιέργεια τον Υπουργό τι ήταν αυτά. Και ιδού, ήταν δύο βιβλία για την Αρχαία Ελλάδα -πολύ πρόσφατες εκδόσεις (Ιανουάριος 2026).

● Το ένα ήταν το Greek to Us: The fascinating Ancient Greek that shapes our world (Ελληνικά για Εμάς: Τα συναρπαστικά Αρχαία Ελληνικά που διαμορφώνουν τον κόσμο μας). Συγγραφέας του είναι ο Σκωτσέζος κλασικιστής Τζον Ντέιβι, καθηγητής στο Trinity College της Οξφόρδης, γνωστός μεταφραστής στα αγγλικά τραγωδιών του Ευριπίδη και άλλων αρχαίων κειμένων: Κικέρωνα, Οράτιου, Σενέκα. Από το σημείωμα του οπισθόφυλλου μπορεί κανείς να καταλάβει ότι το βιβλίο απευθύνεται στο ευρύ κοινό. Ο τίτλος παίζει με την έκφραση «it’s all Greek to me», ανάλογη με αυτό που εμείς στην
Ελλάδα λέμε «αυτά μού είναι κινέζικα», για να τονίσει ότι αυτή η εκ πρώτης όψεως ακατανόητη αρχαία γλώσσα δεν είναι εντέλει τόσο ξένη για ένα σύγχρονο άνθρωπο που μιλά αγγλικά. Μέσα από την ετυμολογία λέξεων και εκφράσεων, όπως hypocrite, astronaut, Midas touch, crocodile tears κ.ά., δείχνει πώς η Αρχαία Ελλάδα συνεχίζει να διαμορφώνει τη σύγχρονη πρόσληψη του κόσμου.

● Αν το πρώτο βιβλίο μοιάζει κολακευτικό για την αρχαία Ελλάδα, το άλλο δεν είναι και τόσο. Πρόκειται για το The White Pedestal: How white nationalists use ancient Greece and Rome to justify Hate (Το Λευκό Βάθρο: Πώς οι λευκοί εθνικιστές χρησιμοποιούν Αρχαία Ελλάδα και Ρώμη για να νομιμοποιήσουν το μίσος). Το έχει γράψει ο Κέρτις Ντόζιερ, καθηγητής ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας στο Vassar College, ιδιωτικό κολέγιο κλασικών σπουδών στα νότια της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, με κατά παράδοση φιλελεύθερο/liberal ιδεολογικό προσανατολισμό. Σύμφωνα με το σημείωμα του οπισθόφυλλου το βιβλίο φιλοδοξεί να είναι ταυτόχρονα τρία πράγματα: (α) μια εισαγωγή στη σύγχρονη ρατσιστική-εθνικιστική σκέψη, (β) μια μελέτη του ρατσισμού και της ξενοφοβίας στον αρχαίο κόσμο, και (γ) μια κριτική στη σύγχρονη ακαδημαϊκή προσέγγιση της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας.

Σκοπός του, λέει, είναι να δείξει ότι η εκμετάλλευση της αρχαιότητας από τους σύγχρονους ρατσιστές και ακροδεξιούς ακτιβιστές δεν είναι τόσο αβάσιμη όσο νομίζουν αυτοί που ταυτίζουν τον αρχαίο κόσμο με τα πολιτικά ιδεώδη του Διαφωτισμού και με την εκλεπτυσμένη φιλοσοφική σκέψη. Επομένως, όταν γνωστός νεοναζιστικός ιστότοπος προβάλλει στον λογότυπό του την εικόνα του Παρθενώνα, ή όταν οι εισβολείς της 6ης Ιανουαρίου 2021 στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ φορούν σπαρτιατικά κράνη δεν αυθαιρετούν. Οι σύγχρονοι διανοούμενοι του λευκού εθνικισμού -καταλήγει το σημείωμα- γνωρίζουν πολύ περισσότερα για την ιστορία απ’ ό,τι υποθέτουν πολλοί, και χρησιμοποιούν αυτή τη γνώση με ιδιαίτερα ανησυχητική αποτελεσματικότητα.

Πιάστηκε στα πράσα ή φροντίζει για τη δημόσια εικόνα του;

Όπως ήδη ανέφερα, ο δημοσιογράφος που έβγαλε την είδηση φρόντισε να υπογραμμίσει ότι η υπόθεση αυτή δεν είχε να κάνει με κάποιου είδους πολιτικό μάρκετινγκ του Υπουργού: «Στο παρελθόν -γράφει- έχουμε δει πολιτικούς που τοποθετούν τα βιβλία που έχουν διαβάσει -ή που θέλουν να πιστεύουμε ότι έχουν διαβάσει- στο πιο εμφανές σημείο των γραφείων τους και φροντίζουν να δημοσιεύονται φωτογραφίες με τους τίτλους να διακρίνονται καθαρά». Όμως ο «Χακάν Φιντάν είναι ένας διαφορετικός πολιτικός», σημειώνει· εξ ου και η «λεπτομέρεια» ότι τα βιβλία ήταν τοποθετημένα ανάποδα.

Πολλοί εδώ στην Ελλάδα πήραν την αφήγηση του Τούρκου δημοσιογράφου τοις μετρητοίς· ορισμένοι μάλιστα το είδαν στραβά: «Πιάστηκε στα πράσα να διαβάζει βιβλία για την αρχαία Ελλάδα σε πτήση», γράφει το Πενταπόσταγμα. Για «κρυφό θαυμασμό του Τούρκου ΥΠΕΞ» προς την αρχαία Ελλάδα, κάνει λόγο το NewsBreak. Λιγότερο ευγενικό το EuroPost, μιλά για το «κόμπλεξ της Τουρκικής ηγεσίας απέναντι στην Αιώνια Ελλάδα». Προσωπικά, δεν είμαι καθόλου πεισμένος ότι η προβολή των δύο αναγνωσμάτων ήταν αποτέλεσμα απλά και μόνο της περιέργειας του δημοσιογράφου, και ότι δεν ήταν ο ίδιος ο Χακάν Φιντάν που την προκάλεσε με τον έναν ή τον άλλο τρόπο.

Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που τα τουρκικά μέσα προβάλλουν με θαυμασμό το ενδιαφέρον του υπουργού τους για τη βαθειά ιστορία, τους αρχαίους πολιτισμούς και τη φιλοσοφία. Για παράδειγμα, σε μια προηγούμενη αποστολή τον περασμένο Σεπτέμβριο στη Ρώμη, ο Χακάν Φιντάν είχε στο αεροπλάνο της επιστροφής μια ανάλογη συζήτηση με τον διευθυντή σύνταξης της Χουριέτ. Προέκυψε έτσι ένα άρθρο στο οποίο ο δημοσιογράφος και ο Υπουργός συζητούν για λογοτεχνία, κινηματογράφο κλπ. Και μέσα σε όλα αναφέρονται σε δύο πρόσφατα αναγνώσματα του υπουργού: ένα βιβλίο για τον αρχαίο Ανίβα (Patrick N. Hunt, Hannibal, 2017) και ένα για τη Γαλλική Επανάσταση (John Hardman, The French Revolution: A Political History, 2025). Μάλιστα αν προσέξει κανείς τον χρόνο έκδοσης του δεύτερου (Σεπτέμβριος 2025), συμπίπτει με τις ημερομηνίες του ταξιδιού στη Ρώμη, πράγμα που δείχνει ότι ο Χακάν Φιντάν είναι ένας πολύ ενημερωμένος αναγνώστης· το ίδιο δηλαδή που προκύπτει και από τις δύο εκδόσεις για την αρχαία Ελλάδα (κυκλοφόρησαν Ιανουάριο 2026, όπως είπαμε).

Άλλο παράδειγμα της καλλιέργειας και της λογιοσύνης του Τούρκου υπουργού είναι η αγάπη του για το Ι Τσινγκ, το Βιβλίο των Αλλαγών, που εκδόθηκε στα τουρκικά μόλις το 2024, και μάλιστα με δικό του πρόλογο. Είναι «το βιβλίο που δεν αποχωρίζεται ο Χακάν Φιντάν», λέει ο τίτλος ενός άρθρου που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο 2025. Υπάρχουν στο διαδίκτυο πολλά άρθρα και βίντεο που ο ίδιος μιλά για το βιβλίο και τη σημασία του (βλ. π.χ. εδώ).

Στον πρόλογο που έγραψε για την τουρκική έκδοση του Ι Τσινγκ ο Χακάν Φιντάν εξηγεί πως το πανάρχαιο αυτό κινέζικο βιβλίο δεν αποτελεί απλώς ένα εγχειρίδιο μαντικής τέχνης, αλλά ένα φιλοσοφικό έργο που διερευνά την κρυφή αρμονία ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου και στο σύμπαν. Μιλά για τη διαχρονική αξία της κινέζικης σοφίας· λέει πόσο είχαν εκτιμήσει το Ι Τσινγκ ο Κομφούκιος και ο Λάο Τσε· πώς ο Καρλ Γιουνγκ εμπνεύστηκε απ’ αυτό την έννοια της συγχρονικότητας· και πώς η κβαντική φυσική συγκλίνει με την αντι-αιτιοκρατική (μη-ντετερμινιστική) προσέγγισή του. Και στο σημείο αυτό βλέπει συγγένειες με την αντίληψη της «δημιουργίας χωρίς αιτία» των μεγάλων μουσουλμάνων θεολόγων, του Πέρση Αλ Γκαζάλι και του Άραβα Ιμπν Αραμπί, καταλήγοντας πως το πιο σημαντικό σε αυτό το κείμενο, είναι ότι εξακολουθεί μετά από 3000 χρόνια να θέτει με την ίδια πειστικότητα το ίδιο ερώτημα: Μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει, πού πρέπει να αναζητήσουμε το αμετάβλητο νόημα;

Δεν έχει λοιπόν καμία σημασία, ή εν πάση περιπτώσει είναι πολύ δευτερεύον, αν τα άρθρα αυτά προκύπτουν απρογραμμάτιστα ή είναι μέρος συστηματικής φροντίδας του ίδιου του Χακάν Φιντάν για τη δημόσια εικόνα του. Διότι είτε έτσι, είτε αλλιώς, είναι σαφές ότι η εικόνα δεν είναι μακρυά από την πραγματικότητα. Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών είναι όντως λόγιος· δεν προσπαθεί να τον παραστήσει. Και από την άποψη αυτή είναι θλιβερή η σύγκριση με τους δικούς μας πολιτικούς – και δεν εννοώ μόνο τους Έλληνες (βλ. π.χ. εδώ).

Πολιτισμικός αναθεωρητισμός

Το ερώτημα βέβαια που εύλογα προκύπτει από τη συγκεκριμένη ιστορία με τα βιβλία για την αρχαία Ελλάδα είναι τι ακριβώς ενδιαφέρον μπορεί να τρέφει ο Τούρκος ΥΠΕΞ για την ελληνική ή ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα· τόσο ώστε να φροντίσει να τα έχει μαζί του σε αυτή την κρίσιμη διπλωματική αποστολή.

Τα περισσότερα ελληνικά δημοσιεύματα «διάβασαν» την ιστορία μέσα από το παραδοσιακό πρίσμα της ελληνικής ανωτερότητας -πηγής του σύγχρονου (δυτικού) πολιτισμού:

• «Η Αρχαία Ελλάδα ως κοινό σημείο αναφοράς», γράφει ο Διάλογος Κύπρου.
• «Αναζητώντας ρίζες;» αναρωτιέται το Geopolitiko.
• «Πρόκειται για τη συνέχεια -πνευματική, ιστορική και πολιτισμική», «σημάδι πνευματικής σοβαρότητας», «εργαλείο για την κατανόηση των θεμελίων του δυτικού πολιτισμού», υπερθεματίζει το Helleniscope, που «διαβάζει» την υπόθεση -ας το σημειώσουμε και αυτό- σαν κρυφή αναγνώριση της ιστορικής συνέχειας της σημερινής τουρκικής ελίτ με τον Ελληνισμό και το Βυζάντιο μέσω Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Φοβάμαι όμως ότι πιο κοντά στην πραγματικότητα είναι το άρθρο της Βάνας Στέλλου στο Slpress (24.03.2026), που εστιάζει στη σύνδεση της αρχαίας Ελλάδας με τη σύγχρονη ακροδεξιά, όπως αυτή προκύπτει από το δεύτερο βιβλίο, The White Pedestal του Curtis Dozier.

Το είχε επισημάνει άλλωστε εξ αρχής ο διευθυντής σύνταξης της Μιλλιέτ· πως στην πραγματικότητα το πιο ουσιαστικό για να καταλάβουμε τα ενδιαφέροντα του Χακάν Φιντάν ήταν το βιβλίο του Dozier. Γράφει:

Το βιβλίο αυτό εξηγεί πώς η λευκή εθνικιστική ιδεολογία -όπως τη βλέπουμε στις ΗΠΑ και την Ευρώπη- χρησιμοποιεί την Αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη για να θεμελιώσει τις βίαιες και καταπιεστικές πολιτικές όσων υποστηρίζουν την ιδέα του “λευκού-χριστιανού άνδρα”.

Ο πόλεμος που εξελίσσεται στο Ιράν θα επιταχύνει την πορεία της άκρας δεξιάς προς την εξουσία στην Ευρώπη και, όπως φαίνεται, ο Υπουργός Εξωτερικών Φιντάν προετοιμάζει το μυαλό του για εκείνες τις ημέρες…

Ο δημοσιογράφος μιλά με όρους πολιτικής επικαιρότητας, και γι’ αυτό εστιάζει στην ακροδεξιά και στην ιδεολογία της. Απ’ αυτά τα λίγα όμως που είδαμε παραπάνω, πρέπει να είμαστε βέβαιοι πως ο Χακάν Φιντάν βλέπει το ζήτημα πιο συνολικά. Και ενώ εμείς εδώ επαναπαυόμαστε στις δάφνες μας σαν απόγονοι αυτών που θεμελίωσαν τον Δυτικό Πολιτισμό, περιμένοντας μάλιστα από τη Δύση να μας το πιστώσει αναλόγως, η τουρκική πολιτική ηγεσία βρίσκεται ήδη στην επόμενη ιστορική πίστα. Σκέφτεται με όρους που ξεπερνούν τη δυτική πολιτισμική ηγεμονία, και υπό την έννοια αυτή μπορεί να μας γυρίσει μπούμερανγκ όλα όσα οι Νεοέλληνες θεωρούσαμε σαν μεγάλα μας ιστορικά ατού.

Υπ’ αυτό το πρίσμα η προσέγγιση του Dozier μπορεί να δώσει σε κάποιον τη δυνατότητα να δει τον φονταμενταλιστικό εθνικισμό και τον λευκό ρατσισμό ως συμπτώματα ενός πολιτισμικού-πνευματικού καρκινώματος που υπήρχε εξ αρχής εκεί, αλλά που οι δυτικοί δεν το είχαν αντιληφθεί εξ αιτίας του Φιλελληνισμού τους. Και δεν αποκλείεται, λοιπόν, να ακούσουμε σε λίγο ότι εμείς οι Έλληνες είμαστε η πηγή -ή έστω μία από τις πηγές- της ακροδεξιάς βαρβαρότητας, και δεν ξέρω ποιων ακόμα από τα προβλήματα και τα αδιέξοδα του σύγχρονου δυτικού κόσμου, που με τη σειρά του τα φορτώνει σε όλη την ανθρωπότητα.

Αναρωτιέμαι, τι είναι πιο ωφέλιμο; Να αντιμετωπίσουμε την πρόκληση αμυντικά, υπερασπιζόμενοι τη «δυτική υπεροχή», σαν βασικοί θεμελιωτές και πρωτεργάτες της; Ή να τη δούμε θετικά, σαν μια ευκαιρία να πάψουμε επιτέλους να παριστάνουμε τους θεματοφύλακες του δυτικού Υπερεγώ -πολλώ δε μάλλον όταν πλέον κανείς στη Δύση δεν μας αναγνωρίζει έναν τέτοιο ρόλο;

Η νεότερη επτανησιακή τέχνη σε μια εμβληματική έκθεση στην Κέρκυρα

 

Ανοιξιάτικο ταξίδι στην καρδιά της νεότερης επτανησιακής τέχνης

Παρή Σπίνου

efsyn.gr

 9–11 λεπτά

---

Μία ανοιξιάτικη μέρα του Μάρτη το στίγμα μου εκπέμπει από το παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης στην Κέρκυρα, στην περιοχή Κάτω Κορακιάνας. Στέκομαι μπροστά στο θαυμαστό έργο του Χαράλαμπου Παχή «Πρωτομαγιά στην Κέρκυρα» που μας μεταφέρει στην κεντρική οδό Νικηφόρου Θεοτόκη, με τη χαρακτηριστική επτανησιακή αρχιτεκτονική, όπου χωρικοί και πλανόδιοι μουσικοί τραγουδούν τα κάλαντα του Μάη σε κλίμα ευφορίας, κρατώντας ένα κυπαρίσσι στολισμένο με πολύχρωμες κορδέλες και άνθη. Ο πασίγνωστος πίνακας χρονολογείται από το 1880. Πολλά έχουν αλλάξει από τότε στην παλιά πόλη. Πλέον οι επισκέπτες από όλο τον κόσμο κρατούν κινητά και φωτογραφίζουν τις υποβλητικές καμάρες στα καντούνια, καθώς και τα αρχοντικά σπίτια πολλά από τα οποία έχουν γίνει airbnb, καταστήματα, καφενεία αλλά και μουσεία, δημόσια ιδρύματα και χώροι εκπαίδευσης και πολιτισμού. Αναστηλώσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και η αίσθηση περπατώντας στην πόλη είναι ότι διασχίζεις τη μακραίωνη, πολυκύμαντη Ιστορία της Κέρκυρας: από το Ενετικό Φρούριο, τη Σπιανάδα, το Λίστον ώς το Ανάκτορο Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου (Μουσείο Ασιατικής Τέχνης), το παλαιό Δημαρχείο (Σαν Τζιάκομο) και τον Αγιο Σπυρίδωνα.

Στον καταπράσινο κήπο του παραρτήματος της Εθνικής Πινακοθήκης, που στεγάζεται σε δυο ιστορικά κτίρια, το Καστελίνο και το Καστελέτο, η θέα μέσα από πυκνά δέντρα φτάνει μέχρι τη θάλασσα, με μια «στάση» στο εντυπωσιακό, γοτθικού ύφους Καστέλο (εκεί πήγαινε για χορό στις ταινίες της η Κερκυραία Ρένα Βλαχοπούλου), το οποίο αγόρασε πριν από λίγα χρόνια από το Δημόσιο ο επιχειρηματίας Σάμι Φάις, με σκοπό να κάνει ξενοδοχειακή μονάδα. Μία κίνηση που θα δώσει δυναμική και στο παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης, βάζοντάς το στον χάρτη των tour operators. Πρόσθετα κίνητρα, εφόσον υλοποιηθούν: ένα υπαίθριο καφέ στην «αυλή» που δημιουργούν τα δύο ιστορικά κτίρια, μια αίθουσα περιοδικών εκθέσεων σύγχρονης τέχνης, παράλληλες εκδηλώσεις, ένα πωλητήριο με αντικείμενα εμπνευσμένα από τις συλλογές του μουσείου αλλά και με τη σφραγίδα των ντόπιων δημιουργών, που φημίζονται για τα κεραμικά τους.

Είναι σχέδια για την ανανέωση και την εξωστρέφεια του παραρτήματος που θέλει να υλοποιήσει η υπεύθυνη επιμελήτρια Μαρίνα Παπασωτηρίου και ευχόμαστε να προχωρήσουν γρήγορα με την εμπιστοσύνη της διευθύντριας της Εθνικής Πινακοθήκης Συραγώς Τσιάρα και την υποστήριξη του υπουργείου Πολιτισμού. Ήδη το πρώτο αλλά πολύ βασικό βήμα επανεκκίνησης έγινε με την οργάνωση της πρώτης περιοδικής έκθεσης στο Καστελίνο με τίτλο «Η ζωγραφική στο Ιόνιο 18ος-19ος αιώνας» για τα 200 χρόνια από την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας, του πρώτου ελληνικού πανεπιστημίου, εντός του οποίου λειτούργησε και Σχολή Ωραίων Τεχνών. Αντικατοπτρίζει την αμείωτη αγάπη των Κερκυραίων για τις τέχνες, που ζωγραφίζουν, γράφουν ποίηση, μετέχουν σε φιλαρμονικές και χορωδίες, αλλά και το κύρος και το καινοτόμο επιστημονικό έργο του συνδιοργανωτή της έκθεσης Ιονίου Πανεπιστημίου, που έχει και Σχολή Μουσικής & Οπτικοακουστικών Τεχνών.

«Χαρτομαντεία» του Περικλή Τσιριγώτη

Στην έκθεση παρουσιάζονται περισσότερα από 70 έργα ζωγραφικής 30 καλλιτεχνών (τέμπερες, ελαιογραφίες, σχέδια, χαρακτικά) και σχετικά τεκμήρια (χειρόγραφες πραγματείες, έντυπες εκδόσεις, αρχειακά έγγραφα) προερχόμενα από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης όσο και από μουσεία, πολιτιστικά ιδρύματα και αρχεία. Μία πρώτη συστηματική απόπειρα διερεύνησης ενός εξαιρετικά σημαντικού ζητήματος: της ζωγραφικής παραγωγής στο Ιόνιο από την ύστερη Βενετοκρατία έως τις πρώτες δεκαετίες μετά την Ενωση των Επτανήσων με την Ελλάδα. Μία έκθεση που μας μεταφέρει στις απαρχές της νεότερης ελληνικής τέχνης, που χαρακτηρίζεται από την αφομοίωση των αρχών της ευρωπαϊκής τέχνης, αυτής που ξεκινάει από την Αναγέννηση.

Δουλειά υποδομής

Γι’ αυτήν την περιοδική έκθεση έγινε δουλειά υποδομής: αποκαθηλώθηκε για πρώτη φορά από το 1993 η μόνιμη έκθεση του παραρτήματος, εκθέματα ανασύρθηκαν από τις αποθήκες στην Αθήνα και συντηρήθηκαν, συστήματα ασφαλείας αναβαθμίστηκαν, οι τοίχοι άλλαξαν χρώμα σε γαλάζιο, έγινε μελέτη για τον κατάλληλο φωτισμό. Η μόνιμη έκθεση, ανανεωμένη, θα φιλοξενείται πλέον στον πρώτο όροφο του κτιρίου, ενώ το ισόγειο καθιερώνεται για τις περιοδικές εκθέσεις- η επόμενη που προγραμματίζεται για το καλοκαίρι είναι για τον Αλέκο Φασιανό, ενώ σχεδιάζεται και αφιέρωμα στον Κωνσταντίνο Παρθένη ο οποίος είχε μείνει για ένα διάστημα στην Κέρκυρα.

«Η επανεκκίνηση της πινακοθήκης γίνεται με μια έκθεση για τα Επτάνησα, καθώς είμαστε στα Επτάνησα. Και δεν είναι τυχαίο ότι η Εθνική Πινακοθήκη έφερε εδώ το παράρτημα γιατί η Κέρκυρα ήταν πάντα στο σταυροδρόμι της πρωτοπορίας και των νέων τάσεων μεταξύ ανατολής και δύσης», μας λέει η Μαρίνα Παπασωτηρίου, η οποία μαζί με τη συντονίστρια του έργου Ελενα Χαμαλίδη (αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης του Ιονίου Πανεπιστημίου) εργάστηκαν με ενθουσιασμό για το νέο εγχείρημα. Με τον ίδιο ενθουσιασμό και η τοπική κοινωνία έσπευσε να αγκαλιάσει την έκθεση, τις ξεναγήσεις και τα εκπαιδευτικά προγράμματα καθώς η προσέλευση συνεχίζεται με αμείωτο ενδιαφέρον όλον αυτόν τον καιρό -φορείς, σχολεία, ιδιώτες κ.ά. Μία ευκαιρία, όπως λένε, για να δουν τους «προγόνους» τους, καθώς κυριαρχούν εμβληματικά πορτρέτα από ευγενείς, πολιτικούς, λόγιους της εποχής. Από τον Διονύσιο Σολωμό βρέφος διά χειρός Νικολάου Κουτούζη, τον Ιωάννη Καποδίστρια σε λιθογραφία του Πέτρου Παυλίδη-Μινώτου, τον διπλωμάτη και μέλος της Φιλικής Εταιρείας Διονύσιο Ρώμα όπως τον ζωγράφισε ο Κωνσταντίνος Ιατρός, την αυτοπροσωπογραφία του κληρικού και ζωγράφου Νικολάου Καντούνη.

Οι κ. Μαρίνα Παπασωτηρίου (δεξιά) και Ελενα Χαμαλίδη μας ξενάγησαν στην έκθεση

Δυο πορτρέτα μορφωμένων γυναικών ξεχωρίζουν, της Ισαβέλλας Θεοτόκη-Αλμπρίτζι από τον Πέτρο Παυλίδη-Μινώτο και της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου από τον Καντούνη. Η Ισαβέλλα -πρωταγωνιστεί στην αφίσα της έκθεσης- υπήρξε Κερκυραία καλλονή, επιδραστική στα φιλολογικά σαλόνια της Βενετίας, ενώ η Ζακυνθινιά Ελισάβετ θεωρείται η πρώτη Ελληνίδα πεζογράφος: πέθανε λίγες ημέρες μετά τη γέννα, ενώ ο γιος της συγκέντρωσε μετά θάνατον τα γραπτά της. Η μόνη γυναίκα ζωγράφος της έκθεσης είναι η Ελένη Προσαλέντη, προερχόμενη από οικογένεια καλλιτεχνών και αναγνωρισμένη επαγγελματικά.

Το πορτρέτο της Ισαβέλλας Θεοτόκη-Αλμπρίτζι από τον Πέτρο Παυλίδη-Μινώτο

Τοπία, ηθογραφίες, πατριωτικά και θρησκευτικά θέματα με τις υπογραφές των Γεωργίου Αβλίχου, Σπύρου Βεντούρα, Νικολάου Βισκόντη, Αγγελου Γιαλλινά, Γεωργίου Μηνιάτου, Βικέντιου Μποκατσιάμπη, Γεράσιμου Πιτζαμάνου, Σπ. Προσαλέντη, Γεωργίου Σαμαρτζή, Διονυσίου Τσόκου, Raffaello Ceccoli κ.ά. γεμίζουν το ισόγειο και τον 1ο όροφο του παραρτήματος. Η έκθεση αρχίζει με ένα σπάνιο χειρόγραφο του Παναγιώτη Δοξαρά, μετάφραση της πραγματείας του Λεονάρντο ντα Βίντσι «Τέχνη ζωγραφίας», που πρώτη φορά βγαίνει από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος και κλείνει με πορτρέτο του Ανδρέα Μουστοξύδη, του λόγιου και πολιτικού του 19ου αιώνα, ο οποίος πρώτος έγραψε για την ιδιαίτερη ζωγραφική των Επτανήσων.

Η έκθεση παρουσιάζει πίνακες από την ύστερη βενετική κυριαρχία στο Ιόνιο, αφενός των «νατουραλιστών» συνεχιστών του Παναγιώτη Δοξαρά αφετέρου εκείνων μιας βυζαντινότροπης τεχνοτροπίας. Στη συνέχεια προβάλλεται η δράση Ιόνιων καλλιτεχνών, οι οποίοι μαθήτευσαν συστηματικά στις ιταλικές ακαδημίες καλών τεχνών από τα τέλη του 18ου αιώνα και περιλαμβάνονται έργα από τον καιρό της Επανάστασης μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, οπότε η «επτανησιακή σχολή» γνώρισε περίοδο ακμής. Τέλος, παρουσιάζεται η απήχηση αυτής της τέχνης στην πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους όπως επίσης και σε άλλες περιοχές της Αδριατικής και της ανατολικής Μεσογείου.

Ξεναγώντας μας, οι κ. Παπασωτηρίου και Χαμαλίδη υπογραμμίζουν ότι οι Επτανήσιοι ζωγράφοι ήταν αυτοδίδακτοι ή είχαν μαθητεύσει δίπλα σε κάποιον άλλο ζωγράφο, ενώ συνέχισαν τις σπουδές τους σε Βενετία, Νάπολη, Ρώμη, ήρθαν σε ζύμωση με έργα τέχνης από πινακοθήκες της Ιταλίας, τα οποία συχνά αντέγραφαν -παίρνοντας σχετική άδεια- και επιστρέφοντας στην πατρίδα άσκησαν μια δυτικότροπη ζωγραφική. Αργότερα προκλήθηκε ολόκληρο debate εάν ήταν «ελληνική» αυτή η τέχνη. Ο Παναγιώτης Ιωάννου από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, που έχει την επιστημονική επιμέλεια τονίζει: «Θέλαμε να αναδείξουμε πώς τεκμηριώνεται αρχικά η καλλιτεχνική παραγωγή στο Ιόνιο και πώς γίνεται βαθμιαία μια σχολή που τη λέμε Επτανησιακή και πώς από περιφέρεια γίνεται ένα κέντρο που επηρεάζει σε ένα βαθμό και τον εθνικό κορμό μετά την Ενωση, το 1864».

Πάντως, ιδιαίτερα δημοφιλής είναι η «Χαρτομαντεία» του Περικλή Τσιριγώτη, που απεικονίζει τρεις νεαρές γυναίκες γύρω από έναν ηλικιωμένο να ζητούν να μάθουν το μέλλον τους - έγινε viral από φοιτήτριες, που ανεβάζουν στα σόσιαλ ανάλογες πόζες μπροστά στον πίνακα...

ℹ️ «Η ζωγραφική στο Ιόνιο 18ος-19ος αιώνας»

Καστελίνο, Κάτω Κορακιάνα

Κτίριο Καστελίνο, Κάτω Κορακιάνα, τηλ. 26610 93333. Μέχρι 19/4. Στις 22/4, ο Νίκος Ξυδάκης θα παρουσιάσει (19.30) τη μουσική παράσταση «Προς τον Κύριον Γεώργιο Δε Ρώσση» σε δική του σύνθεση και ερμηνεία, με τη συνοδεία των Αλέξανδρου Καψοκαβάδη (κιθάρα, λάφτα, τραγούδι), Εφης Ζαϊτίδου (κανονάκι), Δέσποινας Σπανού (τσέλο, τραγούδι), Φώτη Μυλωνά (φλάουτο, τραγούδι) και Γιάννη Κουτάγιαρ (κοντραμπάσο).

Ο ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ΩΣ ΔΥΣΤΥΧΙΑ ΑΤΟΜΩΝ ΚΑΙ ΛΑΩΝ

 

Στα τέλη  του 2011 μεταφράσαμε και αναρτήσαμε σε διαδοχικές συνέχειες

το κείμενο του Πλούταρχου Περί του μη δειν δανείζεσθαι, το οποίο θεωρούσαμε

εξαιρετικά επίκαιρο και ευκαιρία βαθύτερου στοχασμού  για τα αίτια που οδήγησαν

στη συλλογική μας χρεοκοπία  και στις πρωτόγνωρες καταστάσεις που αρχίζαμε να ζούμε με ιδιαίτερα οδυνηρό τρόπο από τις συνέπειές της.

Ενάμιση χρόνο μετά, το εξαιρετικό σε επιχειρήματα δοκίμιο απέκτησε   ακόμα μεγαλύτερη  αξία για τον Ελληνισμό, όχι μόνο επειδή βιώναμε  το δικό μας δράμα της χρεοκοπίας , αλλά και επειδή  με κομμένη την ανάσα παρακολουθήσαμε να εξελίσσεται δίπλα μας  το δράμα των Κύπριων αδελφών μας ,  που μέσα σε δύο βδομάδες είδαν  να σωριάζεται σε ερείπια το οικοδόμημα της ευημερίας που  με μαεστρία και πολύ κόπο έχτισαν ύστερα από την Τουρκική Εισβολή και κατοχή .

 Αναρτούμε ξανά ολόκληρο το θαυμάσιο κείμενο του σπουδαίου στοχαστή, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα να το διαβάσουν και όσοι/ες δεν μπόρεσαν

να το δουν αναρτημένο ή δεν τους είναι εύκολο να το αναζητήσουν τμηματικά.

Gerontakos

Είναι Έλληνας: ποτέ δε λέει «Στερνή μου γνώση...»

Το κείμενο Περί του μη δειν δανείζεσθαι (λατ. De vitando aere alieno) αποτελεί την κλασική φιλοσοφική κατάθεση για το θέμα του δανεισμού, όπου ο Πλούταρχος αναλύει το χρέος ως ηθικό ζήτημα που οδηγεί στην απώλεια της ελευθερίας του ατόμου.

Η αξία του κειμένου έγκειται στο γεγονός ότι, αν και γράφτηκε πριν από σχεδόν δύο χιλιετίες, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης ακαδημαϊκής μελέτης, αποδεικνύοντας ότι τα ηθικά διλήμματα που πραγματεύεται παραμένουν διαχρονικά.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο συλλογικός τόμος Virtues for the People: Aspects of Plutarchan Ethics(Jstor) (2011), ο οποίος περιλαμβάνει ειδική μελέτη του H.G. Ingenkamp  με τίτλο "Plutarchs Schrift gegen das Borgen [Περί του μη δειν δανείζεσθαι]: Adressaten, Lehrziele und Genos". Αυτή η μελέτη εξετάζει θεμελιώδη ερωτήματα που δείχνουν γιατί το κείμενο είναι επίκαιρο:Η εργασία εξετάζει πώς ο Πλούταρχος, μέσω αυτής της πραγματείας, προσεγγίζει πρακτικά ζητήματα καθημερινής ζωής (όπως ο δανεισμός και το χρέος) μέσα από το πρίσμα της «λαϊκής φιλοσοφίας» (popular philosophy) και αναδεικνύει τον Πλούταρχο όχι ως «φιλόσοφο του γραφείου», αλλά ως διανοητή που ενδιαφερόταν για την ηθική βελτίωση των συμπολιτών του.

Η διαρκής επικαιρότητα του κειμένου οφείλεται στο ότι ο Πλούταρχος δεν γράφει απλώς μια οικονομική πραγματεία, αλλά εντάσσει το ζήτημα του δανεισμού σε ένα ευρύτερο ηθικό πλαίσιο. Οι αγωνίες που καταγράφει είναι οικουμενικές:

• Η προειδοποίηση για την απώλεια της προσωπικής ελευθερίας και ανεξαρτησίας λόγω των χρεών.

• Η κριτική στην υπερβολική κατανάλωση και τη ζωή πέρα από τις δυνατότητες κάποιου.

• Η έμφαση στην αυτάρκεια και τη σωφροσύνη ως ύψιστες αρετές.

Αυτές οι ηθικές προεκτάσεις επιτρέπουν στο κείμενο να υπερβαίνει την εποχή του και να προσφέρει τροφή για σκέψη και στον σύγχρονο αναγνώστη, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με αντίστοιχα διλήμματα σε μια εποχή όπου το ατομικό και δημόσιο χρέος αποτελούν κεντρικά κοινωνικά ζητήματα.

Το κείμενο του Πλουτάρχου Περί του μη δειν δανείζεσθαι δεν είναι ένα στεγνό οικονομικό εγχειρίδιο για την αποφυγή  της ατομικής χρεοκοπίας, αλλά , ενταγμένο μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο,αποτελεί  ένα ηθικό και φιλοσοφικό δοκίμιο που πραγματεύεται τις ρίζες της υποτέλειας σε άτομα και λαούς. Υπό αυτό το πρίσμα, μπορούμε να το συσχετίσουμε , για παράδειγμα, με τρεις πρόσφατες κρίσεις χρεοκοπίας , της Ελλάδας (2010), της Κύπρου (2013) και της Αργεντινής (2001) όχι ως μεμονωμένες εξαιρέσεις .

Η συσχέτιση μπορεί να αναλυθεί σε τρεις άξονες: την εθιστική φύση της κατανάλωσης, την απώλεια ελευθερίας έναντι των δανειστών και την πολιτική ηθική.

Στην περίπτωση της Ελλάδας και της Αργεντινής, η διεθνής βιβλιογραφία (π.χ. οι αναλύσεις των Michael Lewis, Paul Blustein) δείχνει ότι η υπερβολική συσσώρευση χρέους τις δεκαετίες πριν την κρίση συνδέθηκε με ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηριζόταν στον δανεισμό για τη χρηματοδότηση ενός κρατικού μηχανισμού παρασίτων και ενός επιπέδου κατανάλωσης που δεν αντιστοιχούσε στην παραγωγική βάση της οικονομίας.

Ο Πλούταρχος σήμερα  θα έβλεπε το ελληνικό δημόσιο χρέος πριν το 2010 ως το συλλογικό αντίστοιχο του ασώτου πολίτη: μια κοινωνία που δανείστηκε για να ζήσει πέρα από τις παραγωγικές της δυνατότητες, παραβιάζοντας την αρχή της αυτάρκειας. Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη ένταση στη συσχέτιση. Ο Πλούταρχος γράφει για το άτομο. Στις σύγχρονες κρατικές χρεοκοπίες, ο "δανειζόμενος" (το κράτος) εκπροσωπεί τους πολίτες, αλλά οι πολίτες συχνά  δίνουν  τη συναίνεσή τους  για τον δανεισμό είτε γιατί δεν γνωρίζουν  οικονομικά είτε  γιατί κανείς δεν τους ενημερώνει  για τις δυσμενείς επιπτώσεις από  φανερές ή κρυφές δανειακές συμβάσεις που συνάπτουν οι κυβερνήσεις. 

Στην Ελλάδα, η πλειοψηφία των πολιτών αργά κατάλαβε το λάθος της να εμπιστευθεί κυβερνήσεις αναξιόπιστες και διεφθαρμένες που  σκόρπιζαν δανεικό  χρήμα  σε ημέτερους και κολλητούς , προκειμένου να διαιωνίζονται στην εξουσία.

Όταν η χώρα μας μετατράπηκε σε δουλοπαροικία χρέους ήταν πλέον αργά.Σήμερα, δεκαέξι χρόνια μετά τη χρεοκοπία, η χώρα μας βρίσκεται σχεδόν  στο χαμηλότερο σκαλί της Ευρώπης ως προς τους οικονομικούς δείκτες και το επίπεδο ζωής των πολιτών της.

    Το εξοργιστικό είναι ότι οι δανειστές που "έσωσαν" την Ελλάδα  , στην ουσία εξακολουθούν να κυβερνούν τη χώρα, έχοντας ως τοποτηρητή τους την παράταξη η οποία υπερδανείστηκε κολοσσιαία  ποσά στο παρελθόν για να μας  ...χρεοκοπήσει.

Η οποία παράταξη , αντί να εξαφανιστεί από προσώπου γης , εκλέγεται με την ψήφο μας, αβίαστα ,  ελεύθερα και δημοκρατικά, χρωστώντας μάλιστα στις τοκογλυφικές τράπεζες πεντακόσια (500) εκατομμύρια, που φυσικά ποτέ δε θα ξεπληρώσει... 

Gerontakos/ Θεσσαλονίκη, 29 Μαρτίου 2026 

 

 

 ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ (46-120) 

 ΗΘΙΚΑ

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΗ ΔΕΙΝ ΔΑΝΕΙΖΕΣΘΑΙ

 [ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΑΝΕΙΖΟΜΑΣΤΕ]

 

Ένα αρχαίο  κείμενο εξαιρετικής σημασίας

για τους ανθρώπους της εποχής μας, που από

τη λαχτάρα του πλουτισμού και της ευζωίας

υποθηκεύουν τη ζωή τους στους "νόμιμους"

και τους "παράνομους"  λήσταρχους, που

τρομοκρατούν και διαφεντεύουν τους λαούς

του κόσμου στο όνομα της "ελευθερίας των 

χρηματοπιστωτικών συναλλαγών".
Η χώρα μας ζει σήμερα ένα μεγάλο υπαρξιακό δράμα
λόγω της αδυναμίας μας να τιθασεύσουμε το αδηφάγο
τέρας της απληστίας, το οποίο εξέθρεψαν  με απαράμιλλη
μαεστρία οι μεγάλοι "μάγοι" της σκλαβιάς μας , δηλαδή
οι τοκογλυφικές τράπεζες και τα τσιράκια τους οι πολιτικοί.

Gabriel Metsu, " Ο τοκογλύφος και η γυναίκα που κλαίει", 1654.

*

1. Ο Πλάτωνας στο έργο του " Νόμοι" απαγορεύει  να παίρνουν οι πολίτες νερό από τους γείτονές τους, αν πρώτα δεν έχουν   προσπαθήσει  να βρούνε νερό στη δική τους γη χωρίς επιτυχία , σκάβοντας δηλαδή ως το σημείο που θα συναντήσουν τη λεγόμενη κεραμίτιδα άργιλο, η οποία είναι από τη φύση της λιπαρή  και πυκνή , με αποτέλεσμα να κατακρατεί το νερό και να το  εμποδίζει να τη διαπερνά. Ο Πλάτωνας όμως  γράφει ότι όσοι άνθρωποι δεν έχουν τη δυνατότητα  για δικό τους νερό , επιτρέπεται να παίρνουν από το νερό  των γειτόνων τους, διότι ο Νόμος πρέπει να προσφέρει βοήθεια σε καταστάσεις αδυναμίας.

Δε θα έπρεπε, επομένως, να υπάρχει και ένας Νόμος για τα  χρήματα, που να μην επιτρέπει στους ανθρώπους να δανείζονται από τους άλλους και να καταφεύγουν σε ξένες πηγές, αν δεν  ελέγξουν  διεξοδικά πρώτα  τη δική τους περιουσία και τις δικές τους  δυνατότητες, και δε μαζέψουν σταγόνα σταγόνα καθετί που τους είναι χρήσιμο και αναγκαίο;

Οι άνθρωποι της εποχής μας, αν και έχουν αρκετά, δε χρησιμοποιούν  αυτά που διαθέτουν,  εξαιτίας του τρυφηλού  τρόπου ζωής  ,  της μαλθακότητας και  της πολυτέλειας. Η πιο μεγάλη απόδειξη αυτού (που λέω) είναι το γεγονός ότι  (οι δανειστές) δε δανείζουν (χρήματα) στους άπορους ανθρώπους , αλλά  σ΄εκείνους που θέλουν να γίνουν πιο εύποροι. Φέρνουν μάλιστα μάρτυρες και δίνουν εγγυήσεις για το αξιόχρεό τους, ενώ κανονικά θα 'πρεπε γι΄αυτόν ακριβώς το  λόγο να μην συνάπτουν δάνεια.

******************

Nicolae Grigorescu , " Ο τοκογλύφος".

*

2. Γιατί "γλείφεις" τον τραπεζίτη ή τον μεσολαβητή; Δανείσου από το δικό σου τραπέζι. Διαθέτεις και  ποτήρια και πιάτα  και πιατέλες.Η όμορφη Αυλίδα ή η Τένεδος θα κοσμήσουν το τραπέζι σου με κεραμικά σκεύη καθαρότερα  απ΄τα ασημένια.

Τα σκεύη αυτά δε βρομούν από υπέρογκους κι ασήκωτους τόκους, που σαν τη σκουριά ροκανίζουν, μέρα με τη μέρα, τη δική σου πολυτέλεια ούτε θα σου θυμίζουν την πρώτη του μήνα και τη νέα σελήνη, που, ενώ είναι η πιο ιερή ανάμεσα στις μέρες του μήνα, οι δανειστές την κάνουν να φαντάζει αποφράδα και μισητή. Όσους προτιμούν να βάζουν υποθήκη την περιουσία τους, αντί να  πουλούν τα υπάρχοντά τους, ούτε ο( προστάτης της περιουσίας) Θεός Κτήσιος δεν μπορεί να τους γλιτώσει, γιατί ντρέπονται να παίρνουν λεφτά  , αλλά δεν ντρέπονται να πληρώνουν τόκο για όσα τους ανήκουν.

Ο ίδιος ο Περικλής παράγγειλε και έφτιαξαν τον καλλωπισμό  του αγάλματος της θεάς (Αθηνάς)- αποτελούμενο από σαράντα τάλαντα (=περ. 40 τόνους) καθαρό χρυσάφι-, με τρόπο που να 

καθίσταται εφικτή η αφαίρεσή του, σε περίπτωση που , όπως είπε, χρειάζονταν το χρυσάφι για να κάνουν πόλεμο, και να μπορούν έπειτα να επιστρέψουν (στη Θεά)τόσα  όσα ακριβώς πήρανε.

Γι' αυτό λοιπόν κι εμείς, όταν  η δύσκολη ώρα σφίγγει τον κλοιό της γύρω μας,ας μη δεχτούμε ως προστάτη μας τον δανειστή, δηλαδή τον εχθρό μας. Αφαιρώντας καθετί περιττό  από το τραπέζι,το κρεβάτι , τα οχήματα , γενικότερα, τον τρόπο ζωής μας, ας προστατεύσουμε την προσωπική μας ελευθερία , για να το ξανααποκτήσουμε , όταν θα έρθουν  καλύτερες μέρες.  

***************

Jusepe de Ribera: "Ο γερο- τοκογλύφος"
 *

3. Οι γυναίκες των Ρωμαίων πρόσφεραν τα χρυσαφικά τους στον Πύθιο Απόλλωνα΄τέτοια προέλευση έχει ο χρυσός κρατήρας που στάλθηκε στους Δελφούς. Οι γυναίκες των Καρχηδονίων κούρεψαν για χάρη της πατρίδας τα μαλλιά τους, ώστε με τις τρίχες τους να ενισχύσουν τους καταπέλτες. Εμείς όμως ντρεπόμαστε να είμαστε αυτάρκεις και μετατρεπόμαστε σε δούλους βάζοντας υποθήκες και υπογράφοντας συμβόλαια, ενώ κανονικά θα ΄πρεπε να περιοριζόμαστε στα απαραίτητα, ώστε  από τα χρήσιμα και τα περιττά-  απ΄όσα βγάλαμε απ΄τη ζωή μας ή πουλήσαμε- να ανεγείρουμε ένα ναό της Ελευθερίας για εμάς προσωπικά , τα παιδιά και τις γυναίκες μας.Η Εφεσία Άρτεμις προσφέρει άσυλο στους  οφειλέτες που καταφεύγουν στο ιερό της και προστασία από τα δάνεια, όμως το άσυλο και το άβατο της λιτής ζωής ακολουθούν παντού τους σώφρονες ανθρώπους, παρέχοντας άνεση χώρου χωρίς σκοτούρες και με αρχοντιά. Όπως η Πυθία είπε στους Αθηναίους ότι ο θεός τούς έδωσε ξύλινο τείχος κι εκείνοι ,παρατώντας τη γη, την πόλη, το βιος και τα σπίτια τους, κατέφυγαν στα πλοία για την ελευθερία τους, έτσι και  ο θεός προσφέρει σε μας ξύλινο τραπέζι , πιάτο πήλινο και τραχύ πανωφόρι,αν θέλουμε να ζούμε ελεύθεροι. 

Μην περιμένεις να να σου επιτεθεί το ιππικό...

 [ΣΣ: φράση από το χρησμό της Πυθίας στους Αθηναίους]

...ούτε άμαξες στολισμένες με κέρατα και ασήμι,
που τις προφτάνουν και τις ξεπερνούν οι φτερωτοί τόκοι. Πάρε όποιο γάιδαρο βρεις μπροστά σου ή καβάλησε ένα κοινό άλογο και σκάσε το μακριά από τον εχθρό και τύραννό σου, το δανειστή, που δε ζητά γην και ύδωρ , όπως (παλιά) ο Μήδος, αλλά απλώνει το χέρι στην ελευθερία σου και προσημειώνει την αυτοτέλειά σου. Ο δανειστής σε ενοχλεί, όταν δεν του δίνεις, αλλά όταν έχεις, δεν παίρνει. Όταν πουλάς, ρίχνει την τιμή, κι αν δεν πουλήσεις , σε εξαναγκάζει να το κάνεις. Αν τον πας στα δικαστήρια, επηρεάζει τους δικαστές, τους δε όρκους σου τούς ακούει βερεσέ. Πας στο σπίτι του; Τρως πόρτα.Μένεις στο σπίτι σου; Την αράζει στο κατώφλι σου και βροντοχτυπά ασταμάτητα την πόρτα. 

******************* 

Thomas Reynolds Lamont : "Στον ενεχυροδανειστή", 1861.

4. Ποια ήταν η προσφορά του Σόλωνα στους Αθηναίους που τους απάλλαξε από τη σωματική τους υποδούλωση (= σεισάχθεια); Όσοι χρωστούν δεν είναι αυτεξούσιοι αλλά είναι δούλοι των δανειστών τους.Για την ακρίβεια δεν ανήκουν σ΄ όλους αυτούς - κάτι που δε θα ήταν τόσο φοβερό-, αλλά είναι δούλοι δούλων αλαζόνων, βάρβαρων και αγρίων, σαν τους φλογερούς τιμωρούς και δημίους , που "περιποιούνται" τους ασεβείς στον Άδη, όπως λέει ο Πλάτωνας (α).
Οι δανειστές μεταβάλλουν την αγορά σε τόπο βασανιστηρίων για τους κακόμοιρους οφειλέτες, σαν τους γύπες τους ξεσχίζουν και τους τρώνε "χώνοντας το ράμφος τους στα σωθικά τους" (β), και μετατρέποντάς τους σε Ταντάλους (γ) τούς εμποδίζουν από το να γεύονται τους δικούς τους τρύγους και θερισμούς. Όπως ο Δαρείος έστειλε  τον Δάτι και τον Αρταφέρνη εναντίον της Αθήνας έχοντας στα χέρια τους αλυσίδες και σχοινιά για όσους θα αιχμαλώτιζαν, έτσι και αυτοί ( =οι δανειστές ) κρατώντας συνεχώς σάκους τίγκα στα συμφωνητικά και στα συμβόλαια, λεπου μοιάζουν με τις χειροπέδες της Ελλάδας, πηγαινοέρχονται οργώνοντας τις πόλεις και σπέρνουν όχι ωφέλιμο καρπό, σαν τον Τριπτόλεμο(δ), αλλά χρέη. Τα χρέη αυτά έχουν ρίζες που προκαλούν πολλές ταλαιπωρίες  και μεγάλους τόκους, δεν ξεριζώνονται εύκολα, οι δε βλαστοί τους τυλίγουν τις πόλεις, τις αποδυναμώνουν και τις πνίγουν.Λένε ότι τη στιγμή που οι λαγοί γεννούν, ταυτοχρόνως βυζαίνουν τα νεογνά τους από την προηγούμενη γέννα, ενώ παράλληλα κυοφορούν την προσεχή.
Τα χρέη όμως αυτών των τιποτένιων , αυτών των βαρβάρων, γεννούν προτού ακόμα συλλάβουν, αφού αρχίζουν τις απαιτήσεις τους απ΄τη στιγμή του δανείου, κι ενώ βάζουν την ίδια στιγμή παίρνουν ή δανείζουν τα ποσά που παίρνουν για τα χρήματα που έχουν δανείσει.  

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
α. "Πολιτεία", 615 ε.
β. "Οδύσσεια", ια 579.
γ. Τάνταλος: Καταδικασμένος από τους θεούς στα μαρτύρια της  αιώνιας πείνας και δίψας.
δ. Τριπτόλεμος: Δίδαξε , κατά την ελληνική  μυθολογία, τη γεωργία στους ανθρώπους.

 

 *************************

.

*********************

5.Γνωστή είναι η φράση των Μεσσηνίων:

Μια Πύλος βρίσκεται πριν από την Πύλο 

και μία ακόμα Πύλος ακολουθεί(α).

  

Για  τους δανειστές μπορεί να ειπωθεί:

Υπάρχει τόκος πριν από τον τόκο,

αλλά υπάρχει κι άλλος τόκος.

Κι ύστερα (οι δανειστές) κοροϊδεύουν τους φιλοσόφους, που λένε πως τίποτα δε γεννιέται από το τίποτα, ενώ αυτοί καταφέρνουν να γεννιέται ο τόκος από κάτι που ούτε υφίσταται αλλά και ούτε υπήρξε. Επιπλέον θεωρούν τη συλλογή φόρων επαίσχυντο έργο, αν και είναι νόμιμο, οι ίδιοι όμως με το να δανείζουν εισπράττουν παράνομους φόρους ή , για να πούμε την καθαρή αλήθεια, κλέβουν διά του δανεισμού, αφού εξαπατάται όποιος παίρνει πιο λίγα χρήματα από αυτά που γράφει το συμφωνητικό (που υπογράφει). Οι Πέρσες στην ιεραρχία των αμαρτημάτων  βάζουν στη δεύτερη θέση  το ψέμα , ενώ δίνουν την πρωτιά στο χρέος, επειδή όσοι οφείλουν χρήματα λένε συχνά ψέματα. Όμως οι δανειστές είναι εκείνοι που ψεύδονται και "μαγειρεύουν" τα κιτάπια τους, όταν γράφουν ότι δίνουν σε κάποιον ένα ποσό, αλλά (στην πράξη) του δίνουν λιγότερα. Η πλεονεξία είναι η αιτία των ψεμάτων τους κι όχι η ανάγκη ή η ανέχεια. Αυτή όμως , σε τελική ανάλυση, είναι ολέθρια για τους αδικούμενους , ενώ  δεν  προσφέρουν ούτε απόλαυση ούτε όφελος στους ίδιους.Για παράδειγμα, ούτε καλλιεργούν τα χωράφια που κατάσχουν από τους οφειλέτες ούτε εγκαθίστανται στα σπίτια αυτών που πετάνε στο δρόμο ούτε γευματίζουν στα τραπέζια τους και φορούνε τα ρούχα τους. Οι δανειστές όμως πρώτα καταστρέφουν κάποιον και αμέσως μετά αρχίζουν το κυνήγι του δεύτερου, ρίχνοντάς του σαν δόλωμα τον πρώτο. Αυτή η άγρια μέθοδος μοιάζει με πυρκαγιά που την μεταδίδει ο ένας στον άλλο και εξαπλώνεται  κατατρώγοντας όσους βρεθούν μπροστά της.Ο δανειστής σκαλίζει και συντηρεί συνεχώς τη φωτιά  αφανίζοντας πολλούς ανθρώπους, αλλά δεν του μένει τίποτε άλλο από το να διαβάζει κάπου κάπου στα λογιστικά του βιβλία πόσους πούλησε ως σκλάβους, πόσους πέταξε από τα σπίτια τους και  να κοιτάει την πηγή της προέλευσης των χρημάτων που έχει μαζέψει στο πουγγί του.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
α. Ο συγγραφέας αναφέρεται στις τρεις πελοποννησιακές πόλεις με το όνομα "Πύλος":
την Τριφυλλιακή , τη Μεσσηνιακή και της Ήλιδας.

6.Μη νομίζετε ότι όσα υποστηρίζω οφείλονται σε πόλεμο που έχω κηρύξει εναντίον των δανειστών΄

Ποτέ δεν κλέψανε τα βόδια μου ούτε και

τ΄άλογά μου. (α)

Πρόθεσή μου  είναι να δείξω σ΄όσους δανείζονται με περισσή ευκολία πόση ντροπή προκαλεί μια τέτοια απόφαση και πόση ανελευθερία, καθώς επίσης ότι το να δανείζεται κανείς είναι η έσχατη ανοησία και αδυναμία χαρακτήρα.Έχεις χρήματα; Μη δανείζεσαι, αφού δεν τα στερείσαι. Δεν έχεις χρήματα; Μη ζητάς δανεικά, γιατί δε θα αποπληρώσεις το χρέος σου. Ελάτε να δούμε αυτά τα δύο ξεχωριστά το καθένα. Ο Κάτωνας (β) είπε (κάποτε)σ΄έναν πονηρό γέρο: " Γιατί , άνθρωπέ μου, προσθέτεις στα δεινά των  γηρατειών και την ντροπή της πονηρίας;".
Έτσι κι εσύ ας μην προσθέτεις στη φτώχεια, που σέρνει μαζί της πολλά κακά, και τις ταλαιπωρίες του δανεισμού και των οφειλών, μήτε όμως να της στερείς την αμεριμνησία, τη μόνη ιδιότητα στην οποία είναι ανώτερη από τον πλούτο. Γιατί ( αν στη φτώχεια προσθέσεις και το δανεισμό,) τότε συμβαίνει η εξής γελοία κατάσταση που λέει η παροιμία:

 Δεν μπορώ να κουβαλήσω την κατσίκα,

αλλά φορτώστε μου το βόδι.

 Έτσι κι εσύ, ενώ δεν είσαι σε θέση να  αντέξεις τη δική σου φτώχεια, βάζεις από πάνω και το δανειστή, φορτίο δηλαδή δυσβάσταχτο ακόμα και για έναν παραλή. Γιατί ρωτάς: ' Μα πώς θα τα βγάλω πέρα;΄, μολονότι έχεις τα χέρια και τα πόδια σου, έχεις φωνή, είσαι (φυσιολογικός) άνθρωπος, επομένως ικανός να αγαπάς και ν΄αγαπιέσαι, να προσφέρεις και να ευχαριστείς γι΄αυτά που σου προσφέρουν; Ασχολήσου με το δασκαλίκι, γίνε παιδαγωγός ή θυρωρός ή ναυτικός΄ καμιά δουλειά δεν είναι αισχρότερη και πιο δυσάρεστη από το να ακούς  τη λέξη'Πλήρωνε!΄.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
  α. Στίχος από την Ιλιάδα του  Ομήρου  , Α 154.
β.  Μάρκος Πόρκιος Κάτων ο Υτικαίος(94–46 π.Χ.): επιφανής Ρωμαίος πολιτικός και φιλόσοφος του 1ου αιώνα π.Χ., βαθύτατα  δημοκρατικός και αντίπαλος του Καίσαρα. Αυτοκτόνησε επιδεικνύοντας  απαράμιλλο σθένος.

******************************* 

.

Marinus van Reymerswaele, "Ο αργυραμοιβός και η γυναίκα του",1539.

7."Ο ρωμαίος Ρουτίλιος (α)πήγε (κάποτε) στον Μουσώνιο (β) και του είπε: ΄Μουσώνιε, ο  Δίας ο Σωτήρας, ο θεός που εσύ μιμείσαι και τον έχεις κάνει εικόνισμα, δεν δανείζεται΄. Χαμογέλασε τότε ο Μουσώνιος και του απάντησε: ΄Ούτε όμως και δανείζει...΄.Ο Ρουτίλιος, λοιπόν, αν και δανειστής ο ίδιος, ειρωνευόταν τον άλλο επειδή ζητούσε δανεικά.Τι στωική έπαρση κι αυτή! Γιατί (άνθρωπέ μου)βάζεις στο στόμα σου τον Δία το Σωτήρα, όταν μπορείς να κάνεις λόγο για πράματα  που τα βλέπεις καθημερινά μπροστά σου; Τα χελιδόνια π.χ. δε ζητούνε  δανεικά  ούτε επίσης δανείζονται  τα μυρμήγκια, που η φύση δεν τους έδωσε ούτε χέρια ούτε λογική ούτε τέχνη. Οι άνθρωποι όμως , επειδή είναι μυαλωμένοι, εκτρέφουν εξαιτίας των ξεχωριστών ικανοτήτων τους σκυλιά, πέρδικες, λαγούς, καλιακούδες. Πιστεύεις δηλαδή εσύ προσωπικά  ότι είσαι κατώτερος από την  καλιακούδα, πιο κακόφωνος από την πέρδικα και ασημαντότερος στην καταγωγή από το σκύλο, ώστε να μην μπορείς  να δεχθείς  την ωφέλιμη ανταμοιβή κανενός ανθρώπου, αν τον φροντίζεις ή τον ψυχαγωγείς ή τον προστατεύεις ή πολεμάς γι΄αυτόν; Δε βλέπεις τις πάμπολλες ευκαιρίες ζωής που απλώνουν μπροστά σου η στεριά και η θάλασσα;  

Είδα λοιπόν τον Μίκκυλο (γ)

 Λέει ο Κράτης (δ):

 ΄λανάριζε μαλλί αυτός και η γυναίκα του,

για να γλιτώσουν σ΄ένα αγώνα 

μέχρι θανάτου από την πείνα΄.

Ο βασιλιάς Αντίγονος (ε) ρώτησε κάποτε τον Κλεάνθη (στ), όταν τον είδε πάλι στην Αθήνα: ΄Ακόμα αλέθεις, Κλεάνθη;'. ΄Αλέθω, βασιλιά...΄απάντησε εκείνος ΄...για να μην παρατήσω τη φιλοσοφία΄. Τέτοιο ήταν το (ανώτερο) πνεύμα  εκείνου του ανθρώπου, ώστε με το χέρι που άλεθε στο μύλο καιζύμωνε στη σκάφη για να ψήσει το ψωμί, με το ίδιο χέρι έγραφε για τους θεούς, τη σελήνη, τα άστρα και τον ήλιο.Εμείς όμως πιστεύουμε πως αυτές οι εργασίες  αρμόζουνε μόνο σε δούλους και, ενώ ζούμε με δανεικά ,για να διατηρήσουμε την ελευθερία μας κολακεύουμε χαλασοσπίτηδες, γινόμαστε μπράβοι τους , τούς τραπεζώνουμε, τους γεμίζουμε δώρα και τους πληρώνουμε χαράτσια. Όλα αυτά τα κάνουμε όχι από φτώχεια (ποιος δανείζει ένα φτωχό;), αλλά επειδή θέλουμε να ζούμε μες στην πολυτέλεια.
Εάν όμως περιοριζόμασταν στα (απολύτως) αναγκαία, δε θα υπήρχε η φάρα των δανειστών, όπως δεν υπάρχουν ούτε Κένταυροι ούτε Γοργόνες. Η τρυφηλή ζωή  δημιούργησε τους δανειστές, όπως επίσης τους χρυσοχόους , τους αργυροχόους, τους αρωματοποιούς και βαφεις υφασμάτων. Δεν παίρνουμε δανεικά για να πληρώσουμε  το ψωμί και το κρασί μας, αλλά για συντηρούμε εξοχικά σπίτια, δούλους , μουλάρια, ανάκλιντρα και τσιμπούσια ή να γινόμαστε απερίσκεπτα χορηγοί για  θεάματα στις πόλεις, προβάλλοντας ένα πνεύμα ανταγωνιστικό, στείρο και δυσάρεστο. Αυτός που θα εμπλακεί μια φορά (σε μια τέτοια κατάσταση), μένει για πάντα χρεωμένος, σαν το άλογο που του έχουν περάσει χαλινάρι και κουβαλάει στη ράχη του τους αναβάτες , τον ένα μετά τον άλλο. Πού να βρεθεί χρόνος για καταφυγή στα βοσκοτόπια και τα λιβάδια...Τώρα πια βολοδέρνουν εδώ κι εκεί  σαν τους δαίμονες που πέταξαν οι θεοί απ΄τα ουράνια, όπως λέει ο Εμπεδοκλής:

Λυσσομανώντας ο άνεμος στη θάλασσα τούς ρίχνει,

όμως η θάλασσα τους ξερνάει στη στεριά κι η γη

τους αφήνει να ψήνονται στον ήλιο
ή (να τουρτουρίζουν)  στο μανιασμένο αγέρι.

 ΄Ο ένας΄ τοκογλύφος ή μεσίτης ΄διαδέχεται τον άλλο΄, άλλοτε από την Κόρινθο, άλλοτε από την Πάτρα ή την Αθήνα, έως ότου ο οφειλέτης διαλυθεί στα εξ ων συνετέθη από τα πολλά χτυπήματα που δέχεται απ΄όλους.

Αν κάποιος πέσει μέσα στη λάσπη , πρέπει ή να να σταθεί στα πόδια του ή να μείνει ακίνητος, γιατί αν συστρέφεται και κυλιέται με μουσκεμένο το κορμί του, κολλάει πάνω του περισσότερη λάσπη. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει  με τους οφειλέτες που δανείζονται από τον ένα για να πληρώσουν το χρέος τους στον άλλο, με αποτέλεσμα να μετακυλίουν τα χρέη τους, να αβγαταίνουν οι τόκοι, επιβαρύνοντας όλο και περισσότερο την κατάστασή τους.

Οι οφειλέτες είναι σαν τους αρρώστους από χολέρα, των οποίων  η θεραπεία  είναι πολύ δύσκολη μια και η αρρώστια  προκαλεί συνέχεια εμετούς, που  τους κάνουν να αποβάλλουν τα γιατρικά που  τους δίνει ο γιατρός, με συνέπεια να χειροτερεύει η κατάστασή τους.

Το ίδιο συμβαίνει και με τους οφειλέτες: δε θέλουν να ΄καθαρίσουν' μια κι έξω από τα χρέη τους, έτσι  κάποια στιγμή έρχεται η ώρα να πληρώσουν με οδύνη και σπαραγμό ψυχής τον τόκο, ο οποίος  ακολουθείται αμέσως μετά από άλλο τόκο, γεγονός που φέρνει νέους εμετούς και πονοκεφάλους, αντί να είναι απαλλαγμένοι από οφειλές και να ζουν ξενοιαστοι  και ελεύθεροι.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
  α. Gaius Rutilius Gallicus : Ρωμαίος συγκλητικός του 1ου αιώνα.
β.  Gaius Musonius Rufus : Ρωμαίος στωικός φιλόσοφος, δάσκαλος του Επίκουρου.

γ. Άγνωστο πρόσωπο. Αδύνατη η ταυτοποίησή του.
δ. Κράτης: Κυνικός φιλόσοφος από τη Θήβα. Έζησε ανάμεσα στον 4ο και τον 3ο αι. π.Χ.
ε. Αντίγονος (Γονατάς) [319-239 π.Χ.]: Βασιλιάς της Μακεδονίας.
στ.Κλεάνθης: Στωικός φιλόσοφος. Έζησε ανάμεσα στον 3ο και το 2ο αι. π.Χ.

****************************** 

 

William Michael Harnett: "Το τραπέζι του τραπεζίτη", 1877.

8. Απευθύνομαι τώρα αποκλειστικά στους ευπορότερους ανθρώπους και στους πιο εκλεπτυσμένους, σ΄εκείνους που λένε ΄Μα πώς γίνεται να ζήσω χωρίς δούλους, χωρίς σπίτι, χωρίς στέγη;΄. Την ίδια  απορία προβάλλει και ένας άρρωστος, πρησμένος από την αρρώστεια, στο γιατρό του:΄ Μα θα γίνω πετσί και κόκαλο;΄ Τι σε πειράζει , αν έχεις την υγειά σου; Ας ζήσεις δίχως δούλους, για να μην καταντήσεις ο ίδιος δούλος, ας μην έχεις περιουσία, για να μη γίνεις περιουσιακό στοιχείο κάποιου άλλου. 
Άκου και την ιστορία με τους γύπες:Παραπονιόταν ένας γύπας που έκανε εμετό  ότι βγάζει τα σωθικά του.Του απάντησε κάποιος άλλος γύπας  που έτυχε να είναι παρών:΄Τι το κακό βρίσκεις σ΄αυτό,αφού δε βγάζεις τα σπλάχνα σου, παρά μόνο ό,τι σαβούρωσες από το πτώμα που μόλις κατασπαράξαμε;΄. 
Το ίδιο (φίλε μου) κάνουν και οι οφειλέτες: Δεν πουλάει καθένας απ΄αυτούς τα χωράφια του και τα δικά του σπίτια, αλλά του δανειστή, που με νόμο τον όρισε ως κύριό του. ΄Μα το Δία!΄, λέει, ΄Το χωράφι αυτό μού το άφησε ο πατέρας μου!΄. Μα (άνθρωπέ μου) ο πατέρας σου σού άφησε επίσης  την ελευθερία και τα πλήρη πολιτικά σου δικαιώματα, μια κληρονομιά που πρέπει να είναι για σένα πιο σημαντική. Και το πόδι και το χέρι από τον γεννήτορά σου προέρχονται, αλλά,  όταν πάθουν γάγγραινα , πληρώνεις το χειρουργό για να στα κόψουν. Η Καλυψώ  τον Οδυσσέα ΄έντυσε με ρούχα μυρωδάτα΄ (α), που απέπνεαν θεϊκή πνοή, ως δώρα και ενθύμια της αγάπης της για κείνο.Όταν όμως ανατράπηκε το πλεούμενό του κι άρχισε η πάλη του με τα κύματα , για να μη βυθιστεί απ΄τα βρεγμένα και βαριά του ρούχα, τα πέταξε από πάνω του

(μόνο ένα μαντήλι έζωσε όλογυρα στο στήθος του)και

κολύμβησε μακριά απ΄την ακτή, 

έχοντας στραμμένο το βλέμμα του προς τη στεριά(β). 

Σώθηκε λοιπόν ο Οδυσσέας κι ύστερα δεν του ΄λειψε τίποτα από τροφή και ρούχα. Το ίδιο δε γίνεται και με τη φουρτούνα που αντιμετωπίζουν οι οφειλέτες, όταν κάθε λίγο και λιγάκι έρχεται ο δανειστής και τους λέει ΄Να μου επιστρέψεις  τα δανεικά!΄;  

Αυτά είπε και μάζεψε τα σύννεφα

και τάραξε τη θάλασσα΄

Κι όρμησαν αντάμα ο γαρμπής και ο νοτιάς

κι από κοντά φυσούσε μανιασμένος ο πουνέντες (γ).

Το ίδιο συμβαίνει με τους τόκους, που προστίθενται  ο ένας πάνω στον άλλο :  ο οφειλέτης κατακλύζεται από τα χρέη και αγωνίζεται να μείνει στην επιφάνεια, αλλά δεν τα καταφέρνει να κολυμπήσει μακριά, γιατί τα χρέη τον σπρώχνουν στο βυθό.Στο τέλος αφανίζεται μαζί με όσους είχαν τριτεγγυηθεί τα δάνειά του.

Ο Θηβαίος Κράτης, αν και δεν είχε στο κεφάλι του κανένα δανειστή ούτε χρωστούσε σε κανένα,επειδή  δεν τα έβγαζε πέρα με τη φροντίδα του σπιτιού του, τις σκοτούρες και τη σύγχυση, παράτησε μια περιουσία οκτώ ταλάντων, φόρεσε ένα τριμμένο πανωφόρι, πήρε ένα δερμάτινο ταγάρι στο χέρι και αναζήτησε το καταφύγιό του στη φιλοσοφία και τη φτώχεια. Ο Αναξαγόρας(δ), εξάλλου,  αφησε τη γη του να γίνει βοσκοτόπι.

Όμως ποιος ο λόγος να μιλάμε για αυτούς; Όταν ο λυρικός ποιητής Φιλόξενος(ε), που είχε στην κατοχή του κλήρο σε αποικία Σικελική, άφθονα αγαθά και μεγάλη άνεση, είδε να κυριαρχούν στα μέρη του η τρυφηλή ζωή, η ηδυπάθεια και η αμουσία, είπε την εξής φράση: ΄Μα τους θεούς, δε θα με καταστρέψουν αυτά τα αγαθά, αλλά εγώ αυτά΄. Άφησε λοιπόν σε άλλους τον κλήρο του , πήρε το πλοίο και έφυγε μακριά. Αλλά οι οφειλέτες ανέχονται να τους πιέζουν οι δανειστές, να τους φορολογούν, να τους μετατρέπουν  σε δούλους και να τους εξαπατούν. Οι οφειλέτες , όπως  λέει ο Φινέας (στ), ανέχονται να τους ξεπουπουλιάζουν  φτερωτές Άρπυιες, που τους βουτάνε την τροφή πριν την ώρα της. Οι δανειστές αγοράζουν το σιτάρι πριν από το θερισμό του και το λάδι πριν να πέσουν οι ελιές, λέγοντας: ΄Για το κρασί δίνω αυτό το ποσό!΄και γράφουν μια τιμή στο τεφτέρι τους, τη στιγμή που το σταφύλι κρέμεται ακόμα στο κλήμα, προσμένοντας την εποχή του Αρκτούρου (ζ).

[ΤΕΛΟΣ]

[Μετάφραση: Gerontakos]

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
  α. Φράση από την Ομήρου Οδύσσεια,ε 264.
β.  Ομήρου Οδύσσεια, ε 439.

γ. Ομήρου Οδύσσεια, ε 295.

δ. Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος: Προσωκρατικός Φιλόσοφος (499-428 π.Χ), που έζησε πολλά χρόνια στην Αθήνα και είχε ως μαθητές μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Περικλής και ο Ευριπίδης.

ε. Φιλόξενος : Λυρικός ποιητής (436-380 π.Χ.).

στ.Μυθικός ήρωας, που κατά διαταγήν του Δία βασάνιζαν οι Άρπυιες στερώντας του την τροφή

ζ. Εποχή του Αρκτούρου: Γύρω στα μέσα Σεπτεμβρίου , όπου  γίνεται ορατό το άστρο του Αρκτούρου. Αυτήν την εποχή μαζεύονται τα κρασοστάφυλα.