Elon Musk, the New Hero of Populism
Η ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
Έλον Μασκ, ο νέος ήρωας του λαϊκισμού
Ο χρήσιμος ναρκισσισμός της νέας τάξης των ολιγαρχών
του Πολ Κρούγκμαν 
(Καθηγητής, CUNY Grad Center, βραβευμένος με Νόμπελ και πρώην αρθρογράφος
στους NY Times. Επίσης, σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τραμπ, ένας
«Διαταραγμένος ΑΛΗΤΗΣ»)
Πηγή: paulkrugman.substack.com
23 Ιουλίου 2026
Οι Ρεπουμπλικανοί έχουν πλέον καταλήξει στο βασικό τους επιχείρημα για τις ενδιάμεσες εκλογές: οι Δημοκρατικοί είναι όλοι «κομουνιστές». Ως εκλογική στρατηγική, αυτό είναι τόσο αδύναμο όσο και γελοίο. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη νέα δεξιά αντικομουνιστική ρητορική κρύβεται ένας μικρός πυρήνας πολιτικής πραγματικότητας: η εμφάνιση μιας ευρείας λαϊκής αντίδρασης απέναντι στην ακραία συγκέντρωση πλούτου στα χέρια των δισεκατομμυριούχων.
Η αντίδραση αυτή καταγράφεται σε πολλές δημοσκοπήσεις. Σύμφωνα με την Έρευνα της Harris για τους Δισεκατομμυριούχους, το 73% των Αμερικανών πιστεύει ότι η ανισότητα στον πλούτο αποτελεί σοβαρό εθνικό πρόβλημα, έναντι 66% το 2022. Μια δημοσκόπηση του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ έδειξε ότι το 58% των Αμερικανών θεωρεί πως οι δισεκατομμυριούχοι αποτελούν απειλή για τη δημοκρατία, ενώ το 45% πιστεύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πλέον μια ολιγαρχία, δηλαδή «μια μορφή διακυβέρνησης στην οποία μια μικρή ομάδα ασκεί τον έλεγχο κυρίως για διεφθαρμένους και ιδιοτελείς σκοπούς». Μόλις το 28% διαφωνούσε.
Και, όπως ανέφερα την περασμένη εβδομάδα, επικαλούμενος έρευνα του πολιτικού επιστήμονα Άντριου Χολ, η χρηματοδότηση των Δημοκρατικών βασίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στην καταγγελία της υπερβολικής επιρροής των δισεκατομμυριούχων.
Επομένως, αν χαρακτηρίζει κανείς «κομμουνιστή» όποιον εκφράζει ανησυχία για τον πλούτο και την πολιτική ισχύ των δισεκατομμυριούχων, τότε ουσιαστικά χαρακτηρίζει κομμουνιστές την πλειονότητα των Αμερικανών.
Γιατί όμως αυτή η λαϊκή αντίδραση απέναντι στους δισεκατομμυριούχους εξαπλώνεται τώρα με τόσο μεγάλη ταχύτητα; Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον ερώτημα, αφού τόσο η συγκέντρωση του πλούτου στην κορυφή όσο και οι πολιτικές δαπάνες των δισεκατομμυριούχων αυξάνονται εδώ και δεκαετίες.
Για παράδειγμα, οι αδελφοί Κοχ χρηματοδοτούν ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 τη Federalist Society, το δίκτυο δεξιών νομικών παραγόντων που συνέβαλε στη διαμόρφωση του Ανώτατου Δικαστηρίου υπό τον Τζον Ρόμπερτς. Τα συμφέροντα της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων διαδίδουν παραπληροφόρηση για την κλιματική αλλαγή ήδη από τότε που η υπερθέρμανση του πλανήτη άρχισε να αποτυπώνεται στα επιστημονικά δεδομένα. Οι πολιτικές δαπάνες των δισεκατομμυριούχων είναι τεράστιες εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, αν και κορυφώθηκαν για να βοηθήσουν τον Ντόναλντ Τραμπ να κερδίσει την προεδρία και τους Ρεπουμπλικανούς να κατακτήσουν έδρες στο Κογκρέσο στις εκλογές του 2024.
Γιατί λοιπόν χρειάστηκε τόσος χρόνος ώστε η λαϊκή αντίδραση απέναντι στους δισεκατομμυριούχους να φτάσει σε κρίσιμο σημείο;
Μία απάντηση είναι ότι ο Τραμπ έφερε την αμερικανική ολιγαρχία από τις σκιές στο προσκήνιο. Όπως έγραψα την περασμένη εβδομάδα, το θέαμα της «παρέλασης των δουλοπρεπών τεχνολογικών αδελφών ("tech bros") στην ορκωμοσία του Τραμπ» λειτούργησε ως ένα ισχυρό καμπανάκι αφύπνισης.
Θα υποστήριζα όμως ότι αυτή η επίδειξη υποταγής των δισεκατομμυριούχων στον Τραμπ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης δυναμικής, κατά την οποία η νέα γενιά των Αμερικανών ολιγαρχών επέλεξε να μετατραπεί η ίδια σε δημόσια πρόσωπα — και, κατ' επέκταση, σε δημόσιους στόχους.
Η αλήθεια είναι ότι οι δισεκατομμυριούχοι ασκούσαν τεράστια πολιτική επιρροή εδώ και δεκαετίες. Όμως την ασκούσαν από το παρασκήνιο, καλύπτοντας τις παρεμβάσεις τους πίσω από πατριωτικά ονόματα δεξιών επιτροπών πολιτικής δράσης (PACs) και δεξαμενών σκέψης. Μόνο όσοι παρακολουθούσαν στενά την πολιτική γνώριζαν τι πραγματικά συνέβαινε.
Σήμερα, αντίθετα, η νέα γενιά των υπερπλουσίων βρίσκεται διαρκώς μπροστά στα μάτια όλων, επιδεικνύοντας την επιρροή της αντί να την αποκρύπτει. Και το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της αλλαγής είναι φυσικά ο Έλον Μασκ.
Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία αυτής της μεταβολής στη συμπεριφορά των υπερπλουσίων, αρκεί να συγκρίνει τους καταλόγους των μεγαλύτερων ατομικών δωρητών που έχει καταρτίσει η OpenSecrets για τις εκλογές του 2016 και του 2024.
Το 2016 οι εκατό μεγαλύτεροι δωρητές μοίρασαν σχεδόν ισόποσα τις εισφορές τους ανάμεσα σε Ρεπουμπλικανούς και Δημοκρατικούς, ενώ εννέα από τους είκοσι μεγαλύτερους υποστήριζαν ένθερμα τους Δημοκρατικούς. Αυτό ήταν ασυνήθιστο και πιθανότατα αντανακλούσε το γεγονός ότι αρκετοί παραδοσιακοί Ρεπουμπλικανοί χρηματοδότες αποστρέφονταν τον Ντόναλντ Τραμπ.
Μέχρι το 2024 όμως, όταν ο Τραμπ ήταν και πάλι ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών, οι περισσότεροι από αυτούς τους ενδοιασμούς είχαν εξαφανιστεί. Οι εκατό μεγαλύτεροι δωρητές δαπάνησαν πάνω από τρεις φορές περισσότερα χρήματα υπέρ των Ρεπουμπλικανών απ' ό,τι υπέρ των Δημοκρατικών, ενώ μόλις πέντε από τους είκοσι μεγαλύτερους υποστήριζαν τους Δημοκρατικούς. Και αυτό συνέβη ενώ ο αυταρχισμός και η διαφθορά του Τραμπ είχαν πλέον γίνει ολοφάνερα.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το ποιοι ήταν οι μεγαλύτεροι δωρητές των Ρεπουμπλικανών το 2016. Όσοι παρακολουθούν στενά την πολιτική γνώριζαν ήδη τον σημαντικό ρόλο προσωπικοτήτων όπως οι Σέλντον και Μίριαμ Άντελσον (τυχερά παιχνίδια), ο Πολ Σίνγκερ (επενδυτικά κεφάλαια), ο Ρόμπερτ Μέρσερ (πρώην επιστήμονας υπολογιστών και διαχειριστής hedge fund) και ο Ρίτσαρντ Ουίλεϊν (ναυτιλία και συσκευασία). Κανείς όμως από αυτούς δεν επιδίωκε τη δημοσιότητα ούτε τη λάμψη της διασημότητας, και ήταν πάντοτε δύσκολο να ευαισθητοποιηθεί η κοινή γνώμη για την επιζήμια πολιτική επιρροή τους.
Ο κατάλογος του 2024 εξακολουθεί να περιλαμβάνει πολλούς από αυτούς τους παραδοσιακά διακριτικούς ολιγάρχες. Περιλαμβάνει όμως και μια νέα κατηγορία δεξιών δισεκατομμυριούχων, οι οποίοι λατρεύουν να βρίσκονται στο επίκεντρο της δημοσιότητας και να εκφράζουν άποψη για τα πάντα: από τη δημοσιονομική πολιτική μέχρι τα πολιτισμικά ζητήματα. Ανάμεσά τους είναι ο Κεν Γκρίφιν, ο Μαρκ Αντρίσεν και ο Στίβεν Σβάρτσμαν.
Στην κορυφή της λίστας βρίσκεται φυσικά ο Μασκ.
Πέρυσι πέρασε μεγάλο μέρος της χρονιάς ασκώντας, στην πράξη, διοίκηση σε σημαντικά τμήματα της αμερικανικής κυβέρνησης, περικόπτοντας δαπάνες με τρόπους που όχι μόνο δεν εξοικονόμησαν χρήματα στους φορολογουμένους, αλλά προκάλεσαν σοβαρή υποβάθμιση της λειτουργίας του κράτους και έχουν ήδη οδηγήσει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, σε εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους.
Επιπλέον, ο ναρκισσισμός του —όπως και του Ντόναλντ Τραμπ— τον ωθεί να μετατρέπει τον εαυτό του σε κεντρικό πρόσωπο των συνεντεύξεων Τύπου που δίνονται στο Οβάλ Γραφείο. Και, όπως και ο Τραμπ, δεν φαίνεται να διδάσκεται από τα λάθη του. Σήμερα παρεμβαίνει θορυβωδώς όχι μόνο στην πολιτική, στην υποτιθέμενη «τυραννία της woke κουλτούρας» ή στη μετανάστευση μη λευκών πληθυσμών, αλλά ακόμη και στην Οδύσσεια. Δήλωσε ότι τη μίσησε και προέβλεψε —λανθασμένα— ότι η κινηματογραφική της μεταφορά θα αποτύγχανε στο ταμείο.
Το γενικότερο συμπέρασμα είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περάσει από μια εποχή όπου η ολιγαρχική εξουσία ασκούνταν κυρίως στο παρασκήνιο σε μια εποχή θεαματικών και ακραίων επιδείξεων της επιρροής των δισεκατομμυριούχων.
Τι προκάλεσε αυτή την αλλαγή;
Ένα μέρος της εξήγησης βρίσκεται στη μεταβολή της προέλευσης του μεγάλου πλούτου: από τα ορυκτά καύσιμα και τις παραδοσιακές βιομηχανίες —όπως στην περίπτωση των αδελφών Κοχ— στη νέα «τεχνολογική αδελφότητα» των δισεκατομμυριούχων.
Όπως υποστηρίζει ο Χένρι Φάρελ, πολλοί δισεκατομμυριούχοι της τεχνολογίας έχουν παγιδευτεί στη λατρεία του «ιδρυτή» (founder), πιστεύοντας ότι αποτελούν ανώτερα όντα, τα οποία δικαιούνται ιδιαίτερα προνόμια και καθολική αναγνώριση. Και αυτό σημαίνει ότι επιδιώκουν να βρίσκονται συνεχώς στο δημόσιο προσκήνιο.
Θα πρόσθετα ότι ο κλάδος της τεχνολογίας έχει υποστεί κατακόρυφη πτώση στη δημόσια εικόνα του σε σχέση με την περίοδο της μεγάλης ακμής του γύρω στο 2015. Οι δουλοπρεπείς «tech bros» που εμφανίστηκαν στην ορκωμοσία του Τραμπ ήταν σε μεγάλο βαθμό πρώην πολιτισμικά είδωλα, τα οποία επιθυμούν να ξαναζήσουν τις ημέρες της δόξας τους.
Επομένως, δεν προκαλεί έκπληξη ότι σήμερα η πλειονότητα των Αμερικανών πιστεύει πως η δημοκρατία υπονομεύεται και ότι οι δισεκατομμυριούχοι κυβερνούν τη χώρα. Οι ίδιοι οι δισεκατομμυριούχοι βγαίνουν δημόσια και καυχώνται για την επιρροή τους.
Και αυτή ακριβώς η θρασύτητά τους κάνει, τελικά, μια υπηρεσία στους υπόλοιπους από εμάς. Ήταν δύσκολο να κινητοποιηθεί η κοινωνία απέναντι στην ολιγαρχική απειλή όταν οι ολιγάρχες δρούσαν στο σκοτάδι. Είναι πολύ ευκολότερο τώρα που ορισμένοι από αυτούς βρίσκονται απροκάλυπτα στο προσκήνιο.
Ο Έλον Μασκ αποτελεί έναν μάλλον απίθανο ήρωα του λαϊκισμού. Ωστόσο, ο αποκρουστικός και ανεξέλεγκτος ναρκισσισμός του ίσως αποδειχθεί ένας από τους παράγοντες που θα συμβάλουν στη διάσωση της αμερικανικής δημοκρατίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου