Ο Β' Βαλκανικός Πόλεμος, 1913
Από τη σειρά ιστορικών ντοκιμαντέρ της Καθημερινής «Εμείς οι Έλληνες»
Μάχη του Κιλκίς-Λαχανά: 113 χρόνια μνήμης σε μια περιοχή όπου «μίλησε» η ιστορία
Κιλκίς, 19-21 Ιουνίου 1913, μια χρονολογία της οποίας η σημασία είναι έντονα χαραγμένη στην ελληνική ιστορία.
Η μάχη του Κιλκίς αποτελεί από τις πιο ένδοξες, αλλά συνάμα και αιματηρές μάχες των Ελλήνων κατά την συμμετοχή της Ελλάδας στον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο.
Τρεις μέρες, στις οποίες ζοφερές συγκρούσεις εξελίχθηκαν στον τόπο του Κιλκίς και του Λαχανά με τους Έλληνες στρατιώτες να δίνουν την ζωή τους στους αγώνες τους εναντίον των Βουλγάρων με τις απώλειες να απαριθμώνται στις 8.828 και την νίκη των Ελληνικών στρατευμάτων να καθορίζει τα βόρεια σύνορα της Ελλάδας, επισφραγίζοντας την απελευθέρωση της Μακεδονίας.
Η επίσκεψη στο ιστορικό μέρος, στο πλαίσιο του φετινού ιστορικού συνεδρίου “Η Μάχη του Κιλκίς 1913 – Ιστορία, Μνήμη και Σύγχρονες Προσεγγίσεις” έχει ενδιαφέρον. Το σημείο όπου διεξήχθη η μάχη του Κιλκίς, ονομάζεται λόφος των πεσόντων και βρίσκεται 2,7 χιλιόμετρα έξω από την πόλη, φιλοξενώντας το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων αλλά και το Ηρώο της Μάχης του Κιλκίς.
Το Ηρώο της Μάχης του Κιλκίς – Σύμβολο γενναιότητας των ελληνικών στρατευμάτων
Με το συνολικό του ύψος να φτάνει τα τέσσερα μέτρα, το μεγαλοπρεπές αυτό γλυπτό στέκεται επιβλητικά στην κορυφή του λόφου (276 μ. υψόμετρο), προκαλώντας δέος στον κάθε επισκέπτη.
Το άγαλμα αυτό, απεικονίζει μια μοναδική ιστορία της αυταπάρνησης και γενναιότητας ενός στρατιώτη.
Μας εξιστορεί ο Αρχιλοχίας Πεζικού Απόστολος Γκόντας: Ένας στρατιώτης στέκεται αναμαλλιασμένος με προτεταμένο στο δεξί του χέρι το πιστόλι, στο αριστερό του χέρι αγκαλιάζει σφιχτά έναν τραυματισμένο συμμαχητή του και ανάμεσα από τα πόδια του κείτεται ένας νεκρός συμπολεμιστής τους με τον στρατιώτη να στέκεται πάνω σε ένα κατεστραμμένο Βουλγάρικο πυροβόλο, έχοντας ανοιχτό το χιτώνιο στο στέρνο του για να δείξει την αποφασιστικότητα την σφοδρότητα αλλά και την γενναιότητα των Ελλήνων στρατιωτών. Σημαδεύει από ψηλά, άρα έχει επέλθει η νίκη και καταδιώκεται ο Βουλγάρικος στρατός.
Τέλος, δυο δάφνινα στεφάνια κοσμούν τις πλαϊνές πλευρές του και μια επιγραφή αναγράφει “‘’ΕΠΕΣΑΝ ΜΑΧΟΜΕΝΟΙ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝ ΚΙΛΚΙΣ ΜΑΧΗΝ ΤΗ 19,20,21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1913’”. Το γλυπτό αυτό τέχνησε ο Γεώργιος Δημητριάδης ο “Αθηναίος Γλύπτης” τον οποίο ο δάσκαλος του Γεώργιος Βρούτος τον ειδίκευσε στην σμίλευση λευκού σκληρού μαρμάρου. Θέλοντας να αποδώσει το μεγαλείο του αγώνα χρησιμοποίησε την τεχνοτροπία του κάθετου άξονα με σκοπό το γλυπτό να γίνει πιο μεγαλοπρεπές.
Τη σύλληψη της ιδέας για την θεμελίωση του έργου είχε ο τότε Συνταγματάρχης Πυροβολικού Λεωνίδας Παρασκευόπουλος ο οποίος μετέπειτα αποτέλεσε Αρχιστράτηγος της Μικρασιατικής Εκστρατείας με την στήριξη του Διοικητή της 9ης Μεραρχίας που έδρευε στο Κιλκίς.
Τα αποκαλυπτήρια του Ηρώου πραγματοποιήθηκαν στις 23 Ιουλίου 1928, με την παρουσία του τότε Πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, και τοποθετήθηκε λάρνακα με οστά 4.500 πεσόντων. Κατά την τελετή των αποκαλυπτηρίων αντί χαιρετισμού απήγγειλε το ποίημα ‘’Η Πατρίδα στους νεκρούς της – Ύμνος των Ελλήνων’’ (που συναντάται συχνά ως “Η Ελλάς στα παιδιά της”) ο ποιητής Κωστής Παλαμάς, ως εκπρόσωπος της Ακαδημίας Αθηνών. Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός πως για την ανέγερση του έργου συνέβαλαν στελέχη του ελληνικού στρατού οι οποίοι προσέφεραν το τελευταίο ημερομίσθιο της 31ς Δεκεμβρίου του 1915.
Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων “ΚΙΛΚΙΣ” – Εκεί που η ιστορία εξυμνείται
Συνεχίζοντας την ξενάγηση τον λόφο βλέπεις και το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, το μουσείο κοσμούν αντικείμενα των τότε αγωνιστών όπως όπλα, στρατιωτικές στολές εκστρατείας, προσωπικά αντικείμενα, πίνακες ζωγραφικής που απεικονίζουν σημαντικά πρόσωπα της εποχής αλλά και φωτογραφίες.
Από τα πιο εντυπωσιακά εκθέματα του μουσείου αποτελεί ο τρισδιάστατος χάρτης ο οποίος δείχνει την στρατηγική η οποία ακολουθήθηκε από τα ελληνικά στρατεύματα για να πλαισιώσουν τα Βουλγαρικά τα οποία είχαν ιδιαίτερα οχυρωμένες θέσεις στην περιοχή που διεξήχθη η Μάχη του Κιλκίς.
Ακόμη ένα εντυπωσιακό έκθεμα αποτέλεσε ένα ζευγάρι κιάλια τα οποία έχουν φθαρθεί κατά την μάχη. Τα κιάλια αυτά ανήκαν στον Συνταγματάρχη Πεζικού Αντώνιο Καμπάνη, θραύσματα οβίδας τον χτύπησαν στις διόπτρες του και πριν προλάβει να αντιδράσει, έπεσε δίπλα του μια δεύτερη οβίδα η οποία και τον σκότωσε. Το μουσείο φιλοξενεί μέσα στις προθήκες του και το ρολόι το οποίο κρατούσε ο Συνταγματάρχης στην μάχη μαζί με το ξίφος του και άλλα αντικείμενα.
Μουσείο Λίμνης Δοϊράνης – Ο υδροβιότοπος με τα αρχαία ψάρια
Μετά την ιστορική αυτή περιήγηση κατευθυνθήκαμε προς την περιοχή την Δοϊράνης ένα μέρος το οποίο κατοικείται αδιάκοπα από τα παλαιολιθικά χρόνια. Εκεί επισκεφτήκαμε το Μουσείο Λίμνης Δοϊράνης στο οποίο ξεναγηθήκαμε μαθαίνοντας για το πολύ σημαντικό οικοσύστημα που φιλοξενεί καθώς έχει χαρακτηριστεί ως υγροβιότοπος προστατευμένος με τη συνθήκη Natura 2000, φιλοξενώντας ψάρια όπως η πέρκα η οποία έχει ρίζες από την αρχαιότητα και υπάρχει μέχρι και σήμερα. Η λίμνη Δοϊράνη βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα στα σύνορα Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας, η οποία δεύτερη φαίνεται καθαρά από την Ελληνική πλευρά.
Συμμαχικά Κοιμητήρια και το μνημείο Δοϊράνης – Τιμώντας τους νεκρούς ήρωες
Στο τέλος της επίσκεψης μας ξεναγηθήκαμε σε τρία πολύ σημαντικά ορόσημα της περιοχής του Κιλκίς. Το πρώτο αποτέλεσε το Βρετανικό Κοιμητήριο, εκεί αναπαύονται οι πεσόντες του Α΄ Παγκόσμιου Πόλεμου στο πλαίσιο του Μακεδονικού Μετώπου στην μάχη της Δοϊράνης. Το κοιμητήριο περιέχει 1.388 κοινοπολιτειακούς τάφους 449 εκ των οποίων δεν έχουν αναγνωριστεί. Υπάρχει επίσης ένα γαλλικό πολεμικό μνήμα και 45 ελληνικά.
Σύμφωνα με τον Θεμιστοκλή Κοσμίδη, Αντιδήμαρχο Πολιτισμού και Τουρισμού του Κιλκίς την συντήρηση του κοιμητηρίου την έχει αναλάβει το κράτος του Ηνωμένου Βασιλείου με πολλούς Βρετανούς να το επισκέπτονται τακτικά.
Σε μικρή απόσταση από το Βρετανικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Δοϊράνης βρίσκεται το Στρατιωτικό Κοιμητήριο Ελλήνων Πεσόντων, εκεί βρίσκονται οι τάφοι 102 αξιωματικών και οπλιτών του Ελληνικού Στρατού, οι οποίοι σκοτώθηκαν κατά τη μάχη της Δοϊράνης. Στο μνημείο δεσπόζει η φτερωτή Νίκη, με ύφος αυστηρό που στο δεξί της χέρι φέρει ξίφος, ενώ στο αριστερό στεφάνι από δάφνη. Στη βάση είναι έργο του μεγάλου Έλληνα γλύπτη Αντώνιου Σώχου στην οποία είναι χαραγμένοι στίχοι του εθνικού ποιητή Διονυσίου Σολωμού: «Είναι εκείνοι που πολεμώντας σκέπασαν τη γη πάνω απ’ τ’ άρματα βροντούντες με τ’ ελεύθερο κορμί».
Η επίσκεψη τελείωσε με την ξενάγηση μας στο Μνημείο της Δοϊράνης, το οποίο λειτουργεί ως μνημείο Μάχης για τη Βρετανική δύναμη της Θεσσαλονίκης και αφετέρου ως μνημείο πεσόντων για περισσότερα από 2.000 μέλη των ενόπλων δυνάμεων των Κοινοπολιτειών των οποίων οι τάφοι είναι άγνωστοι.
Το μνημείο σχεδιάστηκε από τον Σερ Ρόμπερτ Λορίμερ και φιλοτεχνήθηκε από τον Γουόλτερ Γκίλμπερτ. Στη βόρεια και στη νότια πλευρά του μνημείου προσαρτώνται τετράπλευρες βωμικές κατασκευές, που πάνω τους εδράζονται λιοντάρια, σύμβολα της κραταιάς Κοινοπολιτείας. Το ένα απεικονίζεται μεγαλοπρεπές, σε ήρεμη στάση, και το άλλο απεικονίζεται με ανοιχτό το στόμα, τη στιγμή που βρυχάται, προφανώς για να εκφοβίσει τους εχθρούς.
Σηματοδοτεί τη σκηνή του σκληρού αγώνα του 1917-1918, που προκάλεσε τις περισσότερες απώλειες των μαχών για τις Κοινοπολιτείες. Από τον Οκτώβριο του 1915 έως τα τέλη Νοεμβρίου 1918, η βρετανική Δύναμη της Θεσσαλονίκης υπέστη περίπου 2.800 θανάτους στη μάχη, 1.400 από πληγές και 4.200 από ασθένειες.
Ιστορικό Συνέδριο – Η Μάχη του Κιλκίς 1913 – Ιστορία, Μνήμη και Σύγχρονες Προσεγγίσεις
Η επίσκεψη αυτή αποτέλεσε μέρος του ιστορικού συνεδρίου για την Μάχη του Κιλκίς στο οποίο συμμετείχαν διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί, ιστορικοί και ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό και πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 18 και την Παρασκευή 19 Ιουνίου σε διοργάνωση του Δήμου Κιλκίς υπό την αιγίδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.
Στόχος του συνεδρίου είναι να προσεγγίσει τη Μάχη του Κιλκίς όχι μόνο ως ένα κορυφαίο στρατιωτικό γεγονός των Βαλκανικών Πολέμων, αλλά και ως ένα γεγονός που άφησε βαθύ αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη, στην ιστορική έρευνα και στην ταυτότητα του τόπου.
Σχετικά Αρθρα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου