Το μακάβριο γεύμα που πέρασε στην Ιστορία

Δομιτιανός (51-96)/ Ένα ανελέητος αυτοκράτορας

Παρουσιάζουμε ένα άρθρο του  Sam O'Brien , που δημοσιεύτηκε το Νοέμβριο του  2024 στο Atlas Obscura και ερευνά τον θρύλο του «Μαύρου Δείπνου» του αυτοκράτορα Δομιτιανού, ένα μακάβριο γεύμα που πιθανώς έλαβε χώρα το 89 μ.Χ. στην αρχαία Ρώμη.
 

Το «Μαύρο Συμπόσιο» (λατινικά: Coena Atra) του Ρωμαίου αυτοκράτορα Δομιτιανού (περίοδος βασιλείας :81–96 μ.Χ.) ήταν ένα διαβόητο χειριστικό τέχνασμα, βασισμένο στην ψυχολογία του φόβου. 

Σύμφωνα με τον ιστορικό Δίωνα Κάσσιο, ο αυτοκράτορας κάλεσε επιφανείς συγκλητικούς και ιππείς σε ένα πλήρως σκοτεινό δωμάτιο, όπου τους παρέθεσε λιτό φαγητό συνοδεία επιτύμβιων πινακίδων  με τα ονόματά τους, με στόχο να τους τρομοκρατήσει.

 Η αίθουσα του δείπνου ήταν βαμμένη εξ ολοκλήρου μαύρη, με μαύρα έπιπλα και φωτισμό που παρέπεμπε σε νεκρικές τελετές.

 Στις θέσεις των καλεσμένων υπήρχαν μικρές πέτρινες πλάκες που έφεραν τα ονόματά τους, κάνοντάς τους να πιστέψουν ότι επρόκειτο για την επικείμενη εκτέλεσή τους.

Γυμνά αγόρια  βαμμένα για να συμβολίζουν ψυχές στα μαύρα σέρβιραν  αμίλητα το ίδιο φαγητό που προσφερόταν παραδοσιακά στις ψυχές των νεκρών.

Στο τέλος της νύχτας οι  καλεσμένοι επέστρεψαν σπίτι τους με τον φόβο του θανάτου, όπου την επομένη έλαβαν και την προσωπική "καρτέλα θανάτου τους" , με την οποία ο Δομιτιανός θέλησε   απλώς να καταδείξει ότι η ζωή τους βρισκόταν πάντα στο έλεός του.Με απλά λόγια «Η ζωή σας είναι ΔΙΚΗ ΜΟΥ. Μπορώ να την πάρω οποιαδήποτε στιγμή».

Ο συγγραφέας ερευνά την ιστορική αξιοπιστία του γεγονότος. Αν και η ιστορία θεωρείται «κλασικός  αυτοκρατορικός σαδισμός», ορισμένοι ιστορικοί αμφισβητούν την αυθεντικότητά της. Η Fae Amiro, μεταδιδακτορική ερευνήτρια, επισημαίνει ότι ο Δίωνας Κάσσιος έγραψε πάνω από έναν αιώνα μετά τον θάνατο του Δομιτιανού και πιθανώς χρησιμοποίησε την ιστορία για να παραλληλίσει τον Δομιτιανό με τον Κόμοδο, τον «κακό» αυτοκράτορα της εποχής του. Ενδιαφέρον είναι ότι οι σύγχρονοι επικριτές του Δομιτιανού, όπως ο Σουητώνιος και ο Πλίνιος ο Νεότερος, δεν αναφέρουν ποτέ αυτό το δείπνο.
Παρ' όλα αυτά, το άρθρο σημειώνει ότι ο θάνατος ήταν παρών στα ρωμαϊκά συμπόσια: από κρανία σε ποτήρια μέχρι ψηφιδωτά σκελετών σε τραπεζαρίες.

 Η Mary Beard αναφέρει προγενέστερα δείπνα με θέμα τον θάνατο, όπως αυτό που περιγράφει ο Σενέκας με έναν γερουσιαστή που έκανε ψεύτικες κηδείες στο τέλος των γευμάτων του.
Το άρθρο καταλήγει ότι, είτε πραγματικό είτε μυθοπλαστικό, το Μαύρο Δείπνο αποκαλύπτει πολλά για τους φόβους, τα κοινωνικά ήθη και τα έθιμα φαγητού της ρωμαϊκής ελίτ του 1ου αιώνα.

Το άρθρο=> :Recreating an Ancient Roman Dinner of Death

 

Δίων Κάσσιος ή Δίων Κάσσιος Κοκκηϊανός (περίπου 155 - 235)

Το πρωτότυπο αρχαίο ελληνικό κείμενο του Κάσσιου Δίωνα (Ρωμαϊκή Ιστορία)

από την Επιτομή του Ιωάννη Ξιφιλίνου.

 67ο Βιβλίο, Κεφάλαιο 9

 

• Vol. I. Βιβλία I—XI
• Vol. II. Βιβλία XII—XXXV
• Vol. III. Βιβλία XXXVI—XL
• Vol. IV. Βιβλία XLI—XLV
• Vol. V. Βιβλία XLVI—L
• Vol. VI. Βιβλία LI—LV
• Vol. VII. Βιβλία LVI—LX
• Vol. VIII. Βιβλία LXI—LXX
• Vol. IX. Βιβλία LXXI—LXXX

 (Dio Cassius, Historia Romana, 67.9)

«Ὅτι ὁ Δομιτιανὸς τοὺς πρώτους τῶν τε συγκλητικῶν καὶ τῶν ἱππέων οὕτως ἐφόβησεν ὥστε καὶ ἐπιθρυληθῆναι. κατασκευάσας γὰρ οἴκημα πανταχόθεν, καὶ τὸν ὄροφον καὶ τοὺς τοίχους καὶ τὸ ἔδαφος, μέλαν, καὶ κλίνας αὐτῷ ὁμοίας ἐπὶ γυμνοῦ τοῦ πέδου ὑποστορέσας, εἰσήγαγεν αὐτοὺς νύκτωρ μόνους ἄνευ τῶν θεραπόντων. καὶ παρακατέστησεν ἑκάστῳ στήλην οἷον ἐν νεκροτάφοις, τό τε ὄνομα τοῦ καθεζομένου ἔχουσαν καὶ λύχνον μικρὸν οἷον τοῖς τάφοις ἐπιφέρεται.

καὶ μετὰ τοῦτο εἰσῆλθον παῖδες γυμνοί, μέλανι καὶ αὐτοὶ κεχρισμένοι, οἷον εἴδωλα, καὶ περιεχόρευσαν αὐτοὺς μετ᾽ ὀρχήσεως φοβερᾶς, καὶ μετὰ τοῦτο κατέκλιναν αὐτοὺς οὗπερ ἕκαστος ἤθελε.

τά τε σιτία πάντα τὰ ἐν τοῖς ἐναγίσμασι γιγνόμενα, καὶ αὐτὰ μέλανα καὶ ἐν σκεύεσιν ὁμοίοις, παρέθηκεν, ὥστε πάντας τρέμειν καὶ δεδιέναι, ἀεὶ τὸν σφαγέα σφίσι παρεστάναι νομίζοντας, μάλιστα μὲν ὅτι καὶ τἆλλα σιωπὴ ἦν πολλή, καὶ ὁ Δομιτιανὸς αὐτὸς περὶ θανάτων καὶ σφαγῶν διελέγετο.

οὕτω μὲν οὖν ἀπέπεμψεν αὐτοὺς περὶ μέσας νύκτας· καί σφισι καὶ οἴκαδε ἀφικομένοις (οὐδὲ γὰρ τοὺς οἰκέτας σφῶν ἀναμεῖναι εἴασε) πολὺ πλείων ὁ φόβος ἐγένετο. ἀγγελέσθαι γάρ τις αὐτοῖς ἧκεν οἴκοι ἑκάστῳ ὅτι παρείη τις παρὰ τοῦ αὐτοκράτορος. καὶ προσδοκώντων πάντως ἀποθανεῖσθαι, εἰσήγαγέ τις τὸν παῖδα τὸν ἐκείνου ἑκάστου, ἀποτετριμμένον ἤδη, καὶ τὴν στήλην τὴν ἀργυρᾶν γενομένην, τά τε σκεύη τὰ πολυτελῆ, ἐν οἷς τὸ δεῖπνον παρετέθη, ἐκείνων ἕκαστον κομίζοντα. καὶ οὕτως, ἐπειδὴ διὰ πάσης τῆς νυκτὸς ἐφοβήθησαν, τὰ δῶρα ἔλαβον.»

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

 

«Ο Δομιτιανός τρομοκράτησε τους πρώτους ανάμεσα στους συγκλητικούς και τους ιππείς σε τέτοιο βαθμό, ώστε το γεγονός αυτό έγινε θρύλος. Αφού κατασκεύασε ένα δωμάτιο ολόμαυρο από παντού –και την οροφή και τους τοίχους και το δάπεδο– και αφού έστρωσε παρόμοια μαύρα ανάκλιντρα πάνω στο γυμνό πάτωμα, τους έμπασε νύχτα , μόνους, χωρίς τους υπηρέτες τους. Δίπλα στον καθένα τοποθέτησε μια στήλη, σαν αυτές που υπάρχουν στα νεκροταφεία, η οποία έγραφε το όνομα του καλεσμένου και είχε ένα μικρό λυχνάρι, σαν αυτά που πηγαίνουν στους τάφους.

Ύστερα από αυτό, μπήκαν μέσα γυμνά παιδιά, βαμμένα και αυτά μαύρα σαν φαντάσματα, και άρχισαν να χορεύουν γύρω τους με έναν τρομακτικό χορό, και έπειτα τους έβαλαν να ξαπλώσουν εκεί όπου ο καθένας επιθυμούσε.

Όλα τα φαγητά που τους προσέφερε ήταν μαύρα, τοποθετημένα σε παρόμοια μαύρα σκεύη, όπως ακριβώς εκείνα που προσφέρονται στις τελετές των νεκρών (στα εναγίσματα). Έτσι, όλοι έτρεμαν και φοβούνταν, νομίζοντας ότι ο δήμιος στεκόταν συνεχώς δίπλα τους, κυρίως επειδή επικρατούσε απόλυτη σιωπή και ο ίδιος ο Δομιτιανός μιλούσε μόνο για θανάτους και σφαγές.

Με αυτόν τον τρόπο τους άφησε να φύγουν γύρω στα μεσάνυχτα. Και όταν έφτασαν στα σπίτια τους (γιατί ούτε τους δικούς τους υπηρέτες δεν τους άφησε να περιμένουν), ο φόβος τους έγινε πολύ μεγαλύτερος. Κι αυτό γιατί ήρθε κάποιος να αναγγείλει στον καθένα τους στο σπίτι του, ότι είχε φτάσει απεσταλμένος από τον αυτοκράτορα. Και ενώ περίμεναν οπωσδήποτε ότι θα πεθάνουν, μπήκε μέσα ο προσωπικός υπηρέτης του καθενός, καθαρισμένος πλέον από το μαύρο χρώμα, κρατώντας τη στήλη –η οποία είχε γίνει ασημένια– καθώς και τα πολύτιμα σκεύη στα οποία είχε σερβιριστεί το δείπνο. Και έτσι, αφού φοβούνταν καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, έλαβαν τα δώρα.»

__________________ 

Επιμέλεια ανάρτησης-Μετάφραση αρχαίου κειμένου

Gerontakos/Ιούλιος 2026

********************

 

Ρωμαϊκή  frittata  ψαριού, χρωματισμένη μαύρη από μελάνι σουπιάς και καλυμμένη με... μέδουσες.