Η σφαγή των αθώων
Art & Crime.gr
1. Νικολά Πουσέν, Η Σφαγή των Αθώων, Musée Condé, Château de Chantilly.
Tο έργο του Νικολά Πουσέν «Η σφαγή των αθώων» (Le Massacre des innocents) (εικ. 1) βρίσκεται στο Musée Condé, στο ανάκτορο του Σαντιγί έξω από το Παρίσι. Έχει ύψος 147 cm και πλάτος 171 cm. Το θέμα προέρχεται από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου και αναφέρεται στην σφαγή των νηπίων κάτω των δύο ετών στη Βηθλεέμ, την οποία διέταξε ο Ηρώδης, ο βασιλεύς των Ιουδαίων, πιστεύοντας ότι έτσι θα εξασφάλιζε την εξουσία του από κάθε απειλή. Το συγκεκριμένο εδάφιο βρίσκεται στο Κεφάλαιο 2, στίχους 16-18, και έχει ως εξής: «Τότε Ἡρῴδης ἰδὼν ὅτι ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν μάγων, ἐθυμώθη λίαν, καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων. Τότε ἐπληρώθη τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος: Φωνὴ ἐν Ῥαμᾷ ἠκούσθη, θρῆνος καὶ κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς πολύς· Ῥαχὴλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσίν.».*
Το ζωγράφισε στην Ρώμη τα πρώτα χρόνια της παραμονής του εκεί, όμως ως προς την ακριβή χρονολογία οι γνώμες ποικίλλουν, κυμαινόμενες από το 1625-26 έως το 1632. Το έργο το παρήγγειλε ο Vincenzo Giustiniani και παρέμεινε αρχικά στη Ρώμη, στο Palazzo Giustiniani, σε μια αίθουσα όπου βρίσκονταν άλλα εννέα έργα, ανάμεσα στα οποία πίνακες του Guido Reni και του Joachim von Sandrart. Κάποια από τα έργα αυτά ήταν κρεμασμένα πάνω από πόρτες, μεταξύ των οποίων και ο πίνακας του Πουσέν, σε ύψος 2,30 m από το έδαφος. Το 1804 αγοράστηκε από τον Λουκιανό Βοναπάρτη, αδελφό του Ναπολέοντα, κατά τη διάρκεια της γαλλικής κατοχής της Ρώμης. Με την πτώση της Αυτοκρατορίας, το έργο κατέληξε σε έναν έμπορο στο Λονδίνο, απ’ όπου αποκτήθηκε το 1854 από τον δούκα d’Aumale, γιο του Λουδοβίκου Φίλιππου, ο οποίος βρισκόταν εξόριστος στην Αγγλία. Έχοντας επιστρέψει στη Γαλλία, ο Aumale συλλαμβάνει το 1889 την ιδέα να μετατρέψει τον πύργο του στο Σαντιγί σε μουσείο, το οποίο μετά τον θάνατό του θα ήταν ανοιχτό στο κοινό. Άλλωστε, ήδη από το 1886 είχε κάνει δωρεά την περιουσία του και τις συλλογές του στη Γαλλική Ακαδημία. Σύμφωνα με τους όρους της δωρεάς, τα έργα θα έπρεπε να εκτίθενται χωρίς δυνατότητα για οποιαδήποτε μετατροπή στον τρόπο παρουσίασης και με απαγόρευση δανεισμού για περιοδικές εκθέσεις.(1)
Ο λόγος για τον οποίο ο Giustiniani –γεννημένος το 1564 στη Χίο, βαθύπλουτος τραπεζίτης, προστάτης των τεχνών και συλλέκτης έργων και του Caravaggio, μεταξύ άλλων– παραγγέλνει το έργο αυτό οφείλεται σε ένα γεγονός που αφορά την ιστορία της οικογένειάς του, η οποία άσκησε την κυριαρχία της στο νησί της Χίου για 220 χρόνια, από το 1347 έως το 1566, χρονιά κατάκτησής του από τους Οθωμανούς. Ο πίνακας αυτός σκοπό είχε να υπενθυμίζει την τραγική μοίρα των παιδιών της οικογένειας, τα οποία πάρθηκαν όμηροι, βασανίστηκαν και τελικά θανατώθηκαν. Στην Ιστορία των Giustiniani διαβάζουμε:(2)
«Στις 14 Απριλίου 1566 ένας ισχυρός στόλος από 80 γαλέρες υπό τη διοίκηση του Καπουδάν πασά Πιαλί (ή Παολί, σύμφωνα με άλλες πηγές) φθάνει στο λιμάνι της Χίου το οποίο κατάφερε ουσιαστικά να καταλάβει χωρίς μάχη χάρη σε ένα τέχνασμα. Οι Οθωμανοί ζήτησαν στην πραγματικότητα να ελλιμενισθούν σαν φίλοι, αλλά μόλις έδεσαν τα πλοία, κάλεσαν τον επικεφαλής της Μαόνα(3), τον δήμαρχο (podestat) Vincenzo Giustiniani (προφανώς πρόγονο) και τους δώδεκα διοικητές και τους φυλάκισαν. Αυτό δεν εμπόδισε να λεηλατηθεί βίαια το νησί, οι εκκλησίες καταστράφηκαν όλες ή μετατράπηκαν σε τζαμιά. Πολύ γρήγορα, ό,τι ήταν ωραίο, λειτουργικό και χρήσιμο στη Χίο λαφυραγωγήθηκε ή ερημώθηκε. Ο Vincenzo Giustiniani, ο διοικητής και όλοι οι πιο προβεβλημένοι άρρενες των Giustiniani οδηγήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Οι πιο νέοι, κάτω των δώδεκα ετών, κλείστηκαν σε ένα μοναστήρι αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή. Είκοσι ένα αγόρια μεταξύ δώδεκα και δεκαέξι ετών χωρίστηκαν από τους γονείς τους, αναγκάστηκαν να αποκηρύξουν τον καθολικισμό και να στρατευθούν στο σώμα των γενιτσάρων. Τρία από αυτά ενέδωσαν στη θέληση των Οθωμανών, τους έγινε περιτομή, αλλά κατόρθωσαν στην συνέχεια να δραπετεύσουν στη Γένοβα ενστερνιζόμενα εκ νέου την προγονική πίστη. Τα υπόλοιπα 18 θανατώθηκαν μετά από φρικτά βασανιστήρια, στις 6 Σεπτεμβρίου 1566. Η εκκλησία τα ανακήρυξε αγίους». Υπάρχει ένα έργο του Francesco Solimena του 1715, με τίτλο «Η σφαγή των Giustiniani στη Χίο», το οποίο αναφέρεται στα γεγονότα αυτά (εικ. 2). Είναι ένα έργο πολυπρόσωπο και μεγαλειώδες.[....................................................................]ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου