Η επικούρεια φιλοσοφία ως στάση ζωής του σύγχρονου ανθρώπου: ερμηνεύοντας το έξοχο επίγραμμα του Παρμενίωνα του Μακεδόνιου

 

ΠΑΡΜΕΝΙΩΝ
(1ος αιώνας)

Αρκεί μοι χλαίνης λιτόν σκέπας, ουδέ τραπέζαις
δουλεύσω, Μουσέων άνθεα βοσκόμενος.
μισώ πλούτον άνουν, κολάκων τροφόν, ουδέ παρ'
οφρύνστήσομαι' οίδ' ολίγης δαιτός ελευθερίην.

Παλατινή Βιβλιοθήκη,9, 43.

***

Μου αρκεί το λιτό σκέπασμα του μανδύα μου,

δούλος δε γίνομαι των τραπεζιών, εγώ που τρέφομαι με
τα άνθη των Μουσών.
Μισώ τον ανόητο πλούτο, που τρέφει του κόλακες, και
δε θα υψώσω από έπαρση το φρύδι μου, γιατί γνωρίζω
την ελευθερία της ζωής που αρκείται στα λίγα.

 

Μετάφραση: Gerontakos

 

 

ΜΠΟΡΕΙ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ  ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΟΔΗΓΟΣ ΖΩΗΣ   ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ;

 

 *Ο Παρμενίων ο Μακεδόνιος ήταν αρχαίος Έλληνας επιγραμματοποιός , που έζησε τον 1ο αιώνα μ.Χ. Έγραψε περίπου 36 επιγράμματα, μερικά από τα οποία περιλαμβάνονται σήμερα στην Παλατινή Ανθολογία.

Το πιο γνωστό από τα σωζόμενα έργα του είναι αυτό που αναρτούμε . Σ΄αυτό ο ποιητής   προβάλλει την  επικούρεια στάση ζωής, που προσανατολίζει τον άνθρωπο  στην απόλαυση των απλών αγαθών και στην αποφυγή της πολιτικής και κοινωνικής ματαιοδοξίας.

Πόσο επίκαιρη όμως είναι για τον άνθρωπο της εποχής μας μια τέτοια άποψη;  Αξίζει να υιοθετήσουμε κατά γράμμα κι εμείς οι άνθρωποι  του καταναλωτισμού και του κυνηγιού του πλούτου μια τέτοια στάση ζωής; 

Αν φαντάζει αδιανόητη και ουτοπική μια τέτοια αντίληψη , ας σκεφτούμε το στρες  για την «επιτυχία» που τυραννεί σε παγκόσμια βάση τους ανθρώπους  , όσα αρνητικά δηλαδή  δεινά επισωρεύει στον καθένα ατομικά , όπως επίσης στην κοινωνία και στον πλανήτη  .

Σε μια εποχή ξέφρενης συσσώρευσης  υλικών αγαθών , που σε λίγο καιρό πετοούνται  ως άχρηστα στα σκουπίδια ,  ο σκεπτόμενος άνθρωπος που έχει ως κανόνα ζωής τον μετρημένο, το λιτό  βίο  δεν είναι ουτοπία – είναι ανάγκη. Αν ξεκαθαρίσουμε ποιες είναι είναι οι τεχνητές ανάγκες μας και ποιες οι αληθινές "ηδονές", τότε θα μάθουμε να απολαμβάνουμε όλα τα ωφέλιμα αγαθά  μέσα σε ένα περιβάλλον γαλήνης , περιστοιχιζόμενοι από φίλους και αναπτύσσοντας ουσιαστικές κοινωνικές συναναστροφές.

Ο Παρμενίων παραμένει ακόμα και σήμερα ένας έξοχος σύμβουλος για το πώς να μη γινόμαστε  σκλάβοι των «τραπεζιών», μεταφορικά δηλαδή των πλουσίων. Έτσι και διατηρούμε την ελευθερία μας αλλά και διασώζουμε την αξιοπρέπειά μας .
Αυτό που δεν μπορεί να κάνει η επικούρεια φιλοσοφία σήμερα είναι να δώσει επαρκή απάντηση στο δίλημμα: πώς να είμαι ψύχραιμος και αυτάρκης όταν ο κόσμος γύρω μου καίγεται (κυριολεκτικά και μεταφορικά). Εκεί χρειάζεται μια υβριδική στάση: επικούρεια παιδεία για την εσωτερική ζωή από τη μια μεριά  και στωική/αριστοτελική διάθεση για δημόσια ευθύνη από την άλλη. 

Ο Επίκουρος συνιστούσε το  λάθε βιώσας (ζήσε κρυφά, ζήσε στην αφάνεια ) , δηλαδή την αποχή από την πολιτική ζωή. Ο  σύγχρονος πολίτης της Δύσης, όμως, ζει σε φιλελεύθερες   δημοκρατίες , όπου η αδράνεια μπορεί να σημαίνει  συναίνεση στην αδικία. 

Η επικούρεια στάση απέναντι στην κοινωνική ματαιοδοξία είναι μεν χρήσιμη , γιατί  αποφεύγουμε τον αυτοεξευτελισμό , την επίδειξη και τα αθέμιτα μέσα για την υλική  ευημερία μας  , αλλά η πλήρης αποχώρηση από τη  δημόσια δράση , η καταφυγή σε ένα ιδιωτικό Παράδεισο, είναι προβληματική: μπορείς να μη γίνεις κόλακας των ισχυρών, αλλά δεν μπορείς να αγνοείς  τις απειλές κατά της ελευθερίας του ατόμου , της Δημοκρατίας και του Διεθνούς Δικαίου από τους  οικονομικούς και πολιτικούς ολιγάρχες  ή  την κλιματική αλλαγή, που απειλεί με αφανισμό το ανθρώπινο είδος .Εκεί απαιτείται δράση, που θα μας βγάλει από το καβούκι μας και πολύ πιθανό θα μας ζητήσει  θυσίες...

Gerontakos, Μάιος 2026

 

 - Δρ. Βασίλης Τσαμπρόπουλος: Η Φιλοσοφία του Επίκουρου/  Η Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας