Δύο επιγράμματα για την ευζωία
1. ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΚΑΛΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΣΑΡΔΑΝΑΠΑΛΟ:
εἰς
τὸν ΣαρδανάπαλλονΤόσσ᾽ ἔχω ὅσσ᾽ ἔφαγον καὶ ἔπιον, καὶ μετ᾽ ἐρώτων
Παλατινή Ανθολογία, 7.325
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
«Δικά μου είναι μόνο όσα έφαγα, όσα ήπια και όσα απόλαυσα από τον έρωτα .
Σαρδανάπαλος/Βικιπαίδεια
_________________
Το περιεχόμενό του συνοψίζεται στην ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν παίρνει τίποτε μαζί του μετά τον θάνατο, παρά μόνο τις απολαύσεις που έζησε όσο ήταν ζωντανός.
Είναι σαφές βρισκόμαστε μπροστά σε μια ηδονιστική στάση ζωής:
- Η ζωή είναι σύντομη και ο θάνατος αναπόφευκτος.
- Ο πλούτος και η εξουσία είναι πρόσκαιρα και δεν συνοδεύουν τον άνθρωπο στον τάφο.
- Μόνο οι απολαύσεις που πραγματικά ζούμε αποτελούν το αληθινό «κέρδος» της ζωής όμως .
Το επίγραμμα είναι μια διακήρυξη της φιλοσοφίας της απόλαυσης, έχοντας ως αιώνιο πρότυπο τον Σαρδανάπαλο, που ανάλωσε τη ζωή του απολαμβάνοντας αγαθά που μετά το θάνατο έπαψαν να του ανήκουν και σκορπίστηκαν στους πέντε ανέμους.
2. ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΚΑΛΗΣ ΖΩΗΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΦΙΛΟΣΟΦΟ ΚΡΑΤΗ : ΟΙ ΓΝΩΣΕΙΣ , Ο ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ ,ΟΙ ΜΟΥΣΕΣ
ΚΡΑΤΗΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Δικά μου είναι μόνο αυτά : οι γνώσεις μου, οι στοχασμοί μου
Η νωπογραφία διακοσμεί ένα τοίχο του δωματίου με το όνομα "Δωμάτιο των υπογραφών"
ή "Stanza della 
Το επίγραμμα αποτελεί ένα συμπυκνωμένο μανιφέστο του κυνικού ιδεώδους: η αληθινή ευδαιμονία βρίσκεται στην άσκηση της αρετής, στη γνώση και στην αυτάρκεια, όχι στην ικανοποίηση των παροδικών επιθυμιών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Κράτης, παρότι κληρονόμος τεράστιας περιουσίας, την απαρνήθηκε για να ζήσει μέσα στην «έντιμη πενία» — και το επίγραμμα αυτό είναι το θεωρητικό του αποτύπωμα.
Στο δίλημμα ποια από τις δύο στάσεις ζωής είναι πιο κοντά στις αντιλήψεις του σύγχρονου ανθρώπου, η απάντηση, ουσιαστικά, είναι ότι και οι δύο στάσεις παραμένουν εξαιρετικά ζωντανές , όμως κυριαρχεί η φιλοσοφία του Σαρδανάπαλου («Τόσσ’ έχω όσσ’ έφαγον και έπιον...») , μια και αποτελεί, ίσως, το επίσημο δόγμα της σύγχρονης καπιταλιστικής καταναλωτικής κοινωνίας.
Σήμερα, η ταυτότητα του ανθρώπου ορίζεται ολοένα
και περισσότερο από τις εμπειρίες κατανάλωσης (τι φαγητό δοκίμασα, ποια
ταξίδια έκανα, τι ακίνητα κατέχω , τι υλικά αγαθά αγόρασα). Η σύγχρονη
διαφήμιση και ο ηδονισμός δεν προωθούν απλώς την απόλαυση, αλλά και τον φόβο
μήπως χάσουμε κάτι το πολύ σημαντικό , ζούμε δηλαδή με τον λεγόμενο στην ψυχολογία «φόβο της απώλειας».
Αυτή ακριβώς είναι και η λογική του Σαρδανάπαλου που συνοψίζεται στο
επίμονο κυνήγι της υλικής απόλαυσης με όλους τους τρόπους.
Η
στάση του κυνικού φιλοσόφου είναι επίκαιρη , αλλά σήμερα έχει λίγους "οπαδούς" : την ακούμε στο Σχολείο , στην Εκκλησία , τη διαβάζουμε ως προτροπές ζωής σε έξοχες φιλοσοφικές και κοινωνιολογικες πραγματείες, δείχνουμε να τη σεβόμαστε, αλλά σπάνια την ακολουθούμε.
Παρ΄όλα αυτά είναι εξαιρετικά επίκαιρη σε κύκλους ανθρώπων ταλαιπωρημένων από το κυνήγι του χρήματος που αναζητούν εναλλακτικά σχήματα ζωής , λιγότερο αγχώδη και εξουθενωτικά για το σώμα και το πνεύμα . Η
φράση του Κράτη «τα πολλά και όλβια τῦφος ἔμαρψεν» (η ματαιότητα τα
πήρε) ακούγεται σαν μια πρώιμη περιγραφή του σύγχρονου άγχους και της
κατάθλιψης που προκαλεί η υλιστική πίεση.
Η λέξη «ἐφρόντισα»
(συλλογίστηκα, φρόντισα) είναι ίσως η πιο ουσιαστική. Ζούμε στην εποχή
της πληροφοριακής υπερφόρτωσης. Το να μάθεις κάτι (ἔμαθον) είναι πολύ εύκολο σήμερα .
Το να το σκεφτείς όμως κριτικά, να το αφομοιώσεις και να το κάνεις «σεμνό»
(ιερό, ουσιαστικό) —αυτό είναι η σπάνια δεξιότητα που απαιτεί από τους νέους κυρίως η ζωή του μέλλοντος.
Σε
έναν κόσμο ρευστό, η πνευματική καλλιέργεια και η αυτογνωσία εξακολουθούν να είναι τα μόνα ασφαλή «αγκυροβόλια» για κάθε άνθρωπο . Ο Κράτης
δεν λέει «να μην απολαμβάνεις τίποτα»· λέει πως η πραγματική απόλαυση
είναι η πνευματική («μετά Μουσῶν») , αφού είναι ανώτερη από την υλική,
γιατί δεν φθείρεται.
Ο Σαρδανάπαλος παραδέχεται την
ολοκληρωτική επιβολή του θανάτου, ο Κράτης, αντίθετα, λέει ότι αυτό που
έμαθες και συλλογίστηκες ΔΕΝ χάνεται με τον θάνατο. Η γνώση και η αρετή
ενσωματώνονται στην ύπαρξή σου και εκφράζονται μέσα από το έργο που αφήνεις πίσω σου .
Στη σύγχρονη ψυχολογία, αυτό λέγεται «υπαρξιακή ανθεκτικότητα»: όσο πιο
εσωτερική και πνευματική είναι η ζωή σου, τόσο λιγότερο ευάλωτος είσαι
στις εξωτερικές πιέσεις (οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές ,εργασιακές,
περιβαλλοντικές ).
Αν ζυγίζουμε την «επικαιρότητα» με βάση τα
υλικά αγαθά, ο Σαρδανάπαλος είναι νικητής — ζούμε στην εποχή των άφθονων αγαθών , όλοι
σ΄αυτά προστρέχουν γοητευμένοι. Αν βλέπουμε όμως την «επικαιρότητα»
ως επανανοηματισμό του περιεχομένου της με βάση τη σωματική και
πνευματική μας υγεία, τότε ο Κράτης είναι σήμερα πιο αναγκαίος από ποτέ.
Το
επίγραμμά του δεν είναι ένα ξεπερασμένο φιλοσοφικό παιχνίδισμα· είναι ένα
«σχέδιο διαφυγής» από την τοξικότητα του σύγχρονου τρόπου ζωής, που
υπόσχεται πολλά και στο τέλος δημιουργεί στον άνθρωπο ένα πελώριο
υπαρξιακό κενό.
Όπως έλεγε και ο μαθητής του Κράτη, ο Ζήνων ο
Κιτιέας (ιδρυτής του Στωικισμού): «Σκοπός της ζωής είναι να ζεις σύμφωνα
με τη φύση». Σήμερα, αυτό σημαίνει: σύμφωνα με την αληθινή ανθρώπινη
φύση, που δεν είναι μόνο τα υλικά αγαθά , αλλά κυρίως , η σκέψη, η
φρόνηση , η πίστη στις πανανθρώπινες αξίες και η αναζήτηση του Ωραίου
.Γιατί τα υλικά αγαθά ως μοναδική επιδίωξη του ανθρώπου είναι σαν την
άμμο που δεν μπορούμε να την κρατάμε με ασφάλεια στις χούφτες μας .Σοφά ο Εκκλησιαστής συμπυκνώνει το ανέφικτο της επιδίωξης συσσώρευσης
πλούτου στον πασίγνωστο αφορισμό «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα
ματαιότης», ενώ το ίδιο μας λέει το ευρύτατα διαδεδομένο γνωμικό για τη
ρευστότητα της κτήση των υλικών αγαθών «Σήμερον εμού, αύριο ετέρου,
ουδέποτε ουδενός».
Τεστάροντας την άποψη των φίλων του ιστολογίου , τους προτρέπουμε να ακούσουν το δημοφιλέστατο σε λαϊκά γλέντια δημοτικότροπο τραγουδάκι που παραθέτουμε και να αποφανθούν για τη βασική του ιδέα , του νοήματος δηλαδή της ζωής. Η προτροπή που δίνεται σε όλους εμάς είναι κοντύτερα στη βιοθεωρία του Σαρδανάπαλου ή του Κράτη:
Όσα φάμε όσα πιούμε
όσα κι αν γλεντήσουμε
τη ζωή δε θα τη βρούμε
πρέπει να τη ζήσουμε.
Όλα εδώ θα μείνουνε
πλούτη και λεφτά
οι πλούσιοι να τα κρατάνε
οι φτωχοί να τα χαλάνε.
Οι πλούσιοι που τα κρατάνε
κάποιοι άλλοι θα τα φάνε.
Δυο μέτρα χώμα θα `ναι
ας τα πιούμε ας τα φάμε.
Όλα εδώ θα μείνουνε
πλούτη και λεφτά
οι πλούσιοι να τα κρατάνε
οι φτωχοί να τα γλεντάνε.
Η ζωή μας είναι λίγη
την κρατάμε πριν μας φύγει
και στο χώμα σαν θα μπούμε
αχ τι θα δούμε τι θα δούμε.
Όλα εδώ θα μείνουνε
πλούτη και λεφτά
οι πλούσιοι να τα κρατάνε
οι φτωχοί να τα γλεντάνε.
Ioύλιος 2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου