Αντίφιλου Βυζαντίου: ο Ποντικός και ο Χρυσός
ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ
ΙΧ, 310
Ψῆγμ᾽ ἄπυρον χρυσοῖο σιδηρείων ὑπ᾽ ὀδόντων
ῥινηθέν, Λιβυκῆς κουφότερον ψαμάθου,
μῦς ὀλίγος βαρὺ δεῖπνον ἐδαίσατο: πᾶσα δὲ νηδὺς
συρομένη βραδύπουν θῆκε τὸν ὠκύτατον.
ληφθεὶς δ᾽ ἐκ μεσάτης ἀνετέμνετο κλέμματα γαστρός:
ἦς ἄρα κἠν ἀλόγοις, χρυσέ, κακοῦ πρόφασις,
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Ένας κόκκος άψητου χρυσού πιο λαφρύς
κι απ’ την άμμο της Λιβύης ,
ρινισμένος από δόντια σιδερένια,
τον κατάπιε και βαρυστομάχιασε ένα τοσοδούλι ποντικάκι.
Σερνόταν χάμω η κοιλιά του όλη έτσι, που
αυτό που πρότερα είχε φτερά στα πόδια ,
τώρα δεν μπορούσε να κάνει ένα βήμα.
Το έπιασαν και του πήραν τα κλεμμένα σχίζοντάς του το στομάχι .
(Αχ) Χρυσέ, ακόμα και στα ζώα είσαι πρόξενος κακών.
1. Ο Αντίφιλος ο Βυζάντιος ήταν αρχαίος Έλληνας επιγραμματοποιός που έζησε την εποχή του Αυγούστου και του Τιβερίου. Θεωρείται από τους πιο κομψούς και γόνιμους ποιητές της Παλατινής Ανθολογίας, στην οποία σώζονται περί τα πενήντα άριστα επιγράμματά του.
Ο επιγραμματοποιός εμπνέεται από αρχαίο μύθο με βασική ιδέα ότι ο χρυσός είναι πηγή συμφορών όχι μόνο για τους έλλογους ανθρώπους, αλλά και για τα υπόλοιπα ζώα.
Στο διδακτικό αυτό μύθο , που δίνεται με ευτράπελο τρόπο , πρωταγωνιστεί ένα ποντικάκι ( ολίγος μυς) που βρίσκει και τρώει ένα ρίνισμα χρυσού πιο ελαφρύ κι από κόκκο της άμμου της Λιβύης, που ως γνωστόν είναι απόλυτα αφυδατωμένος λόγω του αφρικανικού κλίματος.
Οι συνέπειες της λαιμαργίας του από την κατάποση ενός μη οργανικού αντικειμένου είναι οδυνηρές, αφού προκαλούν τυμπανισμό στην κοιλιά του, με αποτέλεσμα ο ποντικούλης να σέρνεται στη γη , έχοντας χάσει το βασικότερο από τα φυσικά του προσόντα , την ταχύτητα.
Εξαιτίας της βραδυπορίας πλέον το λαίμαργο ποντικάκι θα πέσει στα χέρια κάποιου ανθρώπου, που θα του σχίσει το στομάχι και θα πάρει το χρυσάφι που ήταν εγκλωβισμένο στο στομάχι του.
Είναι προφανές ότι η πρόθεση του επιγραμματοποιού είναι τονιστούν μεταφορικά οι ολέθριες συνέπειες της αχαλίνωτης επιθυμίας για πλουτισμό στους ανθρώπους , πράγμα που πολύ συχνά είναι και η πηγή των συμφορών τους…
******************************
«Ο θάνατος του Μάρκου Λικίνιου Κράσσου». Πίνακας του Lancelot Blondeel. Λάδι σε πάνελ , μεταξύ 1548 και 1558. Βρίσκεται στο Groeningemuseum.
2. Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ «ΧΡΥΣΟΥ» ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΜΠΛΟΥΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ ΚΡΑΣΣΟΥ
Ο ύπατος Μάρκος Λικίνιος Κράσσος, υπήρξε ο πλουσιότερος ίσως άνδρας της ύστερης Ρωμαϊκής Δημοκρατίας.
Μάρκος Λικίνιος Κράσσος (Marcus Licinius Crassus Dives, 115 π.Χ. - 53 π.Χ.)
Μετά τη συντριπτική ήττα του από τους Πάρθους στη Μάχη των Καρρών, δημιουργήθηκε μια διάσημη παράδοση σύμφωνα με την οποία οι Πάρθοι, θέλοντας να χλευάσουν τη φιλαργυρία του, έχυσαν λιωμένο χρυσό στο στόμα του (ή, κατά άλλες εκδοχές, αφού είχε ήδη σκοτωθεί). Η πράξη ήταν συμβολική: «Αφού τόσο αγαπούσες τον χρυσό, χόρτασέ τον τώρα!».
Η αρχαιότερη σαφής αναφορά βρίσκεται στον σπουδαίο ρωμαίο ιστορικό Κάσσιο Δίωνα, ενώ ο Πλούταρχος περιγράφει τον θάνατο και τον διασυρμό του Κράσσου, αλλά δεν αναφέρει ο ίδιος το επεισόδιο με τον λιωμένο χρυσό. Οι περισσότεροι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν την ιστορία συμβολικό ή μεταγενέστερο θρύλο και όχι βέβαιο ιστορικό γεγονός.
Η ιστορία αυτή παρουσιάζει ενδιαφέρουσα συγγένεια με το επίγραμμα του Αντίφιλου που αναρτούμε:
- στον Αντίφιλο, ο χρυσός γίνεται η αιτία του θανάτου ενός ποντικού, συμβολικά όμως κάθε "λαίμαργου" για πλούτη ανθρώπου·
- στον θρύλο του Κράσσου, ο χρυσός γίνεται το όργανο της επιθανάτιας ή μεταθανάτιας ταπείνωσης του πιο φιλάργυρου Ρωμαίου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου