Τάισέ με! Έξι αδηφάγα τέρατα και το τέλος της ανακύκλωσης
Λέξεις: Θοδωρής Καρυώτης
Δημοσιογράφος
Πάντα είχα μια αμφιθυμία σχετικά με την ανακύκλωση. Ενώ τη θεωρώ απαραίτητη και χρησιμοποιώ τους μπλε κάδους συστηματικά, ταυτόχρονα, μου φαίνεται σαν μια «τεχνική» λύση σε ένα πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα, που ηθικοποιεί και εξατομικεύει την ευθύνη της διαχείρισης των σκουπιδιών, την ώρα που μια παγκόσμια οικονομία στηριγμένη στην αέναη παραγωγή και κατανάλωση ευτελών, εφήμερων, άχρηστων και συχνά βλαβερών προϊόντων καταπίνει τη γη και τους πόρους της.
Κι όμως, το νέο σύστημα διαχείρισης των απορριμμάτων ακυρώνει ακόμη κι αυτή την ατελή αλλά αναγκαία λογική της ανακύκλωσης. Με όλους τους περιορισμούς της, η ανακύκλωση είναι το κλειδί στην διαχείριση των σκουπιδιών. Όμως υπήρξε προϊόν μιας άλλης, πιο αθώας εποχής, όπου η ασταμάτητη συσσώρευση πλούτου είχε ακόμη την ανάγκη να ντύνεται με τον μανδύα της περιβαλλοντικής και κοινωνικής ευαισθησίας, της «βιωσιμότητας». Πλέον δεν τηρούνται ούτε αυτά τα προσχήματα.
Η νέα «τεχνική» λύση στο πρόβλημα των σκουπιδιών που προωθεί η κυβέρνηση – η δημιουργία ενός δικτύου έξι μεγάλων μονάδων καύσης απορριμμάτων πανελλαδικά – διέπεται από ένα και μόνο κριτήριο: κέρδος για συγκεκριμένα ιδιωτικά συμφέροντα, κόστος για τους δήμους, για τους πολίτες και για το περιβάλλον.
Το σχέδιο
Σύμφωνα με το σχέδιο «ενεργειακής αξιοποίησης» των αστικών απορριμμάτων, τα «υπολείμματα» του μπλε κάδου (ό,τι δεν καταφέρνουν να ανακυκλώσουν τα Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών) αλλά και σύμμεικτα σκουπίδια (αυτά του πράσινου κάδου) θα περνούν από μονάδες επεξεργασίας και θα γίνονται «καύσιμο» σε μορφή πέλετ, χειρότερης (RDF) ή καλύτερης (SRF) ποιότητας. Το σχέδιο προβλέπει την καύση περίπου 1,3 εκατ. τόνων τον χρόνο για την παραγωγή ενέργειας, με στόχο να πέσει η ταφή απορριμμάτων σε ΧΥΤΑ κάτω από 10% έως το 2030.
Ολόκληρη η χώρα θα εξυπηρετείται από έξι μονάδες: στη Ροδόπη, την Κοζάνη, την Πελοπόννησο, τη Βοιωτία, την Αττική και το Ηράκλειο, με τα σκουπίδια να ταξιδεύουν εκατοντάδες χιλιόμετρα για να φτάσουν εκεί – ακόμη και από νησιά. Το Δημόσιο δεσμεύεται να τροφοδοτεί τις μονάδες με συγκεκριμένες ποσότητες σκουπιδιών, ενώ πέρα από το επεξεργασμένο «καύσιμο», προβλέπεται να καίγονται και ανεπεξέργαστα σκουπίδια.
Ο βασικός σχεδιασμός μοιάζει ήδη αποφασισμένος: οι ανάδοχοι θα προτείνουν την ακριβή χωροθέτηση των μονάδων· οι δήμοι, παρά τις αρχικές αντιδράσεις, θα κληθούν να προσαρμοστούν· η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εγκρίθηκε με συνοπτικές διαδικασίες, ενώ η δημόσια διαβούλευση – που έκλεισε τον Οκτώβριο που πέρασε – είχε απλώς διακοσμητικό χαρακτήρα, ώστε να δοθεί ένας αέρας δημοκρατικής νομιμοποίησης σε ένα προαποφασισμένο σχέδιο. Ως συνήθως σε τέτοιες διαδικασίες, αποφασιστικό ρόλο θα έχουν οι αντιστάσεις των τοπικών κοινωνιών – ή η απουσία τους – όταν συγκεκριμενοποιηθεί η χωροθεσία των μονάδων.
Ο οικονομικός τύπος ήδη πανηγυρίζει ότι το πρόβλημα των απορριμμάτων μετατρέπεται σε «ευκαιρία για ανάπτυξη». Όπως πάντα όταν ακούμε τη λέξη «ανάπτυξη», πρέπει να αναρωτηθούμε: Ποιος ή τί αναπτύσσεται; Με τί όρους; Και ποιος βγαίνει χαμένος;
Το νέο σχέδιο μετατρέπει τα σκουπίδια σε πηγή κερδοφορίας για τα μεγάλα ιδιωτικά συμφέροντα. Τις μονάδες θα κατασκευάσουν και θα διαχειρίζονται ιδιώτες – τα ονόματα που ακούγονται είναι οι «συνήθεις ύποπτοι»: ΔΕΗ, ΤΕΡΝΑ, AKTOR, Motor Oil, Metlen και Μεσόγειος – με συμβάσεις εικοσιπενταετίας και «εγγυημένες ποσότητες», δηλαδή εγγύηση ότι θα έχουν πάντα υλικό να καίνε. Οι ανάδοχοι των μονάδων καύσης απορριμμάτων θα πληρώνονται διπλά: πρώτον, από τους δήμους για την παραλαβή και καύση ανά τόνο σκουπιδιών· δεύτερον, από την πώληση ενέργειας στο δίκτυο, και μάλιστα με γενναιόδωρα επιδοτούμενη τιμή, αφού λογίζεται ως ενέργεια από… ανανεώσιμη πηγή!
Και τι θα μας κοστίσει;
Όπως πάντα, όταν τα κέρδη ιδιωτικοποιούνται, τα κόστη κοινωνικοποιούνται. Οι χαμένοι σε αυτή τη διαδικασία είμαστε εμείς, με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.
Το πρώτο κόστος είναι περιβαλλοντικό: όσο κι αν η καύση ντυθεί με το αφήγημα της «καθαρής τεχνολογίας», συνεπάγεται εκπομπές ρύπων, διοξινών, βαρέων μετάλλων και τέφρας, που θα μετατρέψουν τις τριγύρω περιοχές σε «ζώνες θυσίας», με μη αναστρέψιμες περιβαλλοντικές, υγειονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Πέρα από αυτά, υπάρχει και η γενικότερη συνεισφορά της καύσης στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, άρα και στην κλιματική αλλαγή. Σε αυτή τη ρύπανση πρέπει να προσθέσουμε και τις εξατμίσεις από τα ατέλειωτα καραβάνια απορριμματοφόρων που θα συρρέουν από όλα τα μέρη της Ελλάδας προς αυτά τα έξι κέντρα. Η ενέργεια που θα παράγεται είναι τόσο μικρή (1 TWh ετησίως, περίπου 2% της πανελλαδικής κατανάλωσης) ώστε το επιχείρημα ότι θα αντικαταστήσει άλλες, πιο ρυπογόνες μορφές ενέργειας, δεν μπορεί να σταθεί σοβαρά.
Το δεύτερο κόστος είναι οικονομικό: το κόστος παραλαβής και καύσης το επωμίζονται οι δήμοι – δηλαδή όλα τα νοικοκυριά μέσω των δημοτικών τελών. Οι εκτιμήσεις μιλούν για περίπου 120€ ανά τόνο, τιμή ήδη πολλαπλάσια από αυτή που πληρώνουμε για την ταφή σε ΧΥΤΑ. Ωστόσο, με το σύστημα «δικαιωμάτων ρύπων» που έχει στα σκαριά η ΕΕ (ένα σύστημα «μόλυνσης επί πληρωμή»), μετά το 2030 το κόστος αυτό μπορεί να διπλασιαστεί.
Υπάρχει όμως και ένα τρίτο, κρυφό κόστος[.......................................]
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου