«Αγάπησα, ποιος δεν το ΄παθε; Γλεντοκόπησα, ποιος δεν ασώτεψε; Καιρός για μια πιο φρόνιμη ζωή»

 

Φιλόδημος *

ANTHOLOGIA GRAECA

5. 112 

ἠράσθην τίς δ᾽ οὐχί; κεκώμακα: τίς δ᾽ ἀμύητος
κώμων; ἀλλ᾽ ἐμάνην ἐκ τίνος; οὐχὶ θεοῦ;
ἐρρίφθω: πολιὴ γὰρ ἐπείγεται ἀντὶ μελαίνης
θρὶξ ἤδη, συνετῆς ἄγγελος ἡλικίης.

καὶ παίζειν ὅτε καιρός, ἐπαίξαμεν ἡνίκα καὶ νῦν
οὐκέτι, λωϊτέρης φροντίδος ἁψόμεθα.

 Χάλκινο άγαλμα  κοιμισμένου Έρωτα .Περίοδος: ελληνιστική ( 3ος–2ος αιώνας π.Χ).

Πηγή: The Metropolitan Museum of Art

METAΦΡΑΣΗ 

[Gerontakos] 

Αγάπησα, ποιος δεν το ΄παθε; Γλεντοκόπησα, ποιος δεν ασώτεψε;

Ξεπέρασα τα όρια , αλλά δεν ήταν κάποιος  θεός  που μ΄έσπρωξε η αιτία;

Τώρα κομμένα όλα αυτά – χιονάκι πέφτει στα μαύρα μου μαλλιά, 

προμήνυμα  της μυαλωμένης  ηλικίας.

Όλα τα παιχνίδια μου ήταν στην εποχή  τους , τώρα πια πού να τη  βρω;

Ήρθε ο καιρός  να στραφώ  σε μια πιο φρόνιμη  ζωή. 

_________________________________

ΤΑ ΠΑΝΩ ΚΑΤΩ 

Το απόλυτο κοντράστ σ΄ένα  άλλο   επίγραμμα του αγαπητού μας Φιλόδημου,  όπου ο ποιητής  ομολογεί  ότι  η νεανική  φάση της ζωής του έχει οριστικά περάσει και γι΄αυτό πρέπει να αλλάξει ριζικά  τις συνήθειές του, τώρα που μεγάλωσε:  από τις υπερβολές της νιότης στρέφεται στη μετρημένη ζωή της ωριμότητας.

Στους δύο πρώτους στίχους, ο ποιητής χρησιμοποιεί ρητορικές ερωτήσεις για τον Έρωτα  («Ποιος δεν το 'παθε;») και για τα γλεντοκόπια της νιότης  «Ποιος δεν το 'κανε;»). 

Όμως ως γνήσιος εκφραστής των απόψεων του καιρού του για τις υπερβολές στη διασκέδαση παρουσιάζει την έκδοτη στις ηδονές νεανική ζωή του ως αδυναμίες αναπόφευκτες , αφού υποστηρίζει ότι έγιναν   υπό την επήρεια του "μανικού"  Θεού (πιθανότατα του Έρωτα ή του Διονύσου),  αποδίδοντας  δηλαδή την ευθύνη για τις υπερβολές της νιότης σε μια "ανώτερη" δύναμη . Αυτή  τον κατακυρίευε όσες φορές υπέκυπτε στους πειρασμούς και ξεπερνούσε το Μέτρο .

Στους επόμενους τέσσερις στίχους ο ποιητής μιλάει  για   το σοκ της εμφάνισης  λευκών τριχών στο έως τώρα κατάμαυρο μαλλί του,  απόδειξη ότι δε βρίσκεται πλέον στη νεανική ηλικία , γεγονός  που  τον οδήγησε στην  απόφαση να θέσει τέρμα στις κακές συνήθειες.

Αφού παρήλθε ανεπιστρεπτί η εποχή των ασύδοτων «παιχνιδιών» της άμυαλης νιότης,   με τις ερωτικές ηδονές  και τα μεθύσια να έχουν την πρωτοκαθεδρία, ήρθε η ώρα τη θέση της κραιπάλης να αντικαταστήσει    ο  φρόνιμος βίος . Εδώ ο ποιητής δεν επικαλείται κάποιον θεό-οδηγό για τη μεταστροφή του, αλλά υπονοεί την απόφαση ενός ανθρώπου που ο χρόνος τον έχει ωριμάσει.Κάθε πράγμα λοιπόν θέλει το χρόνο του  για να ωριμάσει...

Γεμάτη είναι η παγκόσμια γραμματεία , ιδιαίτερα η Δυτική , από κείμενα, πεζά και ποιητικά, που  έχουν ως  κεντρικό θέμα τους τον αναθεωρητισμό  στις προτεραιότητες του βίου των συγγραφέων τους .

 Στη συντριπτική πλειοψηφία τους τα κείμενα αυτά θέλουν τους πρωταγωνιστές τους να ακολουθούν την πορεία του Φιλόδημου με μότο «Χάρηκα τα νιάτα μου, αλλά ,τώρα που έπηξε το μυαλό μου, ήρθε η ώρα να συμμαζευτώ» .  

 Θυμίζουμε την ολοκληρωτική  μεταστροφή στη ζωή του Αγίου Αυγουστίνου, όπως μας την περιγράφει στο εμβληματικό αυτοβιογραφικό έργο του « Εξομολογήσεις»(397-400 μ.Χ), όπου  περιγράφει την αμαρτωλή νεότητά  του  και τη μεταστροφή του στον Χριστιανισμό. Μνημειώδης είναι η αποστροφή του στις  Εξομολογήσεις (VIII, 12):

«Όχι σε κραιπάλες και μεθύσια ,
όχι σε κοίτες ερωτικές και ασέλγειες,
όχι σε έριδες και φθόνους·
αλλά ντυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό
και μην φροντίζετε τη σάρκα για να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της».

Ίσως το πιο αντιπροσωπευτικό έργο αναθεωρητισμού ζωής μετά τις Εξομολογήσεις του Αυγουστίνου, είναι η Ανάσταση του Λέοντος Τολστόι (1899), όπου ο πρίγκιπας Νεχλιούντοφ, ένας άνθρωπος της ανώτερης τάξης που ζούσε μέσα στην αδιαφορία και τις απολαύσεις, έρχεται αντιμέτωπος με ένα σφάλμα του παρελθόντος του.Η συνειδητοποίηση της αδικίας τον οδηγεί σε μια πνευματική αναγέννηση. Εγκαταλείπει την κοινωνική του θέση και την περιουσία του για να ακολουθήσει μια πορεία εξιλέωσης και ηθικής καθαρότητας.  

Ξαφνικά , μετά τη δίκη της Μασλόβα , καταλαβαίνει πως  όσα θεωρούσε  αξίες της  σωστής και καλής ζωή δεν ήταν παρά ένα φοβερό ψέμα.Εκείνο που μέχρι τότε ονόμαζε καθήκον, τιμή και αξιοπρέπεια, δεν ήταν τίποτε άλλο από συμφωνία με το κακό,στο οποίο είχε συνηθίσει και μέσα στο οποίο ζούσε χωρίς να το βλέπει. Και το πιο τρομερό ήταν πως δεν μπορούσε πια να μην το βλέπει.

 Από εκείνη τη στιγμή ένιωσε πως η παλιά του ζωή είχε τελειώσει και πως μια άλλη, άγνωστη αλλά αναπόφευκτη, άρχιζε.Δεν ήξερε ακόμα πώς έπρεπε να ζήσει,αλλά ήξερε πια με απόλυτη βεβαιότητα πως δεν μπορούσε να συνεχίσει να ζει όπως έκανε μέχρι τότε.

 Όμως και ο  Όσκαρ Ουάιλντ στο περίφημο  De Profundis (1897), ένα έργο γραμμένο μέσα από τη φυλακή , προβαίνει  σε μια συγκλονιστική ομολογία  : ο άνθρωπος που κάποτε λάτρευε τον αισθητισμό , την επιφανειακή λάμψη και την ηδονή («ο βίος μου ήταν μια διαρκής γιορτή»), ανακαλύπτει μέσα από τον πόνο και την ταπείνωση μια νέα πνευματική διάσταση. Αναθεωρεί  την έως τότε κοσμοθεωρία του και στρέφεται προς την ταπεινότητα και την εσωτερική αλήθεια.
Ένα από τα σημαντικότερα ποιήματα του 20ού αιώνα για την αναθεώρηση των προτεραιοτήτων ζωής λόγω ηλικίας είναι του Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς – «Sailing to Byzantium» (Ταξίδι προς το Βυζάντιο), όπου ο ποιητής εγκαταλείπει τη «χώρα των νέων» (τον αισθησιασμό, τη σάρκα που φθείρεται) και στρέφεται προς το «Βυζάντιο», που εδώ συμβολίζει τον κόσμο της τέχνης, του πνεύματος και της αθανασίας. Είναι η συνειδητή απόφαση να αφήσει πίσω του τα «μοιραία νιάτα» για χάρη της σοφίας. Στην πρώτη στροφή του σπουδαίου ποιήματος λέει χαρακτηριστικά:

Δεν είναι τόπος για τους γέροντες αυτός.Νέοι

Στην αγκαλιά ο ένας του άλλου, πουλιά στα δέντρα,

-Τούτες οι γενεές που πεθαίνουν- στο τραγούδι τους,

Ποτάμια σμάρια οι σολομοί, θάλασσες σμάρια τα σκουμπριά,

Το ψάρι, η  σάρκα και το θήραμα, όσο βαστά το καλοκαίρι υμνούν

Το κάθε τι  που σπέρνεται, γεννιέται, και πεθαίνει.

Παρμένοι από τη λάγνα τούτη μουσική όλοι αψηφούν

Του αγέραστου νου τα μνημεία.

(Μετάφραση : Γιώργος Σεφέρης)

« Κυρίαρχο θέμα του Βυζαντινού αυτού ποιήματος είναι η υπεροχή της Τέχνης απέναντι στη Φύση», γράφει η Μάρω Παπαδημητρίου στον εξαιρετικό σχολιασμό του ποιήματος. « Η Τέχνη είναι αθάνατη, διατηρεί το σώμα των έργων της στην αιωνιότητα, Η Φύση είναι θνητή, τα έργα της πεθαίνουν, αποσυντίθενται, χάνονται. Επιθυμία του ώριμου σε ηλικία ποιητή είναι να αποποιηθεί το φθαρμένο  πλέον  σώμα του και να μεταμορφωθεί μέσα από την τέχνη του σε χρυσό πουλί ενός αιώνιου μωσαϊκού, να τραγουδά  εσαεί στον κόσμο την ομορφιά των όσων πέρασαν,  όσων τώρα περνούν και όσων θα περάσουν.»

Δείτε : Μάρω Παπαδημητρίου "Ταξίδι στο Βυζάντιο", William Butler Yeats

Gerontakos

 

 

 

ΕΙΚΟΝΑ ΣΥΜΠΟΣΙΑΣΤΩΝ ΣΤΟΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΤΑΦΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

 

«Κατά μήκος του ανατολικού πρανούς του τύμβου βρίσκονται δύο ασύλητοι κιβωτιόσχημοι τάφοι, η έρευνα των οποίων απέδωσε ενδιαφέροντα στοιχεία για την κοινωνική τάξη των νεκρών και τα ταφικά έθιμα της εποχής. Στο κέντρο ακριβώς του τεράστιου τύμβου και σε βάθος 12 μ. από την κορυφή του βρίσκεται ο μικρός, μονοθάλαμος μακεδονικός τάφος, που βρέθηκε συλημένος αλλά κατάκοσμος από τοιχογραφίες, με εκπληκτικά χρώματα σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης. Το μοναδικό αυτό μνημείο χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. π.Χ.

Η πρόσοψη του τάφου είναι κατάγραφη. Το τριγωνικό αέτωμα κοσμούν μυθικοί γρύπες με ολόχρυσα φτερά, ακολουθούν βαθυκύανα τρίγλυφα και λευκές μετόπες, ενώ στη στενή ζωφόρο επάνω από το θυραίο άνοιγμα ξετυλίγεται μια σκηνή συμποσίου, τόσο οικεία από διάφορες φιλολογικές μαρτυρίες ή την αγγειογραφία, αλλά για πρώτη φορά τόσο ζωντανά μπροστά στα μάτια των επισκεπτών. Στο κέντρο εικονίζονται έξι στεφανωμένοι συμποσιαστές, ξαπλωμένοι νωχελικά σε ανάκλιντρα, να απολαμβάνουν τα πλούσια εδέσματα και τη μουσική της κιθάρας και του δίαυλου, που παίζουν νεαρές γυναίκες, ενώ πεζοί και έφιπποι άνδρες σπεύδουν να ενωθούν μαζί τους. Άλλοι οπλίτες, ντυμένοι με τη μακεδονική ενδυμασία, ακουμπώντας χαλαρά στα δόρατα και στις χαρακτηριστικές λαμπρές ασπίδες, παρακολουθούν ήρεμα τη σκηνή. Συγκλονιστική είναι η παράσταση των δύο ολόσωμων μορφών νέων, που τυλιγμένοι στις μακριές χλαμύδες, γεμάτοι θλίψη, στέκουν σιωπηλοί δίπλα στην είσοδο του τάφου, αιώνιοι φρουροί του νεκρού συμπολεμιστή τους. Πρόκειται αναμφίβολα για τον τάφο ενός επιφανούς Μακεδόνα στρατιωτικού, όπως υποδηλώνουν και τα υπολείμματα του πραγματικού οπλισμού, που βρέθηκαν στο σχεδόν κατεστραμμένο από τους αρχαιοκάπηλους θάλαμο.»

Πηγή: odysseus.culture.gr

LiFO /Μια σκηνή συμποσίου υψηλής ζωγραφικής σε έναν αρχαίο μακεδονικό τάφο ...