Το πρόβλημα με εμάς και τον Μ.Καραγάτση
του Νίκου Α. Μάντη (*)
oanagnostis.gr
Εδώ και μερικές μέρες, η μικρή λίμνη που αποτελεί την ελληνική βιβλιοφιλική κοινότητα στα social media και το διαδίκτυο, έχει αναστατωθεί αρκετά, έως ελαφρού κυματισμού, με αφορμή ένα άρθρο της νέας πεζογράφου Ρένας Λούνα στον ιστότοπο της Lifo, όπου περίπου επιχειρείται η αποδόμηση του Μ. Καραγάτση, με επίκεντρο κυρίως (αλλά όχι μόνο) το μυθιστόρημά του «Η Μεγάλη Χίμαιρα». Εκεί, η Ρένα Λούνα επιλέγει αρκετά αποσπάσματα από το βιβλίο για να υποστηρίξει ότι, πέρα όλων των άλλων μειονεκτημάτων του, ο Καραγάτσης διέπεται από έναν αχαλίνωτο σεξισμό/μισογυνισμό, ο οποίος διαφαίνεται ιδιαίτερα στον τρόπο που ο αφηγητής περιγράφει τη σχέση της κεντρικής ηρωίδας, της Μαρίνας, με το σεξ, τον ερωτισμό και τη βία, πάντα υπό τη σκιά της ενοχής αλλά και τον πανίσχυρο ηθικό και συναισθηματικό έλεγχο των αρσενικών της ζωής της, και ιδιαίτερα του συζύγου και του κουνιάδου της.
Μπροστά στη διαφαινόμενη φεμινιστική «ακύρωση» του Καραγάτση, με τον οποίο έχουν γαλουχηθεί γενιές και γενιές εφήβων και νέων αναγνωστών στη χώρα μας (με καταστροφικά αποτελέσματα, θα πω εγώ, αλλά γι’ αυτό παρακάτω) το άρθρο της Λούνα προκάλεσε έναν χείμαρρο αρνητικών έως αποτροπιαστικών σχολίων στο διαδίκτυο, η κεντρική επιχειρηματολογία των οποίων εστιαζόταν στο ότι «δεν μπορούμε να κρίνουμε έναν συγγραφέα αναδρομικά, με τα κριτήρια της εποχής μας» και ότι η γραφή του Καραγάτση θα πρέπει να ιδωθεί ως μέρος του καιρού του, δηλαδή (υπονοούν τα σχόλια αυτά) ίσως με μια αυξημένη ανοχή στο θέμα της αντιμετώπισης των γυναικών εκ μέρους του (η οποία, αρκετοί εκ των σχολιαστών δεν θα είχαν πρόβλημα να παραδεχθούν, υπήρξε λίγο ως πολύ άθλια).
Η ταπεινή μου άποψη είναι ότι η αρχική επιχειρηματολογία της Λούνα πάσχει ελαφρώς, επικεντρώνοντας στο θέμα του φύλου, δίνοντας αφορμή στους επικριτές της να παρακάμψουν το μεγαλύτερο επίδικο, το οποίο κατ’ εμέ συνεχίζει να αποτελεί το γεγονός ότι τα βιβλία του Καραγάτση δεν διαβάζονται πλέον, όχι μονάχα υπό το φως του φεμινισμού, αλλά κυρίως του στοιχειωδώς καλού γούστου σε σχέση με το τι αποτελεί επαρκή λογοτεχνία. Να συμπληρώσω εδώ, ότι, αντίστοιχες συζητήσεις, για τη συμβατότητα δηλαδή με το σήμερα έργων του παρελθόντος γίνονται και στο εξωτερικό αρκετές, στο πλαίσιο του επαναπροσδιορισμού της οπτικής διανοουμένων και καλλιτεχνών με φίλτρο το φεμινιστικό, έμφυλο και αντιρατσιστικό κίνημα (το αποκαλούμενο και woke, κατά τους επικριτές του). Είναι αξιοπρόσεκτο, ωστόσο, ότι ποτέ αντίστοιχες συζητήσεις δεν έχουν καταφέρει να πλήξουν τον πυρήνα εκείνου που ως πρόσφατα αποτελούσε τον λεγόμενο «Κανόνα» της δυτικής λογοτεχνίας.
Ακόμα και οι προβληματικές απόψεις του Χάμσουν, του Σελίν ή του Πάουντ, ακόμα και το αφηγηματικό δόλωμα της παιδοφιλίας στο Ναμπόκοφ, ακόμα και οι διάσπαρτες αρχαϊκές αναφορές στο Δάντη, το Θερβάντες ή τον Σαίξπηρ, δεν στάθηκαν ποτέ αρκετές να θολώσουν τον πανανθρώπινο χαρακτήρα του έργου τους. Κι αυτό, όχι επειδή εμείς στεκόμαστε με αυξημένη επιείκεια μπροστά στα δημιουργήματά τους, όπως απαιτείται στην συζητούμενη περίπτωση, αλλά, αντιθέτως, επειδή τα ίδια τα δημιουργήματα αυτά εισβάλλουν στο μυαλό και τις αισθήσεις μας πλησίστια, απρόσβλητα, σαν ισχυρά παγοθραυστικά, καταργώντας το χρόνο, τις κοινωνικές μεταβολές, τις διαδοχικές κυρίαρχες ιδεολογίες. Ένα μεγάλο έργο δεν έχει ανάγκη κανενός είδους υπεράσπιση ή «ιδεολογική επικαιροποίηση», ούτε καν ως υποσημείωση στην πρόσληψή του. Αντίθετα, ένας προβληματικός ακόμα και για την εποχή του συγγραφέας, όπως λ.χ. ο Ίαν Φλέμινγκ, μπορεί να σαρωθεί από το γούστο και τα φευγαλέα πολιτικά προτάγματα των επερχόμενων γενεών. Το πρόβλημα ωστόσο τότε θα είναι δικό του, και όχι των γενεών που πια δεν θα βρίσκουν σε εκείνον το έρεισμα για να αιχμαλωτίσει τη φαντασία τους. [......................]
Το πρόβλημα με εμάς και τον Μ.Καραγάτση (του Νίκου Α. Μάντη)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου