Ελληνίδες διηγηματογράφοι 1975-2025 (40 επιλογές ) Ανθολογεί ο Π. Ένιγουεϊ  oanagnostis.gr Το διήγημα και η γυναικεία γραφή, και τα δύο συχνά υποτιμημένα, κουβαλούν μια διπλή παρεξήγηση. Το πρώτο θεωρείται «προθάλαμος» του μυθιστορήματος, σαν κάτι πρόχειρο ή ενδιάμεσο, ενώ η γυναικεία γραφή αντιμετωπίζεται συχνά επιφυλακτικά, με στερεότυπα του τύπου: «γράφει με το συναίσθημα», ή «απευθύνεται σε γυναίκες». Όμως στην περίοδο που εξετάζουμε διαμορφώθηκε ένα από τα πιο τολμηρά και πειραματικά σώματα λόγου από Ελληνίδες διηγηματογράφους που δεν έχουν να ζηλέψουν κάτι από τα αντίστοιχα των ομότεχνων του αντρικού φύλου. Εντυπωσιακή είναι η ποικιλομορφία των διηγημάτων της συναγωγής αυτής. Συναντά κανείς διήγημα-κραυγή, διήγημα-χνούδι. Άλλοτε σωματικό, άλλοτε στοχαστικό. Υπάρχουν κείμενα της μνήμης, πολιτικά, φεμινιστικά, σατιρικά, αστυνομικά, φαντασιακά, υπαρξιακά, ερωτικά, μεταμοντέρνα ή απλώς… καθημερινά –αν και όχι τόσο «καθημερινά». Η γλώσσα τους κυμαίνεται από την επεξεργασμένη αφήγηση έως τον καθημερινό λόγο αλλά και την τοπική διάλεκτο. Υφολογικά, τα κείμενα περιλαμβάνουν το ρεαλιστικό στιγμιότυπο, τον υπαρξιακό στοχασμό, το σουρεαλιστικό παιχνίδι, την αλληγορική παραβολή και τη διακειμενική ειρωνεία, χωρίς να αποκλείουν την αυτοαναφορικότητα ή την πειραματική γραφή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ποικιλία ως προς την έκταση των κειμένων: από το νανοδιήγημα των 82 λέξεων της Έλενας Μαρούτσου, μέχρι το εκτενές διήγημα των 13.000 λέξεων της Λένας Κιτσοπούλου στα όρια της νουβέλας. Αν κάτι προκύπτει ξεκάθαρα από αυτή την ανθολόγηση είναι πως οι Ελληνίδες διηγηματογράφοι των τελευταίων πενήντα χρόνων δεν γράφουν «γυναικεία λογοτεχνία»  αλλά αξιόλογη λογοτεχνία. Έτσι πριν μιλήσουμε για κάποια κείμενα, που θεωρώ ότι έχουν ιδιαίτερη αισθητική αξία, οφείλω να διευκρινίσω πως οι επιλογές δεν σχηματίζουν κάποιον «κανόνα» αλλά το προσωπικό μου γούστο. Απολαύστε λοιπόν, κατά αλφαβητική σειρά, ένα λογοτεχνικό road trip στον πυρήνα της σύγχρονης ελληνικής διηγηματογραφίας, εστιάζοντας όχι μόνο σε κυρίες αναγνωρισμένες και καταξιωμένες, αλλά και σε φωνές λιγότερο προβεβλημένες.   Νάνσυ Αγγελή Όταν υπάρχει αγάπη [Προσμονή ή τα βουνά, Περικείμενο, 2023] Υπαρξιακό και λυρικό κείμενο που ανιχνεύει τα πολλαπλά πρόσωπα της αγάπης. Δεν ακολουθεί παραδοσιακή πλοκή ή δράση, αλλά αναπτύσσεται με τη μορφή εσωτερικού μονόλογου γύρω από τη φράση «Όταν υπάρχει αγάπη», η εμμονική επανάληψη της οποίας  δίνει ρυθμικό χαρακτήρα στο κείμενο. Η αγάπη δεν παρουσιάζεται ως τρυφερότητα και γαλήνη, αλλά και ως πηγή συγκρούσεων, σιωπών, φόβου, ενοχών, ακόμη και βίας. Ιδού ένα απόσπασμα: Καίτη Βασιλάκου Με την οπτική της Αντέλ [Ο πειρασμός του ερημίτη Χάρτμουτ Λιμπέργκερ και άλλες ιστορίες, Ιωλκός, 2008] Αλληγορική αφήγηση με φιλοσοφική διάσταση, δοσμένη μέσα από την οπτική ενός αυτοκινήτου που μιλά σε πρώτο πρόσωπο. Η Αντέλ, ένα όχημα με νόηση και προβληματισμούς, αντιλαμβάνεται τον εαυτό της μέσω της κίνησης, της ταχύτητας αλλά και της βεβαιότητας του τέλους, δηλαδή της μετατροπής σε «λαμαρίνες». Η συγγραφέας θέτει  υπαρξιακά ερωτήματα: Υπάρχει Θεός ή δημιουργός; Είναι ο κόσμος τυχαίος ή προγραμματισμένος; Υπάρχει ψυχή ή είμαστε απλώς μηχανισμοί που ζουν, φθείρονται και πεθαίνουν; Ελένη Γούλα “Γεννηθείς το 1919” [Θειάφι και άλλα δαιμόνια, Ενύπνιο, 2021] Ένας ηλικιωμένος άντρας ανακαλεί το παρελθόν του με αφορμή το παλιό του σπίτι. Ο προφορικός λόγος, φορτωμένος με τη γλώσσα της γενιάς του, αναφέρεται όχι μόνο σε προσωπικές εμπειρίες, αλλά και στο ιστορικό και κοινωνικό γίγνεσθαι στην Αθήνα κατά τη διάρκεια ολόκληρου σχεδόν του 20ού αιώνα: από τη μικροαστική ευμάρεια του Μεσοπολέμου, στην Κατοχή και τη φτώχεια και κατόπιν στη μεταπολεμική ανοικοδόμηση. Ο αφηγητής ανασυνθέτει ένα αστικό περιβάλλον που έχει εξαφανιστεί: τα δίπατα νεοκλασικά με τα πηγάδια και τις αυλές, τα κουζινικά, τον νερουλά που γεμίζει τις στάμνες, τον γιαουρτά, τον γαλατά, τον παγοπώλη. Άννα Δάρδα – Ιορδανίδου Summertime [Δημοσίευση: Φάκελος: 7 γυναίκες, επιμ. Βίκυ Χασάνδρα, περ. Πολάρ, τχ. 4, 2019] Διήγημα-εξομολόγηση σε μορφή διαλόγου που ανασκάπτει το παρελθόν δύο γυναικών που συναντιούνται σε ώριμη ηλικία, και ξετυλίγουν παλιές ενοχές και πόθους, όπως τη σύνδεσή τους με τον μυστηριώδη Αλαίν. Καθώς η αφήγηση κυλά μέσα από τις αναμνήσεις της, αποκαλύπτεται ένα έγκλημα πάθους. Ένα διήγημα που, μέσω του προφορικού λόγου, κορυφώνεται αναπάντεχα. Τιτίνα Δανέλλη Ο Λέων της Νεμέας [Από τον συλλογικό τόμο: Κλέφτες και αστυνόμοι, Ψυχογιός, 2013.] Υπαρξιακό, δημοσιογραφικό αφήγημα που ισορροπεί ανάμεσα στην πολιτική καταγγελία και τη σάτιρα της σύγχρονης δημοσιογραφίας. Μια μαυροντυμένη γυναίκα, η Μάγδα, εμπιστεύεται στην δημοσιογράφο Ευγενία, ότι βρήκε πτώμα ποντικού σε κουτί επώνυμων μπισκότων. Η Ευγενία, δεν της δίνει την πρέπουσα σημασία και την παραπέμπει στις αρχές. Στη συνέχεια όμως η είδηση της πυρκαγιάς στο σπίτι της Μάγδας, και κατόπιν ο θάνατός της σε «δυστύχημα», την κατακλύζουν με ενοχές μιας και αδιαφόρησε για την περίπτωσή της ως όφειλε ως δημοσιογράφος. Ακολουθεί μια έρευνα, όπου τελικά η Ευγενία βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν εργοστασιάρχη, τον «λέοντα» της Νεμέας. Η Ευγενία τον κατηγορεί ρητώς και ευθαρσώς, αλλά εκείνος αρνείται από προνομιακή θέση με το κυνικό ύφος του πάνοπλου από διασυνδέσεις. Αλεξάνδρα Δεληγιώργη Νεκροί που χορεύουν [Μια δική σου ζωή, Μελάνι, 2008] Φιλοσοφικό αφήγημα που συνδυάζει επιστημονικές έννοιες (όπως η μαύρη τρύπα και ο χωροχρόνος) με υπαρξιακά ερωτήματα. Ένας επιστήμονας, ο Στέφανος Χίκινγκ, βρίσκεται μπροστά στον υπολογιστή του και αντιμετωπίζει μια διανοητική κρίση: Αναρωτιέται αν, και κατά πόσο, το «πραγματικό» είναι το μοναδικό πλαίσιο ύπαρξης. Η φαντασία, ισχυρίζεται παραθέτοντας διάφορα επιχειρήματα, δεν είναι απλώς μια διαφυγή από την πραγματικότητα, αλλά ο μόνος δρόμος μιας αυθεντικής σχέσης με τον εαυτό μας.   Λένα Διβάνη Το σημάδι του θανάτου [Γιατί δε μιλάς για μένα;, Καστανιώτη, 1995. Πρώτη δημοσίευση περ. Πλανόδιον, τχ. 12, 1990.] Συγκινητικό, εξομολογητικό διήγημα, όπου μια κόρη περιγράφει, έπειτα από χρόνια, την τραυματική πορεία της μητέρας της που παγιδεύτηκε ανάμεσα σε κοινωνικές, οικογενειακές καταπιέσεις και πατριαρχικές καταστάσεις. Με λόγο φορτισμένο η συγγραφέας σπάει το φράγμα της σιωπής των γυναικών της ελληνικής οικογένειας και δεν μιλά απλώς για την προσωπική της εμπειρία αλλά για μια παγιωμένη κατάσταση δεκαετιών. Κείμενο-μανιφέστο υπέρ της γυναικείας φωνής. Στέλλα Δούμου Η φωτογραφία [Δημοσίευση στο ιστολόγιο Στάχτες, 2016. Ελεύθερη πρόσβαση εδώ ] Ιδιότυπο, παρωδιακό και παιγνιώδες, ναυτικό αφήγημα με ήρωες ανθρωπόμορφες γάτες. Μέσα από τον παραληρηματικό μονόλογο ενός μαρκονιστή στον «Γατόπαρδο», ξετυλίγεται μια καταιγιστική σειρά επεισοδίων που παραπέμπει σε επική περιπέτεια. Ο ρυθμικός και προφορικός λόγος δημιουργεί ένα γλωσσικό χιουμοριστικό παιχνίδι, μια τρικυμιώδη αφήγηση φόρος τιμής στο ναυτικό αφήγημα αλλά και αποδόμησή του. Κατερίνα Έσσλιν Παράλληλη δράση [Γαμ., Απόπειρα, 2012] Εκρηκτικός, ρυθμικός και ανατρεπτικός μονόλογος κατά τη διάρκεια συνεδρίας σε ψυχολόγο. Η αφηγήτρια εκτροχιάζει τη ροή με παράλογες και κωμικοτραγικές αναφορές μέχρι την τελευταία πρόταση όπου μια προσωπική αποκάλυψη-μαχαιριά ανατρέπει την σχέση θεραπευτή και ασθενή. Τρία σε ένα: χιουμοριστική αποδόμηση της ψυχοθεραπείας, σπουδή πάνω στην γραφή αλλά και τον ρητορικό αποπροσανατολισμό του συνομιλητή. Ζυράννα Ζατέλη Περσινή αρραβωνιαστικιά [Περσινή αρραβωνιαστικιά, Σιγαρέττα, 1984. Τώρα Καστανιώτης, 2018] Ποιητικό και υπαρξιακό κείμενο που περιγράφει μια σχέση ανάμεσα στην αφηγήτρια και τον Μάρκο –έναν γάτο που παρουσιάζεται ως αρραβωνιαστικός. Το ύφος είναι εξομολογητικό και μελωδικό, και η αφήγηση εξελίσσεται με γλώσσα που θολώνει τα όρια μεταξύ πραγματικού και φαντασιακού. Ονειρικό κείμενο-διαμάντι.   Μανίνα Ζουμπουλάκη Μετά το πάρτι [Η μυροβόλος άνοιξις, Ιστός, 1998] Κείμενο που καταγράφει την ψυχική διαδρομή της αφηγήτριας από τη στιγμή που ο πρώην εραστής της την ενημερώνει ότι είναι πλέον φορέας του HIV. Λόγος άμεσος, καταιγιστικός, με νεύρο και ειρωνεία. Με ισορροπία ανάμεσα στο κυνικό και το τραγικό, η Ζουμπουλάκη αποδομεί τα στερεότυπα γύρω από το AIDS και την ομοφυλοφιλία, με ρεαλισμό και αυτοσαρκασμό. Βασιλική Ηλιοπούλου Χώμα [Η καρδιά του λαγού, Πόλις, 2005. Πρώτη δημοσίευση περ. Νέα Εστία, 2004.] Η αφήγηση εστιάζει στην υπαρξιακή και σωματική εμπειρία της Εύας κατά την εκταφή ενός άντρα. Η εκταφή των οστών αποκτά τελετουργική διάσταση καθώς παρακολουθούμε με λεπτομέρεια τον καθαρισμό τους αλλά και με την γραφειοκρατία της πράξης. Στο τέλος η αποδοχή έρχεται με την επαφή της Εύας με τη λάσπη ενός περιβολιού: το σώμα συνδέεται ξανά με το έδαφος και τη φύση. Ναταλία Θεοδωρίδου Αγγελοκέφαλοι χίπστερς [Πρώτη δημοσίευση: “Angelheaded Hipsters,” An Unlikely Companion, 2015. Δημοσίευση στα ελληνικά: ιστολόγιο Ιστορίες μπονζάι, 2019, Μτφ. Ν. Θεοδωρίδου. Ελεύθερη πρόσβαση εδώ ] Λυρικό, ατμοσφαιρικό αφήγημα που συνδυάζει το φαντασιακό με το ερωτικό. Η ιστορία ξεκινά ως ένα μεταφυσικό φλερτ στο Μετρό, όταν ένα αγόρι συναντά ένα μυστηριώδες πλάσμα, που αποκαλύπτεται σταδιακά ως άγγελος. Η συγγραφέας (βραβευμένη στο εξωτερικό) αντλεί από την ποπ κουλτούρα, την queer αισθητική και τον γοτθικό στοιχείο, συνθέτοντας ένα ευφάνταστο κείμενο. Θεοφανώ Καλογιάννη Ο θάνατος του ιππότη Τσελάνο [Ο θάνατος του ιππότη Τσελάνο, Εστία, 1988] Φιλοσοφικό παραμύθι, σπουδή πάνω στη ματαιότητα της δόξας. Ο ήρωας, ένας ένδοξος ιππότης που πεθαίνει έχοντας πετύχει όλα όσα ζητούσε (εξουσία, κατάκτηση, φήμη) λαμβάνει από τον Θάνατο, που εμφανίζεται ως γεράκι, τη δυνατότητα να ξαναζήσει τρεις ημέρες από τη ζωή του. Σκέφτεται να διορθώσει τα λάθη του αλλά δε θα καταφέρει να τα αποφύγει για δεύτερη φορά και τελικά θα μένει διάσημος στην Ιστορία όχι για τα κατορθώματά του, αλλά για ένα διαφορετικό λόγο: ως κεντρική φιγούρα σε τοιχογραφία του Τζιόττο. Η τέχνη υπερισχύει της ζωής. Αθηνά Κακούρη Τα ηχεία του γαμπρού [Οι κήποι του διαβόλου, Εστία, 2001. Πρώτη δημοσίευση Τα Νέα, 1998] Με αφορμή την αγανάκτηση της ηρωίδας που δεν μπορεί να κοιμηθεί εξαιτίας της ηχορύπανσης από παραπλήσιο εξοχικό κέντρο, η συγγραφέας στήνει ένα σατιρικό διήγημα όπου η εξουσία (αστυνομία, θεσμοί) υποχωρεί μπροστά στην αυθαιρεσία του «Βοτσαλάκια», του ιδιοκτήτη του νυχτερινού κέντρου. Ο αδερφός της αφηγήτριας, ψύχραιμος και μορφωμένος, συνδέει την παρούσα κατάσταση με την Ιστορία. Η κορύφωση του διηγήματος είναι μια εκδικητική κατασκοπευτική ενέργεια, παρμένη ευρηματικά από την Ιστορία της Γερμανίας μετά από τον Πρώτο Παγκόσμιο: η αφηγήτρια και ο αδερφός της χρησιμοποιούν αλεύρι νοτισμένο με ούρα σκύλας σε οίστρο για να καταστήσουν αφόρητο το γλέντι στο υπαίθριο νυχτερινό κέντρο. Η Κακούρη δεν έχει γράψει μόνο αξιόλογα αστυνομικά διηγήματα αλλά και χιουμοριστικά/ σατιρικά και «Τα ηχεία του γαμπρού» αποτελούν ένα εξαιρετικό δείγμα. Αγγέλα Καστρινάκη Ο μαθητής [Φιλοξενούμενη, Εστία, 1990. Πρώτη δημοσίευση: περ. Παρατηρητής, 1988.] Παιχνίδι έλξης και εξουσίας μεταξύ μιας δασκάλας κι ενός μαθητή της που υπονομεύει τους καθιερωμένους ρόλους. Η αφηγήτρια προσπαθεί να διατηρήσει την απόσταση που αρμόζει στη θέση της την ώρα που ο μαθητής αρχίζει να την διεκδικεί επίμονα. Η αντιστροφή των ρόλων κορυφώνεται στη σκηνή της καφετέριας, όπου ο μαθητής παίρνει το πάνω χέρι, περιορίζοντας τη δασκάλα σε αμυντικό ρόλο. Η πλοκή δεν κορυφώνεται σε κάποια εξωτερική δράση, αλλά με σταδιακή, ψυχολογική ένταση. Ύφος κοφτό και νηφάλιο. Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου Γεύση από χώμα και ουρανό [Η Ευριδίκη με το τσιγάρο στο μπαλκόνι, Γαβριηλίδης, 2010] Λυρικό και αισθησιακό μικροδιήγημα-πρόταση 380 λέξεων, γεγονός σπάνιο και αξιοσημείωτο από μόνο του. Η αφήγηση εστιάζει στη σωματική και ψυχική συνάντηση δύο ανθρώπων. Η επαφή των δύο προσώπων δεν περιγράφεται ως απλό σαρκικό γεγονός αλλά ως ιεροτελεστία. Ελληνίδες διηγηματογράφοι 1975-2025 (40 επιλογές από τον Π.Ενιγουέϊ)