Νωρίς νωρίς η ΕΡΤ μοιράζει παραμύθι
Νωρίς το πρωί εγώ δεν βλέπω τηλεόραση (ούτε και τις άλλες ώρες εδώ που τα λέμε), οπότε δεν ήξερα ότι υπάρχει εκπομπή "Νωρίς νωρίς". Υπάρχει όμως, και προβάλλεται κάθε πρωί, στις 6.45 ως τις 9. Όπως διαβάζω στην ιστοσελίδα της εκπομπής: Ο Κρατερός Κατσούλης και η Μαρία Ηλιάκη μοιράζονται χαρά, χιούμορ και θετική διάθεση. Viral trends, εμπνευσμένες ιστορίες, πρακτικές συμβουλές και ξεχωριστοί καλεσμένοι δημιουργούν μια εκπομπή γεμάτη ενέργεια, αυθορμητισμό και επικοινωνία. Να μοιράζονταν μόνο χαρά, χιούμορ και θετική διάθεση, καλά θα ήταν. Το κακό είναι πως μερικές φορές φαίνεται πως μοιράζουν και αντιεπιστημονικές απόψεις, εθνικιστικά παραμύθια, γλωσσικούς μύθους και ψέκα. Ή τουλάχιστον αυτό μοίρασαν την Πέμπτη που μας πέρασε. Φίλος του ιστολογίου μού έστειλε το λινκ -και μου λέει: Πακτωλός από μπαρούφες! Αρχίζει περίπου στο 58', αν αντέχεις δες το ως το τέλος. Κάθισα και το είδα, έχοντας κατά νου να γράψω κάτι σύντομο για τα μεζεδάκια του Σαββάτου. Αλλά ο φίλος ειχε δίκιο, ήταν πακτωλός από ανοησίες, που τόσο μάγεψε τον παρουσιαστή και την παρουσιάστρια, ώστε αποφάσισα να γράψω ξεχωριστό άρθρο. Η εκπομπή της Πέμπτης 22/1 βρίσκεται σ' αυτό εδώ το λινκ και μπορείτε κι εσείς να τη δείτε, αν έχετε γραφτεί στο Έρτφλιξ (δωρεάν είναι). Στο 58' περίπου της εκπομπής, κάνει την εμφάνισή του ο κ. Γιώργος Λεκάκης, που, απ' ό,τι λένε οι παρουσιαστές, είναι τακτικός προσκεκλημένος, έρχεται κάθε Πέμπτη την ίδια ώρα στην εκπομπή. O κ. Λεκάκης είναι συγγραφέας, είναι και στιχουργός με πολλές επιτυχίες, είναι και λαογράφος. Έχει άνεση στην αφήγηση, είναι πρόσχαρος, γράφει στο γυαλί. Η αντίρρησή μου είναι σε πολλά από αυτά που είπε. Στην αρχή, ρωτούν οι παρουσιαστές: Τι θα μας πεις σήμερα; Και ο κ. Λεκάκης απαντάει: Θα δούμε πόσο παλιά πάνε κάποια πράγματα. Όταν λέμε ότι "Αυτός ο άνθρωπος είναι καλλιεργημένος", τι εννοούμε; Ότι είναι χωράφι; Όχι, ότι ειναι μορφωμένος, ευγενικός, πνευματώδης. Έχει μια ευγένεια. Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή... Αρχίζει λοιπόν ο κ. Λεκάκης να αναπτύσσει τη θεογονία, ότι ο Ουρανός έκανε τον Κρόνο και ο Κρόνος τον Δία. Εδώ έχω μιαν αντίρρηση, ότι αυτά τα αναφέρει ως ιστορία, χωρίς ποτέ να λέει ότι είναι μυθολογία, αλλά ας το προσπεράσουμε. Λέει επίσης ότι ο Ουρανός είχε πατέρα τον Ύψιστο, αν και ο Ησίοδος εδώ θα διαφωνούσε διότι μάς λέει ότι ο Ουρανός γεννήθηκε από τη Γαία "ἄτερ φιλότητος ἐφιμέρου", χωρίς ευφρόσυνο ζευγάρωμα, χωρίς πατέρα, και μετά έσμιξε με τη μητέρα του και γεννήθηκαν οι Τιτάνες, ο Κρόνος και πάει λέγοντας. Αλλά τέλος πάντων, υπάρχουν κι άλλες πηγές για τη μυθολογία. Συνεχίζει ο κ. Λεκάκης λέγοντας ότι ο Ουρανός είχε τέσσερα παιδιά (ο Ησίοδος αναφέρει περισσότερα), ένα από τα οποία ήταν ο Σιτών ή Σιτός, ο οποίος εφηύρε το άροτρο και έδωσε στην ανθρωπότητα το σιτάρι. Πουθενά δεν βρήκα αναφορά στον Σιτώνα ή Σιτό αλλά δεν έψαξα και πολύ, κάπου θα υπάρχει κάτι. Προχωράμε. Στη συνέχεια ο κ. Λεκάκης είπε ότι έγιναν οι κατακλυσμοί, τρεις τουλάχιστον στον αιγαιακό χώρο, οπότε οι άνθρωποι ξέχασαν τη γεωργία. Του δίνω λοιπόν τον λόγο: Όταν πια έφορος της γεωργίας είναι η Δήμητρα, ανακύπτει το ερώτημα: Τι θα φάνε οι άνθρωποι; Διότι όσο τρως άγρια φυτά, έχεις άγρια ένστικτα. Οπότε υπάρχει το μεγάλο πρόβλημα, η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου, πώς το άγριο φυτό έγινε ήμερο; Εδώ η επιστήμη σηκώνει ψηλά τα χέρια, διότι όσο μπολιάζεις, όσο και να κάνεις… το άγριο ξανασπέρνεται μόνο του με άγρια. Και το άγριο δεν τρώγεται, είναι τοξικό. Εδώ οι Έλληνες είχαν βρει τη λύση, γιατί ήρθε η θεά Δήμητρα και προσέφερε στην ανθρωπότητα, γιατί τη βοήθησαν στην Ελευσίνα για την κόρη της, και δίδαξε την γεωργία, πώς να βγάζουν σιτάρι πλέον από τη δική τους καλλιέργεια. Οπότε, ο άνθρωπος από κυνηγός και τροφοσυλλέκτης, έτρωγε ό,τι κυνηγούσε … αρχίζει πλέον να καλλιεργεί και να τρώει αυτά που ο ίδιος καλλιεργεί. Να καλλιεργεί ήμερα πράγματα, οπότε έτσι έγινε καλλιεργημένος, δηλ. περνάει από μια άγρια κατάσταση στην ευγενική κατάσταση, με ευγενικα ένστικτα. Διακόπτω την αφήγηση για να παρατηρήσω ότι η επιστήμη καθόλου δεν σηκώνει τα χέρια ψηλά -έχει εξηγήσει με ποιον μηχανισμό εξημερώνονται τα φυτά -και τα ζώα, άλλωστε- και πώς από το άγριο φυτό παράγεται ήμερο, με βελτιωμένες -τουλάχιστο από ανθρωποκεντρική σκοπιά- ιδιότητες. Όχι, δεν χρειάζεται καμιά θεία παρέμβαση. Πρώτο σοβαρό σημείο διαφωνίας με τον κ. Λεκάκη. Κι έτσι η Δήμητρα ορίζει τον Τριπτόλεμο και τον Εύμηλο να πάνε να διδάξουν σε όλο τον κόσμο τη σπορά, να διδάξουν πώς μπορείς να γίνεις καλλιεργημένος. Εκεί γίνεται ο ιερός άροτρος στην Ελευσίνα και οι άνθρωποι ξεκινάνε να καλλιεργούν. Ο Τριπτόλεμος παίρνει ένα άρμα, ίπταται πάνω από όλες τις χώρες και από ψηλά πετάει σπόρους ήρεμους (ίσως θέλει να πει ήμερους) στα χωράφια για να καλλιεργηθούν, οπότε οι άνθρωποι παίρνουν τον πρώτο ήμερο σπόρο, (Στο σημείο αυτό, το σουπεράκι, που ήταν "Πώς η Ελευσίνα μάς έκανε καλλιεργημένους ανθρώπους", αλλάζει και γίνεται "Ο πρώτος άνθρωπος που πέταξε στον ουρανό"). Κι αφού πει ακομα μερικά για τη Δήμητρα και τον Τριπτόλεμο, ο κ. Λεκάκης περνάει στα γλωσσικά. Και αρχίζει σωστά: Σιτέω δεν σημαίνει μόνο «τρέφομαι με σιτάρι», σημαίνει «τρέφομαι γενικώς». Έχουμε συσ-σίτια, στα συσσίτια δεν πας να φας σιτάρι, τρως ό,τι υπάρχει εκεί· τα σιτία ήταν ό,τι φαγώσιμο. Ως εδώ καλά. Αλλά.... Αυτό το ρήμα, αυτό το σιτάρι, έδωσε όνομα, ονομάτισε το πεπτικό μας σύστημα. Απορία και μάτια διάπλατα των παρουσιαστών. Ό,τι όργανο υπάρχει στο πεπτικό σου σύστημα έχει σχέση με το σιτάρι. -- Τι εννοείς; -- Δεν πήγε το μυαλό σου, έτσι; -- Όχι· --Ούτε εμένα. Έχουμε λίγο παραποιημένες τις λέξεις, αλλά λίγο αν σας το πω θα καταλάβετε. Όταν είναι να φάω, να σιτευτώ, πού θα βάλω πρώτα την τροφή; Στο στόμα. Άρα είναι το σιτόμα. Και θα χρειαστώ, για να γίνει πιο εύκολο... --σάλιο! σίταλο, το σιτάρι με αλς, με κάτι αλμυρό Θα χρειαστώ, για να το μασήσω, τι…; Σιταγώνας – σιαγόνα, ο αγώνας της σίτισης Και όλα αυτά θα καταλήξουν στο σιτόμαχο, το στομάχι, όπου εκεί θα γίνει μάχη της σίτισης. Και μετά πάνε στο έντερο, που σήμερα λέγεται έντερο αλλά λεγόταν νήστις (από εκεί και η νηστεία) που σημαίνει ότι έχει τελειώσει η διαδικασία της σίτισης. Διακόπτω εδώ, να σχολιάσω την πρώτη δόση από μπαρ... από ετυμολογικές πληροφορίες, Καμιά από τις παραπάνω ετυμολογίες δεν συμφωνεί με τα ετυμολογικά λεξικά. Ο Σαντρέν λέει ότι η συσχέτιση του σίτου με το ρήμα "ψίω" (ταΐζω, ιδίως βρέφη) έχει απορριφθεί. Η σιαγών συνδέεται με το θέμα του ρήματος "ψίω", αλλά δεν υπάρχει β' συνθετικό "αγών", πρόκειται για παραγωγικό τέρμα που εμφανίζεται και σε άλλες λέξεις που δηλώνουν μέρη του σώματος όπως; αγκών, λαγών). Στη λ. σίαλος το -αλος είναι επίθημα (πρβλ. πέταλον, ρόπαλον), ενώ το στόμα είναι ινδοευρωπαϊκή ρίζα που δεν έχει σχέση με τον σίτο. Συνεχίζει ο κ. Λεκάκης και απογειώνεται: Είναι πολύ ωραίο να καταλάβεις ότι ένα φυτό, το σιτάρι, έδωσε όλες αυτές τις λέξεις, που σημαίνει ότι πρώτα εφευρέθηκε το σιτάρι και ύστερα οι λέξεις… Στο θέατρο για να εισέλθω, τι κόβω; Εισιτήριο, διότι παλιά πληρώνανε εις είδος, σίτο, όχι χρήματα. Βέβαια,
το εισιτήριον, λέξη ελληνιστική, άρα πολύ νεότερη του θεάτρου, είναι
ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου "εισιτήριος", ο σχετικός με την
είσοδο: εισ- (πρόθεση εις) + θέμα Συνεχίζει ο κ. Λεκάκης: Στο συσσίτιο αυτοί που συνέτρωγαν λέγονταν σύντροφοι, και από εκεί η συντροφιά, ο σύντροφός μου… Εδώ έχει δίκιο. Αλλά συνεχίζει: Και για να κλείσω, το εμπορικότερο σημείο μιας πόλεως, όπου υπάρχει αγορά, η μεγάλη λαϊκή αγορά, πώς λέγεται; Οι παρουσιαστές προσπαθιύν να βρουν λέξεις από στ- Δεν θα το βρεις στα ελληνικά σήμερα, θα το βρεις στα αγγλικά. Το οικονομικό κέντρο κάθε πόλεως, πώς λέγεται; Στο Λονδίνο ας πούμε: City! (Θαυμασμός) -- Α, η πόλη. -- Δεν είναι πόλη είναι το εμπορικό κέντρο. Στον Πειραιά, ήταν η Στοά -Σιτοά, εκεί που πήγαιναν και διάλεγαν τροφή. Εκείνο το κέντρο, όταν οι ξένοι πήραν τις λέξεις από εμάς, έγινε το City Και έκθαμβη η κ. Ηλιάκη αναφωνεί: Aχ Θεέ μου, πόση πληροφορία σήμερα! Αχ Θεέ μου, πόση πληροφορία χαλάς για να μην ξέρουμε τι μας γίνεται! θα έλεγα εγώ. Διότι βέβαια η αγγλική λέξη city εμφανίστηκε στη γλώσσα πολύ πριν από το City του Λονδίνου, και βέβαια είναι δάνειο από το λατινικό civitas-civitatem, το οποίο στα υστερολατινικά έγινε citatem, και από εκεί πέρασε στα γαλλικά και μετά στα αγγλικά, αρχικά σημαίνοντας έναν περιτοιχισμένο οικισμό. Καμιά σχέση με τον σίτο ή με τον Πειραιά. Όσο για την αντίληψη ότι "οι ξένοι πήραν τις λέξεις από εμάς", καταντάει να γελοιοποιεί την υπαρκτή και πολύ σημαντική συμβολή της ελληνικής στο λεξιλόγιο άλλων γλωσσών και απλώς χρησιμεύει για να τονώνει το ηθικό μας. Θα πείτε, τι σε πειράζει αν ο κ. Λεκάκης έρχεται κάθε Πέμπτη πρωί πρωί για να διηγηθεί ευχάριστα παραμύθια στους ακροατές; Γιατί είσαι γιορτοχαλαστής και χαίρεσαι να χαλάς τη χαρά των ανθρώπων που "παίρνουν πληροφορίες"; Έχει τάχα τόση σημασία αν είναι αληθινές ή ψεύτικες οι πληροφορίες, τη στιγμή που τονώνουν το ηθικό και παρηγορούν τους ακροατές; Γιατί μισείτε τόσο τη μπατρίδα μας; |
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου