Ο Nicolas de Staël (1914–1955) κατέχει μια μοναδική και σχεδόν "μετεωρική" θέση στην ιστορία της τέχνης του 20ού αιώνα.
Αν και η καριέρα του διήρκεσε μόλις 15 χρόνια, κατάφερε να γίνει η γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους που τότε θεωρούνταν ασυμβίβαστοι: την αφαίρεση και την παραστατικότητα.
Στη δεκαετία του 1950, ο καλλιτεχνικός κόσμος ήταν χωρισμένος: από τη μία η αυστηρή αφαίρεση και από την άλλη η παραδοσιακή αναπαράσταση. Ο de Staël αρνήθηκε να διαλέξει στρατόπεδο. Δήλωνε χαρακτηριστικά ότι «δεν υπάρχει μη-παραστατική ζωγραφική». Κατάφερε να αποδώσει τοπία, ποδοσφαιρικούς αγώνες και νεκρές φύσεις χρησιμοποιώντας αφαιρετικές φόρμες, αποδεικνύοντας ότι η συγκίνηση του πραγματικού κόσμου μπορεί να μεταφερθεί μέσα από καθαρό χρώμα και σχήμα.
Ο de Staël είναι διάσημος για τη χρήση της σπάτουλας. Αντί για πινέλα, άπλωνε το χρώμα σε πολύ παχιά στρώματα (impasto), δημιουργώντας επιφάνειες που μοιάζουν με ανάγλυφα ή μωσαϊκά.
Τα έργα του έχουν μια έντονη υλικότητα.
Το φως δεν ζωγραφίζεται απλώς, αλλά "παγιδεύεται" μέσα στις στρώσεις της μπογιάς.
Υπήρξε ηγετική φυσιογνωμία της δεύτερης Σχολής του Παρισιού (École de Paris). Σε μια εποχή που ο Αμερικανικός Αφηρημένος Εξπρεσιονισμός (π.χ. Pollock, Rothko) άρχιζε να κυριαρχεί, ο de Staël πρότεινε μια ευρωπαϊκή εναλλακτική που διατηρούσε την επαφή με τη λυρική παράδοση και το γαλλικό φως.
Η ζωή του, που έληξε απότομα με την αυτοκτονία του στα 41 του χρόνια, προσέδωσε στο έργο του μια αύρα "καταραμένου καλλιτέχνη". Η εξέλιξη του στιλ του προς το τέλος της ζωής του —όπου το χρώμα έγινε πιο λεπτό, σχεδόν διάφανο— θεωρείται από πολλούς ως μια πορεία προς την απόλυτη πνευματική καθαρότητα ή την υπαρξιακή εξάντληση.
Πριν από 50 χρόνια, ο ζωγράφος Νίκολας ντε Σταλ έγραψε λίγα γράμματα
σε κάποιους φίλους του και άφησε μισοτελειωμένο έναν πίνακα στο
καβαλέτο. Ανέβηκε στη στέγη του διαμερίσματος που νοίκιαζε στην παλιά
συνοικία της Αντίμπ κι από εκεί, δίχως πολύ φασαρία και θέαμα, πήδηξε
στο κενό. Ήταν 40 ετών και είχε μόλις αρχίσει να κατακτά την επιτυχία
και την αναγνώριση για τις οποίες είχε για χρόνια σκληρά δουλέψει.
Δημιουργία ενός ζωγράφου
Τις τελευταίες δέκα εβδομάδες της ζωής του, τις είχε γεμίσει με
αδιάκοπη εργασία. Μέσα σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα, ολοκλήρωσε
91 πίνακες, ανάμεσά τους τα πιο αγαπημένα, από κοινό και κριτικούς έργα
του, το «Ξαπλωτό μπλε γυμνό», «Το Πιάνο», το «Γκρίζο γυμνό από την
πλάτη», τη «Γωνιά τού ατελιέ με μπλε φόντο» και «Τείχη της Αντίμπ». Το
μισοτελειωμένο 92ο έργο, το «Κοντσέρτο», συνίσταται, καθώς γράφει ο
Ρίτσαρντ Γουίλιαμς στην «Γκάρντιαν» με την αφορμή της επετείου των 50
χρόνων από τον θάνατό του, από ένα μεγάλο, μαύρο πιάνο και το περίγραμμα
ενός κοντραμπάσου σε ζωηρό κόκκινο φόντο. Έμπνευση του έργου, εικάζεται
πως ήταν η μουσική του Σένμπεργκ και του Βέμπερν που άκουσε δύο
εβδομάδες πριν στο Παρίσι, στην Αίθουσα Μαρινί, όπου η μουσική αυτή
πρωτοπαίχτηκε στη Γαλλία.
Ο δημιουργικός πυρετός των τελευταίων εβδομάδων της ζωής του φαίνεται
πως ήταν η κατάληξη των προσπαθειών ολόκληρης της ώς τότε πορείας του
στη ζωγραφική. Στον ολοκληρωμένο κατάλογο της δημιουργίας του που
συνέταξε πριν από λίγα χρόνια η χήρα του Φρανσουάζ, περιλαμβάνονται
1.100 πίνακες. Από αυτούς οι 355 έγιναν μεταξύ του 1933, όταν ο ζωγράφος
ήταν 20 ετών και του 1951. Μετά, όμως, παρατηρείται μια αιφνίδια
επιτάχυνση της παραγωγικότητάς του με αποκορύφωμα την ολοκλήρωση 277
έργων μόνο μέσα στο 1954. H επιτάχυνση αυτή ήταν ακόμη μεγαλύτερη τον
καιρό του θανάτου του, φανερώνοντας επιπλέον μια καινούργια καθαρότητα
σε μερικά από τα έργα της περιόδου εκείνης. H καθαρότητα αυτή ήταν που
έκανε τον κριτικό και ζωγράφο Τζον Μπέρτζερ να τον χαρακτηρίσει ως τον
ζωγράφο που ουδέποτε έπαψε να ψάχνει τον ουρανό. O Νίκολας ντε Σταλ
γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη και ήταν γιος ενός από τους διοικητές της
αυτοκρατορικής φρουράς. Το 1919 κατέφυγε στην Πολωνία με τους γονείς
και τις δυο αδελφές του. Μετά τον θάνατο της μητέρας και κατόπιν του
πατέρα του, έζησε με μια ανάδοχη οικογένεια στις Βρυξέλλες. Από εκεί
έφυγε για το Παρίσι για να σπουδάσει ζωγραφική. Θαύμαζε τον Ζορζ Μπρακ, ο
οποίος του ανταπέδωσε την εκτίμηση εκφραζόμενος πολύ κολακευτικά για
τις προσπάθειες του νέου ζωγράφου. Εγινε φίλος με τον Βασίλι Καντίνσκι
και τον Γάλλο ποιητή Ρενέ Σαρ. Εάν όμως κανείς προσπαθήσει να τον
κατατάξει σε κάποια ζωγραφική σχολή από τις γνωστές, θα συναντήσει
μεγάλες δυσκολίες. Ήταν μάλλον μαθητής της δικής του σχολής κι εκεί
παρέμεινε, μακριά από τους συρμούς, πράγμα που του κόστισε την
αναγνώριση, όταν τη χρειαζόταν και του άξιζε.
Ήταν ένας άνθρωπος με έντονη παρουσία, ψηλός, με ξεχωριστή μορφή και
επακόλουθα, με ταραγμένη προσωπική ζωή. Με τα λόγια του Άγγλου κριτικού
τέχνης Ντάγκλας Κούπερ, ήταν ένας πολύπλοκος κι εν πολλοίς αντιφατικός
χαρακτήρας.
Άκρο χωρίς επιστροφή
Επιβλητικός, απαιτητικός, ενθουσιώδης, σκυθρωπός έως πένθιμος, γοητευτικός, πνευματώδης και ασυμβίβαστος, υπήρξε ένας τύπος που έζησε τη ζωή του στα όριά της, όσο ακραία κι αν ήταν αυτά. Από το τελευταίο όμως άκρο, δεν ξαναγύρισε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου