Φιλόσοφοι, ποιητές και καλλιτέχνες, πνευματικοί ηγέτες, πολιτικοί και ιστορικά πρόσωπα: 25 βιογραφίες, απομνημονεύματα ή μαρτυρίες που ξεχώρισαν το 2025
Βιογραφίες και αυτοβιογραφίες, απομνημονεύματα και μαρτυρίες: 25 βιβλία του 2025 για τη ζωή και την πορεία προσώπων που ξεχώρισαν στους τομείς τους, επηρέασαν, έκαναν λάθη, καινοτόμησαν.
Επιλογή: Σόλωνας Παπαγεωργίου
Φιλόσοφοι, μεγάλοι καλλιτέχνες, πρωτοπόροι επιστήμονες, επιχειρηματίες και πολιτικοί που έλαβαν κρίσιμες αποφάσεις στις σημαντικές στιγμές της χώρας μας. Τα παρακάτω (αυτο)βιογραφικά έργα φανερώνουν την ανθρώπινη πλευρά περισσότερο ή λιγότερο γνωστών προσωπικοτήτων, καταγράφουν τη συνεισφορά και τα λάθη τους και παράλληλα φωτίζουν σημαντικά γεγονότα της Ιστορίας, σύγχρονης και μη.
Άνθρωποι των γραμμάτων και του στοχασμού
Robin Waterfield, Πλάτωνας – Μια φιλοσοφική βιογραφία (μτφρ. Μενέλαος Αστερίου, εκδ. Πατάκη)
Ο Πλάτωνας θεωρείται από κάποιους ως ο σημαντικότερος φιλόσοφος της αρχαιότητας. Μαθητής του Σωκράτη, και συγγραφέας της Απολογίας του, δάσκαλος του Αριστοτέλη, ιδρυτής της Ακαδημίας και εμπνευστής της ιδέας της ιδανικής Πολιτείας.
Παρότι ολόκληρο το έργο του φαίνεται να έχει διασωθεί, γνωρίζουμε πολύ λίγα για τη ζωή του από τις πηγές της εποχής του. Το παρόν βιβλίο, λοιπόν, είναι η πρώτη εκτενής, σύγχρονη βιογραφία του φιλοσόφου, που επίσης εξετάζει το σύστημα της σκέψης του.
Gregory Jusdanis, Peter Jeffreys, Κωνσταντίνος Καβάφης: Ο άνθρωπος και ο ποιητής (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Μεταίχμιο)
Ο βίος και η πολιτεία του Αλεξανδρινού, από δυο σημαντικούς νεοελληνιστές. Τα γεγονότα και τα έργα δεν αναφέρονται με χρονολογική σειρά, αλλά βάσει θεματολογίας.
«Σκοπός αυτής της τόσο εμπλουτισμένης σε στοιχεία βιογραφίας των Jusdanis-Jeffreys είναι να εισδύσουν σε βάθη που ως τώρα καμία άλλη βιογραφία δεν είχε καταφέρει να φτάσει. Είναι μια απόπειρα όχι μόνο να σκιαγραφηθεί το πρόσωπο πίσω από την ποίηση, αλλά και να αποδομηθεί ο μυθολογικός χαρακτήρας που ο ίδιος ο Καβάφης καλλιέργησε μεθοδικά, ίσως και αμυντικά, γύρω από τον εαυτό του» γράφει ο Διονύσης Μαρίνος σε βιβλιοκρισία του στην Book Press.
Oscar Wilde, Πένα, πενάκι, δηλητήριο – Σπουδή στο πράσινο (μτφρ. Ευαγγελία Κουλιζάκη, εκδ. Στερέωμα)
Τόμας Γκρίφιθς Γουέινραϊτ: Ένας καλλιτέχνης και ευγενής του 19ου αιώνα, που έκρυβε μια πιο σκοτεινή πλευρά, καθώς, όπως φαίνεται, ήταν ένας πρώιμος σίριαλ κίλερ. Ο Όσκαρ Ουάιλντ περιγράφει την περίπτωσή του σε τούτο το έργο, εστιάζοντας στη σχέση της τέχνης με το έγκλημα.
«Ο Ουάιλντ καταλήγει σε μια σειρά από επιχειρήματα κατά της τρέχουσας, συμβατικής ηθικής, σημειώνοντας πως ο καλλιτέχνης εξαρχής είναι ανώτερος έναντι όλων των κοινωνικών κανόνων και των προτύπων. Είναι σαν να μας λέει πως το γεγονός ότι ένας άνθρωπος είναι δηλητηριαστής δεν μειώνει σε τίποτα το έργο του. Οι ιδιωτικές “παρεκτροπές” δεν αποτελούν την πραγματική βάση της τέχνης, αν και μπορούν να χρησιμεύσουν ως εξαιρετική διαφήμιση για καλλιτέχνες δεύτερης κατηγορίας» γράφει ο Διονύσης Μαρίνος, μεταξύ άλλων.
Γρηγόριος Ξενόπουλος, Η ζωή μου σαν μυθιστόρημα (εκδ. Περίπλους)
Ίσως σήμερα θυμόμαστε εντονότερα τον Ξενόπουλο για τη δουλειά του στο θέατρο, υπήρξε όμως και μυθιστοριογράφος, καθώς και ιδρυτής της «Νέας Εστίας» και αρχισυντάκτης του περιοδικού «Η διάπλασις των παίδων», ένας διανοούμενος με σημαντική προσφορά στον χώρο των ελληνικών γραμμάτων.
Στην αυτοβιογραφία του, μιλά για την πορεία του από τα Επτάνησα στην Αθήνα, τα γεγονότα που διαμόρφωσαν τον ίδιο και το έργο του, την εποχή του και τα πρόσωπά της.
Rodrigo Garcia, Αποχαιρετισμός στον Γκάμπο και στη Μερσέδες (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Μεταίχμιο)
Ο νομπελίστας Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, ο «Γκάμπο», ήταν ένας από τους λογοτεχνικούς γίγαντες του 20ού αιώνα, μια κινητήρια δύναμη του «Latin American Boom», και πέρα από όλα αυτά, ένας χαρισματικός άνθρωπος. Εξίσου φωτεινή προσωπικότητα, παρότι λιγότερο γνωστή, ήταν η σύζυγός του, η Μερσέδες Μπάρτσα.
Στην τρυφερή βιογραφία των δυο γονιών του, ο σκηνοθέτης Ροντρίγκο Γκαρσία εστιάζει στα τελευταία χρόνια τους, όταν τα προβλήματα στην υγεία τους μεγάλωσαν απότομα. Ένα γλυκόπικρο αποχαιρετιστήριο γράμμα, στο οποίο αποτυπώνεται πιο καθαρά η ανθρώπινη διάσταση ενός μύθου.
Έλενα Χουζούρη, Ψυχή ντυμένη αέρα (εκδ. Επίκεντρο)
Η Ανθούλα Σταθοπούλου-Βαφοπούλου έφυγε πολύ νέα από τη ζωή, από φυματίωση, όμως πρόλαβε να αφήσει το στίγμα της στη μεσοπολεμική Θεσσαλονίκη. Ήταν ποιήτρια, πεζογράφος, θεατρική συγγραφέας, καθώς και ένα ανυπόταχτο πνεύμα. Τη σύνθετη περίπτωσή της εξετάζει η Έλενα Χουζούρη.
«Η Έλενα Χουζούρη έχει πετύχει τελικά το ακατόρθωτο. Έχει αιχμαλωτίσει και σκιαγραφήσει ένα αληθινό πορτρέτο μίας αέρινης ψυχής, όχι ένα βιογραφικό εργογραφικό εγκυκλοπαιδικό σημείωμα στη Biblionet ή στη Wikipedia. Μέσα από την εκτενή ενασχόληση και έρευνα πάνω στο έργο και στη ζωή της Ανθούλας Σταθοπούλου Βαφοπούλου, η Χουζούρη ήρθε σε επαφή με την λεπταίσθητη αύρα, την πεισιθανάτια μελαγχολία, την τολμηρότητά της γραφής της ποιήτριας, δηλαδή με το δακτυλικό αποτύπωμα της ψυχής της, αλλά και με την ανάγκη της ν’ αγγίξει και ν’ αγγιχτεί» σημειώνει η Χλόη Κουτσουμπέλη στην Book Press.
Άνθρωποι του τραγουδιού και της μουσικής
Διονύσης Σαββόπουλος, Γιατί τα χρόνια τρέχουν χύμα (εκδ. Πατάκη)
Αναμφίβολα, ένας από τους μεγαλύτερους τραγουδοποιούς, συνθέτες και στιχουργούς της Μεταπολίτευσης. Ο Διονύσης Σαββόπουλος, που έφυγε προσφάτως από τη ζωή, στην αυτοβιογραφία του μιλά με αυθορμητισμό για την πορεία του, το δύσκολο ξεκίνημα, το φευγιό του από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα, τους δασκάλους και τις συνεργασίες του με τις δισκογραφικές, τη γνωριμία με τη σύζυγό του -στην οποία είναι αφιερωμένο το βιβλίο-, τις καλές και τις κακές στιγμές του ως πατέρα…
Φωτίζοντας το πρόσωπό του, ο Νιόνιος καθρεφτίζει και μια ολόκληρη εποχή, το κλίμα της οποίας, άλλωστε, συνδιαμόρφωσε ο ίδιος.
Λέων Α. Ναρ, Λέω παραμύθια να ξορκίσω το κακό... – Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Σωκράτη Μάλαμα (εκδ. Πατάκη)
Ο Λέων Α. Ναρ, έχοντας ήδη δημοσιεύσει μια ποιητική βιογραφία για τον Θανάση Παπακωνσταντίνου, συνεχίζει στο ίδιο μήκος κύματος, πιάνοντας αυτή τη φορά το έργο του Σωκράτη Μάλαμα. Συγγραφέας και βιογραφούμενος συνομιλούν, και από τις ερωταποκρίσεις το ευρύ κοινό μαθαίνει για πρώτη φορά άγνωστα στοιχεία για τη ζωή του τραγουδοποιού.
«Η μέθοδος με την οποία ο Ναρ προσεγγίζει το σώμα κειμένων του Μάλαμα είναι η λεγόμενη θεματοκεντρική, με βάση δηλαδή κυρίως το περιεχόμενο και τις άμεσες ή έμμεσες αναφορές του δημιουργού σε γεγονότα κοινωνικά, ιστορικά ή σε βιωμένες καταστάσεις του προσωπικού του χώρου. Ως εκ τούτου, το βιβλίο διαιρείται καθέτως σε τέσσερις κύριες ενότητες, οι οποίες, κατά τον συγγραφέα, ταυτίζονται με τα μείζονα θέματα της στιχουργίας του Σωκράτη: α) η κοινωνική κριτική, β) η οπτική του άστεως σε μια εποχή διαρκούς κοινωνικής κινητικότητας, γ) η βιωματική μαγιά στο έργο του και δ) η ερωτική διάσταση των τραγουδιών του» αναφέρει σε βιβλιοκρισία του ο Κώστας Φρουζάκης.
Μαρία Χατζηαποστόλου, Ο Μάνος Ελευθερίου του τόπου και της ουτοπίας (εκδ. Μετρονόμος)
Πώς ο Μάνος Ελευθερίου συνέδεσε το περιθώριο με την αγιότητα; Πού οδηγεί η Νέκυιά του, το «σεργιάνι» του στον Άδη; Και πώς, από την κοινωνία των ανθρώπων, κατάφερε να ανοίξει ένα παράθυρο με θέα στον κόσμο των αγγέλων;
Ένας «χαιρετισμός», όπως σημειώνει η συγγραφέας, στο πρόσωπο του Μάνου Ελευθερίου, του μεγάλου στιχουργού, ποιητή και πεζογράφου.
Νατάσα Παπαδοπούλου-Τζαβέλλα, Πάνος Τζαβέλλας, από ατσάλι και βελούδο (εκδ. Παπαζήση)
Ο Πάνος Τζαβέλλας είχε μια ζωή μυθιστορηματική. Εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ, πολέμησε στον Εμφύλιο, σπούδασε μουσική στη Σοβιετική Ένωση, επέστρεψε στην Ελλάδα και άρχισε να διαγράφει την καλλιτεχνική πορεία του, η οποία διακόπηκε προσωρινά εξαιτίας της φυλάκισής του από τη Χούντα, για να συνεχιστεί στη Μεταπολίτευση, συμβάλλοντας στην άνοδο της δημοτικότητας των αντάρτικων τραγουδιών. Ο ίδιος ασχολήθηκε και με τα δημοτικά και με τα ρεμπέτικα.
Η Νατάσα Παπαδοπούλου-Τζαβέλλα, σύντροφος του Πάνου στη ζωή και στο τραγούδι, αφηγείται τον περιπετειώδη βίο του.
Marco Morricone, Ένιο Μορικόνε: Η ιδιοφυΐα, ο άνθρωπος, ο πατέρας (μτφρ. Στέλλα Αναστασοπούλου, Ιωάννα Καραμαλή, εκδ. Μετρονόμος)
Μια βιογραφία του μεγάλου Ιταλού μαέστρου, γραμμένη από τον γιο του. Άραγε, πώς δημιουργήθηκε ο μύθος του Ένιο Μορικόνε; Πώς μοιάζει ο ιδιωτικός βίος μιας καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας;
«Είναι αλήθεια ότι από παιδί ο πατέρας μου ήταν πολύ απόμακρος. Ζούσε σε μια πραγματικότητα σχεδόν ανώτερη από εμάς τους “ανθρώπους”, είχε κάτι το υπερβατικό, που αναπόφευκτα τον απομάκρυνε. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως δεν ήταν γενναιόδωρος και καλός άνθρωπος, απλώς υπήρξε παιδί των σκληρών εμπειριών του πολέμου, τον οποίο έζησε στην εφηβεία του. Το βιβλίο αφηγείται τη ζωή μου ως ενός “κανονικού” ανθρώπου δίπλα σε μια ιδιοφυΐα», μας είπε, μεταξύ άλλων, ο Μάρκο Μορικόνε σε συνέντευξη που μας παραχώρησε.
Ozzy Osbourne, Τελευταία τελετουργία (μτφρ. Γιάννης Νένες, εκδ. Ψυχογιός)
Τα εβδομηκοστά γενέθλια του Όζι πλησιάζουν και ο ίδιος βρίσκεται σε μια απολύτως πετυχημένη αποχαιρετιστήρια τουρνέ, εισπράττοντας την αγάπη του κόσμου, καθώς και διθυραμβικές κριτικές. Ώσπου όλα καταρρέουν, σαν πύργος από τραπουλόχαρτα: ο Όζι νοσηλεύεται για μια μόλυνση στο δάχτυλο, ακυρώνει τις υπόλοιπες εμφανίσεις του, απομονώνεται και βρίσκεται αντιμέτωπος με σχεδόν ολική παράλυση.
Η κάθοδος του Όζι Όζμπορν στην κόλαση, γραμμένη με δόσεις αυτοσαρκασμού και μελανό χιούμορ.
Al Pacino, Sonny Boy (μτφρ. Κατερίνα Μποσινάκη, εκδ. Key Books)
Ένας από τους μεγάλους αστέρες του Χόλιγουντ, ο Αλ Πατσίνο διέγραψε μια λαμπρή πορεία, την οποία αποτιμά στα απομνημονεύματά του. Ο τίτλος, «Sonny Boy», το παρατσούκλι που του έδωσε η μητέρα του. Σαν να μας υποδεικνύει κατευθείαν ο ηθοποιός και συγγραφέας πως με αυτή την αναπόλησή του, ψάχνει να βρει αν μέσα του υπάρχει ακόμη εκείνο το μικρό αγόρι που παρατηρούσε προσεκτικά τις εκφράσεις των περαστικών στο Μπρονξ.
Ο άνθρωπος που ταυτίστηκε με έργα όπως «Ο νονός», το «Σέρπικο» και η «Σκυλίσια μέρα», μιλά για την υποκριτική τέχνη, την οποία υπηρέτησε σε βάθος, τόσο στο σινεμά όσο και στο θέατρο – να μια πτυχή του που δεν γνωρίζουμε τόσο σε αυτή την πλευρά του Ατλαντικού και η οποία παρουσιάζεται στο ανά χείρας βιβλίο.
Δημήτρης Κούρτης, Πάμε στη Χονολουλού (εκδ. Αίολος)
Ο κοινωνιολόγος Δημήτρης Κούρτης ανασύρει από τη λήθη τη χαρισματική προσωπικότητα του Κώστα Μπέζου, εισηγητή των χαβάγιων στην Ελλάδα και γελοιογράφου που με το αιχμηρό πενάκι του, μεταξύ άλλων, σατίρισε με απολαυστικό τρόπο τον Μπενίτο Μουσολίνι κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Τον Κώστα Μπέζο τον είχα πρωτογνωρίσει, όπως και οι περισσότεροι, με το όνομα “Κωστής”, κάπου στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Ήταν μέσα από ένα CD μιας από εκείνες τις ρεμπέτικες συλλογές που συνόδευαν τις κυριακάτικες εφημερίδες. Το «Ήσουνα ξυπόλητη» ακούστηκε σαν κάτι αλλιώτικο· μια φωνή τραχιά, αυθεντική και μάγκικη, που ερμήνευε ρεμπέτικο με κιθάρα – κάτι που τότε φάνηκε σχεδόν αταίριαστο. Εκείνο τον καιρό, εγώ κι ένας φίλος μου παίζαμε ήδη ρεμπέτικα και διαβάζαμε με πάθος ό,τι βιβλίο υπήρχε γύρω από το ρεμπέτικο. Κι όμως, για τον “Κωστή” δεν βρίσκαμε τίποτα. Ήταν σαν να είχε ξεπεταχτεί από κάποιο παράλληλο σύμπαν του ρεμπέτικου – χωρίς καταγωγή, χωρίς πλαίσιο, χωρίς βιογραφία», μας είπε ο συγγραφέας, μεταξύ άλλων, σε συνέντευξη που μας παραχώρησε.
Πολιτικοί, ηγέτες, δημόσια πρόσωπα
Πάπας Φραγκίσκος, Ελπίδα (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Gutenberg)
Η πορεία, η ζωή και η δράση του Πάπα των φτωχών, του Μεγάλου Ποντίφικα που ξεκίνησε από το Μπουένος Άιρες και θέλησε να βοηθήσει τους κατατρεγμένους, τους μετανάστες, τους αδύναμους.
«Ο Πάπας Φραγκίσκος ανέστησε όχι απλά την Εκκλησία του Θεού, αλλά την Εκκλησία του λαού του Θεού, όπως συνεχώς την ονομάζει εδώ μέσα. Και αυτή η Εκκλησία, όπως και κάθε άνθρωπος χριστιανός ή άλλου θρησκεύματος, πιστός ή άθεος, ανεξαρτήτως φύλου και χρώματος, σεξουαλικών προτιμήσεων έχει ανάγκη από μια Ελπίδα» αναφέρει, μεταξύ άλλων, ο Γιώργος Σιακαντάρης.
Ίων Δραγούμης, «Θα ζήσω καίοντας τον εαυτό μου»: Τα αδημοσίευτα τετράδια 1902-1904 (εκδ. Πατάκη)
Διαμορφωτής της ιδέας του ελληνισμού στην εποχή του, υπέρμαχος του δημοτικισμού, αλλά και μιας δικής του, εναλλακτικής εκδοχής της Μεγάλης Ιδέας, πολιτικός που ενεπλάκη στα γεγονότα του Εθνικού Διχασμού, που του κόστισαν τη ζωή, καθώς δολοφονήθηκε από ακραίους βενιζελικούς.
Βεβαίως, ο Ίων Δραγούμης, πέραν από όλα αυτά, ήταν και συγγραφέας. Αυτή την ιδιότητά του θυμόμαστε διαβάζοντας τις σελίδες των ημερολογίων που κράτησε τα έτη 1902-1904, καθώς ταξίδευε στην -τότε τουρκοκρατούμενη- Μακεδονία και στην επικράτεια του ελληνικού κράτους.
Αλέξης Τσίπρας, Ιθάκη (εκδ. Gutenberg)
Ένα βιβλίο που συζητήθηκε πολύ έντονα το τελευταίο διάστημα και σημείωσε μεγάλη απήχηση – είναι γεγονός πως η πρώτη έκδοση εξαντλήθηκε μέσα σε λίγες ώρες από την κυκλοφορία της. Στην Ιθάκη, ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας παρουσιάζει την πολιτική πορεία του ως σήμερα, εστιάζοντας στα χρόνια των Μνημονίων, όταν ανέλαβε το τιμόνι της χώρας.
«Το πώς θα διαβάσει κανείς/καμία αυτό το βιβλίο, εξαρτάται από το πού θα σταθεί. (…) Εννοώ την οπτική της/του γωνία. Αν κανείς θεωρεί πως το μείζον είναι η αντίθεση λαϊκισμός-αντιλαϊκισμός, τότε οι κρίσεις του θα είναι αρνητικές και για το βιβλίο και για τον συγγραφέα του. Αν όμως θεωρεί πως η κυρίαρχη αντίθεση είναι μεταξύ των ανεξέλεγκτων αγορών και της επιθυμίας για δημοκρατία, ισότητα και υπεράσπιση των λιγότερων ευνοημένων (η αντίθεση δηλαδή Αριστερά- Δεξιά), τότε η κρίση του για το βιβλίο και τον συγγραφέα του, παρά τις «αστοχίες υλικού», θα είναι πιο ευνοϊκή και πιο θετική. Αν πάλι κρίνει το βιβλίο και τον συγγραφέα του υπό το πρίσμα της αντίθεσης μεταξύ πολιτικής-αντιπολιτικής, τότε επίσης θα βρει πολλά πράγματα υπέρ της πολιτικής» αναφέρει στη βιβλιοκριτική του ο Γιώργος Σιακαντάρης.
Λεωνίδας Μακρής, Γιάννης Μπουτάρης: Η πολιτική αλλιώς (εκδ. Πατάκη)
Η χαρισματική και εκρηκτική προσωπικότητα του Γιάννη Μπουτάρη άφησε το στίγμα της στη Θεσσαλονίκη. Ως δήμαρχος υπήρξε μεταρρυθμιστής, υπηρετώντας την προοδευτική πλευρά και διαμορφώνοντας μια ιδιότυπη πολιτική ταυτότητα, χωρίς κομματικές εξαρτήσεις.
Το βιβλίο του Λεωνίδα Μακρή σκιαγραφεί το πολιτικό προφίλ του Μπουτάρη, μιλώντας για τον τρόπο που διαχειρίστηκε ζητήματα όπως το Μακεδονικό, τη διαφθορά, την εξωστρέφεια της πόλης του κλπ.[...............................................................]ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου