Σαν τα φύλλα είμαστε κι εμείς...

ΜΙΜΝΕΡΜΟΣ

Μίμνερμος/Βικιπαίδεια

Απόσπασμα 2 West

ἡμεῖς δ', οἷά τε φύλλα/«Όπως τα φύλλα»

 «Στα πιο πολλά από τα σωζόμενα αποσπάσματα του Μίμνερμου εξυμνείται η νεανική ακμή, στην οποία αντιπαρατίθεται το δυσβάσταχτο βάρος των γηρατειών: η ζωή αξίζει όσο είναι κανείς νέος και μπορεί να χαρεί τις απολαύσεις της ζωής, αλλά δυστυχώς η περίοδος αυτή διαρκεί λίγο· τα γηρατειά δεν σημαίνουν παρά βάσανα και φθορά, είναι χειρότερα από τον θάνατο. Ποιήματα με αυτό το περιεχόμενο απαγγέλλονταν, όπως και οι ερωτικές ελεγείες που έγραφε ο Μίμνερμος, πιθανώς σε συμπόσια. Στο απόσπασμα που ακολουθεί (ενδεχομένως να αποτελεί πλήρες ποίημα) η επίδραση του Ομήρου είναι ευδιάκριτη. Ομηρική είναι, για παράδειγμα, η καταγωγή της εικόνας των φύλλων (πβ. Ιλ. Ζ 146-9, αν και εκεί δεν παρομοιάζεται η νεότητα με τα φύλλα, αλλά οι γενεές των ανθρώπων) όπως επίσης η αναφορά στις δύο Κῆρες (="μοίρες", πβ. Ιλ. Ι 410-16). Αξιοπρόσεκτη στην ποίηση του Μίμνερμου είναι επίσης η ηχητική αρμονία των φθόγγων, όπως εύκολα διαπιστώνει κανείς ήδη από τους δύο πρώτους στίχους του ποιήματος. Αυτός ήταν ο λόγος που ο Καλλίμαχος χαρακτήρισε γλυκύν τον ποιητή».

ΠΗΓΗ Αρχαϊκή Λυρική Ποίηση  Διδακτικό εγχειρίδιο: Μίμνερμος  greek-language.gr   ἡμεῖς δ', οἷά τε φύλλα (D2, 2W)   ἡμεῖς δ΄͵ οἷά τε φύλλα φύει πολυάνθεμος ὥρη ἔαρος͵ ὅτ΄ αἶψ΄ αὐγῆις αὔξεται ἠελίου͵ τοῖς ἴκελοι πήχυιον ἐπὶ χρόνον ἄνθεσιν ἥβης τερπόμεθα͵ πρὸς θεῶν εἰδότες οὔτε κακὸν [5]οὔτ΄ ἀγαθόν· Κῆρες δὲ παρεστήκασι μέλαιναι͵ ἡ μὲν ἔχουσα τέλος γήραος ἀργαλέου͵ ἡ δ΄ ἑτέρη θανάτοιο· μίνυνθα δὲ γίνεται ἥβης καρπός͵ ὅσον τ΄ ἐπὶ γῆν κίδναται ἠέλιος.  αὐτὰρ ἐπὴν δὴ τοῦτο τέλος παραμείψεται ὥρης͵ [αὐτίκα δὴ τεθνάναι βέλτιον ἢ βίοτος·  πολλὰ γὰρ ἐν θυμῶι κακὰ γίνεται· ἄλλοτε οἶκος τρυχοῦται͵ πενίης δ΄ ἔργ΄ ὀδυνηρὰ πέλει· ἄλλος δ΄ αὖ παίδων ἐπιδεύεται͵ ὧν τε μάλιστα ἱμείρων κατὰ γῆς ἔρχεται εἰς Ἀΐδην· [ἄλλος νοῦσον ἔχει θυμοφθόρον· οὐδέ τίς ἐστιν ἀνθρώπων ὧι Ζεὺς μὴ κακὰ πολλὰ διδοῖ.

************ 

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ 

[Gerontakos] 

Σαν τα  φύλλα είμαστε κι εμείς ,
που βγάζει η πολύανθη  Άνοιξη 
και μεγαλώνουν γοργά 
καθώς τ΄αγγίζει ο πρωινός ο  ήλιος.

Όπως αυτά  χαιρόμαστε τα λούλουδα της νιότης  μας
ανίδεοι για όσα κακά ή καλά θα στείλουν οι θεοί.
Οι μαύρες Μοίρες  στέκουν δίπλα μας΄
η μια κρατά το  τέλος των οδυνηρών μας  γερατειών
κι η άλλη του θανάτου. 

Βραχύβιος  ο καρπός της νιότης μας
 όσο  απλώνει στη γη το φως του ο ήλιος .
Άμα όμως  περάσει το όριό του   κανείς 
καλύτερα  γι΄αυτόν ο θάνατος παρά η ζωή. 
Γιατί πολλά κακά  βαραίνουν την  ψυχή του·
Κάποιος  χάνει  την περιουσία του και τον πλακώνουν
τα βάσανα της φτώχειας΄άλλος που δεν έχει παιδιά, 
ενώ τα λαχταρούσε πιο πολύ απ΄όλα πάνω στη γη,
πάει στον άλλο κόσμο με την πεθυμιά  τους· 
Άλλος λιώνει   από την κακιά αρρώστια.
Δε βρίσκεται  άνθρωπος κανείς
που να μην του δίνει ο Δίας αμέτρητες συμφορές.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

 

Η παρομοίωση των ανθρώπων με τα φύλλα είναι ένα από τα πιο διαχρονικά μοτίβα στην παγκόσμια λογοτεχνία.Το ποίημα του Μίμνερμου αποτελεί την επιτομή της αρχαϊκής απαισιοδοξίας: η νιότη είναι μια σύντομη αναλαμπή στον ανθρώπινο βίο , ενώ το γήρας και ο θάνατος παραμονεύουν ως αναπόφευκτα και ακατάλυτα δεινά. 

1. Ο Όμηρος πρέπει να ήταν η   πηγή της παρομοίωσης που χρησιμοποίησε ο Μίμνερμος. Στη συνάντηση του Γλαύκου με τον Διομήδη [, Ομήρου Ιλιάδα, Ραψωδία Ζ' /  στ. 146-149 / Γλαύκος και Διομήδης] ο πρώτος απαντά για την καταγωγή του με τους περίφημους και σχεδόν ταυτόσημους στίχους:

οἵη περ φύλλων γενεὴ τοίη δὲ καὶ ἀνδρῶν.    

Φύλλα τὰ μέν τ᾽ ἄνεμος χαμάδις χέει, ἄλλα δέ θ᾽ ὕλη

τηλεθόωσα φύει, ἔαρος δ᾽ ἐπιγίγνεται ὥρη·

ὣς ἀνδρῶν γενεὴ ἣ μὲν φύει ἣ δ᾽ ἀπολήγει.

 

Τους στίχους αυτούς  μεταφράζει έξοχα ο  Γιώργος Ψυχουντάκης:

Ωσάν των φύλλων η γενιά και των ανθρώπων μοιάζει
π’ άλλα των φύλλων άνεμος στο χώμα τα τινάζει
κι άλλα απ’ το δάσος το χλωρό την άνοιξη πετιούνται
όμοια, άλλες των θνητών γενιές σβήνουν, κι άλλες γεννιούνται.

Πηγή: scorpiafilla.blogspot.com

Ο Γλαύκος και ο Διομήδης ανταλλάσσουν τον οπλισμό τους. Αττική πελίκη του «Ζωγράφου του Hasselmann», περ. 420 π.Χ.

_________

2. Το «Σονέτο 12» (

When I do count the clock that tells the time) εξάλλου του Ουίλιαμ Σέξπιρ, μέρος της σειράς «Fair Youth», πραγματεύεται  κι αυτό σαν τον Μίμνερμο την  αδήριτη φθορά του σώματος όσο ωραίο κι αν είναι αυτό.

Με εικόνες παρακμής (χειμώνας, νύχτα, γήρας), ο ποιητής προτρέπει τον αποδέκτη να νικήσει τον θάνατο μέσω της τεκνοποιίας («breed»), ως μοναδική άμυνα απέναντι στο «δρεπάνι του Χρόνου». Ο ποιητής χρησιμοποιεί το ρολόι, το ηλιοβασίλεμα, τα γυμνά από φύλλα δέντρα ,  τα ξερά λουλούδια και τη συγκομιδή των σιτηρών  ,για να δείξει τη μετάβαση από τη ζωή στον θάνατο.

 Το ποίημα  λοιπόν λειτουργεί ως μια μελαγχολική υπενθύμιση ότι η νεότητα δεν διαρκεί για πάντα , προτρέποντας τον νεαρό άνδρα να αφήσει απογόνους πριν χαθεί στη λήθη του χρόνου. 

Sonnet 12: When I do count the clock that tells the time

The 1609 Quarto Version

By William Shakespeare

When I do count the clock that tells the time, 

And see the brave day sunk in hideous night; 

When I behold the violet past prime, 

And sable curls all silver’d o’er with white;

When lofty trees I see barren of leaves 

Which erst from heat did canopy the herd,

And summer’s green all girded up in sheaves 

Borne on the bier with white and bristly beard, 

Then of thy beauty do I question make, 

That thou among the wastes of time must go,

Since sweets and beauties do themselves forsake

And die as fast as they see others grow; 

   And nothing ‘gainst Time’s scythe can make defence

   Save breed, to brave him when he takes thee hence. 

 

Ελεύθερη απόδοση του ποιήματος στα ελληνικά

Όταν μετρώ το ρολόι που τον χρόνο σημαίνει, 

και βλέπω τη λαμπρή μέρα να βυθίζεται στη στυγερή νύχτα· 

όταν αντικρίζω τη  μαραμένη βιολέτα

 και τις μαύρες μπούκλες κάτασπρες από το ασήμι·

 

Όταν βλέπω ψηλά δέντρα  γυμνά πια από φύλλα, 

που κάποτε ήταν η  σκέπη για τα κοπάδια στη ζέστη, 

και το πράσινο του καλοκαιριού δεμένο σε δεμάτια, 

να φέρεται πάνω στο κάρο σαν άσπρη και τραχιά γενειάδα΄

 

Τότε για τη δική σου ομορφιά συλλογίζομαι  

πως κι εσύ μες στου χρόνου τα ερείπια πρέπει να διαβείς,

 αφού τα ωραία και τα γλυκά εγκαταλείπουν τον κόσμο,

καθώς βλέπουν άλλους να μεγαλώνουν ·

 

Τίποτα ενάντια στο δρεπάνι του Χρόνου δεν μπορεί να αμυνθεί, 

παρά μονάχα οι απόγονοι, για να τον αψηφήσουν όταν θα σε πάρει από δω...

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑGerontakos, Θεσσαλονίκη 21/2/2026