Σταύρος Ζουμπουλάκης: «Αφού λοι­πόν ονο­μά­σου­με αυτό που συμ­βαί­νει σή­με­ρα στη Γάζα με το πραγ­μα­τι­κό του όνο­μα, πρέ­πει να σκε­φτού­με εν συ­νε­χεία τι εί­ναι αυτό που κα­τέ­στη­σε δυ­να­τή τη γε­νο­κτο­νία αυτή»

 

Γενοκτονία και δημοκρατία

Σταύρος Ζουμπουλάκης, Η Καθημερινή της Κυριακής, Δημοσιευμένο: 2025-09-14

 

 

Mετά τον Β΄ Παγκό­σμιο Πόλε­μο και την τε­ρα­τω­δία του εβραϊ­κού Ολο­καυ­τώ­μα­τος, το 1948 ο Οργα­νι­σμός Ηνω­μέ­νων Εθνών απο­φά­σι­σε τη «Σύμ­βα­ση για την πρό­λη­ψη και κα­τα­στο­λή του εγκλή­μα­τος της γε­νο­κτο­νί­ας». Σύμ­φω­να με το άρ­θρο 2 της Σύμ­βα­σης αυ­τής ως γε­νο­κτο­νία ορί­ζο­νται συ­γκε­κρι­μέ­νες πρά­ξεις, που γί­νο­νται «με την πρό­θε­ση ολι­κής ή με­ρι­κής κα­τα­στρο­φής μιας εθνι­κής, εθνο­λο­γι­κής, φυ­λε­τι­κής ή θρη­σκευ­τι­κής ομά­δας ως τέ­τοιας». Οι εν λόγω πρά­ξεις εί­ναι οι εξής: α. φό­νος με­λών της ομά­δας, β. σο­βα­ρή βλά­βη της σω­μα­τι­κής ή δια­νοη­τι­κής ακε­ραιό­τη­τας των με­λών της ομά­δας, γ. εκ προ­θέ­σε­ως υπο­βο­λή της ομά­δας σε συν­θή­κες δια­βί­ω­σης που μπο­ρούν να επι­φέ­ρουν την πλή­ρη ή με­ρι­κή σω­μα­τι­κή κα­τα­στρο­φή της, δ. μέ­τρα που απο­βλέ­πουν στην πα­ρε­μπό­δι­ση των γεν­νή­σε­ων στους κόλ­πους της ομά­δας, ε. Ανα­γκα­στι­κή με­τα­φο­ρά παι­διών μιας ομά­δας σε άλλη ομά­δα. Επο­μέ­νως, για να στοι­χειο­θε­τεί­ται το έγκλη­μα της γε­νο­κτο­νί­ας πρέ­πει οι ως άνω πρά­ξεις να τε­λού­νται με πρό­θε­ση γε­νο­κτο­νι­κή. Το Ισρα­ήλ τις πρά­ξεις αυ­τές, εκτός από την πέμ­πτη, τις έχει τε­λέ­σει όλες. Συντρέ­χει όμως και γε­νο­κτο­νι­κή πρό­θε­ση ή μή­πως πρό­κει­ται για εγκλή­μα­τα που μοι­ραία γί­νο­νται σε κάθε πό­λε­μο; Δια­βά­ζο­ντας τις δη­λώ­σεις κυ­βερ­νη­τι­κών στε­λε­χών του Ισρα­ήλ, δεν νο­μί­ζω ότι μπο­ρού­με να αρ­νη­θού­με τη γε­νο­κτο­νι­κή πρό­θε­ση. Ο καθ’ ύλην αρ­μό­διος υπουρ­γός Αμυ­νας Ισρα­έλ Κατζ, στις 19 Μαρ­τί­ου 2025, έστει­λε στους κα­τοί­κους της Γάζας το εξής μή­νυ­μα: «Ακο­λου­θή­στε τη συμ­βου­λή του προ­έ­δρου των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών: απε­λευ­θε­ρώ­στε τους ομή­ρους και πε­τάξ­τε έξω τη Χαμάς, και νέες επι­λο­γές θα υπάρ­ξουν για σας – ανά­με­σα σε αυ­τές και η με­τε­γκα­τά­στα­ση σε άλλα μέρη του κό­σμου για όσους το επι­λέ­ξουν. Ο άλ­λος δρό­μος εί­ναι η κα­τα­στρο­φή και η πλή­ρης ερή­μω­ση». Ο ίδιος, στις 30 Μαΐου 2025, δή­λω­νε, χλευά­ζο­ντας προ­τά­σεις του Μακρόν, ότι στη Γάζα θα οι­κο­δο­μη­θεί εβραϊ­κό κρά­τος. Αμέ­τρη­τες εί­ναι πα­ρό­μοιες δη­λώ­σεις και άλ­λων υπουρ­γών, με προ­ε­ξάρ­χο­ντες τον Σμό­τριχ και τον Μπεν Γκβιρ. Νομι­κά ερω­τή­μα­τα ωστό­σο εξα­κο­λου­θούν να τί­θε­νται: Οι δη­λώ­σεις κυ­βερ­νη­τι­κών στε­λε­χών δε­σμεύ­ουν το κρά­τος; Μετα­φρά­ζο­νται σε εντο­λές; Συν­δέ­ο­νται με συ­γκε­κρι­μέ­νες πρά­ξεις επί του πε­δί­ου; Η απά­ντη­ση και στα τρία, για όποιον δεν εθε­λο­τυ­φλεί, εί­ναι ασφα­λώς κα­τα­φα­τι­κή.

Ναι, λοι­πόν, το Ισρα­ήλ δια­πράτ­τει γε­νο­κτο­νία κατά των Παλαι­στι­νί­ων, με την ακρι­βή, το­νί­ζω, νο­μι­κή έν­νοια του όρου. Η­ Χαμάς στις 7 Οκτω­βρί­ου 2023 διέ­πρα­ξε ένα απο­τρό­παιο (προ­σθέ­στε όσα αρ­νη­τι­κά επί­θε­τα θέ­λε­τε, τα δέ­χο­μαι όλα) έγκλη­μα, στο οποίο το Ισρα­ήλ απα­ντά με γε­νο­κτο­νία. Δυσκο­λεύ­τη­κα για μή­νες να προ­φέ­ρω αυτή τη λέξη, όπως ξέ­ρουν οι φί­λοι μου, και έλε­γα «εγκλή­μα­τα πο­λέ­μου» ή «εγκλή­μα­τα κατά της αν­θρω­πό­τη­τας», λίγο μετά «εθνο­κά­θαρ­ση», αλλά δεν μου ήταν εύ­κο­λο να βγά­λω από το στό­μα δη­μό­σια τη λέξη γε­νο­κτο­νία. Υπε­ρα­σπί­ζο­μαι μια ζωή το Ισρα­ήλ, θε­ω­ρώ την ίδρυ­ση του κρά­τους του Ισρα­ήλ γε­γο­νός με με­γά­λη πο­λι­τι­κή και ηθι­κή ση­μα­σία, και δυ­σκο­λευό­μουν να πω ότι δια­πράτ­τει γε­νο­κτο­νία, όταν μά­λι­στα τη λέξη αυτή την πρό­φε­ραν με ευ­κο­λία και κρυ­φή ικα­νο­ποί­η­ση λο­γής αντι­ση­μί­τες, κα­λυμ­μέ­νοι πίσω από τον αντι­σιω­νι­σμό (που δεν ξέ­ρουν τι ακρι­βώς εί­ναι). Το κρί­σι­μο ση­μείο στη Σύμ­βα­ση του 1948 εί­ναι η πρό­λη­ψη. Δεν χρεια­ζό­μα­στε δη­λα­δή την από­λυ­τη τεκ­μη­ρί­ω­ση για να μι­λή­σου­με για γε­νο­κτο­νία. Αυτό θα το κά­νουν οι ιστο­ρι­κοί του μέλ­λο­ντος. Η­ Σύμ­βα­ση του 1948 μας κα­λεί να δρά­σου­με για να απο­τρέ­ψου­με ακρι­βώς τον κίν­δυ­νο της γε­νο­κτο­νί­ας, όταν δια­φαί­νε­ται πως υπάρ­χει. Το κά­νου­με; Μα και αν δε­χτού­με ότι δεν πρό­κει­ται για γε­νο­κτο­νία, με τη νο­μι­κή έν­νοια, αλλά για εγκλή­μα­τα πο­λέ­μου ή εγκλή­μα­τα κατά της αν­θρω­πό­τη­τας, πάλι με τη νο­μι­κή έν­νοια, δεν πρέ­πει και αυτά να τα εμπο­δί­σου­με και να τα στα­μα­τή­σου­με;

Η πο­λι­τι­κή κυ­ριαρ­χία της Ακρο­δε­ξιάς στο Ισρα­ήλ έχει οι­κο­δο­μή­σει ένα κρά­τος απαρτ­χάιντ.

Οι Εβραί­οι που υπέ­στη­σαν ανε­λέ­η­το διωγ­μό επί αιώ­νες και υπήρ­ξαν θύ­μα­τα της με­γα­λύ­τε­ρης γε­νο­κτο­νί­ας στην Ιστο­ρία, δια­πράτ­τουν γε­νο­κτο­νία, όχι ασφα­λώς της ίδιας έκτα­σης και της ίδιας φρί­κης με αυτή που υπέ­στη­σαν από τον να­ζι­σμό – το έγκλη­μα εκεί­νο μέ­νει μο­να­δι­κό έως τώρα μέσα στην Ιστο­ρία. Αντι­πα­ρέρ­χο­μαι εκ των προ­τέ­ρων την έν­στα­ση ότι την ευ­θύ­νη για τη γε­νο­κτο­νία αυτή την έχει το κρά­τος του Ισρα­ήλ και όχι οι πο­λί­τες του. Κάθε γε­νο­κτο­νία τη δια­πράτ­τουν άν­θρω­ποι με σάρ­κα και οστά, ενώ άλ­λοι την επι­δο­κι­μά­ζουν και άλ­λοι απλώς την ανέ­χο­νται βου­βοί. Υπάρ­χουν βε­βαί­ως πά­ντα –και σή­με­ρα στο Ισρα­ήλ– και εκεί­νοι οι λί­γοι γεν­ναί­οι που εί­ναι ενα­ντί­ον της.

Το γε­γο­νός ότι Εβραί­οι άν­θρω­ποι δια­πράτ­τουν γε­νο­κτο­νία εί­ναι συ­γκλο­νι­στι­κό για τις ηθι­κές και αν­θρω­πο­λο­γι­κές του συ­νέ­πειες: τί­πο­τε πια δεν μπο­ρεί να συ­γκρα­τή­σει τον άν­θρω­πο από την κα­κουρ­γία; Όταν ο Θεός της Βίβλου δί­νει την εντο­λή στον λαό του να μην κα­κο­με­τα­χει­ρί­ζε­ται τον ξένο, αλλά να τον φρο­ντί­ζει, τη θε­με­λιώ­νει αυτή την εντο­λή του πάνω στην εμπει­ρία των Εβραί­ων στην Αίγυ­πτο: «για­τί και σεις ξέ­νοι ήσα­σταν κά­πο­τε στη γη της Αιγύ­πτου» (Εξο­δος, 22:20, και σε αρ­κε­τά άλλα χω­ρία). Από ό,τι φαί­νε­ται ούτε η οδυ­νη­ρή μνή­μη αυ­τού που υπο­στή­κα­με μπο­ρεί να μας συ­γκρα­τή­σει από το να κά­νου­με και εμείς το ίδιο. Η μνή­μη μά­λι­στα του απο­τρό­παιου κα­κού που υπέ­στης μπο­ρεί, αντί­θε­τα, να απο­τε­λέ­σει και τη δι­καιο­λο­γη­τι­κή βάση για να δια­πρά­ξεις το ίδιο κακό, δί­νο­ντάς του άλλο όνο­μα. Τέτοιοι εί­μα­στε οι άν­θρω­ποι και κα­νείς δεν εξαι­ρεί­ται.

Αφού λοι­πόν ονο­μά­σου­με αυτό που συμ­βαί­νει σή­με­ρα στη Γάζα με το πραγ­μα­τι­κό του όνο­μα, πρέ­πει να σκε­φτού­με εν συ­νε­χεία τι εί­ναι αυτό που κα­τέ­στη­σε δυ­να­τή τη γε­νο­κτο­νία αυτή, αν δε­χτού­με ότι δεν αρ­κεί το έγκλη­μα της Χαμάς της 7ης Οκτω­βρί­ου, στο οποίο το Ισρα­ήλ ήταν υπο­χρε­ω­μέ­νο να αντι­δρά­σει πο­λε­μι­κά. Μια γε­νο­κτο­νία δεν γί­νε­ται από τη μια μέρα στην άλλη, χρειά­ζε­ται ιδε­ο­λο­γι­κή προ­ε­τοι­μα­σία, και αυτή η προ­ε­τοι­μα­σία συ­ντε­λεί­ται στο Ισρα­ήλ επί δε­κα­ε­τί­ες. Η ιδε­ο­λο­γία αυτή έχει όνο­μα, εί­ναι ο ρα­τσι­σμός εις βά­ρος των Παλαι­στι­νί­ων, η ιδέα της εβραϊ­κής υπε­ρο­χής ένα­ντι των κα­τώ­τε­ρων αυ­τών όντων. Η πο­λι­τι­κή κυ­ριαρ­χία της Ακρο­δε­ξιάς στο Ισρα­ήλ έχει οι­κο­δο­μή­σει ένα κρά­τος απαρτ­χάιντ. Η ρα­τσι­στι­κή ιδε­ο­λο­γία έρ­χε­ται πολύ φυ­σιο­λο­γι­κά να συν­δυα­στεί με τον εθνι­κι­σμό και την εβραϊ­κή Μεγά­λη Ιδέα για το Μεγά­λο Ισρα­ήλ, που δεν μπο­ρεί παρά να πε­ριέ­χει την Ιου­δαία και τη Σαμά­ρεια, άρα πρέ­πει να αφα­νι­στούν οι Παλαι­στί­νιοι. Υπε­ρα­σπι­ζό­μα­σταν πα­λαιό­τε­ρα με θέρ­μη το Ισρα­ήλ για­τί, παρά το γε­γο­νός ότι βρι­σκό­ταν σε διαρ­κή εμπό­λε­μη κα­τά­στα­ση, ήταν δη­μο­κρα­τι­κό κρά­τος και δη­μο­κρα­τι­κή κοι­νω­νία, αντί­θε­τα από τα εχθρι­κά γύρω του αρα­βι­κά κρά­τη. Η κυ­ριαρ­χία επί τόσα χρό­νια του ακρο­δε­ξιού αυ­ταρ­χι­σμού, των ρα­τσι­στι­κών ιδε­ών και της απαρτ­χάιντ πρα­κτι­κής κα­τέ­στη­σε τη δη­μο­κρα­τία του Ισρα­ήλ ελ­λειμ­μα­τι­κή και εύ­θραυ­στη, και οδή­γη­σε διά της διο­λι­σθή­σε­ως στη γε­νο­κτο­νι­κή πο­λι­τι­κή. Και μια τε­λευ­ταία πα­ρα­τή­ρη­ση: όποιος εί­ναι ει­λι­κρι­νά και γνή­σια ενά­ντιος σε αυτή την πο­λι­τι­κή του Ισρα­ήλ κατά των Παλαι­στι­νί­ων συ­ναν­θρώ­πων μας, εί­ναι την ίδια στιγ­μή και για τους ίδιους λό­γους εξί­σου ενά­ντιος σε κάθε λόγο ή πρά­ξη αντι­ση­μι­τι­σμού, που τον βλέ­που­με, αλί­μο­νο, και αυ­τόν να φου­ντώ­νει στον τόπο μας και πα­ντού.

*Σταύρος Ζουμπουλάκης(Bικιπαλίδεια)