Ό,τι πέρασε δεν χάθηκε

Γιάννης Αντωνόπουλος , Άτιτλο (1948)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΑΝΙΗΛ*
(1938-1991)

Ό,τι πέρασε

Ό,τι πέρασε δεν χάθηκε
κρέμεται εκεί
στον αέρα
αθέατο

έτοιμο
να υλοποιηθεί
γαλακτερά
σαν ούζο
απ' το νερό
της μνήμης.

"Ο ποιητής της μεταπολεμικής γενιάς Γιώργος Δανιήλ (22 Φεβρουαρίου 1938 - 21 Ιουνίου 1991) έζησε μετά το 1964 στον Καναδά, όπου δίδαξε στο Τμήμα Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Τορόντο. Έγραψε ποίηση στα ελληνικά και στα αγγλικά και δημοσίευσε μελέτες πάνω σε κλασικά και νεοελληνικά θέματα, σε ελληνικά και ξένα περιοδικά."[Βλ.]Biblionet.

«

 ****************

 

ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΠΑΕΙ ΧΑΜΕΝΟ

Το κεντρικό θέμα του ολιγόστιχου ποιήματος  είναι η επιβίωση του παρελθόντος μέσα στο παρόν. Ο τίτλος «Ό,τι πέρασε» προϊδεάζει για κάτι τετελεσμένο, χαμένο. Ωστόσο, ο πρώτος στίχος ανατρέπει αμέσως αυτή την προσδοκία: «Ό,τι πέρασε δεν χάθηκε». Το ποίημα αρνείται τη γραμμικότητα του χρόνου — το παρελθόν δεν εξαφανίζεται, αλλά παραμένει σε μια κατάσταση εκκρεμότητας: «κρέμεται εκεί / στον αέρα / αθέατο». 

Περί της αδιάκοπης παρουσίας του απολεσθέντος στη ζωή μας λοιπόν; Ναι, αλλά δεν πρόκειται για μια νοσταλγική ή μελαγχολική ανάκληση από τη μνήμη στιγμών του παρελθόντος.Είναι η  κατηγορηματική πίστη  ότι  το παρελθόν δεν χάνεται, αλλά απλώς μεταβάλλεται σε μια άλλη κατάσταση ύλης — αέρια, γαλακτώδη, έτοιμη να ξαναγίνει ορατή.  

Σαλβαντόρ Νταλί, Η επιμονή της μνήμης, 1931.

Σαλβαντόρ Νταλί, Η διάλυση της επιμονής της μνήμης, 1954

«Ό,τι πέρασε δεν χάθηκε / κρέμεται εκεί / στον αέρα / αθέατο/έτοιμο / να υλοποιηθεί»

 Η εικόνα του «κρεμάμενου» πράγματος υποδηλώνει κάτι που βρίσκεται σε μετέωρη κατάσταση — ούτε παρόν ούτε απόλυτα παρελθόν. Το «αθέατο» τονίζει ότι αυτή η επιβίωση είναι αόρατη, υποσυνείδητη, σχεδόν αέρια. Ο «αέρας» λειτουργεί ως μεταφορά του ψυχικού χώρου όπου διατηρούνται οι αναμνήσεις.

Η εικόνα του ούζου που θολώνει με το νερό είναι από τις πιο εύστοχες μεταφορές της ανάμνησης στη νεοελληνική ποίηση: η μνήμη δεν είναι ένα απλό κάτοπτρο της ζωής μας , αλλά το αφιλτράριστο διάλυμα  όπου συμφύρονται τα βιωματικά υλικά που συσσωρεύσαμε μέσα στο χρόνο.Η καταληκτική εικόνα είναι εξαιρετικά εύστοχη και βαθιά ελληνική. Το ούζο, όταν αναμειγνύεται με νερό, θολώνει και παίρνει ένα γαλακτώδες χρώμα. Πρόκειται για μια μεταφορά της διαδικασίας της ανάμνησης:

    Το νερό με το αλκοόλ   είναι το παρελθόν, συμπυκνωμένο,αψύ , διαφανές.

 Ο γλυκάνισος είναι  το μέσο που προκαλεί  τη θολότητα αλλά  προσδίδει στο μείγμα γεύση και άρωμα  Είναι το υλικό των αναμνήσεων, όχι καθαρών , όχι διάφανων, αλλά γεμάτων θολότητα , ατμούς και σε κατάσταση ρευστότητας .

Αυτές οι αναμνήσεις (καλές ή κακές)  ανασυνθέτουν το παζλ της ζωής που διανύσαμε μέσα στο χρόνο. 

 

 

Rene Magritte, Μνήμη, 1948 -

Gerontakos ,  Σεπτέμβρης του 26