ΠΑΥΛΟΣ ΣΙΛΕΝΤΑΡΙΟΣ
Anthologia Graeca. V, 232
Ἱππομένην φιλέουσα, νόον προσέρεισα Λεάνδρῳ:
ἐν δὲ Λεανδρείοις χείλεσι πηγνυμένη,
εἰκόνα τὴν Ξάνθοιο φέρω φρεσί: πλεξαμένη δὲ
Ξάνθον, ἐς Ἱππομένην νόστιμον ἦτορ ἄγω.
πάντα τὸν ἐν παλάμῃσιν ἀναίνομαι: ἄλλοτε δ᾽ ἄλλον
αἰὲν ἀμοιβαίοις πήχεσι δεχνυμένη,
ἀφνειὴν Κυθέρειαν ὑπέρχομαι. εἰ δέ τις ἡμῖν
μέμφεται, ἐν πενίῃ μιμνέτω οἰογάμῳ.
ΠΑΥΛΟΣ ΣΙΛΕΝΤΑΡΙΟΣ*
Παλατινή Ανθολογία
Βιβλίο 5, 232
Τον Ιππομένη αγαπώ, μα φαντασιώνομαι τον Λέανδρο,
στα χείλη του Λεάνδρου κολλώ τα χείλη μου,
την εικόνα όμως του Ξάνθου έχω στο μυαλό μου·
κι όταν τον Ξάνθο αγκαλιάζω,
η καρδιά μου ξαναγυρνά στον Ιππομένη.
Όποιον κι αν σφίγγω στην αγκάλη μου, τον αρνιέμαι·
κάθε φορά άλλον φιλοξενεί η αγκαλιά μου ,
αναζητώντας τα πλούσια δώρα της Αφροδίτης.
Κι όποιος με κατηγορεί,(του απαντώ)
ας μένει στη φτώχεια του τη μονογαμική.
Μετάφραση: Gerontakos
Παύλος ο Σιλεντιάριος(6ο αι.μ.Χ)
MIA ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΓΥΝΑΙΚΑ
Το επίγραμμα του Παύλου Σιλεντάριου (6ος αι. μ.Χ.) αποτυπώνει με τόλμη μια γυναικεία φωνή που διεκδικεί την πολλαπλότητα της επιθυμίας, αψηφώντας την ανδροκρατούμενη ηθική της εποχής του. Ο ποιητής, άνδρας ο ίδιος, επιλέγει να μιλήσει in persona feminae, προσφέροντας ένα σπάνιο για τα βυζαντινά δεδομένα λυρικό υποκείμενο, που δεν ντρέπεται για τη ρευστότητα των ερωτικών επιθυμιών του.
Την εποχή του Ιουστινιανού, η επίσημη ιδεολογία (χριστιανική και αυτοκρατορική) προάγει τον γάμο ως μοναδικό θεσμό, με αυστηρά διπλά μέτρα: η ανδρική πολυγαμία καταγράφεται ως «αδυναμία» και η ερωτική ελευθερία στις γυναίκες ως «πορνεία».
Σ΄αυτό το περιβάλλον, το επίγραμμα λειτουργεί ανατρεπτικά: η ομιλήτρια όχι μόνο επιθυμεί πολλούς άντρες (Ιππομένης, Λέανδρος, Ξάνθος) ταυτόχρονα, αλλά και τους εναλλάσσει νοερά και σωματικά, αποδομώντας την ανδροκρατούμενη αντίληψη περί «ιδιοκτησίας» του γυναικείου σώματος. Η φράση «ας μένει στη φτώχεια του τη μονογαμική» για όποιον αποδοκιμάζει τον ερωτικό της βίο είναι κυνική : μέμφεται τη μονογαμία, που η πατριαρχία παρουσιάζει ως ηθικό προνόμιο, ως ένδειξη ένδειας ερωτικής, φαντασιακής, ηδονιστικής μορφής.
Σήμερα, οι φεμινιστικές αντιλήψεις αμφισβητούν ανοιχτά τον ετεροκανονικό, μονογαμικό, και αποκλειστικό δεσμό ως μοναδικό υγιή τύπο σχέσης. Το επίγραμμα λοιπόν θα μπορούσε να διαβαστεί ως πρόδρομος της σύγχρονης «συνειδητής μη-μονογαμίας» (ethical non-monogamy), αφού η ομιλήτρια δηλώνει ανοιχτά την πολυπρόσωπη άποψη για τον έρωτα. Δεν αναζητά τη μονογαμική σχέση , αλλά «τα πλούσια δώρα της Αφροδίτης» (ηδονή, ποικιλία, ένταση). Αυτό θυμίζει τις σύγχρονες τάσεις των φεμινιστικών κινημάτων περί εκδημοκρατισμού της ηδονής έξω από την παραδοσιακή σχέση των δύο φύλων .
Το επίγραμμα του Σιλεντάριου είναι ένα θραύσμα αρχαίας μεταμοντέρνας ερωτικής ηθικής , που συνομιλεί ευθέως με τα ήθη της εποχής μας . Σήμερα, όπου τα κοινωνικά κινήματα αγωνίζονται ακόμη για την αποδοχή της ισότητας των φύλων, παραμένει ένα επίκαιρο, αντισυμβατικό μανιφέστο.
Τελικά, η ηρωίδα του Σιλεντάριου δεν ήταν ούτε μοναδική ούτε φανταστική. Υπήρξε το προμήνυμα ενός μακρού κύματος γυναικών — συγγραφέων, ακτιβιστριών και πολιτικών — που, για πρώτη φορά, δεν ζήτησαν απλώς την προστασία των ανδρών, αλλά απαίτησαν να ορίζουν οι ίδιες το περιεχόμενο της επιθυμίας τους, αψηφώντας γι' αυτό εξορίες, συλλήψεις και λιθοβολισμούς.
Έπρεπε , για παράδειγμα, να περάσουν πολλοί αιώνες για να δούμε μια διακήρυξη γυναικείας χειραφέτησης αυτού του είδους. Θυμίζουμε την περίπτωση της Βικτόρια Γούντχαλ , προδρομικής μορφής του φεμινιστικού κινήματος των ΗΠΑ, η οποία «υποστήριζε ότι η γυναίκα πρέπει να έχει το
απόλυτο δικαίωμα αυτοδιάθεσης του σώματός της και επιλογής του ερωτικού
συντρόφου της. Έγραφε σχετικά ότι η σχέση θα έπρεπε να ακολουθεί την
έξαψη του ενστίκτου. Όταν η γυναίκα προβιβάζεται από τη σεξουαλική
σκλαβιά στη σεξουαλική ελευθερία, στην ιδιοκτησία και τον έλεγχο των
ερωτικών οργάνων της, και όταν o άνδρας υποχρεούται να σεβαστεί αυτήν
την ελευθερία, μόνο τότε το ένστικτο γίνεται αγνό και ιερό».
Η εικόνα της σημερινής γυναίκας που αρνείται να εγκλωβιστεί στην ηθική της «φτώχειας» του «ενός» συντρόφου , στο πλαίσιο ενός δυστυχισμένου γάμου , ελεύθερη από τις ασφυκτικές συμβάσεις τη ζωή της , αποτελεί ανεπίτρεπτο σκάνδαλο όχι μόνο για τις κοινωνίες που εξακολουθούν να είναι βαθιά πατριαρχικές, αλλά και για τις δήθεν πολιτισμένες της Δύσης.
Οι απειράριθμες γυναικοκτονίες που διαπράττονται για «λόγους τιμής» από φανατισμένους συζύγους και εραστές αποδεικνύουν ότι πρέπει να αγωνιστούμε σκληρά και μεθοδικά , για να γκρεμίσουμε τα κάστρα της πατριαρχίας.
Gerontakos , Μάιος 2026
_________________________________
Μια εμβληματική ταινία του Λουί Μπουνιουέλ
ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΗΔΟΝΗ ΣΤΑ ΑΔΙΑΝΟΗΤΑ ΑΚΡΑ ΤΗΣ
Η ΩΡΑΙΑ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ
Η Σεβερίν, η όμορφη, αλλά ψυχρή ερωτικά, σύζυγος ενός γιατρού, γίνεται πόρνη πολυτελείας σε οίκο ανοχής, με το ψευδώνυμο «Ωραία της Ημέρας», όπου κι εκπληρώνει όλες τις σεξουαλικές φαντασιώσεις των πελατών της. Όσο περισσότερο επιδίδεται σε όργια, τόσο πιο τρυφερή γίνεται με τον άντρα της. Ή μήπως όλα αυτά είναι μια δική της φαντασίωση; Ένα αριστοτεχνικό παιχνίδι ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό, από έναν Μπουνιουέλ όσο ποτέ άλλοτε χλευαστικό απέναντι στα αστικά ερωτικά ήθη. Χρυσός Λέων Φεστιβάλ Βενετίας 1967.
Η Ωραία της Ημέρας/Bικιπαίδεια
Σχόλιο Gerontakos: Ολόκληρη η ταινία είναι ένα παιχνίδι μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίωσης. Οι πιο ακραίες σκηνές (όπως ο εξευτελισμός της στο δάσος) συμβαίνουν είτε στο μυαλό της Σεβερίν είτε ως παιχνίδι ρόλων στον οίκο ανοχής.Μπορεί να μην εγκαταλείπει τον άντρα της , αλλά αναζητά την ηδονή σε πρόσκαιρους εραστές με τον προσχηματικό ρόλο της πόρνης.
Στον οίκο ανοχής συναντά μια πλειάδα διαφορετικών ανδρών: τον νεαρό εγκληματία Μαρσέλ, τον ασιατικής καταγωγής πελάτη με το κουτί, τον δούκα που ζει μια τελετουργική μαζοχιστική σχέση. Απολαμβάνει όχι έναν άνδρα, αλλά το φάσμα της εμπειρίας με πολλούς.
Η γυναίκα του επιγράμματος του Σιλεντάριου ζει χωρίς ενοχές. Δεν υπάρχει καμία νύξη ότι χρειάζεται θεραπεία. Απλώς περιγράφει πώς λειτουργεί και υπερασπίζεται το δικαίωμά της στη φαντασίωση.
Η Σεβερίν, αντίθετα, είναι εθισμένη στη φαντασίωση ως διαφυγή από το ερωτικό αδιέξοδό της . Ολόκληρη η πρώτη σεκάνς της ταινίας είναι μια φαντασίωση βιασμού. Νιώθοντας ενοχές, καταφεύγει στην ψυχανάλυση και γι' αυτό
χρειάζεται την τιμωρία (μαζοχισμός) για να απαλλαγεί από τις ενοχές της.Η καταφυγή στην πορνεία είναι μια απόπειρα να πραγματοποιήσει τη φαντασίωση, ώστε να την αποβάλει. Δεν τα καταφέρνει ποτέ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου