Διαβάστε τη δημοσίευση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη στήλη "Λεξιλογείον" της εφημερίδας Το Βήμα της Κυριακής
Αναδημοσίευση από το φύλλο της 22ας Μαρτίου 2026
μετά Στα συμπόσια όπου σύχναζε ο Σωκράτης και η παρέα του «επιδόρπιον» έλεγαν το δεύτερο πιάτο, και έχουμε την εγγύηση του Πλάτωνα ότι αυτό που οι Γάλλοι λένε «dessert» ήταν το «μεταδόρπιον». Σημασιολογικό πολυεργαλείο το «μετά», αλλά οι παλιοί φιλόλογοι που απαιτούσαν απαγγελία «σα νεράκι» των προθέσεων της αρχαίας ελληνικής γραμματικής παρέλειπαν να επισημάνουν ότι το λεξίδιο αυτό μπορούσε να παίζει καντρίλιες με τις έννοιες του χώρου, του χρόνου και του τρόπου, συχνά και με τις τρεις ταυτόχρονα: η «μεταβολή», η «μετάφραση» και η «μετάνοια» είναι συναρτήσεις του αλλού, του άλλοτε και του αλλιώς. Αλλά ακόμη και οι πιο επαρκείς φιλόλογοι τότε δεν μπορούσαν να προβλέψουν τις δόξες που επεφύλασσε το μέλλον σ’ αυτό το «μετά». Η αρχή έγινε όταν ένας νεότερος εκδότης, τοποθετώντας μια ομάδα συγγραμμάτων του Αριστοτέλη μετά τα «Φυσικά» του, άνοιξε τον δρόμο για τη «Μεταφυσική», δηλαδή για τον στοχασμό πάνω σε θεμελιώδη οντολογικά ζητήματα (τι είναι η πραγματικότητα; τι είναι ο χρόνος; κ.ά.). Απόφυση αυτής της τροπής είναι το «μεταφυσικός» στην πιο κοινόχρηστη σημασία του για να δηλώσει ικανότητες, ανησυχίες ή φαινόμενα που δεν μπορούν να ερμηνευθούν λογικά. Ήρθε κατόπι η «μεταγλώσσα», τουτέστιν η γλώσσα που μιλάει για γλώσσα (για παράδειγμα: το «μετά» είναι γραμματική πρόθεση), το «μεταθέατρο» (που σχολιάζει ή παίζει με τις θεατρικές συμβάσεις), άλλα παρεμφερή με πρώτο συνθετικό το «μετά» και πιο πρόσφατα η «μετα-αλήθεια» και τα ψυχοπαίδια της, τα «μετα-γεγονότα», που δεν είναι ούτε αλήθεια ούτε γεγονότα. Και είναι περίεργο που μια συνήθης ντόπια πρακτική δεν μοιάζει να ονοματίστηκε ακόμη ως «μετα-επιτροπή». Σχολαστικό και δασκαλίστικο το σημερινό Λεξιλογείον, γι’ αυτό ας πάμε για ένα χαλαρωτικό after – μόνο που κι αυτό «μετά» είναι. ______________________________________________ Σε συνεργασία με την εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας δημοσιεύει δύο λέξεις την εβδομάδα στην στήλη «Λεξιλογείον», στο ένθετο των Νέων Εποχών του «Βήματος» (και στην ηλεκτρονική έκδοση). Οι σχετικές καταχωρίσεις θα αναδημοσιεύονται στα διαδικτυακά μέσα του ΚΕΓ και σε ειδική ενότητα της ιστοσελίδας του ΚΕΓ. Σχολιάζονται λέξεις που είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρον από ιστορική άποψη (ετυμολογία, ταξίδι της λέξης μέσα στον χρόνο) είτε «πριμοδοτούνται» από τη σύγχρονη γλωσσική (και όχι μόνο) επικαιρότητα, μεταξύ άλλων. Ο σχολιασμός ̶ σύντομος, μακριά από κάθε διάθεση γλωσσικής διδασκαλίας ̶ θα κινητοποιεί, πιστεύουμε ευχάριστα, την ανάδυση ρητών και υπόρρητων σημασιών, διασυνδέοντας ακόμη και γνωστές σημασίες με σύγχρονα νοήματα. Δείτε όλες τις δημοσιεύσεις
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου