Ανοιξιάτικο ταξίδι στην καρδιά της νεότερης επτανησιακής τέχνης
Μία ανοιξιάτικη μέρα του Μάρτη το στίγμα μου εκπέμπει από το παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης στην Κέρκυρα, στην περιοχή Κάτω Κορακιάνας. Στέκομαι μπροστά στο θαυμαστό έργο του Χαράλαμπου Παχή «Πρωτομαγιά στην Κέρκυρα» που μας μεταφέρει στην κεντρική οδό Νικηφόρου Θεοτόκη, με τη χαρακτηριστική επτανησιακή αρχιτεκτονική, όπου χωρικοί και πλανόδιοι μουσικοί τραγουδούν τα κάλαντα του Μάη σε κλίμα ευφορίας, κρατώντας ένα κυπαρίσσι στολισμένο με πολύχρωμες κορδέλες και άνθη. Ο πασίγνωστος πίνακας χρονολογείται από το 1880. Πολλά έχουν αλλάξει από τότε στην παλιά πόλη. Πλέον οι επισκέπτες από όλο τον κόσμο κρατούν κινητά και φωτογραφίζουν τις υποβλητικές καμάρες στα καντούνια, καθώς και τα αρχοντικά σπίτια πολλά από τα οποία έχουν γίνει airbnb, καταστήματα, καφενεία αλλά και μουσεία, δημόσια ιδρύματα και χώροι εκπαίδευσης και πολιτισμού. Αναστηλώσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και η αίσθηση περπατώντας στην πόλη είναι ότι διασχίζεις τη μακραίωνη, πολυκύμαντη Ιστορία της Κέρκυρας: από το Ενετικό Φρούριο, τη Σπιανάδα, το Λίστον ώς το Ανάκτορο Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου (Μουσείο Ασιατικής Τέχνης), το παλαιό Δημαρχείο (Σαν Τζιάκομο) και τον Αγιο Σπυρίδωνα.
Στον καταπράσινο κήπο του παραρτήματος της Εθνικής Πινακοθήκης, που στεγάζεται σε δυο ιστορικά κτίρια, το Καστελίνο και το Καστελέτο, η θέα μέσα από πυκνά δέντρα φτάνει μέχρι τη θάλασσα, με μια «στάση» στο εντυπωσιακό, γοτθικού ύφους Καστέλο (εκεί πήγαινε για χορό στις ταινίες της η Κερκυραία Ρένα Βλαχοπούλου), το οποίο αγόρασε πριν από λίγα χρόνια από το Δημόσιο ο επιχειρηματίας Σάμι Φάις, με σκοπό να κάνει ξενοδοχειακή μονάδα. Μία κίνηση που θα δώσει δυναμική και στο παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης, βάζοντάς το στον χάρτη των tour operators. Πρόσθετα κίνητρα, εφόσον υλοποιηθούν: ένα υπαίθριο καφέ στην «αυλή» που δημιουργούν τα δύο ιστορικά κτίρια, μια αίθουσα περιοδικών εκθέσεων σύγχρονης τέχνης, παράλληλες εκδηλώσεις, ένα πωλητήριο με αντικείμενα εμπνευσμένα από τις συλλογές του μουσείου αλλά και με τη σφραγίδα των ντόπιων δημιουργών, που φημίζονται για τα κεραμικά τους.
Είναι σχέδια για την ανανέωση και την εξωστρέφεια του παραρτήματος που θέλει να υλοποιήσει η υπεύθυνη επιμελήτρια Μαρίνα Παπασωτηρίου και ευχόμαστε να προχωρήσουν γρήγορα με την εμπιστοσύνη της διευθύντριας της Εθνικής Πινακοθήκης Συραγώς Τσιάρα και την υποστήριξη του υπουργείου Πολιτισμού. Ήδη το πρώτο αλλά πολύ βασικό βήμα επανεκκίνησης έγινε με την οργάνωση της πρώτης περιοδικής έκθεσης στο Καστελίνο με τίτλο «Η ζωγραφική στο Ιόνιο 18ος-19ος αιώνας» για τα 200 χρόνια από την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας, του πρώτου ελληνικού πανεπιστημίου, εντός του οποίου λειτούργησε και Σχολή Ωραίων Τεχνών. Αντικατοπτρίζει την αμείωτη αγάπη των Κερκυραίων για τις τέχνες, που ζωγραφίζουν, γράφουν ποίηση, μετέχουν σε φιλαρμονικές και χορωδίες, αλλά και το κύρος και το καινοτόμο επιστημονικό έργο του συνδιοργανωτή της έκθεσης Ιονίου Πανεπιστημίου, που έχει και Σχολή Μουσικής & Οπτικοακουστικών Τεχνών.
Στην έκθεση παρουσιάζονται περισσότερα από 70 έργα ζωγραφικής 30 καλλιτεχνών (τέμπερες, ελαιογραφίες, σχέδια, χαρακτικά) και σχετικά τεκμήρια (χειρόγραφες πραγματείες, έντυπες εκδόσεις, αρχειακά έγγραφα) προερχόμενα από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης όσο και από μουσεία, πολιτιστικά ιδρύματα και αρχεία. Μία πρώτη συστηματική απόπειρα διερεύνησης ενός εξαιρετικά σημαντικού ζητήματος: της ζωγραφικής παραγωγής στο Ιόνιο από την ύστερη Βενετοκρατία έως τις πρώτες δεκαετίες μετά την Ενωση των Επτανήσων με την Ελλάδα. Μία έκθεση που μας μεταφέρει στις απαρχές της νεότερης ελληνικής τέχνης, που χαρακτηρίζεται από την αφομοίωση των αρχών της ευρωπαϊκής τέχνης, αυτής που ξεκινάει από την Αναγέννηση.
Δουλειά υποδομής
Γι’ αυτήν την περιοδική έκθεση έγινε δουλειά υποδομής: αποκαθηλώθηκε για πρώτη φορά από το 1993 η μόνιμη έκθεση του παραρτήματος, εκθέματα ανασύρθηκαν από τις αποθήκες στην Αθήνα και συντηρήθηκαν, συστήματα ασφαλείας αναβαθμίστηκαν, οι τοίχοι άλλαξαν χρώμα σε γαλάζιο, έγινε μελέτη για τον κατάλληλο φωτισμό. Η μόνιμη έκθεση, ανανεωμένη, θα φιλοξενείται πλέον στον πρώτο όροφο του κτιρίου, ενώ το ισόγειο καθιερώνεται για τις περιοδικές εκθέσεις- η επόμενη που προγραμματίζεται για το καλοκαίρι είναι για τον Αλέκο Φασιανό, ενώ σχεδιάζεται και αφιέρωμα στον Κωνσταντίνο Παρθένη ο οποίος είχε μείνει για ένα διάστημα στην Κέρκυρα.
«Η επανεκκίνηση της πινακοθήκης γίνεται με μια έκθεση για τα Επτάνησα, καθώς είμαστε στα Επτάνησα. Και δεν είναι τυχαίο ότι η Εθνική Πινακοθήκη έφερε εδώ το παράρτημα γιατί η Κέρκυρα ήταν πάντα στο σταυροδρόμι της πρωτοπορίας και των νέων τάσεων μεταξύ ανατολής και δύσης», μας λέει η Μαρίνα Παπασωτηρίου, η οποία μαζί με τη συντονίστρια του έργου Ελενα Χαμαλίδη (αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης του Ιονίου Πανεπιστημίου) εργάστηκαν με ενθουσιασμό για το νέο εγχείρημα. Με τον ίδιο ενθουσιασμό και η τοπική κοινωνία έσπευσε να αγκαλιάσει την έκθεση, τις ξεναγήσεις και τα εκπαιδευτικά προγράμματα καθώς η προσέλευση συνεχίζεται με αμείωτο ενδιαφέρον όλον αυτόν τον καιρό -φορείς, σχολεία, ιδιώτες κ.ά. Μία ευκαιρία, όπως λένε, για να δουν τους «προγόνους» τους, καθώς κυριαρχούν εμβληματικά πορτρέτα από ευγενείς, πολιτικούς, λόγιους της εποχής. Από τον Διονύσιο Σολωμό βρέφος διά χειρός Νικολάου Κουτούζη, τον Ιωάννη Καποδίστρια σε λιθογραφία του Πέτρου Παυλίδη-Μινώτου, τον διπλωμάτη και μέλος της Φιλικής Εταιρείας Διονύσιο Ρώμα όπως τον ζωγράφισε ο Κωνσταντίνος Ιατρός, την αυτοπροσωπογραφία του κληρικού και ζωγράφου Νικολάου Καντούνη.
Δυο πορτρέτα μορφωμένων γυναικών ξεχωρίζουν, της Ισαβέλλας Θεοτόκη-Αλμπρίτζι από τον Πέτρο Παυλίδη-Μινώτο και της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου από τον Καντούνη. Η Ισαβέλλα -πρωταγωνιστεί στην αφίσα της έκθεσης- υπήρξε Κερκυραία καλλονή, επιδραστική στα φιλολογικά σαλόνια της Βενετίας, ενώ η Ζακυνθινιά Ελισάβετ θεωρείται η πρώτη Ελληνίδα πεζογράφος: πέθανε λίγες ημέρες μετά τη γέννα, ενώ ο γιος της συγκέντρωσε μετά θάνατον τα γραπτά της. Η μόνη γυναίκα ζωγράφος της έκθεσης είναι η Ελένη Προσαλέντη, προερχόμενη από οικογένεια καλλιτεχνών και αναγνωρισμένη επαγγελματικά.
Τοπία, ηθογραφίες, πατριωτικά και θρησκευτικά θέματα με τις υπογραφές των Γεωργίου Αβλίχου, Σπύρου Βεντούρα, Νικολάου Βισκόντη, Αγγελου Γιαλλινά, Γεωργίου Μηνιάτου, Βικέντιου Μποκατσιάμπη, Γεράσιμου Πιτζαμάνου, Σπ. Προσαλέντη, Γεωργίου Σαμαρτζή, Διονυσίου Τσόκου, Raffaello Ceccoli κ.ά. γεμίζουν το ισόγειο και τον 1ο όροφο του παραρτήματος. Η έκθεση αρχίζει με ένα σπάνιο χειρόγραφο του Παναγιώτη Δοξαρά, μετάφραση της πραγματείας του Λεονάρντο ντα Βίντσι «Τέχνη ζωγραφίας», που πρώτη φορά βγαίνει από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος και κλείνει με πορτρέτο του Ανδρέα Μουστοξύδη, του λόγιου και πολιτικού του 19ου αιώνα, ο οποίος πρώτος έγραψε για την ιδιαίτερη ζωγραφική των Επτανήσων.
Η έκθεση παρουσιάζει πίνακες από την ύστερη βενετική κυριαρχία στο Ιόνιο, αφενός των «νατουραλιστών» συνεχιστών του Παναγιώτη Δοξαρά αφετέρου εκείνων μιας βυζαντινότροπης τεχνοτροπίας. Στη συνέχεια προβάλλεται η δράση Ιόνιων καλλιτεχνών, οι οποίοι μαθήτευσαν συστηματικά στις ιταλικές ακαδημίες καλών τεχνών από τα τέλη του 18ου αιώνα και περιλαμβάνονται έργα από τον καιρό της Επανάστασης μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, οπότε η «επτανησιακή σχολή» γνώρισε περίοδο ακμής. Τέλος, παρουσιάζεται η απήχηση αυτής της τέχνης στην πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους όπως επίσης και σε άλλες περιοχές της Αδριατικής και της ανατολικής Μεσογείου.
Ξεναγώντας μας, οι κ. Παπασωτηρίου και Χαμαλίδη υπογραμμίζουν ότι οι Επτανήσιοι ζωγράφοι ήταν αυτοδίδακτοι ή είχαν μαθητεύσει δίπλα σε κάποιον άλλο ζωγράφο, ενώ συνέχισαν τις σπουδές τους σε Βενετία, Νάπολη, Ρώμη, ήρθαν σε ζύμωση με έργα τέχνης από πινακοθήκες της Ιταλίας, τα οποία συχνά αντέγραφαν -παίρνοντας σχετική άδεια- και επιστρέφοντας στην πατρίδα άσκησαν μια δυτικότροπη ζωγραφική. Αργότερα προκλήθηκε ολόκληρο debate εάν ήταν «ελληνική» αυτή η τέχνη. Ο Παναγιώτης Ιωάννου από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, που έχει την επιστημονική επιμέλεια τονίζει: «Θέλαμε να αναδείξουμε πώς τεκμηριώνεται αρχικά η καλλιτεχνική παραγωγή στο Ιόνιο και πώς γίνεται βαθμιαία μια σχολή που τη λέμε Επτανησιακή και πώς από περιφέρεια γίνεται ένα κέντρο που επηρεάζει σε ένα βαθμό και τον εθνικό κορμό μετά την Ενωση, το 1864».
Πάντως, ιδιαίτερα δημοφιλής είναι η «Χαρτομαντεία» του Περικλή Τσιριγώτη, που απεικονίζει τρεις νεαρές γυναίκες γύρω από έναν ηλικιωμένο να ζητούν να μάθουν το μέλλον τους - έγινε viral από φοιτήτριες, που ανεβάζουν στα σόσιαλ ανάλογες πόζες μπροστά στον πίνακα...
ℹ️ «Η ζωγραφική στο Ιόνιο 18ος-19ος αιώνας»
Κτίριο Καστελίνο, Κάτω Κορακιάνα, τηλ. 26610 93333. Μέχρι 19/4. Στις 22/4, ο Νίκος Ξυδάκης θα παρουσιάσει (19.30) τη μουσική παράσταση «Προς τον Κύριον Γεώργιο Δε Ρώσση» σε δική του σύνθεση και ερμηνεία, με τη συνοδεία των Αλέξανδρου Καψοκαβάδη (κιθάρα, λάφτα, τραγούδι), Εφης Ζαϊτίδου (κανονάκι), Δέσποινας Σπανού (τσέλο, τραγούδι), Φώτη Μυλωνά (φλάουτο, τραγούδι) και Γιάννη Κουτάγιαρ (κοντραμπάσο).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου