Τεσσερα παραδείγματα προληπτικών πολέμων
Οι προληπτικοί πόλεμοι παρουσιάζονται πάντα με το ίδιο επιχείρημα:
«αν δεν χτυπήσουμε τώρα, θα είναι αργά αύριο».
Στην πράξη όμως έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό:
Δεν στοχεύουν απλώς σε μια στρατιωτική νίκη.
Στοχεύουν στην πλήρη εξουδετέρωση ή ανατροπή ολόκληρου καθεστώτος.
Δεν είναι πόλεμοι περιορισμένων στόχων. Δεν αφήνουν χώρο για μια διαπραγματευμένη συνθηκολόγηση. Η λογική τους είναι απλή: ή πλήρης επικράτηση ή στρατηγική αποτυχία. Και η ιστορία δείχνει ότι πολύ συχνά καταλήγουν στο δεύτερο.
1️⃣ Ιαπωνία εναντίον Κίνας (1937)
Κέρδιζε όλες τις μάχες – έχασε τον πόλεμο
Όταν η Ιαπωνία επιτέθηκε στην Κίνα το 1937, θεωρούσε ότι θα τελείωνε τον πόλεμο σε λίγους μήνες.
Η πραγματικότητα τότε στην Κίνα ήταν χαοτική:
• η χώρα ήταν διαιρεμένη πολιτικά
• υπήρχε εμφύλιος μεταξύ εθνικιστών του Τσιανγκ Κάι Σεκ και κομμουνιστών του Μάο
• ο κινεζικός στρατός ήταν τεχνολογικά κατώτερος
• δεν υπήρχε συγκροτημένο ενιαίο σύγχρονο κράτος
Απέναντί τους η Ιαπωνία διέθετε:
• σύγχρονο στρατό
• ισχυρή αεροπορία
• βιομηχανική πολεμική μηχανή
Στρατιωτικά λοιπόν το αποτέλεσμα ήταν προβλέψιμο: οι Ιάπωνες κέρδισαν σχεδόν κάθε μεγάλη μάχη από το 1937 μέχρι τη λήξη του πολέμου.
Κι όμως, ο πόλεμος δεν τελείωσε γρήγορα. Γιατί συνέβη το αντίθετο από αυτό που περίμεναν.
Η ιαπωνική εισβολή:
• έβαλε τέλος στον κινεζικό εμφύλιο προσωρινά
• ένωσε εθνικιστές και κομμουνιστές
• δημιούργησε μαζική λαϊκή αντίσταση
Παράλληλα:
• η Ιαπωνία δεν μπορούσε να ελέγξει την τεράστια κινεζική επικράτεια
• η κατοχή συνοδεύτηκε από φρικαλεότητες που ενίσχυσαν τη διεθνή απομόνωσή της
Το αποτέλεσμα ήταν ένα παράδοξο:
Η Κίνα έχανε μάχες
αλλά κέρδιζε χρόνο, πολιτική συνοχή και διεθνή υποστήριξη
Και τελικά αυτό αποδείχθηκε πιο σημαντικό από τις στρατιωτικές νίκες της Ιαπωνίας.
2️⃣ Ολλανδία – Rampjaar 1672
Όταν μια κοινωνία συσπειρώνεται
Το 1672 η Γαλλία του Λουδοβίκου ΙΔ΄ και η Αγγλία επιτέθηκαν στην Ολλανδική Δημοκρατία. Ο στόχος ήταν σαφής: να καταστραφεί η οικονομική και ναυτική ισχύς της Ολλανδίας.
Στην αρχή όλα πήγαιναν σύμφωνα με το σχέδιο.
Οι γαλλικοί στρατοί προέλασαν γρήγορα και η χώρα έμοιαζε να καταρρέει.
Όμως συνέβη κάτι που επαναλαμβάνεται συχνά σε προληπτικούς πολέμους:
η απειλή της εξαφάνισης συσπείρωσε την κοινωνία
Στην Ολλανδία ενώθηκαν:
• δημοκρατικοί
• βασιλικοί (οίκοι της Οράγγης)
• εμπορικές ελίτ
• λαϊκές πολιτοφυλακές
Παράλληλα οι Ολλανδοί:
• άνοιξαν τα αναχώματα
• πλημμύρισαν τη χώρα
• δημιούργησαν αμυντικές γραμμές
Και το σημαντικότερο:
διεύρυναν τον πόλεμο και δημιούργησαν ευρωπαϊκό συνασπισμό εναντίον της Γαλλίας
Ο πόλεμος που θα τελείωνε γρήγορα έγινε μακρά και δαπανηρή σύγκρουση που εξασθένισε τη Γαλλία.
3️⃣ Ο πόλεμος των Έξι Ημερών (1967)
Η στρατιωτική νίκη που δεν έλυσε το πολιτικό πρόβλημα
Το Ισραήλ το 1967 έκανε αυτό που θεωρείται το πιο επιτυχημένο παράδειγμα προληπτικής επίθεσης.
Μέσα σε έξι ημέρες:
• κατέστρεψε την αιγυπτιακή αεροπορία
• κατέλαβε το Σινά
• κατέλαβε τη Δυτική Όχθη
• έφτασε μέχρι τη Διώρυγα του Σουέζ
Στρατιωτικά ήταν μια εντυπωσιακή νίκη.
Όμως η Αίγυπτος δεν αποδέχθηκε ποτέ την ήττα.
Ακολούθησαν:
• πόλεμος φθοράς
• ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ το 1973
Και τελικά:
το Ισραήλ επέστρεψε το Σινά στην Αίγυπτο με τη συμφωνία ειρήνης
Η προληπτική νίκη δημιούργησε τετελεσμένα — αλλά όχι μόνιμη στρατηγική λύση.
4️⃣ Ιράν – Ιράκ (1980)
Η κλασική αποτυχία προληπτικού πολέμου
Ο Σαντάμ Χουσεΐν πίστευε ότι η Ιρανική Επανάσταση είχε αποδυναμώσει το κράτος.
Θεωρούσε ότι:
• μια γρήγορη εισβολή
• με ισχυρότερο στρατό
• με διεθνή στήριξη
θα οδηγούσε στην κατάρρευση της Τεχεράνης.
Αντί γι’ αυτό συνέβη το αντίθετο.
Το Ιράν:
• συσπειρώθηκε πολιτικά
• αξιοποίησε το τεράστιο στρατηγικό βάθος του
• κινητοποίησε μαζικά τον πληθυσμό
Ο πόλεμος κράτησε οκτώ χρόνια.
Και τελείωσε:
χωρίς κανένα στρατηγικό κέρδος για το Ιράκ.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον πόλεμο στο Ιράν σήμερα
Η σημερινή σύγκρουση επαναφέρει το ίδιο ιστορικό μοτίβο.
Το καθεστώς του Ιράν είναι αυταρχικό και καταπιεστικό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει μια έτοιμη εναλλακτική εξουσία.
Ο εξόριστος γιος του Σάχη:
• δεν έχει σοβαρή λαϊκή βάση
• συνδέεται με τη μνήμη ενός αυταρχικού καθεστώτος
• που κυβερνούσε με βασανιστήρια και διαφθορά
Άρα το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο στρατιωτικό.
Είναι τι συμβαίνει την επόμενη ημέρα.
Η εμπειρία δείχνει ότι ακόμη και μια συντριπτική στρατιωτική υπεροχή δεν αρκεί.
Γιατί το Ιράν έχει:
• τεράστιο γεωγραφικό βάθος
• δύσβατο έδαφος
• περιοχές ιδανικές για αντάρτικο πόλεμο
Σε στρατιωτικό επίπεδο :
Το Ιράν δεν έχει εξαντλήσει τις δυνατότητές του. Παρά τα σοβαρά πλήγματα που έχουν δεχθεί η ιρανική αεροπορία και τμήματα του ναυτικού, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει
: • ισχυρές χερσαίες δυνάμεις
• αποθέματα βαλλιστικών πυραύλων
• δίκτυο παραστρατιωτικών οργανώσεων
Το σημαντικότερο είναι ότι δεν έχει χρησιμοποιήσει ακόμη όλη τη στρατηγική του φαρέτρα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα λεγόμενα: «υποβρύχια τσέπης» του Ιράν
Μικρά, δύσκολα ανιχνεύσιμα υποβρύχια που:
• μπορούν να επιχειρούν σε ρηχά νερά
• θεωρείται ότι υπάρχουν σε σημαντικό αριθμό
• είναι σχεδιασμένα για ασύμμετρο ναυτικό πόλεμο
Αν χρησιμοποιηθούν, θα μπορούσαν:
• να πλήξουν πετρελαιοφόρα
• να κλιμακώσουν δραματικά τη σύγκρουση
• να διαταράξουν τη ναυσιπλοΐα στα στενά του Ορμούζ
Συμπεράσματα στο σήμερα
Οι εξελίξεις της τελευταίας εβδομάδας φαίνεται να επιβεβαιώνουν με εντυπωσιακή ακρίβεια το ιστορικό μοτίβο των προληπτικών πολέμων.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν —έστω και μερικό— δεν είναι απλώς μια τακτική κίνηση. Είναι μια στρατηγική απάντηση που μεταφέρει το κόστος της σύγκρουσης από το πεδίο της μάχης στην παγκόσμια οικονομία. Το Ιράν δείχνει ότι δεν χρειάζεται να κερδίσει συμβατικά για να επιβιώσει· αρκεί να κλιμακώσει ασύμμετρα.
Η ίδια η εξέλιξη της κρίσης το αποτυπώνει. Η ανάγκη των ΗΠΑ να ζητήσουν τη συνδρομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας δεν είναι δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Είναι ένδειξη ότι η σύγκρουση έχει ήδη ξεφύγει από το διμερές επίπεδο και μετατρέπεται σε διεθνή κρίση ενεργειακής και εμπορικής ασφάλειας.
Με άλλα λόγια, ο «γρήγορος πόλεμος» έχει ήδη αρχίσει να μετατρέπεται σε κάτι πολύ πιο σύνθετο και δυνητικά ανεξέλεγκτο.Την ίδια στιγμή, δεν διαφαίνεται καμία ένδειξη εσωτερικής κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος.
Αντίθετα, η εξωτερική πίεση φαίνεται να λειτουργεί ενοποιητικά:
• ενισχύει τη συσπείρωση
• περιορίζει τις φωνές μετριοπάθειας
• μετατοπίζει την ισορροπία προς τις πιο σκληρές γραμμές εξουσίας
Έτσι επιβεβαιώνεται το βασικό συμπέρασμα της ιστορικής εμπειρίας: η στρατιωτική πίεση δεν οδηγεί κατ’ ανάγκη σε πολιτική κατάρρευση. Συχνά οδηγεί στο αντίθετο — στην ενίσχυση της αντοχής του αντιπάλου.
Και εδώ αναδεικνύεται το πραγματικό αδιέξοδο. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι κυρίως βαθιά πολιτικό. Ακόμη και αν επιτευχθούν περαιτέρω στρατιωτικά πλήγματα ή προσωρινός έλεγχος των θαλάσσιων οδών, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: ποια είναι η επόμενη ημέρα στο Ιράν;
Δεν υπάρχει ορατή, αξιόπιστη εναλλακτική εξουσία. Δεν υπάρχει κοινωνική βάση για αλλαγή καθεστώτος μέσω εξωτερικής επέμβασης. Και δεν υπάρχει ρεαλιστικό σχέδιο σταθεροποίησης μιας χώρας αυτού του μεγέθους. Χωρίς αυτά, κάθε στρατιωτική επιτυχία κινδυνεύει να μετατραπεί σε στρατηγικό βάρος.
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες συγκρούσεις σπάνια καταλήγουν σε πλήρη επικράτηση. Αντίθετα, κλείνουν όταν και οι δύο πλευρές αναγνωρίσουν τα όρια της ισχύος τους. Σε αντίθετη περίπτωση, το πιθανότερο δεν είναι μια καθαρή νίκη, αλλά μια παρατεταμένη σύγκρουση με αυξανόμενο κόστος και απρόβλεπτες συνέπειες για τον επιτιθέμενο .
Αυτό είναι ίσως το πιο σταθερό δίδαγμα της ιστορίας των προληπτικών πολέμων:
όταν ο στόχος είναι η πλήρης εξουδετέρωση ενός κράτους, η ίδια η επιβίωσή του αρκεί για να μετατρέψει τη στρατιωτική υπεροχή του αντιπάλου σε στρατηγικό αδιέξοδο και ήττα .
*Ο Δημήτρης Λούκας είναι απόφοιτος ΕΚΠΑ, Φυσικός – Ακτινοφυσικός.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου