Παρασκευή, Μαρτίου 27, 2026

Όταν η μανία του ανθρώπου για εξουσία περνάει στα όρια του μεταφυσικού-Τι αποκαλύπτει η έκθεση “Καταραμένος” στο Μουσείο Τολέδο

Πορτρέτο μούμιας ενός νέου που φοράει φυλαχτό. Αιγυπτιακό, 150–200 μ.Χ. Εγκαυστική σε ξύλο φλαμουριάς, 8 × 5 1/8 ίντσες (20,3 × 13 εκ.). Μουσείο J. Paul Getty,

Όταν η μανία του ανθρώπου για εξουσία περνάει στα όρια του μεταφυσικού-Τι αποκαλύπτει η έκθεση “Καταραμένος” στο Μουσείο Τολέδο

Νατάσα Μαστοράκου

libre.gr

7–9 λεπτά

Από ένα αρχαίο φυλαχτό για την προστασία ενός νεογέννητου, μέχρι ένα ερωτικό ξόρκι για να εξασφαλίσει κανείς μια σχέση ή ακόμη και ένα φίλτρο από το τοπικό φαρμακείο ή το άρωμα Chanel που υπόσχεται ακαταμάχητη γοητεία, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν – και συνεχίζουν να χρησιμοποιούν – τη μαγεία για να πετύχουν αυτό που επιθυμούν. Τα ξόρκια και η χρήση τους στην αρχαιότητα βρίσκονται στο επίκεντρο της έκθεσης «Cursed!» στο Toledo Museum of Art, που εξερευνά σε βάθος τη μαγεία στους αρχαίους πολιτισμούς της Μεσοποταμίας, της Αιγύπτου, της Ελλάδας και της Ρώμης.

Μικρογραφικό φέρετρο με κατάρα. Ελληνικό, 4ος αιώνας π.Χ. Μόλυβδος, 4 1/2 × 2 1/8 × 1 3/8 ίντσες (11,5 × 5,5 × 3,5 εκ.). Βασιλικά Μουσεία Τέχνης και Ιστορίας, A.2958. Φωτογραφία: Image Studio, Βασιλικά Μουσεία Τέχνης και Ιστορίας, Βρυξέλλες

«Η μαγεία υπάρχει σε όλες τις κοινωνίες· είναι μια βασική ανθρώπινη επιθυμία να θέλεις να ελέγξεις τον κόσμο σου», αναφέρει ο επιμελητής της έκθεσης, δρ Jeffrey Spier, πρώην ανώτερος επιμελητής στο J Paul Getty Museum. «Πάντα υπήρχε η ανάγκη να επιστρατεύσουμε κάποια κρυμμένη δύναμη για να αποκτήσουμε ό,τι χρειαζόμαστε».

Σύμφωνα με τον Spier, η μαγεία εμφανίστηκε στη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο, καθώς αυτές οι κοινωνίες έγιναν πιο εγγράμματες και οι γραφείς κατέγραφαν τα ξόρκια σε διάφορες μορφές. «Στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία, η μετάδοση και η διδασκαλία της μαγείας είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη λογοτεχνία», εξηγεί ο Spier. Τα ξόρκια και τα μαγικά αντικείμενα ήταν μέρος της καθημερινότητας και διαδίδονταν ευρέως μέσα από ειδώλια και φυλαχτά. «Αυτή είναι πρακτική μαγεία», τονίζει ο Spier· «αντικείμενα που πραγματικά χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι».

Η μαγεία στις κοινωνίες αυτές εξυπηρετούσε συχνά πολύ καθημερινές ανάγκες – ένα από τα πιο συνηθισμένα ξόρκια ήταν για να υποσκάψεις τον αντίπαλό σου σε μια δίκη. «Το άγχος θα ήταν τεράστιο, οπότε προσέφευγες σε έναν μάγο για να επιβιώσεις από τη δικαστική μάχη», λέει ο Spier. Ένα κομμάτι κόκκινο ίασπι στην έκθεση προέρχεται από το Παρίσι, όπου χρησιμοποιούνταν για προστασία ενάντια σε κολικούς και στομαχικές παθήσεις.

Ξόρκια για προστασία και έρωτα στην αρχαιότητα

Υπήρχαν επίσης ξόρκια για την προστασία των νεογέννητων από δαίμονες – μια εξαιρετικά δημοφιλής πρακτική λόγω των υψηλών ποσοστών παιδικής θνησιμότητας στις πρώιμες κοινωνίες. «Η Λαμαστού ήταν ένας τρομακτικός δαίμονας που έβλαπτε βρέφη ή γυναίκες στη γέννα», αναφέρει ο Spier, «κάτι που αποτελούσε μεγάλη ανησυχία τότε. Για την προστασία, επικαλούνταν έναν άλλο δαίμονα, τον Παζούζου».

Δεν έλειπαν βέβαια και τα ερωτικά ξόρκια, τα οποία σήμερα θα τα χαρακτηρίζαμε ιδιαίτερα καταναγκαστικά. «Αυτά τα ξόρκια στόχευαν στην εξαναγκασμό», σχολιάζει ο Spier. «Δεν πρόκειται για ρομαντικές χειρονομίες· ήταν πολύ πιεστικά. Ένας άνδρας μπορούσε να ζητήσει από ένα πνεύμα νεκρού να εξαναγκάσει μια γυναίκα να πάει κοντά του. Είναι τρομακτικά όταν τα διαβάζεις».

Η πρόσληψη μάγου για κάποιο ξόρκι ήταν τόσο απλή όσο το να κατέβεις στην αγορά, να βρεις τον κατάλληλο πρακτικό και να πληρώσεις το ανάλογο αντίτιμο. Στην αρχαία Ελλάδα, υπήρχαν μάλιστα περιπλανώμενοι μάγοι που επισκέπτονταν σπίτια προσφέροντας διάφορα είδη μαγείας για τη βελτίωση της ζωής (ο Πλάτων τους αναφέρει σκωπτικά ως «αγύρτες ιερείς» στην Πολιτεία).

[.......................................]