Σαν σήμερα, στις 13 Ιανουαρίου του 1898, ο Εμίλ Ζολά δημοσιεύει στην εφημερίδα L’ Aurore, μια επιστολή που μετατρέπει την γραφή του λογοτέχνη σε πολιτική πράξη. Το περίφημο Κατηγορώ ή «J’Accuse…!» με αφορμή την Υπόθεση Ντρέιφους, παρεμβαίνει ευθέως στην λειτουργία της εξουσίας, αμφισβητεί τη θεσμική αφήγηση και αποκαλύπτει έναν τερατώδη κρατικό μηχανισμό που κατασκευάζει ενόχους. Εκεί γεννιέται για πρώτη φορά στην σύγχρονη ιστορία ο δημόσιος διανοούμενος ως παράγοντας σύγκρουσης και πίεσης.

Η πράξη αυτή συγκροτεί ένα ανεπανάληπτο για την εποχή του προηγούμενο, όπου στο στόχαστρο της διανόησης μπαίνει το κράτος που εργαλειοποιεί τη Δικαιοσύνη. Ο Ζολά στοχεύει ονομαστικά, καταλογίζει ευθύνες, διαρρηγνύει τη συναίνεση και η γραφή του λειτουργεί ως μοχλός αποσταθεροποίησης της κρατικής αυθεντίας.

Σήμερα και στην δική μας περίπτωση κατασκευής ενόχου από την κρατική εξουσία, την περίπτωση του Νίκου Ρωμανού, παρά την τεράστια χρονική απόσταση το διακύβευμα παραμένει εξίσου πολιτικό και εφιαλτικό. Η μεταχείρισή του εντάσσεται σε μια στρατηγική παραδειγματισμού, όπου ο «κατηγορούμενος» φορτίζεται συμβολικά ως εχθρός της κοινωνίας (;) και μετατρέπεται σε πεδίο άσκησης κρατικής ισχύος. Το ζήτημα από το μακρινό 1898 ώς σήμερα αφορά τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία ορίζει τα όρια των δικαιωμάτων και τα αναστέλλει επιλεκτικά.

Η απουσία μαζικών, ονομαστικών και συγκρουσιακών παρεμβάσεων από τη ντόπια διανόηση λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας αυτού του πλαισίου. Η σιωπή αποκτά πολιτικό περιεχόμενο, καθώς ενισχύει τη θεσμική αφήγηση και απορροφά τις κοινωνικές αντιστάσεις. Εκεί όπου άλλοτε μια υπογραφή πυροδοτούσε κρίση νομιμοποίησης, σήμερα κυριαρχεί η διαχειριστική γλώσσα και η αποστειρωμένη απόσταση και μονάχα σκόρπιες παρεμβάσεις κάνουν την εμφάνισή τους από όσους λίγους τολμούν επώνυμα να καταγγείλουν την κατασκευή του ενόχου Ρωμανού.

Η σύγκριση του σήμερα με τον Ζολά εκείνης της μακρινής εποχής αφορά το βάρος της ευθύνης καθώς τα δικαιώματα κατοχυρώνονται μέσα από την σύγκρουση με την εξουσία και όχι μέσω της τήρησης των απαραίτητων αποστάσεων. Και η ιστορία κάποια στιγμή θα έρθει η ώρα που θα καταγράψει με ακρίβεια ποιοι ύψωσαν την φωνή τους απέναντι στο Τέρας και ποιοι επέλεξαν την ασφάλεια της θεσμικής σιωπής

.