Ο κίνδυνος της ψηφιακής πειθούς
Λάμπρος Αθ. ΤσουκνίδαςΗ επικοινωνία στην εποχή του αλγόριθμου και οι αυξημένες δυνατότητες χειραγώγησης της εκλογικής συμπεριφοράς
Δύο μικρές εικόνες από ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ. Η πρώτη έρχεται από τη Νέα Υόρκη, όπου απαγορεύτηκαν τα smartwatch στα σχολεία, οπότε οι καθηγητές ανακάλυψαν πως τα παιδιά δεν μπορούσαν να διαβάσουν το αναλογικό ρολόι τοίχου και αποπροσανατολισμένα ρωτούσαν συνεχώς τι ώρα είναι, πότε θα χτυπήσει το κουδούνι για το διάλειμμα. Η δεύτερη εικόνα προκύπτει από σειρά διεθνών ερευνών που καταγράφουν πως όλο και περισσότεροι ενημερώνονται μέσα από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και βίντεο, μάλιστα στις ΗΠΑ τα ποσοστά ξεπέρασαν για πρώτη φορά την τηλεόραση ως πηγή ειδήσεων (ας μην μιλήσουμε για τις εφημερίδες). Η τάση αυξάνεται κατακόρυφα στις νεότερες ηλικίες, τόσο εκεί όσο και στην Ευρώπη. Το Flash Eurobarometer 2025 δείχνει πως το 56% των Ελλήνων χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, Instagram, X, TikTok για να ενημερώνεται, ποσοστό υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που κινείται περίπου στο 40%.
Σε αυτές τις «μικρές εικόνες» προστίθεται μια μεγαλύτερη: Μετά από μισό αιώνα η μετάδοση της τελετής των Όσκαρ ετοιμάζεται να μετακομίσει από το ABC στο YouTube, από το 2029, έναντι 100 εκατ. δολαρίων, ενώ το Instagram ετοιμάζεται να εμφανιστεί στις οθόνες των έξυπνων τηλεοράσεων μέσω εφαρμογής για Reels. Η τάση γίνεται σαφέστερη, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης μετατρέπονται σε κανάλια περιεχομένου αναδιατάσσοντας τις ισορροπίες στη διαφημιστική αγορά και, βέβαια, τους συσχετισμούς ισχύος, οικονομικής αλλά και πολιτικής. Η σύγκρουση Netflix-Paramount για την εξαγορά της Warner Bros, με εμπλοκή και του Τραμπ και των τεχνο-ολιγαρχών φίλων του, είναι χαρακτηριστική.
Στην ψηφιακή εποχή μας ο αλγόριθμος των social media καθορίζει πλέον ποια είδηση θα φτάσει στον πολίτη, και μάλιστα με βάση την εμπλοκή και όχι την αξιοπιστία, γεγονός που ενισχύει την ταχύτητα διάχυσης, αλλά κάθε άλλο παρά προστατεύει από την παραπληροφόρηση. Σε αυτό το υπόβαθρο έρχονται κάποιες επιστημονικές έρευνες που δημοσιεύθηκαν σε δύο σημαντικά επιστημονικά περιοδικά, Nature και Science, οι οποίες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη δυνατότητα των chatbot Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) να επηρεάζουν τις εκλογικές προτιμήσεις των πολιτών, χωρίς καν οι ίδιοι να το αντιλαμβάνονται. Σε πείραμα πριν από τις πρόσφατες αμερικανικές εκλογές, chatbot ειδικά εκπαιδευμένα να υποστηρίζουν συγκεκριμένους υποψηφίους (Τραμπ ή Χάρις) οδήγησαν έναν μικρό αριθμό από τους 2.000 ισοκατανεμημένους συμμετέχοντες στην αλλαγή της πρόθεσης ψήφου. Μεταγενέστερα πειράματα σε Καναδά και Πολωνία το 2025 επιβεβαίωσαν την τάση: 1 στους 10 άλλαξε την επιλογή του έπειτα από ολιγόλεπτη συνομιλία.
Τα ποσοστά μπορεί να φαίνονται αμελητέα, αλλά σε μεγάλη κλίμακα και μάλιστα οριακών αναμετρήσεων δεν θα ήταν, πόσο μάλλον που η πειστικότητα των chatbot αποδείχθηκε περίπου τέσσερις φορές μεγαλύτερη από εκείνη των προεκλογικών σποτ και διαφημίσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως είχε μετρηθεί στις προηγούμενες πολιτικές εκστρατείες. Οι εμπειρογνώμονες αποδίδουν αυτή την ψηφιακή πειθώ στο ότι οι χρήστες αντιμετωπίζουν την AI ως αντικειμενική πηγή αλήθειας, αγνοώντας πως, όπως έχει προκύψει, αντανακλά τις προκαταλήψεις των προγραμματιστών της. Μάλιστα, η μελέτη στο Science (σε δείγμα 77.000 ατόμων) αποκάλυψε μια ανησυχητική συσχέτιση πειστικότητας των επιχειρημάτων και αξιοπιστίας των πληροφοριών: όσο πιο πειστικό ήταν το chatbot, τόσο λιγότερο ακριβείς ήταν οι πληροφορίες που παρείχε.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν πως σε ένα περιβάλλον χωρίς ρυθμιστικό πλαίσιο -αντικείμενο διαμάχης της διοίκησης Τραμπ, που ζητά απορρύθμιση, με την Ε.Ε.- μη επαληθευμένα γεγονότα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πειστικά από τα chatbot και από εκείνους που τα αναπτύσσουν για τη δημιουργία παραπληροφόρησης. «Αν ο Sam Altman (OpenAI) αποφάσιζε ότι υπάρχει κάτι που δεν θέλει να σκέφτεται ο κόσμος και ήθελε το ChatGPT να ωθήσει τους ανθρώπους προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, θα μπορούσε να το κάνει» δήλωσε χαρακτηριστικά στο Atlantic ο David G. Rand, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Cornell και ένας από τους επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.
Κανείς δεν ξεχνά τις παρεμβάσεις χειραγώγησης των πολιτών σε κρίσιμες εκλογικές διαδικασίες, όπως το Brexit, όταν τα ψηφιακά εργαλεία δεν είχαν αναπτυχθεί ακόμα τόσο πολύ. Γίνεται προφανές πόσο κομβική είναι η ανάγκη ρυθμίσεων για την προάσπιση της ενημέρωσης και εντέλει της ίδιας της Δημοκρατίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου