Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΒΙΟΣ ΩΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ : Οι στωικοί , ο Σέξπιρ και οι νεότεροι λογοτέχνες και μελετητές των ρόλων στη ζωή μας

 

Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΒΙΟΣ ΩΣ  ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ 

1. Ο ΔΡΑΜΑΤΟΥΡΓΟΣ ΟΥΙΛΙΑΜ ΣΕΞΠΙΡ

Ουίλλιαμ Σαίξπηρ(1564-1616)

 Ένας  από τους πιο εμβληματικούς μονολόγους στην ιστορία του θεάτρου. Ο «Ιάκωβος» (Jaques) στο έργο του Σέξπιρ  Όπως σας αρέσει (As You Like It) παρουσιάζει τον ανθρώπινο βίο ως σκηνή θεάτρου, όπου μέσα από τους ρόλους ανδρών και γυναικών  περιγράφονται οι επτά κατ΄αυτόν ηλικίες του ανθρώπου.

 

By William Shakespeare
(from As You Like It, spoken by Jaques)
 

All the world’s a stage,
And all the men and women merely players;
They have their exits and their entrances;
And one man in his time plays many parts,
His acts being seven ages. At first the infant,
Mewling and puking in the nurse’s arms;
And then the whining school-boy, with his satchel
And shining morning face, creeping like snail
Unwillingly to school. And then the lover,
Sighing like furnace, with a woeful ballad
Made to his mistress’ eyebrow. Then a soldier,
Full of strange oaths, and bearded like the pard,
Jealous in honour, sudden and quick in quarrel,
Seeking the bubble reputation
Even in the cannon’s mouth. And then the justice,
In fair round belly with good capon lin’d,
With eyes severe and beard of formal cut,
Full of wise saws and modern instances;
And so he plays his part. The sixth age shifts
Into the lean and slipper’d pantaloon,
With spectacles on nose and pouch on side;
His youthful hose, well sav’d, a world too wide
For his shrunk shank; and his big manly voice,
Turning again toward childish treble, pipes
And whistles in his sound. Last scene of all,
That ends this strange eventful history,
Is second childishness and mere oblivion;
Sans teeth, sans eyes, sans taste, sans everything.

 ___________________

Το απόσπασμα σε μετάφραση στα ελληνικά από τον Ερρίκο Μπελλιέ

 

    «Σκηνή είναι όλος ο κόσμος
    κι όλοι οι άνδρες κι οι γυναίκες απλοί ηθοποιοί.
    Έχουν την είσοδο και την έξοδό τους,
    και κάθε άνθρωπος στον καιρό του παίζει πολλούς ρόλους,
    καθώς οι πράξεις του χωρίζονται σε εφτά ηλικίες. Πρώτα το βρέφος,
    που κλαίει και ξερνάει στην αγκαλιά της νταντάς.
    Μετά το γκρινιάρικο σχολιαρόπαιδο με τη σάκα του
    και το λαμπερό πρωινό του πρόσωπο, που σέρνεται σαν σαλιγκάρι
    απρόθυμα στο σχολειό. Μετά ο εραστής,
    που αναστενάζει σαν καμίνι, με μια θλιβερή μπαλάντα
    γραμμένη για τα φρύδια της αγαπημένης του. Μετά ο στρατιώτης,
    γεμάτος παράξενους όρκους και γένια σαν του πάνθηρα,
    ζηλότυπος για την τιμή του, οξύθυμος στον καβγά,
    κυνηγώντας μια δόξα-πομφόλυγα,
    ακόμα και μπροστά στο στόμα του κανονιού. Μετά ο δικαστής,
    με την ωραία στρογγυλή κοιλιά, παραγεμισμένη με παχιά κοτόπουλα,
    με βλέμμα αυστηρό και γένι περιποιημένο,
    γεμάτος σοφά γνωμικά και σύγχρονα παραδείγματα·
    έτσι παίζει το ρόλο του. Η έκτη ηλικία μεταμορφώνεται
    στον ισχνό και πλαδαρό "Πανταλόνε",
    με τα γυαλιά στη μύτη και το πουγκί στο πλάι,
    με τις νεανικές του κάλτσες, που φύλαξε με τόση φροντίδα,
    να πλέουν πια στα στεγνά του πόδια· και η βαριά αντρική φωνή του,
    γυρίζοντας πάλι σε παιδικό τσιριχτό, σφυρίζει
    καθώς μιλάει. Η τελευταία σκηνή απ’ όλες,
    που κλείνει αυτή την παράξενη, γεμάτη γεγονότα ιστορία,
    είναι η δεύτερη παιδική ηλικία και η απόλυτη λήθη,
    χωρίς δόντια, χωρίς μάτια, χωρίς γεύση, χωρίς τίποτα.»

**********************

2. Ο  ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ

Επίκτητος(50 μ.Χ. - 138 μ.Χ.

 Η αντίληψη που θεωρεί τον ανθρώπινο βίο ως ένα είδος παράστασης σκηνοθετημένης από την Τύχη εμφανίζεται ήδη στα αποσπάσματα του Μενάνδρου και εξελίσσεται εφεξής σε δημοφιλή τόπο της λογοτεχνίας των ελληνιστικών χρόνων. Στον Επίκτητο όμως, αλλά και στη φιλοσοφία εν γένει της εποχής, εμφανίζεται μια ουσιαστική διαφοροποίηση ως προς το νόημα του συγκεκριμένου τόπου. Δεν δίδεται πλέον έμφαση στην αδυναμία των ανθρώπων να καθορίσουν οι ίδιοι την ζωή τους, αλλά αντίθετα στην φιλοσοφημένη αποδοχή των όποιων ρόλων τους επιφυλάσσει η τύχη. Στο συγκεκριμένο χωρίο δεν είναι σαφές, αν τον ρόλο του σκηνοθέτη έχει η Τύχη ή το Θείο.

ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ

201. – Ἐγχειρίδιον 7, 17, 22

(β)

[17] μέμνησο, ὅτι ὑποκριτὴς εἶ δράματος, οἵου ἂν θέλῃ ὁ διδάσκαλος· ἂν βραχύ, βραχέος· ἂν μακρόν, μακροῦ· ἂν πτωχὸν ὑποκρίνασθαί σε θέλῃ, ἵνα καὶ τοῦτον εὐφυῶς ὑποκρίνῃ· ἂν χωλόν, ἂν ἄρχοντα, ἂν ἰδιώτην. σὸν γὰρ τοῦτ᾽ ἔστι, τὸ δοθὲν ὑποκρίνασθαι πρόσωπον καλῶς· ἐκλέξασθαι δ᾽ αὐτὸ ἄλλου.

(β)

[17] Να μην ξεχνάς ότι είσαι ηθοποιός σ᾽ ένα δράμα- που ξετυλίγεται όπως θέλει ο ποιητής: Αν το θέλει σύντομο, σε σύντομο δράμα· αν το θέλει μεγάλο, σε μεγάλο. Αν ο ποιητής θέλει να υποκριθείς ένα ζητιάνο, εσύ κι αυτόν τον ρόλο πρέπει να τον παίξεις καλά· το ίδιο έναν ανάπηρο, έναν άρχοντα ή έναν απλό άνθρωπο. Γιατί η δική σου δουλειά είναι να παίξεις καλά τον ρόλο.

Μετάφραση Νίκος Σκουτερόπουλος

Πηγή: Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

greek-language.gr

 ___________________________________

3. ΠΑΛΛΑΔΑΣ  

Παλλαδάς(4ος-5ος αι.)

Ο επιγραμματοποιός Παλλαδάς επίσης ,που έζησε στον τέταρτο αιώνα, έγραψε το εντυπωσιακό δίστιχο:

Σκηνὴ πᾶς ὁ βίος καὶ παίγνιον· ἢ μάθε παίζειν

τὴν σπουδὴν μεταθεὶς, ἢ φέρε τὰς ὀδύνας. 

Anthologia Graeca 10.72

___________________ 

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ 

(Gerontakos) 

Θέατρο είναι όλη η ζωή μα και παιχνίδι. Μάθε να παίζεις

βάζοντας στη μπάντα   τη σοβαρότητα, αλλιώς υπόμενε τα βάσανα. 

Σκηνὴ πᾶς ὁ βίος καὶ παίγνιον . Ρωμαϊκό μωσαϊκό που απεικονίζει ηθοποιούς και έναν αυλητή (Οικία του Τραγικού Ποιητή, Πομπηία)

Το Θέατρο του Κόσμου (Theatrum Mundi)

Η διερεύνηση της θεατρικής σκηνής ως μεταφοράς για τον ανθρώπινο βίο αποτελεί ένα από τα πιο γόνιμα και διαχρονικά νήματα της δυτικής σκέψης. Από την αρχαία φιλοσοφία μέχρι τη σύγχρονη ψυχολογία, η ιδέα ότι η ζωή είναι μια σκηνή και οι άνθρωποι ηθοποιοί έχει εξελιχθεί, εμπλουτιστεί και επιστημονικά μελετηθεί, διατηρώντας όμως πάντα τον πυρήνα της, την πολύπλοκη δηλαδή  σχέση ανάμεσα στον εαυτό μας , την ταυτότητα και την κοινωνική αλληλεπίδραση που μας συνέχει.

 Ας δούμε πώς αυτή η αρχαία μεταφορά ταξιδεύει και μεταμορφώνεται, συνδέοντας  τους Στωικούς  τον Σέξπιρ και άλλους στοχαστές του παλαιού κόσμου με τις σύγχρονες επιστημονικές θεωρίες.

 

 1. Η Κλασική και Αναγεννησιακή  άποψη 

 

Μελετώντας  τα τρία αποσπάσματα που προτάξαμε διακρίνουμε εύκολα  τρεις διακριτές οπτικές:

 

 α. Επίκτητος (Στωικισμός): Η ζωή είναι δράμα, ο ρόλος δίνεται από τον "ποιητή" (Θεό/Τύχη). Το ανθρώπινο καθήκον είναι ηθικό: να παίξεις τον ρόλο σου όσο καλύτερα μπορείς, εστιάζοντας σε αυτό που ελέγχεις (την ερμηνεία) και όχι σε αυτό που δεν ελέγχεις (τον ρόλο). Είναι μια φιλοσοφία εσωτερικής ελευθερίας μέσω της πειθαρχημένης αποδοχής.

 Ο Επίκτητος δεν ενδιαφέρεται για τη φθορά, αλλά για την αξιοπρέπεια. 

 

β.  Παλλαδάς (Ύστερος Στωικισμός/Κυνισμός): Συμπυκνώνει την ιδέα, προσθέτοντας την ανάγκη για αποστασιοποίηση. Η ζωή είναι "παιχνίδι" και η σοβαρότητα είναι εχθρός της ευδαιμονίας.

 Ενώ ο Επίκτητος ζητά σοβαρότητα στην εκτέλεση του καθήκοντος, ο Παλλαδάς συστήνει την ανάλαφρη παιγνιώδη ερμηνεία του ρόλου σου ως στάση ζωής «Βγάλε τη σοβαρότητα στην μπάντα. Αν πάρεις το θέατρο της ζωής πολύ στα σοβαρά, θα υποφέρεις. Η ζωή είναι παιχνίδι και πρέπει να μάθεις τους κανόνες του για να μην πονάς», αποφαίνεται .

γ.  Σέξπιρ (Αναγέννηση): Δανείζεται τη μεταφορά αλλά την απογυμνώνει από την ηθική προσταγή. Στον μονόλογο του Ιακώβου  η ζωή είναι μια αναπόδραστη βιολογική και κοινωνική αλληλουχία που οδηγεί στην ανυπαρξία. Ο άνθρωπος είναι παθητικός δέκτης της μοίρας του, και η μελαγχολία αυτής της διαπίστωσης είναι το κύριο συναίσθημα. 

Ο Σέξπιρ , βέβαια, ως δραματουργός, δείχνει τους ρόλους, δεν κηρύττει γι' αυτούς. Ο Σέξπιρ χρησιμοποιεί το θέατρο για να δείξει το πεπερασμένο της ανθρώπινης ζωής. Η αναφορά  των επτά ηλικιών είναι μελαγχολικά περιγραφική . Δεν δίνει οδηγίες για το πώς να ζήσουμε, αλλά εξηγεί το πώς βαδίζουμε προς την αναπόδραστη εξαφάνιση παίζοντας τους ηλικιακούς μας ρόλους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:  

Δεν έχουμε καμία άμεση απόδειξη ότι ο Σέξπιρ διάβασε τον Επίκτητο στο πρωτότυπο.Ο Σέξπιρ έλαβε την κλασική εκπαίδευση της εποχής του (grammar school), η οποία επικεντρωνόταν στη λατινική γλώσσα, αλλά είχε περιορισμένη εμβάθυνση στα αρχαία ελληνικά. Ο συνάδελφός του, Μπεν Τζόνσον, περιέγραψε το επίπεδό του με τη διάσημη φράση ότι ήξερε "λίγα Λατινικά και λιγότερα Ελληνικά" ("small Latine and less Greeke"). Αν όμως γνώριζε τον Επίκτητο και τον Παλλαδά  , θα ήταν μέσω λατινικών μεταφράσεων ή μέσω του γενικότερου στωικού κλίματος της Αναγέννησης.

 Οι σημαντικότεροι σταθμοί στην κυκλοφορία των έργων του Επίκτητου στη Δύση είναι: 1497: Η πρώτη τυπωμένη έκδοση (editio princeps) του Εγχειριδίου σε λατινική μετάφραση (από τον Poliziano). 1528: Η πρώτη έκδοση του πρωτότυπου ελληνικού κειμένου (μαζί με το υπόμνημα του Σιμπλίκιου) κυκλοφόρησε στη Βενετία. 

Τα έργα του Επίκτητου είχαν κυκλοφορήσει στη Δύση σε λατινική μετάφραση ήδη από τον 16ο αιώνα (π.χ. από τον Πολωνό ουμανιστή Hieronymus Wolf). 

Οι στωικές ιδέες ήταν «της μόδας» στην ελισαβετιανή Αγγλία. Και στον Σέξπιρ βρίσκουμε έντονα στωικά μοτίβα .

Μέχρι την ανακάλυψη του χειρογράφου της Χαϊδελβέργης το 1606, η Δύση γνώριζε μόνο την παλαιότερη, (λογοκριμένη χωρίς τα ερωτικά επιγράμματα) έκδοση του Μάξιμου Πλανούδη (1494), όπου περιέχονταν  και επιγράμματα του Παλλαδά. 

Μια υπόθεση εργασίας είναι ότι γνώριζε ο Σέξπιρ μέσω της λατινικής γραμματείας έργα των στωικών φιλοσόφων , γεγονός που τον επηρέασε και  ενσωμάτωσε στοιχεία της φιλοσοφίας τους στο έργο του. Τα συγκεκριμένα αποσπάσματα περιστρέφονται γύρω από μία βασική ιδέα και φαίνεται ότι συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ τους.

2. Οι μεγάλοι νεότεροι συγγραφείς: Η επέκταση της μεεταφοράς

Η σεξπιρική αντίληψη βρίσκει συνεχιστές αλλά και βαθιά ανανέωση στους μεγάλους συγγραφείς του 19ου και 20ού αιώνα, οι οποίοι αρχίζουν να αμφισβητούν όχι μόνο την ποιότητα της ερμηνείας, αλλά και την ίδια την ύπαρξη ενός σταθερού "εαυτού" πίσω από τους ρόλους.

• Μιγκέλ ντε Θερβάντες: Στον Δον Κιχώτη, ο ήρωας δεν παίζει απλά έναν ρόλο· γίνεται ο ρόλος που έχει επιλέξει (ιππότης). Η σύγκρουση μεταξύ του ρόλου που ονειρεύεται και της πραγματικότητας που τον περιβάλλει είναι η ουσία του μυθιστορήματος. Εδώ, η θεωρία των ρόλων συναντά την ταυτότητα και την αυταπάτη.

• Ουίλιαμ Σέξπιρ  :Εδώ  ο Σέξπιρ  προσφέρει μια πιο σύνθετη εικόνα της έννοιας του ρόλου. Στον Άμλετ, ο ήρωας χρησιμοποιεί το θέατρο ("η θεατρική παράσταση μέσα στο έργο") για να αποκαλύψει την αλήθεια. Στον Μάκβεθ, η ζωή παρομοιάζεται με "μια ιστορία που την αφηγείται ένας αλλοπαρμένος νέος , γεμάτη θόρυβο και μανία, χωρίς κανένα νόημα", φτάνοντας σε έναν πιο υπαρξιακό μηδενισμό.

• Λουίτζι Πιραντέλλο(1867-1936):

  Είναι ίσως ο κατ' εξοχήν θεατρικός συγγραφέας των ρόλων. Στο αριστούργημά του "Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα", καταρρίπτει το τείχος ανάμεσα στην πραγματικότητα και την υποκριτική τέχνη . Τα πρόσωπα έχουν μια δική τους, αλύγιστη δραματική αλήθεια, την οποία οι ηθοποιοί αδυνατούν να συλλάβουν. Η ιδέα του Πιραντέλο είναι ριζοσπαστική:  καθένας από εμάς παίζει  πολλαπλούς ρόλους, τους οποίους οι άλλοι βλέπουν διαφορετικά, και καμία εκδοχή δεν είναι η "αληθινή". Η ζωή είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση ανάμεσα στο "πρόσωπο" (που νομίζουμε ότι είμαστε) και στη "μάσκα" (που μας επιβάλλουν ή φοράμε).

• 

  Τόμας Στερνς Έλιοτ(1888-1965):

  Στο ποίημά του "The Love Song of J. Alfred Prufrock", ο μεσήλικας ήρωάς  του βλέπει τον εαυτό του να παίζει σε μια κοινωνική σκηνή όπου υπάρχει "χρόνος ακόμα για τις εκατό αναποφάσιστες αναποφασιστικότητες και για αναθεωρήσεις των εκατό οραμάτων του, προτού πάρει ένα τοστ και ένα τσάι". Ο Prufrock μετρά τη ζωή του με "κουταλάκια του καφέ", παγιδευμένος σε κοινωνικούς ρόλους που τον ευνουχίζουν και τον εμποδίζουν να αρθρώσει την ουσιαστική του ύπαρξη ("Είναι για μένα; | τολμώ | να διαταράξω το σύμπαν;" αναρωτιέται συνεχώς). Εμφανώς  διχασμένος ως  προσωπικότητα,  από τη μία πλευρά είναι ο ρομαντικός που επιθυμεί επαφή και από την άλλη είναι ο κυνικός, ρεαλιστής που φοβάται την απόρριψη και την κοινωνική κριτική.

3. Οι Σύγχρονες επιστημονικές θεωρίες: Η μεταφορά γίνεται επιστήμη

Τον 20ό αιώνα, η θεατρική μεταφορά παύει να είναι απλώς ένα λογοτεχνικό μοτίβο και γίνεται αντικείμενο συστηματικής μελέτης από την κοινωνιολογία και την ψυχολογία. Οι θεωρίες αυτές επιβεβαιώνουν, με επιστημονικούς όρους, τη διαίσθηση των ποιητών και φιλοσόφων.

Α. Κοινωνιολογία: Η συμβολική αλληλεπίδραση (Symbolic Interactionism)

• Έρβινγκ Γκόφμαν(1922-1982)

   Το έργο του αποτελεί ίσως την πιο συστηματική ανάπτυξη της θεατρικής μεταφοράς. Στο βιβλίο του "Η Παρουσίαση του Εαυτού στην Καθημερινή Ζωή" (1959), αναπτύσσει την "κοινωνιολογική θεώρηση" (Dramaturgical perspective).Η κοινωνική ζωή μοιάζει με μια αδιάκοπη θεατρική παράσταση.Οι άνθρωποι είναι "ηθοποιοί" που διαχειρίζονται τις εντυπώσεις που δημιουργούν στους άλλους ("κοινό").Υπάρχει το "προσκήνιο" (front stage), όπου παίζουμε τους ρόλους μας σύμφωνα με τις κοινωνικές προσδοκίες, και το"παρασκήνιο" (back stage), όπου μπορούμε να χαλαρώσουμε και να αποβάλλουμε τη μάσκα.

  Ο Goffman δεν εννοεί ότι είμαστε ανειλικρινείς, αλλά ότι η κοινωνική ταυτότητα συγκροτείται μέσα από αυτές τις επιτελέσεις. Δεν υπάρχει ένας "αληθινός" εαυτός πίσω από τη σκηνή· υπάρχει απλά ένας άλλος ρόλος (αυτός του συζύγου, του φίλου κτλ.) για ένα διαφορετικό κοινό.

  • 
    

Β. Ψυχολογία: Η Διαχείριση των πολλαπλών ρόλων

Η ψυχολογία, ιδιαίτερα η κοινωνική ψυχολογία, μελέτησε το πώς οι άνθρωποι διαχειρίζονται τους πολλαπλούς ρόλους που καλούνται να παίξουν ταυτόχρονα στη ζωή τους (γονιός, εργαζόμενος, σύντροφος, φίλος).

• Θεωρία των ρόλων (Role Theory): Οι ρόλοι συνοδεύονται από ένα σύνολο προσδοκιών, δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η σύγκρουση ρόλων (π.χ., η δουλειά απαιτεί υπερωρία την ώρα που το παιδί έχει σχολική γιορτή) είναι μια βασική πηγή άγχους στη σύγχρονη ζωή.

• Καρλ Γιουνγκ (1875-1961): Για τον Jung, οι ρόλοι που παίζουμε συνδέονται με το "Πρόσωπο" (Persona). Η Persona είναι η μάσκα που φοράμε για να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις του κοινωνικού περίγυρου. Είναι μια αναγκαία λειτουργία προσαρμογής. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ταυτιζόμαστε υπερβολικά με την Persona και πιστεύουμε ότι είμαστε μόνο αυτή, παραμελώντας τα βαθύτερα στρώματα του ψυχισμού μας (το Εγώ και το Εαυτό). Αυτή η ταύτιση οδηγεί σε μια αίσθηση κενού και απώλειας της αυθεντικότητας.

• Αναπτυξιακή ψυχολογία  και παιδαγωγική: Εδώ, η θεωρία των ρόλων αποκτά εκπαιδευτική διάσταση.

   Το παιχνίδι των ρόλων (Role-Playing): Αποτελεί θεμελιώδη παιδαγωγική τεχνική. Μέσα από το παιχνίδι, τα παιδιά μαθαίνουν να μπαίνουν στη θέση του άλλου, να κατανοούν διαφορετικές οπτικές, να πειραματίζονται με κοινωνικές συμπεριφορές και να αναπτύσσουν την ενσυναίσθηση. Είναι η πρακτική εφαρμογή της αρχαίας μεταφοράς: για να κατανοήσεις τον κόσμο, πρέπει να μάθεις να παίζεις τους ρόλους του.

  Η Κοινωνική μάθηση: Οι ρόλοι των ενηλίκων (γονέων, δασκάλων) λειτουργούν ως πρότυπα μίμησης για τα παιδιά.

Συνολική σύνθεση: Από τη μοίρα στη διαπραγμάτευση

Συνθέτοντας αυτή τη διαχρονική πορεία, παρατηρούμε μια εξέλιξη:

1. Αρχαιότητα: Ο ρόλος είναι μοιραίος (Επίκτητος, Παλλαδάς). Δίνεται από εξωτερική δύναμη. Το ζητούμενο είναι η  ποιότητα της ερμηνείας, ηθική ή παιγνιώδης.

2. Αναγέννηση: Ο ρόλος είναι βιολογικά και κοινωνικά προδιαγεγραμμένος (Σέξπιρ). Το ζητούμενο είναι η παραστατική ακρίβεια, με μια αίσθηση ματαιότητας για το αναπόφευκτο τέλος.

3. Μοντέρνα λογοτεχνία: Ο ρόλος είναι ρευστός και προβληματικός (Πιραντέλο). Η ίδια η ύπαρξη ενός σταθερού εαυτού τίθεται υπό αμφισβήτηση. Το ζητούμενο είναι η ανακάλυψη ή η κατασκευή της ταυτότητας μέσα σε έναν κατακερματισμένο κόσμο.

4. Σύγχρονη επιστήμη: Ο ρόλος είναι μια κοινωνική και ψυχολογική κατασκευή (Goffman, Jung). Δεν είναι ούτε μοιραίος ούτε αυθαίρετος· είναι το αποτέλεσμα μιας διαρκούς διαπραγμάτευσης ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία. Το ζητούμενο είναι η επιτυχημένη διαχείριση των πολλαπλών ρόλων, η αποφυγή συγκρούσεων και η διατήρηση μιας αίσθησης συνοχής και αυθεντικότητας, χωρίς να παγιδευόμαστε σε μια μόνο μάσκα.

Η διαδρομή από τον Επίκτητο και τον Σέξπιρ στον Goffman και τον Jung δεν είναι μια διαδρομή αντίθεσης, αλλά μια διαδρομή εμβάθυνσης. Οι σύγχρονες θεωρίες μας δίνουν τα εργαλεία να κατανοήσουμε πώς ακριβώς λειτουργεί αυτή η διαδικασία της "υποκριτικής" στην καθημερινότητά μας, επιβεβαιώνοντας ότι η αρχαία μεταφορά ήταν κάτι πολύ περισσότερο από μια ποιητική εικόνα: ήταν μια πρώιμη, διαισθητική σύλληψη της ίδιας της δομής της ανθρώπινης ύπαρξης.

 Gerontakos, Θεσσαλονίκη , 4 Μαρτίου 2026

Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 10, επ. 65

Η ζωή ταξίδι σφαλερό μέσα σε καταιγίδα
κι ο ναυαγός πολλές φορές στη θλίψη δεν μας φτάνει.
Στου βίου το σκάφος βάζουμε την Τύχη καπετάνιο
και πλέουμε στο πέλαγος γεμάτοι αμφιβολίες
κι αν έχουμε καλό καιρό κι αν όχι. Κι όμως, όλοι
στον ίδιο κόλπο φτάνουμε, βαθιά μέσα στο χώμα.

Πλοῦς σφαλερὸς τὸ ζῆν· χειμαζόμενοι γὰρ ἐν αὐτῷ
πολλάκι ναυηγῶν πταίομεν οἰκτρότερα·
τὴν δὲ Τύχην βιότοιο κυβερνήτειραν ἔχοντες,
ὡς ἐπὶ τοῦ πελάγους ἀμφίβολοι πλέομεν,
οἱ μὲν ἐπ’ εὐπλοΐην, οἱ δ’ ἔμπαλιν· ἀλλ’ ἅμα πάντες
εἰς ἕνα τὸν κατὰ γῆς ὅρμον ἀπερχόμεθα.