Κυριαρχία μέσω της ταχύτητας ή γιατί η δημιουργία δεν είναι απλώς ‘παραγωγή αποτελεσμάτων’
Συντεχνιακοί φόβοι;
Πριν από λίγες μέρες, κάτω από ένα κείμενο όπου σχολίαζα, πικροχιουμοριστικά, την αθρόα εμφάνιση και εκτεταμένη διασπορά εκτεταμένων και φλύαρων κειμένων που μυρίζουν τεχνητή νοημοσύνη, ένα είδος επιδειξιομανούς ‘παραγωγικότητας’, δέχτηκα μια παρατήρηση του τύπου: ‘ορίστε, η συντεχνιακή αντίδραση των ‘ανθρώπων του πνεύματος’- αντίδραση αυτών που έχουν το προνόμιο.
Εδώ και δυο χρόνια, γράφοντας για διάφορες πλευρές της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Gen Ai), έχω ήδη συναντήσει επανειλημμένως αυτή την άποψη από τις πρώτες αψιμαχίες για το (τότε) φρέσκο chatgbt. Μήπως εντέλει αυτό που μας κινητοποιεί σε κριτική κατεύθυνση είναι ένας ηθικός πανικός της αυθεντικότητας, ένας μεταφυσικός ανθρωπισμός παλιάς κοπής ή το σύνδρομο του πολιτισμικού κληρονόμου που αντιστέκεται στο αναπόφευκτο της συνέργειας ανθρώπων και bots (co-authorship), στο λαμπρό μέλλον της μετα-ανθρωπιστικής συμπερίληψης ανθρώπων και μηχανών;
Απαντώ, αρνητικά. Παρά το ότι όλοι-ες διαθέτουμε ένα μικρό ή μεγάλο μερίδιο νοσταλγίας, φόβου, αισθητικών ή άλλων ‘εμμονών’, δεν είναι αυτά που μας αφυπνίζουν ή πρέπει να μας κινητοποιούν απέναντι σε συγκεκριμένες και όχι απροσδιόριστες απειλές. Με διάθεση αστεϊσμού λέω σε συναδέλφους καμιά φορά: τόση θεωρητική πρεμούρα μετά τη δεκαετία του ’60 γύρω από το θάνατο του συγγραφέα, το τέλος του ανθρωπιστικού υποκειμένου και την εξάντληση της γραμματολογικής και ανθρωπιστικής «μεταφυσικής», ε, κάτι προέκυψε τελικά. Όχι βέβαια όπως το φανταζόταν ο Ρολάν Μπαρτ, ο Ντεριντά ή ο Ντελέζ. Όλη αυτή η ορμή ‘θανάτου του συγγραφέα’ έγινε ένα καταπίστευμα που πάει τώρα να τη διαχειριστεί ο καπιταλισμός της πλαρφόρμας και οι αλγορίθμους των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων.
Εξελίσσεται, όπως γνωρίζουμε, μια πολυεπίπεδη συζήτηση από πολιτικούς θεωρητικούς, πολιτισμικούς αναλυτές, ανθρώπους απολύτως ενημερωμένους και εξοικειωμένους με τα νευρωνικά δίκτυα και το computation, που θέτουν πολύ σοβαρά ερωτήματα. Δεν είναι απλή και εύκολη συζήτηση, αφού περιλαμβάνει τους κώδικες της γλώσσας των υπολογιστών και μαζί λεξιλόγια από τη θεωρία της επικοινωνίας, τις κοινωνικές επιστήμες, την αφηγηματολογία κλπ. Αναπτύσσονται εύλογες φιλοσοφικές, ηθικές και αισθητικές αντιρρήσεις για αυτό που συντελείται υπονομεύοντας, σε σημαντικό βαθμό, το πεδίο των πολιτισμικών μας πρακτικών και όχι μόνο τη στενότερη περιοχή της συγγραφής[1]. Στο δικό μου πιο ιδιαίτερο πεδίο, αυτό της πολιτικής θεωρίας και της ανάλυσης δημόσιων ιδεών, είναι έντονο το ενδιαφέρον για αυτή τη νέα ήπειρο των σχέσεων εξουσίας, ρύθμισης των συμπεριφορών και των κοινωνικών μας σχέσεων.
Στη ρουτινιάρικη πια ρητορική για συγγραφικούς φόβους και ‘αμυντικά’ αντανακλαστικά αναπαράγεται μια ιδεολογία πολύ συγκεκριμένης ραφής. Είναι η ιδεολογία που έχει κάνει την επιταγή της προσαρμογής μια θεολογικού τύπου εντολή. Όσοι και όσες, ο καθένας/καθεμιά από άλλη αφετηρία ενδεχομένως, θέτουμε ερωτήματα για: 1) αυθαίρετα πλέγματα εξουσίας, 2) ζητήματα ηθικής της δημιουργίας και 3) την προστασία μιας εύθραυστης υπόθεσης, που είναι ο πολιτισμός της γραφής και όχι μόνο το λογοτεχνικό σινάφι και τα εσωτερικά του θέματα, όσοι-ες εντέλει θέλουμε απλώς να πάμε πέρα από το παραπλανητικό δίλημμα τεχνοφιλίας και τεχνοφοβίας, δεν πρέπει πια να είμαστε ‘απολογητικοί’.
Νιώθω την ανάγκη να πω ότι όντως, εκτός από θέματα ιδεών, αρχών και αξιών, ο κόσμος των γραμμάτων και της δημιουργίας έχει θεμιτά κοινωνικά συμφέροντα και υπερασπίσιμα δικαιώματα. Ακόμα και αν είμαστε μέσα στο παιχνίδι -διότι όλες οι μηχανές αναζήτησης και οι εφαρμογές συνδέονται πια με chatbox και λειτουργίες Τεχνητής Νοημοσύνης-πρέπει να επιμένουμε στα ερωτήματα και σε αυτό που θα αποκαλέσω εδώ τον δημόσιο χώρο της κριτικής. Περιβαλλόμαστε από θηριώδεις ανακατανομές ισχύος και πλούτου που αφορούν μοιραία και την συνολική οικονομία του πολιτισμού. Δεν είμαστε αιθέρια ή άυλα όντα που πρέπει να μην έχουμε συμφέροντα και ανάγκες για να μας εγκωμιάζουν οι πολιτικοί και οι οικονομικοί ιθύνοντες ως ‘πνευματικούς δημιουργούς’. Είμαστε έτσι υποχρεωμένοι-ες να ξύσουμε κάτω από την επιφάνεια να ξαναθυμηθούμε την πολιτική οικονομία και να μην περιοριζόμαστε σε μια συζήτηση αμιγώς αξιακή συζήτηση.
Η άλλη όψη της επιτάχυνσης
Δεν μπορούμε να καταλάβουμε την εξάπλωση και, de facto, νομιμοποίηση των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων αν δεν δούμε το πως αυτή η επιτάχυνση συνδέεται αναπότρεπτα με την ελαχιστοποίηση των ρυθμίσεων και την έλλειψη ενδοιασμών απέναντι στην, με κάθε μέσο, παραγωγή αποτελεσμάτων γραφής. Πως μπορεί να ρυθμιστεί μια τέτοια ροή, ένα τέτοιο κύμα εξάπλωσης; Λιγότερες ρυθμίσεις, ελάχιστη μέριμνα από τις εταιρείες για ζητήματα ασφάλειας των αλγορίθμων και αποθέωση της ροής για άμεσες αποδόσεις, είναι ένα αδιάσπαστο όλο. Οι πλατφόρμες υπόσχονται διαφόρους παραδείσους και αυτοί βεβαίως δεν αντέχουν τον έλεγχο και την αργοπορία στις εισόδους τους. Έχει κρίσιμη σημασία πλέον το είδος της επιτάχυνσης, η εσωτερική της σύσταση. Λόγου χάρη, απέναντι στις κλιματικές και περιβαλλοντικές καταστροφές (όπου η χρήση εξελιγμένων εργαλείων ΤΝ μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη, παρά τα ενεργειακά της ρίσκα) έχει επιλεγεί η επιβράδυνση και η αναβολή των καίριων αποφάσεων. Αντιθέτως μέσα από την πολεμική οικονομία και την παραγωγή νέων εξελιγμένων συστημάτων κατασκοπείας, οι αποφάσεις και τα άλματα έχουν επιταχυνθεί στο έπακρο.
Στο πιο κοντινό για μας φάσμα της ‘πολιτισμικής’ Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης βλέπουμε μια άγρια Δύση προσφορών για κάθε είδους ανάγκη και εξειδικευμένη ζήτηση. Μόνο στα δικά μας πανεπιστημιακά πράγματα, είναι πλήθος οι εφαρμογές που διαφημίζουν δελεαστικά την ταχεία σύνταξη διατριβών, την μη ανιχνεύσιμη χρήση ΤΝ για εργασίες, το ξεγέλασμα του καθηγητή και πολλά άλλα γκρίζα και προκλητικά χυδαία, αν όχι ευθέως ‘αντικανονικά’. Την ίδια στιγμή που ο επίσημος θεσμικό-διακηρυκτικός λόγος εγκωμιάζει την αριστεία των ατόμων, η τεχνολογική αγορά κλείνει το μάτι (μάλλον προτρέπει) στην, με κάθε μέσο, αύξηση αποτελεσμάτων και βαθμολογιών με την ελάχιστη πλέον εμπλοκή και δέσμευση του ατόμου.
Δεν θα αναφερθώ σε ειδικότερα θέματα από τη στενή περιοχή της μυθοπλασίας και των συναφών με αυτή λειτουργιών, της συγγραφής, της μετάφρασης, της επιμέλειας. Μόνο κάποιες, λίγες σκέψεις για τον πολιτισμό της δημιουργικής γραφής στις καταστατικές του μέριμνες: στοχαστικές, μορφοπλαστικές, μεθοδολογικές. Είναι η συνολική πνευματική εργασία που μοχλεύεται και υφίσταται βίαιη αναδιάρθρωση, ανάλογη με αυτή που κυοφορείται στο χώρο της εργασίας και των εργασιακών σχέσεων.
Μια παιδαγωγική της αρπαγής
Η χαοτική διασπορά πλατφόρμες-εφαρμογές που ‘καλύπτουν’ κάθε ανάγκη, νόμιμη ή γκρίζα, λειτουργεί ως νεύμα το οποίο νομιμοποιεί σε ευρύτερα τμήματα του πληθυσμού την αντίληψη περί απρόσκοπτης-εύκολης παραγωγής έργου. Ζούμε την επέκταση του πεδίου του on demand από την εστίαση, τον ρουχισμό ή τις εν γένει υπηρεσίες και χρηστικές πληροφορίες, στην βαθιά γνώση, έρευνα και συγγραφική πράξη. Την ίδια στιγμή, η κίνηση των πελατών-υποκειμένων για μαζική προσφυγή στο outsourcing των γνωστικών τους ικανοτήτων ενισχύει αντικειμενικά την ηγεμονική θέση των τεχνολογικών ολιγαρχικών πλεγμάτων. τόσο στις υποδομές του πολιτισμού και των κρατών όσο και στο μικροεπίπεδο των υποκειμενικών προθέσεων και των συγγραφικών ενεργημάτων.
Για τον πολιτισμό της γραφής
Δυο λόγια γι’ αυτό που ονομάζω εδώ πολιτισμός της γραφής. Είναι πολυειδής. Στη νεωτερικότητα μπορούμε να πούμε πως αναπτύχθηκε σε δυο κύριες κατευθύνσεις: μια κατεύθυνση πρακτική, εργαλειακή, ‘διεκπεραιωτική’. Απλή ή σύνθετη όπως στις μεγάλες γραφειοκρατίες του Κράτους και των ιδιωτικών επιχειρήσεων.[...................................]ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου