Μια ποιητική ηθική της ειρωνείας
*
της ΘΕΩΝΗΣ ΚΟΤΙΝΗ
Πηγή: neoplanodion.gr
~.~
Νίκος Ι. Τζώρτζης
Αστοχία υλικού – Αναψηλάφηση Γ΄
Κέδρος 2025
Η Αστοχία υλικού – Αναψηλάφηση Γ΄ αποτελεί ένα ενδιαφέρον βιβλίο. Ο τίτλος της συλλογής παραπέμπει στο υλικό που αξιοποιήθηκε και στη μέθοδο εργασίας που ακολουθήθηκε. Πρόκειται για ένα συνθετικό έργο που αντλεί το υλικό του από πολλές πηγές και κείμενα, λειτουργώντας ως υπομνηματισμός μια ιστορικής ύλης που γέννησε τη σύγχρονη Ελλάδα και ως εργαλείο αναψηλάφησης αυτού του υλικού, σε συνδυασμό με την ψηλάφηση της προσωπικής ιστορίας. Όλα αυτά ιδωμένα με μια ειρωνική ματιά την οποία αρκετές φορές επιτείνει η εμμετρότητα των κειμένων και η πλαστότητα της λόγιας γλώσσας κυρίως στην αναθεώρηση του παρελθόντος. Η ευρύτητα του υλικού οδηγεί και σε μια μορφική πολυτροπικότητα που επιστρατεύει ποικίλες εκδοχές της έμμετρης φόρμας και του ελεύθερου στίχου.
Για να γίνει η αυτοψία του υλικού, το βιβλίο κατατέμνεται σε ενότητες, έντεκα τον αριθμό και κάθε ενότητα σε επιμέρους ποιήματα που επισκοπούν ένα ευρύ φάσμα του ελληνικού παρελθόντος και παρόντος αλλά και ανατέμνουν την προσωπική ιστορία τόσο του ιδιωτικού βίου όσο και του ποιητικού. Κοινό στοιχείο των επιμέρους ιστοριών το τραύμα ενός διχασμένου κόσμου: το μετεμφυλιακό κράτος, οι παγκόσμιες εκδοχές του αποκλεισμού (από τις διχοτομημένες πόλεις έως το ρατσιστικό κράτος της παλαιότερης(;) Αμερικής), οι στρεβλώσεις του κοινωνικού φρονηματισμού που επέβαλαν τα συντηρητικά κοινωνικά και πολιτικά κατεστημένα στη γλώσσα, τη μουσική, τον κινηματογράφο, η δικτατορία, η ελληνική επανάσταση και η οικειοποίηση της ιστορικής αλήθειας από τους κατέχοντες, συνυφασμένα με κείμενα για την ερωτική και καλλιτεχνική διάψευση αλλά και τη λειτουργία της ποίησης στην σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.
Εκτός από τα κείμενα που έχουν ως αφετηρία το άμεσα βιωμένο, δομικό στοιχείο των ποιημάτων αποτελεί ο διακειμενικός διάλογος, γι’ αυτό και σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται ευρέα αποσπάσματα από ιστορικά αρχεία, εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία τεκμηρίωσης. Παράδειγμα η ενότητα «ΕΘΝΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ (η καύση των φακέλων)» που εκκινώντας από την καύση των φακέλων κοινωνικών φρονημάτων που κρατούσε για δεκαετίες η Ασφάλεια παραθέτει αποσπάσματα από τα κρατικά αρχεία παρακολουθήσεων, στο ύφος της ιστορικής πιστότητας:
ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
ΑΠΟΡΡΗΤΟΝ
ΑΤΟΜΙΚΟΝ ΔΕΛΤΙΟΝ ΚΑΕΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ Γ΄
ΔΕΛΤΙΟΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕΩΣ:
ΡΙΤΣΟΣ Ιωάννης του Ελευθερίου και της Ελευθερίας γεννηθείς εις Μονεμβασίαν Λακωνίας το έτος 1909, κάτοικος Αθηνών· λογοτέχνης, ηθοποιός.
Δεν έχει έξεις όπως: οινοποσία, χαρτοπαιξία, ερωτομανία, ομοφυλοφιλία, ναρκωτικά, σύναψη χρεών.
Ακολουθεί η αποδελτίωση μέρους αυτού του υλικού που αφορά γνωστά και άγνωστα θύματα του καθεστώτος εν είδει ενός ανεπεξέργαστου corpus που μιλά από μόνο του, εκθέτοντας γυμνό τον τελεσίδικο πρωτογονισμό των πολιτικών ηθών και τον λόγιο καθωσπρεπισμό της γλώσσας μιας ολόκληρης εποχής. Στην ενότητα πάλι που αφορμάται από την έκδοση των Δεκαοκτώ Κειμένων στη δικτατορία («Κείμενα δεκαοχτώ σε οκτάβες οχτώ») το ύφος μετέρχεται την ακαμψία της κομψεπίκομψης καθαρεύουσας όπως στο β΄ ποίημα της ενότητας:
Η θεραπεία
[…] στις 29 Απριλίου 1967, συγκροτήθηκε η Υπηρεσία Ελέγχου Τύπου στη Γενική Διεύθυνση Τύπου της Προεδρίας της Κυβερνήσεως, με σκοπό την πρόληψη δημοσιεύσεων που δυσφημούσαν την κυβέρνηση και απειλούσαν την ασφάλεια της χώρας.
Γιάννης Γκλαβίνας, «Εφ’ όπλου… «ψαλίδι» […]»
στο συλλογικό έργο Η ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Ποικίλαι διφορούμενοι άνευ λόγου λέξεις,
όπως δε και φράσεις όχι ευθέως καταληπταί,
συχνάκις υποκρύπτουν σκοτεινάς ορέξεις,
εξ ων, όσαι πλέον δεν καταστούν αντιληπταί,
ίσως μεταβληθούν εις παρανόμους έξεις,
δι’ ο, θα δίδονται εξηγήσεις, πιθανώς γραπταί,
εκ του υπογράφοντος τοιαύτας υπόπτους θέσεις,
δια ν’ αποδείξει τας εντίμους του προθέσεις.
Η έμπνευση του Τζώρτζη μοιάζει να εκκινεί από μια πραγματικότητα με την οποία βρίσκεται σε άμεση ανταπόκριση και η οποία αποτελεί το έναυσμα για την πυροδότηση της ποιητικής διαδικασίας. Συχνή είναι επίσης η λειτουργία της επίνοιας, που δείχνει τη βούληση να μην αφεθεί στην αυθόρμητη λυρική περιέλιξη της έμπνευσης αλλά να την εντάξει σε μια νοητική σύλληψη που επηρεάζει τη μορφή του εκάστοτε ποιήματος αλλά και την αρχιτεκτονική διάταξη της ενότητας. Παράδειγμα, το επόμενο όπου η στρατηγική των σχέσεων παραλληλίζεται ευφάνταστα με την χορογραφία των σημείων στίξης στο λόγο:
Η τελεία μας
Με μια ίσια γραμμή
κάνεις την τελεία μου
θαυμαστικό!
Με μια άνω τελεία
κάνω την τελεία σου
άνω κάτω:
Με άλλες δύο τελείες
κάνεις την τελεία μου
αποσιωπητικά…
Ας μην προσπαθούμε.
Δεν αλλάζει τίποτα πια.
Φτάσαμε και οι δύο
στο τέλος της πρότασης.[..................................................]
 |
|
ΝΙΚΟΣ ΤΖΩΡΤΖΗΣ: Βιβλία & Βιογραφία
ΝΙΚΟΣ ΤΖΩΡΤΖΗΣ: Βιβλία & Βιογραφία 
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου