Μνήμη Τάσου Χριστίδη του σπουδαίου γλωσσολόγου

 

«Επιφάνειες» για τον γλωσσολόγο Τάσο Χριστίδη*

Πηγή : ΧΑΡΤΗΣ 43 {ΙΟΥΛΙΟΣ 2022}

{Κλίμακες}

του Τάκη Γραμμένου

{5 λεπτά}

Ο Τάσος Χριστίδης (1946-2004)

Ένα πρωί συ­να­ντη­θή­κα­με εντε­λώς τυ­χαία στο τό­τε Σπου­δα­στή­ριο της Λα­ο­γρα­φί­ας, το 14, και με ύφος λι­γά­κι από­κο­σμο και στα κα­λά κα­θού­με­να μου λέ­ει: «κα­λός και ο ιδε­α­λι­σμός των Γερ­μα­νών ιστο­ρι­κών της αρ­χαί­ας τέ­χνης, αλ­λά πί­σω από αυ­τά εί­ναι ο άν­θρω­πος και αυ­τό δεν πρέ­πει να το ξε­χνά­με». Μάλ­λον κα­τά το ΄68.
Για τις εξε­τά­σεις στην κλα­σι­κή αρ­χαιο­λο­γία στο πτυ­χίο, έδω­σε για μέ­να και για τον Μπά­μπη Πέν­να ένα ντο­σιέ με προ­σω­πι­κές του καί­ριες ση­μειώ­σεις, απο­στάγ­μα­τα πολ­λών δια­βα­σμά­των, για διά­φο­ρα ση­μα­ντι­κά θέ­μα­τα (π.χ. ποια εί­ναι τα βα­σι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά του «αυ­στη­ρού ρυθ­μού»).
Τον συ­νά­ντη­σα κα­τά το ΄70, όταν γύ­ρι­σε για πρώ­τη φο­ρά από το Cambridge και μου εί­πε: «Μου έδω­σαν ένα τσου­βα­λά­κι με κό­κα­λα ζώ­ων και μου ζή­τη­σαν να τα ταυ­τί­σω. Οπό­τε, χω­ρίς δεύ­τε­ρη σκέ­ψη, το γύ­ρι­σα στη γλωσ­σο­λο­γία». Τό­τε ήταν στις δό­ξες τους εκεί ο Chomsky και ο Chadwick. Αν θυ­μά­μαι κα­λά. Και η με­τα­σχη­μα­τι­στι­κή γραμ­μα­τι­κή. Ήταν τό­τε που ο Βα­γε­νάς εί­χε αρ­χί­σει να σχε­διά­ζει τον «ποι­η­τή και χο­ρευ­τή».
Μια μέ­ρα, με παίρ­νει από το Μου­σείο να πά­με για Χαλ­κι­δι­κή και του λέω: «Βρε παι­δί μου, αυ­τό το ἀφανὴς ἁρμο­νίη φα­νερῆς κρείσ­σων του Ηρά­κλει­του που ανά­φε­ρε ο Ρω­μαί­ος για να εξη­γή­σει π.χ. τις απο­κλί­σεις των «κε­ρά­μων της Κα­λυ­δώ­νος», το ακούν με σκε­πτι­κι­σμό, αν μη τι άλ­λο, αυ­τοί που τώ­ρα ασχο­λού­νται με αρ­χαία πλα­στι­κή»· και μου λέ­ει: «Φυ­σι­κά, αφού τώ­ρα γί­να­νε τε­χνο­κρά­τες…». Στη Χαλ­κι­δι­κή στή­σα­με μία σκη­νή ίσα ίσα να χω­ρούν δύο άτο­μα. Αυ­τός κοι­μή­θη­κε του κα­λού και­ρού. Εγώ, αφού έκα­να μία προ­σπά­θεια, ση­κώ­θη­κα και έκα­να όλο το βρά­δυ βόλ­τες τρι­γύ­ρω.
Δυο τρεις φο­ρές ξα­νοι­χτή­κα­με με μια πλα­στι­κή βαρ­κού­λα που εί­χε, στα ανοι­χτά της Σά­νης και έπια­νε κά­τι αξιο­θρή­νη­τους σπά­ρους πέ­ντε εκα­το­στά και τους ξα­να­πε­τού­σε στη θά­λασ­σα… Αλ­λά στο σπί­τι εί­χε φω­το­τυ­πία των Αλιευ­τι­κών του Οπ­πια­νού*, δι­δα­κτι­κού έπους ενός ποι­η­τή του 2^ου προς 3^ο μ.Χ. αι. που ό,τι έγρα­φε το αφιέ­ρω­νε στον εκά­στο­τε Ρω­μαίο αυ­το­κρά­το­ρα. Με­τα­ξύ των άλ­λων στο έπος αυ­τό κα­τα­γρά­φει τις ονο­μα­σί­ες και πε­ρι­γρά­φει όλα τα γνω­στά ψά­ρια εκεί­νης της επο­χής.

Στο λυό­με­νο, στην αυ­λή του Μου­σεί­ου, όπου με­λε­τού­σε τα ελά­σμα­τα από το μα­ντείο της Δω­δώ­νης, με­τά που έφυ­γε, στο τέ­λος του 2004, βρή­κα ένα βα­ζά­κι με την υγιει­νή με­λί ζά­χα­ρη για τον κα­φέ και ένα πα­λιό λε­ξι­κό.

Ση­μεί­ω­ση: Σύμ­φω­να με την τζοϊ­σι­κή έν­νοια του όρου επι­φά­νεια, συγ­γρα­φέ­ας και ανα­γνώ­στης απο­κτούν ξαφ­νι­κά μια ενο­ρα­τι­κή αντί­λη­ψη της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας η οποία απο­κτά απο­κα­λυ­πτι­κό χα­ρα­κτή­ρα, πέ­ρα από τον χρό­νο, τον χώ­ρο και την ύπαρ­ξη των αντι­θέ­των. Δεν ξέ­ρω αν στην πε­ρί­πτω­σή μας θα μπο­ρού­σα­με να μι­λή­σου­με για υπερ­πραγ­μα­τι­κό­τη­τες, όπως εκεί­νες –όπως εί­παν– του Εμπει­ρί­κου, όμως και άλ­λων. Σί­γου­ρα όμως θα μπο­ρού­σα­με να μι­λή­σου­με για ένα λυ­ρι­σμό που εκ­πέ­μπουν οι ανα­μνή­σεις. «Άστρα­ψε φως…» που λέ­ει και ο Σο­λω­μός.

______

*Οππιανός - Βικιπαίδεια

________________________

TAΣΟΣ XPIΣTIΔHΣ Όρθωσε ανάστημα στους μύθους της γλώσσας...

Αναστάσιος - Χριστίδης - ΠΡΟΣΩΠΟ – Βιβλιοnet