Aπό το Ημερολόγιον μιας ασχήμου Ελληνίδος νεάνιδος στην "Ιστορία της ασχήμιας" του Ουμπέρτο Έκο

ΣΕΛΙΔΕΣ ΕΚ ΤΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ

ΜΙΑΣ ΑΣΧΗΜΟΥ ΝΕΑΝΙΔΟΣ*

ΥΠΟ

ΕΙΡΗΝΗΣ ΛΑΧΑΝΑ[1] (1860-1941)

---

Τῇ 14 Νοεμβρίου 188.... — Πολὺ δύσθυμος ἐξύπνησα σήμερον. Εἶναι εἰσέτι βαρεῖα ἡ κεφαλή μου ἐκ τῆς ζάλης τοῦ χθεσινοῦ χοροῦ. Τέλος παρῆλθε καὶ αὕτη ἡ δοκιμασία! Ναί! δοκιμασία ἦτο δι’ ἐμὲ ἡ πρώτη ἐπίσημος εἰς τὸν κόσμον εἰσαγωγή μου, τὴν ὁποίαν μὲ τόσην χαρὰν περιμένουσιν αἱ ἄλλαι νέαι. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην ν’ ἀποφύγω αὐτήν. Ὁ ἀγαπητὸς μπαμπᾶς δὲν ἔβλεπε τὴν ὥραν πότε νὰ μὲ δείξῃ! Καὶ εἶμαι ἤδη 20 ἐτῶν. Ὁ θάνατος τῆς γλυκείας μου μαμμᾶς καὶ ἡ κακὴ κατάστασις τῆς ὑγιείας μου ἀνέβαλον μέχρι τῆς χθὲς τὴν εὐκαιρίαν ταύτην. Ἄχ! ἂν ἐγνώριζεν ὁ καϋμένος ὁ μπαμπᾶς πόσην πικρίαν καὶ ἀπογοήτευσιν ἀπεκόμισα ἐκ τοῦ πρώτου χοροῦ μου δὲν ἤθελε, βεβαίως, μὲ βιάσει νὰ ὑπάγω… Ἐγνώριζον πάντοτε ὅτι εἶμαι ἄσχημος, συνῃσθανόμην ὅτι δὲν ἐπλάσθην διὰ τὸν κόσμον τῶν αἰθουσῶν, πλὴν ὁ χθεσινὸς χορὸς ἔθηκεν ὑπογραφὴν εἰς τὴν τέως ὅπως δήποτε ἀόριστον ἔννοιαν τῆς ἀσχημίας μου. Ἡ ἀκουσία ἀκρόασις τῆς ὁμιλίας τοῦ Κ^ου Π μετὰ τῆς Κ^ας Β μὲ κατέπεισαν ἐντελῶς ὅτι αἱ φιλοφρονήσεις, τὰ ἐπιτετηδευμένα μειδιάματα καὶ αἱ χαριτολογίαι ἀπετείνοντο μᾶλλον εἰς τὸ χρηματοκιβώτιον τοῦ πατρός μου ἢ εἰς τὰ ὡραῖα μου μάτια ἢ μᾶλλον εἰς τὴν ὡραίαν μου μύτην, ἣν ὁ Κ^ος Π… εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ παραβάλῃ πρὸς τὴν τοῦ ξιφίου! Ἀλλ’ ἂς διηγηθῶ κατὰ σειρὰν τὴν ἱστορίαν τοῦ πρώτου χοροῦ μου, ἃς ἐμπιστευθῶ ἐδῶ εἰς τὰς σελίδας τοῦ ἡμερολογίου μου ὅ,τι εἶμαι ἀρκετὰ ὑπερήφανος, ὥστε νὰ κρύπτω ἀπὸ πάντων.
Ἤμην ἤδη ἕτοιμος, ὅτε ἦλθεν ἡ ἅμαξα τῆς θείας μου διὰ νὰ μὲ παραλάβῃ, ὅπως ὑπάγωμεν εἰς τὸν χορὸν, τὸν ὁποῖον ἔδιδε χθὲς ἡ Κ^α Μ ἐπὶ τῇ ἐπανόδῳ τοῦ υἱοῦ της ἐκ Παρισίων, ἔνθα συνεπλήρωσε τὰς σπουδάς του· εἰς τοῦτον ὡρίσθη νὰ ἐμφανισθῶ κατὰ πρῶτον. Ἡ ἐξαδέλφη μου, ἡ προσφιλὴς Ἀγλαΐα ἐπήδησεν ἐκ τῆς ἁμάξης καὶ ζωηρὰ, ζωηρὰ ἀνέβαινεν ἢ μᾶλλον ἐπέτα ἐπάνω. Μόνον τὰ χειρόκτιά μου εἶχον νὰ φορέσω· τὰ ἐπῆρα καὶ ἔσπευσα εἰς τὴν κλίμακα. — «Ἔλα, ἔλα στὸ φῶς, Οὐρανία μου, μοὶ εἶπε σύρουσά με ταχέως εἰς τὸ δωμάτιόν μου. Θὰ βάλω ἐγὼ τὸ τελευταῖον χέρι εἰς τὴν τουαλέταν σου.» Εἰσήλθομεν. Φιλτάτη Ἀγλαΐα! Εἰς τὸ γλυκὺ καὶ συμπαθὲς βλέμμα της ἀνέγνωσα τὴν ἀποτυχίαν μου… Ἐβοστρύχισεν ὀλίγῳ τὴν κόμην μου, ἐδοκίμασε κατὰ πολλοὺς τρόπους τὴν διευθέτησιν τῶν ἀνθέων μου, ἐξέλεξε καὶ ἀπέρριψεν ἀλληλοδιαδόχως ταινίας διαφόρων χρωμάτων… τὴν ἀφῆκα νὰ πράττῃ, ἤμην βεβαία ὅτι ματαιοπονεῖ.
— «Ἂχ τί κρίμα καϋμένη, μοὶ εἶπεν… Ἡ μαμμᾶ δὲν ἔκαμε καλὰ νὰ σοῦ ἐκλέξῃ αὐτὸ τὸ χρῶμα… Εἶσαι ὀλίγῳ μελαγχροινὴ καὶ ὠχρὰ, αὐτὸ τὸ ἀνοικτὸν οὐρανί… Ἀλλὰ πταίεις καὶ σύ, διατί νὰ μὴ μὲ ἀκούσῃς, διατί νὰ μὴ ἐπιμείνῃς νὰ σοῦ ἐκλέξῃ ἄλλο ὕφασμα; Καὶ καλὰ ἡ μαμμᾶ ἤθελε νὰ ἔχωμεν ἴδιον φόρεμα!»
Τὴν ἐφίλησα εἰς τὰ ὡραῖα καὶ δροσερά της μαγουλάκια καὶ τὴν ἠνάγκασα νὰ μὲ ἀφήσῃ πλέον· ἡ θεία ἤρχισε κάτω νὰ ἀνυπομονῇ.
Πόσῳ ἦτο περικαλλὴς καὶ χαρίεσσα ἡ Ἀγλαΐα! Εὐτυχῶς ἡ ἐντύπωσις ἣν ἐνεποίησεν ἡ ἐμφάνισίς της εἰς τὴν αἴθουσαν ἐμπόδισε, βεβαίως, τὴν ἄχαριν αἴσθησιν, ἣν θὰ παρῆγεν ἡ ἰδική μου, ἂν εἰσηρχόμην μόνη.
Ἡ κυρία Μ ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ μᾶς ὑποδεχθῆ θερμῶς· μὲ παρουσίασεν εἰς κύκλον τινὰ τῶν προσκεκλημένων της, μὴ λησμονοῦσα ἑκάστοτε νὰ τονίζῃ μετ’ ἰδιάζοντος τόνου τὸ γνωστὸν τοῦ πατρός μου ἐπίθετον, ὡς εἰ ἤθελε νὰ περιβάλῃ τὴν ἀτομικήν μου ἀσημότητα διὰ τοῦ χρυσοῦ πλαισίου τοῦ οἰκογενειακοῦ μου ὀνόματος! Θὰ προετίμων νὰ μὲ ἄφινεν εἰς μίαν γωνίαν. Ἀληθῶς, εἶναι βαρὺς ὁ σταυρὸς τῆς ἀσχημίας εἰς μίαν νέαν, ἰδίως ὅταν αὕτη εἶναι πλουσία μονογενής. Πτωχὴ καὶ ἄσημος ἄσχημος δὲν ὑφίσταται τοὐλάχιστον τὴν βάσανον ταύτην τῆς ἀτομικῆς ταπεινώσεως ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ θυμιάματα καὶ τὰς κολακείας, τὰς προσφερομένας εἰς τὸν πλοῦτον καὶ τὴν κοινωνικὴν αὐτῆς τάξιν· δὲν τίθεται εἰς τὴν προβληματικὴν θέσιν τοῦ ὄνου τοῦ μύθου, τοῦ δεχομένου τὴν λατρείαν τῶν διαβατῶν χάριν τοῦ ξοάνου, ὅπερ ἔφερεν ἐπὶ τῆς ῥάχεως!
Ἡ ὑπερηφανία αὐτῆς δὲν προσβάλλεται, παρέρχεται ἀφανής.
Ἡ θεία ἦτο κατενθουσιασμένη ἐκ τῆς προθυμίας, ἣν ἐπεδείκνυον οἱ χορευταὶ εἰς τὴν κόρην καὶ τὴν ἀνεψιάν της, δὲν γνωρίζω ὅμως ἂν παρετήρει συγχρόνως καὶ τὴν διαφοράν, τὴν λεπτὴν ἀπόχρωσιν τῶν πρὸς αὐτὰς περιποιήσεων. Ὁποία ἔκφρασις ἐνθέρμου γοητείας καὶ εἰλικρινοῦς θαυμασμοῦ πρὸς τὴν βασίλισσαν τοῦ χοροῦ, τὴν Ἀγλαΐαν μας! ὁποία ἔκφρασις ἐπιεικοῦς συγκαταβάσεως, εἴρωνος εὐγενείας, ἢ καὶ χυδαίας σπουδῆς πρὸς ἐμὲ τὴν δυσειδῆ, ἀλλὰ πλουσίαν κληρονόμον! Ἀλλ’ ἐγὼ ἐνόουν τὴν διάκρισιν ταύτην, ἡ συναίσθησις δὲ τῆς ἀσχημίας μου μὲ καθίστα δειλὴν, ἔβλεπον τὰ πάντα στροβιλίζοντα περὶ ἐμὲ· διετέλουν ὡς ἐν μέθῃ. Ἀγνοῶ ἀκριβῶς τί μοὶ ἔλεγον καί τί ἀπήντων, δὲν ἀμφιβάλλω δὰ ὅτι θὰ μὲ ἐξέλαβον καὶ ὡς ἠλιθίαν…
Παράδοξον! Πόση εἶναι ἡ ἰσχὺς τοῦ φυσικοῦ κάλλους! Καὶ ὅμως τί εἷναι κάλλος; τί ἀσχημία; Τοιοῦτος ἢ τοιοῦτος σχηματισμὸς τῶν ὀφθαλμῶν, ὀλίγῳ παχυτέρα ἢ λεπτοτέρα ῥίς, ἐλαχίστη ἐν γένει διαφορὰ τῶν διαστάσεων ἐν τῇ ἀναλογίᾳ τῶν χαρακτήρων τοῦ προσώπου, διαυγέστερος ἢ ἀμαυρότερος χρωματισμὸς τῆς ἐπιδερμίδος καὶ ἰδοῦ κατ’ αὐθαίρετον ἰδιοτροπίαν τῆς φύσεως παράγεται τὸ μοιραῖον τοῦτο ἀποτέλεσμα, τὸ κάλλος, ἢ ἡ δυσμορφία! Τὸ πρῶτον παράστασις τῆς ὄψεως τῶν ἀγγέλων· τὸ δεύτερον μορμολύκειον τῶν φασμάτων τοῦ ᾌδου. Τὸ πρῶτον κλειδίον, passe-partout, δι’ οὗ εἰσέρχεταί τις ἀκόπως εἰς πάσας τὰς καρδίας· τὸ ἄλλο μοχλὸς σιδηροῦς, βαρὺς, ὃν μόνον μακρὰ συνήθεια καὶ ἔξοχα προτερήματα μετὰ δυσκολίας δύνανται ν’ ἀνασύρωσιν!
Ταῦτα ἐσκεπτόμην στηριζομένη εἰς γωνίαν τινὰ τοῦ ἐξώστου, ὅστις διῆκε κατὰ μῆκος ἀμφοτέρων τῶν αἰθουσῶν τοῦ χοροῦ. Ἠδυνήθην νὰ διαφύγω στιγμάς τινας, ὅπως συνέλθω ἐκ τῆς ταραχῆς μου. Ἡ νὺξ ἦτο ἤρεμος καὶ χλιαρὰ, ὡς ὡραία νὺξ Σεπτεμβρίου, ἡ ὥρα ἦτο ἤδη προκεχωρημένη, ἡ σελήνη ὑψοῦτο βραδέως ὑπὲρ τὸν ὁρίζοντα ῥίπτουσα ἀμυδρὰς ἀκτῖνας ἐπὶ τῶν κορυφῶν τοῦ Ὑμηττοῦ καὶ τῆς Ἀκροπόλεως, οἱ ἀστέρες ἔστιλβον ζωηροὶ ἔτι ἐπὶ τοῦ ἐκτάκτως διαυγοῦς στερεώματος, ἐνῷ κάτω εἰς τὴν πόλιν τὰ φῶτα ἐσβέννυντο βαθμηδόν. Ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν παρεδίδετο εἰς τὸν ὕπνον. Αἴφνης ἤκουσα προφερόμενον τὸ ὄνομά μου… Ἀκριβῶς εἰς τὸ ὄπισθεν ἐμοῦ παράθυρον ἐκάθητο ἡ κυρία Β καὶ παρ’ αὐτὴν ὁ κύριος Π. Τὸ παράθυρον ἦτο ἀνοικτὸν, ἀλλὰ δὲν μ’ ἔβλεπον, ἐπειδὴ τὰ καταπίπτοντα μακρὰ παραπετάσματα μὲ ἀπέκρυπτον ἐντελῶς. Ὡμίλουν περὶ ἐμοῦ· ἰδοὺ τί ἤκουσα μόνον, διότι δὲν ἐπρόσεξα ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν ὁμιλίαν των.
— Καὶ ὀνομάζεται Οὐρανία, ἔλεγεν ὁ Κ^ος Π. κρίμα τ’ ὅνομα, τί εἰρωνικὴ ἀντίθεσις. Σᾶς βεβαιῶ, Κυρία μου, ἂν ὅλα τὰ οὐράνια εἶναι καθὼς τὸ specimen τοῦτο, ποτέ μου δὲν θὰ λάβω εἰσιτήριον διὰ τὸ τραῖνον τοῦ Οὐρανοῦ.
— Δὲν πιστεύω νὰ τῆς ἐλέγετε τοῦτο, ὅτε ἐχορεύετε μαζύ της, ὑπέλαβε γελῶσα ἡ Κ^α Β. (Ἀληθῶς εἶχον χορεύσει πρὸ ὀλίγου μετὰ τοῦ Κ^ου Π. καὶ εἶχε δειχθῇ φιλόφρων καὶ χαρίεις μέχρι πλήξεως!)
— Ἐγώ! ἄ! ὄχι, Θεὸς φυλάξοι! Ἂν τὴν παρώργιζον θὰ μὲ διεπέρα μὲ τὴν μύτην της, ὡς ὁ ξιφίας τὰ καράβια. Τί φοβερὸν ἔμβολον!
— Εἰξεύρετε πῶς εἶσθε κακός. Δὲν ἔχει τέλος πάντων ἀποκρουστικὴν φυσιογνωμίαν· εἶναι μόνον πολὺ ἰσχνή. Καὶ τί ἄσχημα ποῦ τῆς πηγαίνει αὐτὸ τὸ χρῶμα, bleu-ciel.... Τί ἀτυχὴς ἐκλογή.
— Ἂ μπά! ἐτυλίχθη μὲ ἕνα κομμάτι τοῦ οὐρανοῦ… Καὶ πάλιν γέλωτες. — Ἡ θεία της τὴν ἀγαπᾷ πολύ· μοὶ ἔλεγε προχθὲς ὅτι ἔχει χρυσῆ καρδιά. — Δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τούτου. Καὶ τί δὲν δύναται νὰ χρυσώσῃ τὸ χρηματοκιβώτιον τοῦ πατρός της! Δὲν βλέπετε ὅτι καὶ ἡ ὄψις της ἔλαβε καὶ αὐτὴ τὸ χρῶμα τοῦ χρυσοῦ;
— Διὰ τοῦτο, ἴσως, τὴν τριγυρίζουν καὶ μερικοὶ, μερικοὶ, ἀπήντησε δηκτικῶς ἡ Κ^α Β. Ἐπιθυμοῦν, φαίνεται νὰ γείνουν ἐπίχρυσοι!…
Δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀκούσω περισσότερον, μοὶ ἤρχετο λιποθυμία. Εἶναι σκληρὸν νὰ καθίσταταί τις τὸ ἀντικείμενον τοῦ γέλωτος ἢ τοῦ οἴκτου τῶν ἄλλων. Εὐτυχῶς ἡ μουσικὴ ἀνέκρουσε νέος στρόβιλον, τὰ ζεύγη τῶν χορευτῶν ἤρχισαν νὰ κινῶνται πάλιν. Ἠγέρθησαν ἐκεῖνοι καὶ ἐγὼ μετ’ ὀλίγον ἡτοιμάσθην νὰ εἰσέλθω. Εἰς τὴν θύραν τοῦ ἐξώστου μὲ εὗρεν ἡ θεία, ἥτις ἤρχετο εἰς συνάντησίν μου. Ἡ Ἀγλαΐα ἐχόρευεν ὅλη λάμψις καὶ καλλονὴ, καὶ ἐγὼ δὲ ἐδέησε νὰ ὑποστῶ μέχρι τέλους τὸ μαρτύριον τοῦτο. Μεγάλην ἀνακούφισιν ᾐσθάνθην, ὅτε περὶ τὰ τέλη τοῦ χοροῦ εἶδον τὸν ἰατρόν μας τον Κ^ον Θεσίμωνα ἐπανερχόμενον εἰς τὴν αἴθουσαν· εἶχε φανῆ ὀλίγον κατ’ ἀρχὰς, ἀλλ’ ἔπειτα ἀπεσύρθη, διότι τὸν προσεκάλεσαν χάριν ἀσθενοῦς τού τινος, διὰ τὸν ὁποῖον πολὺ ἐνδιεφέρετο, ὡς μοὶ εἶπε καὶ τότε μόλις ἐπανήρχετο. Τί εὐγενὴς χαρακτὴρ ὁ Κ^ος Θεσίμων! Περίεργον μοὶ φαίνεται μετὰ πόσης συμπαθείας δύναται νὰ συμμερίζηται τὴν χαρὰν καὶ τὴν θλῖψιν, τὰ δάκρυα καὶ τὸν γέλωτα τῶν ὁμοίων του. Ἀπὸ τὸ προσκεφάλαιον τοῦ ἀσθενοῦς μεταβαίνει ἀκόπως εἰς τὸν θόρυβον τοῦ κόσμου καὶ τἀνάπαλιν. Εὐφυΐα, ἀνδρικὴ αὐτοπεποίθησις, ψυχικὸν σθένος καὶ συγχρόνως ἔξοχος ἀγαθότης χαρακτηρίζουσιν αὐτόν. Ὁ ὀξὺς ὀφθαλμός του εἰσδύει εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας τῶν ἀνθρώπων, μετὰ τῆς αὐτῆς δὲ εὐκολίας διαγινώσκει τὸ ἄλγος τῆς ψυχῆς, ὡς καὶ τοὺς πόνους τοῦ σώματος. Τὸν γνωρίζω ἀπὸ τῆς παιδικῆς μου ἡλικίας· ἔκτοτε ἔχει ἀναλάβει τὴν φροντίδα τῆς ἐπισφαλοῦς ὑγιείας μου καὶ νομίζω ὅτι αἱ προσπάθειαί του μόνον μοὶ ἔσωσαν τὴν ζωήν. Μὲ παρετήρησε καὶ ὑποθέτω ὅτι ἀμέσως ἐνόησε τὰ συμβαίνοντα ἐν ἐμοί. Ἐπλησίασεν ἀμέσως.
— Δὲν εἶσαι, βλέπω, ἐνθουσιασμένη ἐκ τοῦ πρώτου χοροῦ σου, μοὶ λέγει (Μοὶ ὁμιλεῖ ἀκόμη ἑνικῶς). Πῶς δὲν διεσκέδασες καλά;
Δὲν ἀπεκρίθην· τί ἠδυνάμην νὰ εἴπω; Ἄλλως τε αὐτὸς μὲ ἐννοεῖ πάντοτε, μὲ μαντεύει πρὶν ἀνοίξω τὸ στόμα. — Δὲν εἶναι ὠφέλιμοι διὰ σὲ, (μοὶ προσέθηκεν, ὅτε ἀπεχωροῦμεν ἐκ τοῦ χοροῦ) αἱ συγκινήσεις τῶν αἰθουσῶν. Σοὶ τὰς ἀπαγορεύω εἰς τὸ ἐξῆς. (Ὤ! δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μοὶ τὰς ἀπαγορεύσῃ). Εἰξεύρεις, ὑπάρχουν φυτὰ, τὰ ὁποῖα μόνον εἰς τὰ θερμοκήπια δύνανται νὰ ζήσωσιν καὶ ὄχι ὐπὸ τὴν ὀλεθρίαν ἐπίδρασιν τῆς ἐξωτερικῆς ἀτμοσφαίρας. Μεθαύριον, δηλ. αὔριον μετὰ μεσημβρίαν μὴ ἐξέλθῃς· νὰ μὲ περιμείνῃς εἰς τὸ σπίτι, θὰ ἔλθω κατὰ τὰς τρεῖς εἰς τὸ σπίτι. Σοῦ ἑτοιμάζω μίαν ἄλλην διασκέδασιν, διὰ τὴν ὁποίαν πιστεύω ὅτι θὰ μοὶ γνωρίσῃς χάριν. — Οῡτω ἔληξεν ὁ πρῶτος χορός μου, ὅστις ἐλπίζω ὅτι θὰ εἶναι καὶ ὁ τελευταῖος. Ὁ μπαμπᾶς δὲν πιστεύω νὰ ἐπιμένῃ πλέον, ἀφοῦ καὶ ὁ ἰατρὸς τὸ ἐμποδίζει. Αὔριον εἰς τὰς τρεῖς θὰ τὸν περιμένω. Ἂς ἴδωμεν ποίαν ἔκπληξιν μοὶ ἑτοιμάζει.
Τῇ 15ῃ Νοεμβρίου Ἄχ! Εὐχαριστημένη ποῦ εἶμαι τώρα! Πόσῳ ἀνόητος ἤμην χθές! Ἐντρέπομαι δι’ ὅσα ἔγραψα εἰς τὸ ἡμερολόγιον μου. Πῶς ἠδυνάμην νὰ ἦμαι τόσῳ μικρολόγος ἐγωΐστρια καὶ ματαία; Δὲν εἶναι γελοῖον νὰ λυπῆταί τις, διότι δὲν γίνεται τὸ ἀντικείμενον θαυμασμοῦ ἐν ταῖς αἰθούσαις; Δὲν εἶναι μωρὸν νὰ ἦναί τις τόσῳ εὐαίσθητος εἰς τοὺς σαρκασμοὺς καὶ τὰς φλυαρίας τῶν ἀνοήτων, ὅταν ὑπάρχῃ τρόπος νὰ ἑλκύσῃ τὴν ἀγάπην, τὴν εὐγνωμοσύνην, τὸν εἰλικρινῆ σεβασμὸν τόσων δυστυχῶν ὑπάρξεων καὶ τὴν ὑπόληψιν, τὴν ἐπιδοκιμασίαν ἔστω καὶ μιᾶς εὐγενοῦς ψυχῆς.... Σήμερον ἦλθε, κατὰ τὴν ὑπόσχεσίν του ὁ Κ^ος Θεσίμων τὴν ὁρισθεῖσαν ὥραν καὶ ὑπῆγε κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ μπαμπᾶ. Μετ’ ὀλίγον ἤνοιξεν ὁ πατήρ μου τὴν θύραν τοῦ δωματίου μου καὶ εὐθύμως μοὶ εἶπεν· — Ἑτοιμάσου διὰ μίαν εὐεργετικὴν ἐκδρομήν. Εἶπον καὶ εἰς τὴν παιδαγωγόν σου νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν ἀναγκαίων. Θὰ σᾶς συνοδεύσῃ ἢ μᾶλλον θὰ σᾶς ὁδηγήσῃ ὁ καλός μας φίλος, ὁ ἰατρός. Ἔχεις ἀνοικτὴν πίστωσιν δι’ ὅ,τι σᾶς χρειασθῇ, προσέθηκε γελῶν....
Εἶμαι ἀκόμη πολὺ συγκεκινημένη, ὥστε δὲν δύναμαι νὰ ἐκθέσω λεπτομερῶς, οὐδὲ νὰ ἐκφράσω διὰ λέξεων τὰ πλημμυροῦντα τὴν ψυχήν μου ποικίλα αἰσθήματα, τὸν οἶκτον, τὴν ζωηράν μου συμπάθειαν πρὸς τὴν πάσχουσαν οἰκογένειαν, ὅπου μᾶς ὡδήγησεν ὁ ἰατρὸς, τὰς εὐλογίας καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τῆς δυστυχοῦς νέας γυναικὸς, ἥτις ἔχανε τὸν σύζυγον, ὃν ἠγάπα δι’ ἔλλειψιν τῆς ἀναγκαίας περιθάλψεως, δι’ ἔλλειψιν ὀλίγων κερματίων! Τὸν γέλωτα τῆς χαρᾶς τῶν μικρῶν παιδίων διὰ τὰς προσφερομένας θωπείας καὶ τὰ ζακχαρωτὰ, καὶ τὰ δάκρυα τὰ ἀναβλύζοντα ἐκ τῆς καρδίας μου εἰς τοὺς ὀφθαλμούς!
Ὅτε ἐξήλθομεν τῆς σκοτεινῆς καὶ πενιχρᾶς κατοικίας ἤμην φαιδροτάτη, ἔκτακτος ζωηρότης κατεῖχε τὸ πνεῦμά μου καὶ ἐνεψύχου τὴν μορφήν μου.
— Μήπως εἶναι ἐδῶ τὸ θερμοκήπιον, ἰατρέ; εἶπον εἰς τὸν Κ^ον Θεσίμωνα γελῶσα καὶ ὑπαινιττομένη τοὺς χθεσινοὺς λόγους του. Ἔχετε δίκαιον, προσέθηκα μετ’ ὀλίγον ἐν συγκινήσει. Ἐδῶ εἷναι ἡ σκηνὴ τῆς δράσεως, τὴν ὁποίαν μοὶ ὥρισεν ὁ Θεὸς καὶ ὄχι ἐν ταῖς αἰθούσαις. Ἐδῶ δὲν πειράζει ἂν ἦναί τις ἄσχημος.
— Τοὐναντίον, ἐδῶ δὲν δύναται ποτὲ νὰ ἦναί τις ἄσχημος, ἀπήντησεν ἐκεῖνος στρέφων πρὸς ἐμὲ τὸ πλῆρες εὐφυΐας καὶ ἀγαθότητος βλέμμα του.
Θεέ μου! πόσῳ εὐτυχὴς εἶμαι σήμερον!

Ἐν Χαλκίδι, Ἰούλιος 1888.

---

1. 
   

Λυπούμεθα μὴ δυνηθέντες νὰ παραθέσωμεν τὴν προσωπογραφίαν τῆς εὐπαιδεύτου δεσποινίδος, ἥτις εὐηρεστήθη νὰ παράσχῃ ἡμῖν τὴν τιμὴν καὶ τὴν προῖκα πολυτίμου συνεργασίας, καὶ ἧς τὰ ἑκάστοτε τρυφερὰ δημοσιεύματα, πλήρη χάριτος, εὐφυΐας καὶ βαθέος κοινωνικοῦ αἰσθήματος, κατέστησαν ἀπό τινος γνωστὸν καὶ συμπαθὲς τὸ ὄνομα εἰς τοὺς μετ’ ἐνδιαφέροντος παρακολουθοῦντας τὴν παρ’ ἡμῖν σύγχρονον λογοτεχνίαν.

*Πηγή: Κωνσταντίνου Σκόκου: "Ετήσιον Ημερολόγιον του Έτους 1889" (ολόκληρος ο τόμος) του .

****************************************************

 
«Η άσχημη Δούκισσα», πίνακας του Φλαμανδού ζωγράφου Quentin Matsys (1466-1530).

******************************************************* 

ΕΝΑ  ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΧΗΜΙΑ

Ουμπέρτο Έκο «Ιστορία της ασχήμιας»

---

Η ομορφιά και η ασχήμια είναι φαινομενικά δύο έννοιες αλληλένδετες· συνηθίζουμε, μάλιστα, να θεωρούμε την ασχήμια ως το αντίθετο της ομορφιάς, σε σημείο που αρκεί να προσδιορίσουμε τη μία για να κατανοήσουμε την άλλη. Ωστόσο, στο πέρασμα των αιώνων, οι διαφορετικές εκφάνσεις του άσχημου είναι πιο πλούσιες και απρόβλεπτες απ ό,τι συνήθως πιστεύουμε. Τόσο τα κείμενα
όσο και οι εκπληκτικές εικονογραφήσεις αυτού του βιβλίου μάς οδηγούν σ ένα συναρπαστικό ταξίδι περίπου τριών χιλιάδων χρόνων, ανάμεσα σε εφιάλτες, συλλογικές φοβίες και έρωτες,
όπου το αποκρουστικό συμβαδίζει συχνά με το συγκινητικό και το πονόψυχο, όπου η απόρριψη της δυσμορφίας συνοδεύεται από τη γοητεία που γεννά η παραβίαση κάθε κλασικού κανόνα ομορφιάς.
Ο αναγνώστης που θα διαβάσει το βιβλίο αυτό θα αναφωνήσει σίγουρα: "Πόσο όμορφη είναι η ασχήμια!"
Το βιβλίο αυτό συμπληρλωνει τον τόμο Ιστορία της ομορφιάς, που κυκλοφόρησε το 2004.
(Οπισθόφυλλο του βιβλίου)
_________________________________________________________________________


Κριτική:

Δημήτρης Παπανικολάου, Τα Νέα, 20/10/2007

11-13 λεπτά

Ο Ουμπέρτο Έκο χαρτογραφεί την πορεία της μέσα στον χρόνο...
Δύσκολη δουλειά η ασχήμια

Το άσχημο και το ωραίο είναι δύο εκδοχές που μπορούμε να τις βιώσουμε με ουδέτερο τρόπο. Αυτό επιβεβαιώνει συχνά η συμπεριφορά των νέων, λέει ο Ουμπέρτο Έκο. Δεξιά ο αγαπημένος Τζεντάι των παιδιών, στον «Πόλεμο των άστρων»
ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΟ ΑΝΤΙΒΑΡΟ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ,
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΣΧΗΜΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΟΥΜΠΕΡΤΟ
ΕΚΟ  ΦΙΛΟΔΟΞΕΙ
ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΙ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟΥ
ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. ΑΡΚΟΥΝ ΟΜΩΣ ΛΙΓΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ
ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΦΩΝΗΣΕΙ
Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ: ΔΥΣΚΟΛΗ ΔΟΥΛΕΙΑ Η ΑΣΧΗΜΙΑ!
Δεν πρόκειται για καινούργια διαπίστωση. Ψάχνοντας τη βιβλιογραφία για την ομορφιά και αυτή για την ασχήμια, διαπιστώνει κανείς ότι η δεύτερη υποαντιπροσωπεύεται. Αν με την ομορφιά ασχολούνται λίγο-πολύ οι πάντες, την ασχήμια την αποφεύγουν όλοι ως θέμα πολύπλοκο και απεχθές. Στην αρχή του βιβλίου ο Έκο παραθέτει μια σειρά συνωνύμων για το άσχημο: αηδιαστικό, φρικτό, δυσάρεστο, γκροτέσκο, αποτρόπαιο, βδελυρό, μισητό, απρεπές, ρυπαρό, βρωμερό, πρόστυχο, απωθητικό, τρομακτικό, ευτελές, τρομερό, απαίσιο, ανατριχιαστικό, αποκρουστικό, φρικιαστικό, φοβερό, εφιαλτικό, τερατώδες, εμετικό, απεχθές, σιχαμερό, αναγουλιαστικό, χυδαίο, ποταπό, άχαρο, λυπηρό, καταθλιπτικό, άσεμνο, δύσμορφο, παρακατιανό, παραμορφωμένο.
Η ετερογένεια των λέξεων αυτών δείχνουν ακριβώς πόσο δύσκολο είναι να προσδιορίσουμε και να περιορίσουμε τι ακριβώς εννοούμε με τη λέξη άσχημο. Αν ξαναδιαβάσετε τα συνώνυμα θα δείτε ότι δεν συμφωνείτε με όλα- κάποιοι, για παράδειγμα, δεν θα θεωρούσαν άσχημο το καταθλιπτικό ή το παρακατιανό. Κι από την άλλη, θα έχετε σίγουρα αισθανθεί μια σχετική δυσφορία. Σε αντίθεση με το ωραίο, που μπορεί να αντιμετωπιστεί και με παθητική αγαλλίαση, το άσχημο προκαλεί έντονα συναισθήματα: απώθηση, αποστροφή, τρόμο, φόβο, αν όχι και τη βίαιη προσπάθεια εξάλειψής του.
Φαίνεται ότι όλοι οι πολιτισμοί σε κάθε εποχή έχουν μια περιοχή που τη θεωρούν περιοχή της ασχήμιας. Σε αυτή συναντιούνται διαφορετικές εννοιακές κατηγορίες και προβάλλονται ποικίλα συναισθήματα και φοβίες. Αν από αυτήν την άποψη το ζήτημα της ασχήμιας είναι ζήτημα πολιτιστικό και κοινωνικό, σε ένα άλλο επίπεδο γίνεται ζήτημα ιδιοσυστασίας. Υπάρχει δηλαδή πάντα ένα πεδίο εμπειριών, εικόνων, συμπεριφορών και αισθητήριων εναυσμάτων που το άτομο θεωρεί άσχημα και προς τα οποία αισθάνεται απέχθεια. Πρόκειται σε αυτήν την περίπτωση για την ασχήμια ως πρωταρχικό συναίσθημα, την ασχήμια ως ανθρώπινη ανάγκη. Το βασικό ερώτημα, βεβαίως, είναι πώς και σε ποιο βαθμό συνδέονται αυτά τα δύο. Είναι δηλαδή η ασχήμια η αντανάκλαση μιας βαθιάς δομής του ανθρώπινου μυαλού, του τρόπου που ο άνθρωπος οργανώνει τον κόσμο και ως τέτοια διαμεσολαβείται από την κουλτούρα και το κοινωνικό σύστημα; Είναι εγγενής η ανάγκη να υπάρχει το άσχημο στον κόσμο, οπότε η κάθε κουλτούρα αναλαμβάνει να το προσδιορίσει, να το ονομάσει και να το χειριστεί; Ή μήπως κάθε κουλτούρα ονομάζει άσχημο ό,τι βρίσκεται στην περιφέρειά της, ό,τι της είναι ξένο, ό,τι αδυνατεί να κατανοήσει και θεωρεί απειλητικό, αναγκάζοντας στη συνέχεια τα μέλη της να υιοθετήσουν την απώθηση προς το άσχημο ως βασικό μηχανισμό αυτοσυντήρησης μέσα στην ομάδα; Το βέβαιο είναι ότι ο άνθρωπος έχει την τάση να πιστεύει ότι η δική του άποψη για το άσχημο είναι καθολική, ισχύει δηλαδή σε όλες τις εποχές και σε όλους τους τόπους και τους πολιτισμούς. Η γοητεία μιας αναλυτικής ιστορίας της ασχήμιας είναι ότι σε προκαλεί να δεις πως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Στα εκατοντάδες παραθέματα και εικόνες της Ιστορίας του Έκο, ο αναγνώστης βλέπει πώς αλλάζουν στον χρόνο οι (δυτικές) απεικονίσεις του άσχημου, αλλά και τι λένε για την ασχήμια οι (κυρίως Κεντροευρωπαίοι) συγγραφείς κάθε εποχής. Χαρτογραφείται έτσι η πορεία της ασχήμιας μέσα στον χρόνο και αποδεικνύεται πόσο είναι έννοια σχετική και ιστορικά καθορισμένη. Κατά ένα μέρος θεματικά οργανωμένη και κατά ένα άλλο γραμμικά ιστορική, η αφήγηση του Έκο ξεκινά από τον κλασικό κόσμο, όπου θεοποιούνται ο έρως, η νεότητα, η αναλογία, όπου το «καλό καγαθό» επικρατεί ως ιδανικό. Παράλληλα όμως η ίδια εποχή, εξηγεί, διατηρεί μια περίπλοκη σχέση με την ασχήμια. Δεν είναι τυχαίο ότι τον πιο ολοκληρωμένο λόγο περί ομορφιάς εκφέρει στο Συμπόσιο του Πλάτωνα ο εξωτερικά άσχημος σαν Σειληνός Σωκράτης. Την ίδια στιγμή ένας υπόγειος κόσμος, γεμάτος όντα τρομακτικά εγκαθιδρύεται στο υποσυνείδητο της κλασικής εποχής. Είναι ενδιαφέρον ότι όταν αργότερα ο χριστιανισμός έρχεται να απομυθοποιήσει και να εκλογικεύσει αυτόν τον κόσμο, τα άσχημα τέρατα της κλασικής εποχής μεταμορφώνονται είτε σε φυσικά φαινόμενα είτε σε ωραία πλάσματα με κακές προθέσεις. Οι Γοργόνες, εξηγεί ο Ισίδωρος της Σεβίλλης στον έβδομο αιώνα, ήταν όμορφες μοναχικές γυναίκες. Οι Σειρήνες ήταν πόρνες που ξεπαραδιάζανε τους ναυτικούς. Η Λερναία Ύδρα δεν ήταν πολυκέφαλο φίδι αλλά νεροπηγή με πολλά στόμια. Κι οι Κένταυροι, Θεσσαλοί ιππείς με επιβλητική θωριά. Πρόκειται για μια τακτική που βλέπει κανείς ιστορικά να επαναλαμβάνεται: η υπερβατική ασχήμια μιας προηγούμενης εποχής αναλύεται ως απωθημένη φοβία σε μια μεταγενέστερη εποχή, οπότε όμως και εμφανίζονται νέες μορφές του υπερβατικά άσχημου. Ο χριστιανισμός θα δημιουργήσει τη δικιά του δεξαμενή τεράτων, αντλώντας από κείμενα όπως η Αποκάλυψη του Ιωάννη, και διαμεσολαβώντας υπαρκτές φοβίες όπως ο φόβος των λοιμών και των φυσικών καταστροφών. Παράλληλα, ο Μεσαίωνας θα φέρει τον συνδυασμό του κωμικού με το τρομακτικό, το γκροτέσκο, στο κέντρο της κουλτούρας του. Από τον 17ο αιώνα και μετά, το άσχημο θα εικονισθεί συχνά στην περιοχή της«περίεργης φυσικής» που θα εισαγάγει τη δυσμορφία, την τερατογένεση αλλά και την επιστημονική παρέμβαση στη φύση, ως αισθητικά απωθητικές αλλά διανοητικά ερεθιστικές. Ο Φρανκενστάιν και όλο το γκόθικ παρακλάδι του ρομαντισμού θα φτάσουν να «λυτρώσουν το άσχημο». Περίπου την ίδια τακτική βλέπει ο Έκο να συντηρεί η νεωτερική εποχή: η επαναστατικότητα και η ανοικείωση της επιστημονικής παρέμβασης λυτρώνεται από μια νέα αισθητική που βλέπει ομορφιά στην πρόοδο και ξεκινάει μια καινούργια διαπραγμάτευση με το άσχημο.


Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΑΣΧΗΜΟΥ


Γενικά, όλη η Ιστορία της Ασχήμιας διατρέχεται από συγκεκριμένες αγκυλώσεις: είναι ευρωκεντρική, λατινοκεντρική, ρασιοναλιστική, επιδεικτική, συχνά απλοϊκή, δήθεν καταδεκτική και γενικώς ομφαλλογοκεντρική. Κοιτάξτε την εντυπωσιακή αντιπαραβολή δυο εικόνων του Ιερώνυμου Μπος με τη φωτογραφία ενός νέου με σκουλαρίκια και μαλλιά καρφάκι (φωτογραφίες επάνω και αριστερά). Ομοιότητα καταπληκτική, παρατηρήστε όμως την ανάλυση που την ακολουθεί: «Ο Μπος ήθελε να απεικονίσει τους διώκτες του Ιησού και τους αποτύπωσε όπως η εποχή έβλεπε τους βάρβαρους (ας θυμηθούμε πως ακόμα τον 19ο αιώνα οι ψυχίατροι θεωρούσαν τα τατουάζ σημάδι εκφυλισμού). Σήμερα το piercing και το τατουάζ θεωρείται, το πολύ πολύ, μια χαρακτηριστική πρόκληση της νέας γενιάς αλλά σίγουρα δεν εκλαμβάνεται (από την πλειονότητα) ως εγκληματική επιλογή- και μια κοπέλα με ένα κόσμημα στη γλώσσα ή με ένα δράκο ζωγραφισμένο στη γυμνή της κοιλιά μπορεί να συμμετέχει σε μια εκδήλωση για την ειρήνη ή για τα παιδιά της Αφρικής».
Όπως καταλαβαίνει ακόμα κι ο ανυποψίαστος αναγνώστης, αυτό δεν είναι παράδειγμα. Μοιάζει πολύ περισσότερο με την τριπλή φαντασίωση ενός γηραιού Ευρωπαίου πανεπιστημιακού (όπου κορασίς, ημίγυμνη, με σκουλαρίκι γλώσσας και δράκο στην κοιλιά, αποδεικνύεται τελικώς και έμπλεη προοδευτικών ιδεών). Το ότι κανείς αποφασίζει να βάλει σκουλαρίκι στη γλώσσα γιατί κάτι πολύπλοκο θέλει να εκφράσει (κι επίσης γιατί κάτι σχετικά περίπλοκο θέλει να κάνει καλύτερα) δεν ενδιαφέρει τον Έκο. Αυτό που τον ενδιαφέρει, ειδικά στην ανάλυση του «άσχημου» στον σύγχρονο κόσμο, είναι η σιωπηλή «πλειονότητα». Αυτή που προτιμά να βλέπει το διαφορετικό ως άσχημο, και δήθεν το αποδέχεται, με προοδευτικά μεγαλόθυμη καλοκαγαθία, είτε ως πρόκληση είτε ως στερούμενο σημασίας.


Η ΑΒΑΣΤΑΧΤΗ ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΑΘΕΙΑΣ


Αν υπάρχει ένας πανεπιστημιακός που ο μέσος Ευρωπαίος αναγνώστης αναγνωρίζει ως «αναγεννησιακό πολυμαθή» αυτός είναι σίγουρα ο Ουμπέρτο Έκο. Το όνομα Έκο είναι σήμερα μια σφραγίδα που καθιστά κάθε του βιβλίο καταδικασμένο να επιτύχει. Η Ιστορία της Ασχήμιας, που μεταφράστηκε στα ελληνικά με θαυμαστά αντανακλαστικά (αν και όχι χωρίς ατέλειες), δεν ξεφεύγει από αυτόν τον κανόνα. Είναι βιβλίο γραμμένο για να εντυπωσιάσει τον μέσο αναγνώστη, τον εξασκημένο στην ταχύτητα πληροφόρησης των αναζητήσεων στο Ίντερνετ και των τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ, τον απρόθυμο να αναλύσει περισσότερο το βασικό επιχείρημα μιας μονογραφίας. Η αφήγηση του Έκο συχνά ξεστρατίζει, είτε προς συζητήσεις περί ομορφιάς είτε προς ιστορικές αφηγήσεις, εντυπωσιακές μεν, άσχετες όμως με το θέμα (όπως οι χιλιαστικές προσδοκίες που προκαλεί η Αποκάλυψη , ο Σατανισμός, ο αισθητισμός).
Το βιβλίο, μάλιστα, ενώ είναι χωρισμένο σε κεφάλαια, μοιάζει ουσιαστικά σαν να είναι οργανωμένο σε επεισόδια - εξ ου και μια τάση να θεωρείται άσχημο γενικώς ό,τι συμφέρει ανά κεφάλαιο.
Άλλοτε είναι το τρομακτικό, άλλοτε το ανοίκειο, άλλοτε το ανήθικο, άλλοτε το βίαιο (!), κι άλλοτε το άγνωστο. Όπως και ο παρουσιαστής τηλεοπτικής εκπομπής που παρουσιάζει τη δουλειά των ρεπόρτερ του, έτσι και ο Έκο δούλεψε με ομάδα «συνεργατών», που αναφέρονται με απειρόμικρα γράμματα στο εσώφυλλο, χωρίς να είναι σαφές πόση ευθύνη φέρουν για το τελικό αποτέλεσμα. Ο ιδανικός αναγνώστης του βιβλίου είναι τελικά όχι αυτός που θα το διαβάσει με προσοχή και από την αρχή μέχρι το τέλος, αλλά αυτός που θα το αγοράσει, θα το βάλει στο τραπεζάκι του, θα το κοιτάξει, θα το παρακολουθήσει σαν σειρά του Ηistory Channel. Ένας άλλος Έκο μπορεί κάποια στιγμή να αναλάμβανε να γράψει για τη σημειολογία τέτοιων «αναγεννησιακών» τηλε-βιβλίων.

*******************
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Héctor Tajonar : "On Beauty and Ugliness in Art" 

«Σχετικά με την ομορφιά και την ασχήμια στην τέχνη»

 The concept of the relevance of beauty in art has changed over the centuries. From ancient times to the contemporary world, Héctor Tajonar will explore these changes through masterpieces from the Museum’s permanent collection as well as those found in collections throughout the world. Héctor Tajonar is an editor and co-author of numerous art publications as well as an award-winning documentarian focused on art and culture. He has been a consultant at The Getty Conservation Institute, curated an art exhibition at the National Museum of Art in Mexico (MUNAL), and has been the Director of Cultural Projects at Televisa. This lecture is part of the Guest Lecture and Tour Series, which focuses on works of art on view in the Museum and topics of interest in the broader art world. Lectures are followed by docent-led tours.

• Add to Phrasebook
  • No word lists for English -> Greek...
  • Create a new word list...
• Copy