Η υπόθεση του γκαλερίστα Γιώργου Τσαγκαράκη, που τις τελευταίες ημέρες έχει αναδυθεί στον αφρό της επικαιρότητας, είχε και το θετικό της αντίκρισμα. Ειδικά εάν αναλογιστεί κανείς ότι μέσα σε ελάχιστα εικοσιτετράωρα καταναλώσαμε σε ζωντανή τηλεοπτική σύνδεση όση τέχνη ενδεχομένως δεν είχαμε δει ποτέ στη ζωή μας έως τώρα.
Ναι, το Tsagarakis-gate έγινε το σπονδυλωτό δράμα –με νύξεις θρίλερ και υποψίες σαπουνόπερας– που πιθανότατα θα έχει ξεχαστεί μέχρι την εμφάνιση του επόμενου viral θέματος.
Ωστόσο, ήταν και μια ευκαιρία να θυμηθούμε τρανταχτές ιστορίες παραχάραξης της τέχνης και κυρίως να αντιληφθούμε ότι δεν είναι πάντα ο προσωπικός πλουτισμός και τα χρήματα το κίνητρο όσων έχουν κατά καιρούς ξεγελάσει τον κόσμο, (μοσχο)πουλώντας μπογιατισμένους καμβάδες για Ρόθκο ή, κατά το κοινώς λεγόμενο, φύκια για μεταξωτές κορδέλες.
Κανείς δεν μπορεί να αμφιβάλει ότι η παραχάραξη έργων τέχνης είναι μια ενέργεια ξεκάθαρα εγκληματική, που επιφέρει επιπτώσεις και επισείει ποινές. Είναι όμως και μια σπουδή στην ανθρώπινη ματαιοδοξία, στην απληστία, μα και στην ακατανίκητη επιθυμία για ομορφιά.
Καταφέρνει, δε, να επιβιώνει εις τους αιώνας των αιώνων, αφού είναι το τέλειο σημείο φυγής. Εκεί όπου τέμνονται η αλαζονεία του καλλιτέχνη με την άσβεστη δίψα της αγοράς για καλλιτεχνικούς θησαυρούς.
Μιχαήλ Άγγελος: Η νεανική ύβρις
Ένας πρώτης τάξεως τρόπος για να κατανοήσει κανείς την ιστορία της παραχάραξης (και την ψυχολογία και τα κίνητρα πίσω από αυτήν) είναι να επιστρέψει πίσω στο 1496. Μην απορείτε. Η ιστορία της εξαπάτησης στην τέχνη είναι τόσο παλιά όσο η ίδια η τέχνη.
Στα τέλη του 15ου αιώνα, ο Μιχαήλ Άγγελος, ο καλλιτέχνης που κατάφερε τελικά να εξασφαλίσει για τον εαυτό του την αθανασία, ήταν μόλις 21 ετών. Άσημος, άγνωστος, αλλά αποφασισμένος να δημιουργήσει και να αφήσει το διακριτό αποτύπωμά του. Ακόμα κι αν για να πάρει μπρος η καριέρα του χρειαζόταν να σκαρφιστεί ένα αθώο αλλά παραπλανητικό τέχνασμα.
Σκάλισε το άγαλμα ενός κοιμώμενου έρωτα. Και ήταν τόσο τέλειο και αψεγάδιαστο, ώστε ο έμπορος τέχνης Μπαλντασάρε ντελ Μιλανέζε επινόησε τον τρόπο που θα πολλαπλασίαζε εν μία νυκτί την αξία του έργου. Του πρότεινε να το επεξεργαστούν με όξινο χώμα και να το θάψουν, ώστε να μοιάζει με αρχαίο ρωμαϊκό εύρημα.
Όπερ και εγένετο. Το γλυπτό πουλήθηκε στον καρδινάλιο Ραφαέλε Ριάριο ως αυθεντική αρχαιότητα. Όταν ο ιερέας αντιλήφθηκε την απάτη, ζήτησε τα λεφτά του πίσω, αλλά εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από το ταλέντο του νεαρού καλλιτέχνη, που αντί να τον τιμωρήσει, τον προσκάλεσε στη Ρώμη.
Αυτή η πρώιμη «ύβρις» ανέδειξε μια αλήθεια που θα έμενε διαχρονική: πως δηλαδή το σύστημα μπορεί να καταπιεί και να συγχωρέσει την απάτη, εφόσον το ταλέντο είναι αυταπόδεικτο.
Ο απατεώνας που ρεζίλεψε τον Χίτλερ
Αν το κίνητρο του εμβληματικού καλλιτέχνη της Αναγέννησης ήταν να βγάλει κάτι περισσότερο από ένα κομμάτι ψωμί με το έργο του, οι επίγονοί του στην παραχάραξη είχαν πληθώρα και πλουραλισμό κινήτρων. Όπως για παράδειγμα την εκδίκηση.
Ο Ολλανδός καλλιτέχνης Χαν Βαν Μεέγκερεν θα μπορούσε να ενσαρκώνει την επιτομή αυτής της περίπτωσης.
Τη δεκαετία του 1930, οι κριτικοί τέχνης τον είχαν κατηγοριοποιήσει ως έναν μέτριο, αναχρονιστικό ζωγράφο εγκλωβισμένο στο παρελθόν. Και τον είχαν περιθωριοποιήσει.
Η απάντησή του ήταν η αυθάδης αποδόμηση του συστήματος αξιολόγησής τους. Ο Μεέγκερεν ξεκίνησε κάτι που ισοδυναμούσε με αποκοτιά, αλλά τελικά έπεισε και με το παραπάνω τον μικρόκοσμο της τέχνης.
Ζωγράφισε ο ίδιος, με τα χέρια του, από το μηδέν τα έργα του Γιοχάνες Βερμέερ. Και το έπραξε με χαρακτηριστική επιτυχία.
Λέγεται πως, όταν ο Άμπραχαμ Μπρέντιους, ο κορυφαίος κριτικός της εποχής και ειδικός όσο λίγοι στον Βερμέερ, αντίκρισε το πλαστό «Δείπνο στους Εμμαούς» δάκρυσε. Φυσικά, ούτε που μπορούσε να του περάσει από το μυαλό, ή έστω από την άκρη του ματιού του, πως ο Μεέγκερεν είχε ψήσει τον πίνακα στον φούρνο αναμειγνύοντας τα χρώματα με βακελίτη για να πετύχει την παλαιότητα.
«Δείπνο στους Εμμαούς», το πιο διάσημο παραχαραγμένο έργο τέχνης στην ιστορία
Η ετυμηγορία πως επρόκειτο όχι μόνο για ένα έργο αυθεντικό αλλά για το τέλειο αριστούργημα, έδωσε στον Ολλανδό καλλιτέχνη εκείνο που αναζητούσε μια ζωή. Την αίσθηση πως από αδιάφορος ζωγράφος είχε εκκολαφτεί σε έναν έμπειρο κουκλοπαίχτη που χρησιμοποιούσε ως μαριονέτες τους αλλοτινούς επικριτές του.
Όμως τίποτα δεν κρατάει για πάντα. Στη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, ο Μεέγκερεν βρέθηκε στο εδώλιο του κατηγορουμένου αντιμετωπίζοντας την ποινή της εσχάτης προδοσίας επειδή είχε πουλήσει έναν «ανεκτίμητο, αυθεντικό Βερμέερ» στον Χέρμαν Γκέρινγκ.
Για να σώσει τη ζωή του από το εκτελεστικό απόσπασμα, αναγκάστηκε να ομολογήσει την απάτη του. Τελικά πέτυχε να μείνει στην ιστορία όχι σαν ζωγράφος, ούτε ως προδότης, μα ούτε και σαν απατεώνας. Οι συμπατριώτες του τον αποκρυστάλλωσαν στη συλλογική μνήμη ως τον ήρωα που κορόιδεψε το πρωτοπαλίκαρο και υπαρχηγό του Χίτλερ.
Η παραχάραξη ως οικογενειακή υπόθεση
Μπορεί να ήταν αγέννητος όταν ο Βαν Μεέγκερεν παραλίγο να θανατωθεί για την πλαστογραφία του, όμως ο 75χρονος σήμερα Βόλφγκανγκ Μπελτράκι ιχνηλάτησε στα βήματά του.
Ο Γερμανός καλλιτέχνης και πλαστογράφος, με συνεργό τη σύζυγό του Ελέν, κατάφεραν να παραπλανήσουν για περίπου τέσσερις δεκαετίες την αγορά τέχνης, συγκεντρώνοντας σύμφωνα με τις εκτιμήσεις περισσότερα από 100 εκατομμύρια ευρώ.
Ο Μπελτράκι δεν αντέγραφε γνωστά και διάσημα έργα, αλλά ζωγράφιζε εξ αρχής χαμένους πίνακες εξπρεσιονιστών, πουλώντας τους για αυθεντικούς. Για να στηρίξει την απάτη, η σύζυγός του φωτογραφιζόταν με ρούχα εποχής πλάι στα έργα που δημιουργούσε, παρουσιάζοντάς τα ως στιγμιότυπα από το οικογενειακό αρχείο.[............................]ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ
ΤΟ ΒΗΜΑ
https://www.tovima
*Κώστας Μπουρούσης
Ο Κώστας Μπουρούσης είναι δημοσιογράφος στις έντυπες και τις ψηφιακές εκδόσεις του Βήματος, αλλά και της τηλεοπτικής εκπομπής MEGA Stories του MEGA Channel. Ασχολείται με θέματα ποπ κουλτούρας, lifestyle και πολιτισμού αλλά και με ιστορίες ανθρώπων - διάσημων ή μη - που αξίζει να ακουστούν. Για 20 χρόνια εργάστηκε για το Πρώτο Θέμα, έχει συνεργαστεί με εκπομπές της ΕΡΤ («Κυψέλη») και του ΣΚΑΪ («Ο πιο αδύναμος κρίκος») ενώ για τρία χρόνια παρουσίαζε καθημερινή εκπομπή στον ραδιοφωνικό σταθμό Θέμα 104,6. Το καλοκαίρι του 2024 κατέγραψε σε μια σειρά podcast τις ιστορίες των πρωταθλητών της ελληνικής ολυμπιακής ομάδας. Πιστεύει ότι όλοι είμαστε η ιστορία μας, που αργά ή γρήγορα βρίσκει τον ιδανικό αποδέκτη της.
Οι τέσσερις φυγάδες (Πρωτότυπος τίτλος: Tutti a casa) είναι Ιταλική κωμική ταινία του 1960 σε σκηνοθεσία Λουίτζι Κομεντσίνι και σενάριο των Ατζ & Σκαρπέλι. Πρωταγωνιστούν οι Αλμπέρτο Σόρντι, Σερτζ Ρετζιανί, Μάρτιν Μπάλσαμ και Νίνο Καστελνουόβο.[...................]Κατά μήκος της βενετσιάνικης παραλίας, το πρωί της 8ης Σεπτεμβρίου 1943, ο Αλμπέρτο Ινοτσέντσι, κατώτερος υπαξιωματικός του Βασιλικού Ιταλικού Στρατού σοκάρεται όταν οι πρώην σύμμαχοι της Βέρμαχτ περικυκλώνουν και καταλαμβάνουν τη βάση όπου βρίσκεται. Ο Ινοτσέντσι, μαζί με μερικούς σκόρπιους στρατιώτες, καταφέρνει να απομακρύνει τα γερμανικά στρατεύματα και σοκάρεται τελείως όταν, σε αντίθεση με το σχέδιό του να βρει ένα υψηλόβαθμο αξιωματικό στον οποίο να αναφέρουν, οι περισσότεροι από τους άνδρες αποδέχονται το γεγονός ότι ο πόλεμος τελείωσε για αυτούς και όλοι πρέπει απλώς να πάνε σπίτι τους.[.....................]
Heinrich Campendonk
