Παρασκευή, Νοεμβρίου 20, 2026

Σχετικά με την εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στο σχολείο

 


Ελένη Γαρυφαλάκη*: «Η εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στο σχολείο χρειάζεται σαφή παιδαγωγικό σκοπό»


«Ένα εκπαιδευτικό "ChildGPT", όπως το οραματίζομαι, θα πρέπει να δίνει υποδείξεις, να θέτει ερωτήματα και να ανοίγει διαφορετικές διαδρομές διερεύνησης, με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού» μας είπε η Ελένη Γαρυφαλάκη, με αφορμή το βιβλίο της «Τι θα γίνουν τα παιδιά μας όταν μεγαλώσουν;» (εκδ. Key Books).

Συνέντευξη στον Σόλωνα Παπαγεωργίου

Τα τελευταία χρόνια οι τεχνολογικές εξελίξεις πραγματοποιούνται όλο και γρηγορότερα και το ευρύ κοινό καλείται να εξοικειωθεί με τις καινοτομίες που το αφορούν, προτού παρουσιαστούν οι επόμενες. Η διαδικτυακή πραγματικότητα στις αρχές του 2000, αλλά και πριν από μία δεκαετία, διαφοροποιείται σε πολλούς τομείς από τη σημερινή, και οι συνεχόμενες αλλαγές προμηνύουν ένα μέλλον απρόβλεπτο, με νέες συνήθειες και νέα επαγγέλματα που δύσκολα μπορούμε να προβλέψουμε αυτή τη στιγμή.

Η Ελένη Γαρυφαλάκη, όμως, επιχείρησε να ζωγραφίσει μια εικόνα του μέλλοντός μας: στο βιβλίο της Τι θα γίνουν τα παιδιά μας όταν μεγαλώσουν; (εκδ. Key Books) παρουσιάζει το πώς θα εξελιχθούν τα επαγγέλματα σε μερικά χρόνια. Καθοριστική παράμετρος, η Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία ήδη χρησιμοποιείται έντονα στο εργασιακό περιβάλλον.

Ηθικολόγοι της τεχνητής νοημοσύνης, σχεδιαστές έξυπνων πόλεων και… αρχιτέκτονες ύπνου – να κάποιες από τις ειδικότητες που θα αποκτήσουν τα παιδιά μας στο μέλλον, κατά την Ελένη Γαρυφαλάκη. Οι προβλέψεις της είναι μέρος ενός δημιουργικού παιχνιδιού φαντασίας, αλλά εκφράζουν προβληματισμούς του εδώ και τώρα.


Μιλήσαμε μαζί της για το πώς θα μπορούσε η Τεχνητή Νοημοσύνη να εισαχθεί στην εκπαίδευση, το πόσο μακρινό ή κοντινό είναι το μέλλον που οραματίζεται, τους κινδύνους που πιθανώς αντιμετωπίζουν τα παιδιά στον ψηφιακό κόσμο, την προσπάθεια που πρέπει να καταβάλλει ο γονιός για να παραμένει ενήμερος κλπ.

Στο βιβλίο σας, εκτός των άλλων, περιγράφετε τους τρόπους που η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει την εκπαιδευτική διαδικασία. Κάνετε λόγο για την εισαγωγή της -ενός «ChildGPT»- στην τάξη, με τρόπο ώστε να καλλιεργηθεί η δημιουργικότητα των μαθητών. Πώς μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο, χωρίς να χαθεί η αυτονομία της σκέψης του παιδιού;

Χαίρομαι που ξεκινάτε από αυτή την ερώτηση, γιατί θεωρώ ότι είναι σημαντικό να προβληματίζουν οι έννοιες της δημιουργικότητας και της αυτονομίας της σκέψης στην εκπαίδευση. Η απάντησή μου ακουμπά τρία διαφορετικά επίπεδα.

Πρώτον, χρειάζεται να αναρωτηθούμε πόσο υποστηρίζεται ήδη η αυτονομία της σκέψης του παιδιού στο σχολείο αυτή τη στιγμή που συνδιαλεγόμαστε. Κατά τη γνώμη μου, οι συνθήκες όχι μόνο τη δυσκολεύουν, αλλά συχνά την καταργούν. Ο μεγάλος αριθμός μαθητών ανά τμήμα, η περιορισμένη υποστήριξη του εκπαιδευτικού στη δημιουργία κατάλληλου υλικού και οι (σοβαρές) ελλείψεις στις υποδομές αφήνουν μικρά περιθώρια για να αναγνωριστούν και να καλλιεργηθούν οι δυνατότητες κάθε παιδιού. Χρειάζεται, επίσης, ένα περιβάλλον, όπου το παιδί αισθάνεται ασφαλές να ρωτήσει, να διαφωνήσει και να κάνει λάθος. Η συζήτηση για την αυτονομία της σκέψης αρχίζει από εκεί.

Ένα εκπαιδευτικό «ChildGPT», όπως το οραματίζομαι, θα πρέπει να δίνει υποδείξεις, να θέτει ερωτήματα και να ανοίγει διαφορετικές διαδρομές διερεύνησης, με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού.

Δεύτερον, η εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης χρειάζεται σαφή παιδαγωγικό σκοπό. Αν, απλώς, προσθέσουμε ένα εργαλείο έτοιμων απαντήσεων στην τάξη, κινδυνεύουμε να ενισχύσουμε, όχι μόνο την παθητική αποδοχή της πληροφορίας, αλλά και μια τάση ναρκισσισμού του χρήστη, μιας και, από αυτό που διαπιστώνουμε στις απαντήσεις της τεχνητής νοημοσύνης, είναι ότι πρόκειται για ένα σύστημα που επιβεβαιώνει και κολακεύει το χρήστη, χωρίς να τον καλεί να εξετάσει τη σκέψη του. Ένα εκπαιδευτικό «ChildGPT», όπως το οραματίζομαι, θα πρέπει να δίνει υποδείξεις, να θέτει ερωτήματα και να ανοίγει διαφορετικές διαδρομές διερεύνησης, με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού.

Για παράδειγμα, ένα παιδί θα μπορούσε πρώτα να γράψει τη δική του ιστορία κι έπειτα να ζητήσει από το εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης ερωτήσεις για τον ήρωα του ή δύο διαφορετικές εκδοχές για την εξέλιξη της πλοκής. Στη συνέχεια, να αποφασίσει τι κρατά, τι απορρίπτει και γιατί ή να πάρει έμπνευση και να δημιουργήσει μια τρίτη, δική του εκδοχή. Η επιλογή και αιτιολόγησή της είναι ουσιαστικό μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Από τις αρχές του 2025 τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης με βοήθησαν να να οργανώνω και να επεξεργάζομαι αυτό το υλικό πιο γρήγορα, με βάση τις δικές μου παρατηρήσεις και το δικό μου έλεγχο.

Τρίτον, βλέπω σημαντικές δυνατότητες στην υποστήριξη του ίδιου του εκπαιδευτικού, όπως μπορώ να πω υπεύθυνα από τη δική μου προσωπική επαγγελματική εμπειρία. Από το 2012 ως το τέλος του 2024, λίγο πριν αρχίσω να χρησιμοποιώ την τεχνητή νοημοσύνη, αφιέρωνα δεκάδες ώρες στη μελέτη και σύνταξη ποιοτικών αξιολογήσεων και προφίλ πολλαπλής νοημοσύνης για τους μαθητές μου. Με βοηθούσαν να κατανοώ καλύτερα τις ανάγκες και τις δυνατότητές τους και να σχεδιάζω κατάλληλες δραστηριότητες. Μοιραζόμουν αυτές τις παρατηρήσεις και με τους γονείς, ώστε να μπορούν κι εκείνοι να υποστηρίζουν δεξιότητες και δυνατότητες του παιδιού, που δεν διακρίνονταν ή δεν αναδεικνύονταν πάντοτε από το σχολείο.

Από τις αρχές του 2025 τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης με βοήθησαν να να οργανώνω και να επεξεργάζομαι αυτό το υλικό πιο γρήγορα, με βάση τις δικές μου παρατηρήσεις και το δικό μου έλεγχο. Έτσι, εξοικονομώ χρόνο για να δημιουργώ πιο εξατομικευμένο εκπαιδευτικό υλικό και να σχεδιάζω δραστηριότητες με περισσότερες δυνατότητες δημιουργικής έκφρασης.

Αυτή η εμπειρία με κάνει αισιόδοξη για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση, με κατάλληλο σχεδιασμό και συνεχή αξιολόγηση. Για μένα, το βασικό κριτήριο επιτυχίας είναι αν το παιδί βρίσκει περισσότερο χώρο να στοχαστεί, να φανταστεί και να δημιουργήσει, αλλά και να διαμοιραστεί τις ιδέες του.

Μιλάτε για τα νέα επαγγέλματα που θα εμφανιστούν. Πείτε μας δυο λόγια για τις προβλέψεις που κάνετε: πόσο «σίγουρες» είναι, με βάση ποια κριτήρια έγιναν κλπ;

Συνήθως, μου αρέσει να ζω στο μέλλον, ή, να το πω καλύτερα, να ζω σε κάτι που δεν υπάρχει (ακόμα). Σαν αναγνώστρια, άλλωστε, αγαπώ και τη λογοτεχνία του φανταστικού. Όταν στο Linkedin είδα τυχαία ένα post μιας Βρετανίδας συγγραφέα παιδικών βιβλίων, της Sophie Deen, για επαγγέλματα του μέλλοντος, εμπνεύστηκα και θέλησα να παίξω με αυτή την ιδέα, επινοώντας κι άλλα επαγγέλματα. Κάπως έτσι ξεκίνησα να γράφω και αυτό το βιβλίο.

Νομίζω ότι χρειάζεται κι εμείς οι γονείς να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να γίνουμε ξανά μαθητές.

Μέσα από αυτές τις δώδεκα ιδέες, θέλω να προσκαλέσω γονείς και παιδιά σε ένα παιχνίδι φαντασίας: Ποιες ανάγκες μπορεί να έχουμε στο μέλλον; Τι θα θέλαμε να αλλάξουμε; Τι θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε; Τα επαγγέλματα αυτά είναι πιθανότητες προς εξερεύνηση, αφορμές για συζήτηση και νέες ιδέες.

Ίσως αυτό να επιδίωκα από την αρχή, κάπως υποσυνείδητα: να εμπνεύσω κι άλλους ανθρώπους να οραματιστούν το μέλλον και να θελήσουν να το συνδημιουργήσουν. Όταν φανταζόμαστε τι θα μπορούσε να υπάρξει, έχουμε κάνει ήδη ένα πρώτο βήμα για να το δημιουργήσουμε.

Ασχολείστε με την εκπαίδευση όλων των ηλικιών. Οι ίδιοι οι γονείς, οι αναγνώστες αυτού του βιβλίου, πόσο θα πρέπει να αλλάξουν για να προσαρμοστούν στην πραγματικότητα που περιγράφετε;

Νομίζω ότι χρειάζεται κι εμείς οι γονείς να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να γίνουμε ξανά μαθητές. Να αναγνωρίσουμε ότι δεν έχουμε όλες τις απαντήσεις και ότι ο κόσμος στον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά μας διαφέρει από εκείνον για τον οποίο προετοιμαστήκαμε εμείς.

Η τεχνολογική εξέλιξη τρέχει γρήγορα, ενώ η κατανόησή μας, οι συνήθειές μας και οι τρόποι με τους οποίους οργανώνουμε την εκπαίδευση, την εργασία και την οικογενειακή ζωή χρειάζονται χρόνο για να προσαρμοστούν. Αυτό το χάσμα μάς καλεί να επενδύσουμε και στη δική μας μάθηση. Χρειάζεται να εκπαιδευτούμε στα εργαλεία που χρησιμοποιούν τα παιδιά μας, να εξετάζουμε τις δυνατότητες και τους περιορισμούς τους και να συζητάμε για όσα αλλάζουν στη ζωή μας.

Στην καθημερινότητα μπορούμε να ξεκινήσουμε από μικρές αλλαγές. Να πούμε, για παράδειγμα, «δεν το γνωρίζω, ας το ψάξουμε μαζί» ή να ακούσουμε το παιδί πριν του δώσουμε μια απάντηση.

Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η προσαρμοστική νοημοσύνη. Να μπορούμε να αναθεωρούμε μια βεβαιότητα, να ακούμε μια διαφορετική οπτική, να διαχειριζόμαστε την αμηχανία του καινούριου, να ξεμαθαίνουμε και να ξαναμαθαίνουμε και να αναζητούμε λύσεις μαζί με άλλους, να συνδημιουργούμε το μέλλον. Αυτό απαιτεί υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη, επίγνωση, επικοινωνία, συνεργασία και δημιουργική σκέψη. Είναι δεξιότητες που χρειάζεται να καλλιεργούμε και εμείς, για να μπορούμε να τις υποστηρίζουμε και στα παιδιά μας.[............................................]


Ελένη Γαρυφαλάκη: «Η εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στην Εκπαίδευση»...


Δεν υπάρχουν σχόλια: