Κι όμως πριν από ένα χρόνο αυτές οι εξελίξεις θα φάνταζαν αδιανότητες:
Οι δύο μεγαλύτερες πόλεις της Αμερικής έχουν σήμερα αριστερούς δημάρχους!
Τη νίκη του Ζοχράν Μαμντάνι πέρυσι στο δήμο της Νέας Υόρκης ακολούθησε φέτος, στις εκλογές της περασμένης Τρίτης, ο θρίαμβος της Νίθια Ραμάν στο δήμο του Λος Άντζελες.
Η 45χρονη ινδικής καταγωγής πολεοδόμος, απόφοιτος του Χάρβαρντ και του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης, προσκείμενη στην αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος κέρδισε με 54,7% την επίσης προερχόμενη από τους Δημοκρατικούς, απερχόμενη δήμαρχο Κάρεν Μπας που συγκέντρωσε 45,3%. Ο τρίτος υποψήφιος, ο 43χρονος Σπένσερ Πρατ, προερχόμενος από τους Ρεπουμπλικάνους, είχε αποκλειστεί ήδη από τον πρώτο γύρο της ψηφοφορίας, τον Ιούνιο.
Υπήρχε μεγάλη δυσαρέσκεια στη τοπική κοινότητα για τον τρόπο που η απερχόμενη δήμαρχος είχε χειριστεί τις καταστροφικές πυρκαγιές του Ιανουαρίου 2025 στη νότια Καλιφόρνια από την οποία έχασαν τη ζωή τους 12 άνθρωποι και καταστράφηκαν σχεδόν 7.000 σπίτια.
Μετά τους πανηγυρισμούς και τον ενθουσιασμό, όλοι τώρα αναρωτιούνται τί μπορεί να σημαίνει αυτή η ανέλπιστη νίκη και που τελικά είναι ικανή να οδηγήσει. Διότι στο δρόμο για την ερμηνεία αυτών των εκλογικών αποτελεσμάτων και της αξιολόγησης των προοπτικών της επόμενης μέρας, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να «αποσαφηνιστούν».
Το αμερικανικό εκλογικό σώμα ενδέχεται να μετατοπίζεται προς τα αριστερά όσον αφορά τις προσδοκίες του για τη διακυβέρνηση σε ομοσπονδιακό ή τοπικό επίπεδο, αλλά την ίδια ώρα δεν φαίνεται να μετατοπίζεται απαραίτητα προς τα αριστερά και ως προς την προθυμία του να υιοθετήσει τα οικονομικά εργαλεία που παραδοσιακά συνδέονται με την αριστερά.
Πιο απλά: Το Λος Άντζελες ψήφισε με αριστερό κριτήριο για την εκλογή δημάρχου αλλά η Καλιφόρνια δεν ψήφισε με το ίδιο κριτήριο στο παράλληλο δημοψήφισμα για εφάπαξ φορολόγηση των υπερπλούσιων.
Αλλαγή σκηνικού
Πολλοί, και μέσα από τους κόλπους του μάλιστα, έχουν στιγματίσει εδώ και καιρό το γεγονός ότι το Δημοκρατικό Κόμμα έχει αποσυνδεθεί από τη φυσική δεξαμενή υποστηρικτών και ψηφοφόρων του, τη μέση εργατική τάξη, αυτή που συνήθως προσδιορίζει η προσφιλής περιγραφή «σκληρά εργαζόμενοι Αμερικανοί». Ένας γενικός όρος που αναφέρεται σε μια ευρεία γκάμα κοινωνικής διαστρωμάτωσης με σημείο αναφοράς, κατά κανόνα, τα αστικά κέντρα.
Το παλιό κομματικό κατεστημένο ακολουθούσε μέχρι πρότινος το «βιβλίο οδηγιών» μιας άλλης εποχής: Προοδευτισμός με βάση τις φιλελεύθερες κοινωνικές αξίες, ελεύθερη οικονομία με δέσμευση για ευκαιρίες για όλους και μια πολύ προσεκτική ως διστακτική και άτολμη, προσέγγιση όσον αφορά στην αναδιανομή του πλούτου. Μόνο που αυτή η “συνταγή” έχει πια αποκοπεί από τη πραγματικότητα την οποία συνθέτουν οι ριζικές ανακατατάξεις του κοινωνικού τοπίου τις τελευταίες δεκαετίες διατρέχοντας δύο βασικούς άξονες: Τη μεταβολή της δημογραφικής σύνθεσης του πληθυσμού και τη ραγδαία προλεταριοποίηση της μεσαίας τάξης. Πουθενά αυτά τα δύο κοινωνικοοικονομικά στοιχεία δεν είναι τόσο εμφανή και καθοριστικά για το εκλογικό αποτέλεσμα απ’ ό,τι στις δύο μεγαλύτερες πόλεις της Αμερικής.
Η εκλογή της Ραμάν στο Λος Άντζελες σε συνέχεια της περυσινής νίκης του Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη είναι εξελίξεις που αποτυπώνουν τις νέες συνιστώσες στο πολιτικό τοπίο. Δύο από τα πιο επιδραστικά αστικά κέντρα της χώρας θα διοικούνται πλέον από πολιτικούς που συνδέονται με τη τάση του δημοκρατικού σοσιαλισμού εντός του Δημοκρατικού Κόμματος, γεγονός που σηματοδοτεί ότι η προοδευτική Αριστερά δεν αποτελεί πλέον μια ηχηρή εσωτερική αντιπολίτευση αλλά ένα σαρωτικό πολιτικο-κοινωνικό ρεύμα που είναι σε θέση να κατακτήσει την εξουσία και να κυβερνήσει.
Ωστόσο, η χρονική συγκυρία της νίκης Ραμάν έφερε στην επιφάνεια μια παράδοξη αντίφαση. Στις ίδιες εκλογές, οι ψηφοφόροι της Καλιφόρνια απέρριψαν την «Πρόταση 40» (Proposition 40) για την επιβολή εφάπαξ φόρου 5% επί του πλούτου των δισεκατομμυριούχων που διαμένουν στη πολιτεία. Δηλαδή, σε ένα από τα πιο φιλελεύθερα, προοδευτικά πολιτικά περιβάλλοντα της Αμερικής, οι ψηφοφόροι εξέλεξαν μια αριστερή δήμαρχο -στο Λος Άντζελες- αλλά δεν στήριξαν μία από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειες αναδιανομής πλούτου.
Αυτή η φαινομενική «ασυνέπεια», λένε οι αναλυτές, ίσως αποκαλύπτει περισσότερα για το ευρύτερο πολιτικό μέλλον της Αμερικής παρά από αυτό που «λένε» το καθένα από τα δύο αποτελέσματα αν εξεταστεί μεμονωμένα.
«Εξέγερση»
Η νίκη της Ραμάν έναντι της Μπας, της νυν δημάρχου, ήταν κάτι περισσότερο από μια επιδοκιμασία ενός αριστερού πολιτικού προγράμματος. Σηματοδοτεί την αποκήρυξη του κομματικού κατεστημένου των Δημοκρατικών στο Λος Άντζελες.
Με τη στήριξη των Δημοκρατών Σοσιαλιστών της Αμερικής (Democratic Socialists of America), η Ραμάν κέρδισε μια εν ενεργεία δήμαρχο παρά τη συντριπτική υποστήριξη που αυτή απολάμβανε από το κομματικό κατεστημένο. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα εντυπωσιακή νίκη καθώς κανένας εν ενεργεία δήμαρχος στο Λος Άντζελες δεν έχει ηττηθεί εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια σε εκλογική αναμέτρηση επανεκλογής.
Η νίκη της Ραμάν ακολουθεί το πολιτικό ρεύμα που διαμορφώθηκε στη Νέα Υόρκη πέρυσι όπου η νίκη του Μαμντάνι έδειξε ότι ένας αριστερός υποψήφιος μπορεί να συγκροτήσει έναν νικηφόρο συνασπισμό εστιάζοντας στις καθημερινές ανάγκες και ανησυχίες των ψηφοφόρων στα αστικά κέντρα.
Και οι δύο προεκλογικές εκστρατείες κέρδισαν πόντους από έναν ισχυρό συνδυασμό παραγόντων: Τη μεταβολή της δημογραφικής σύνθεσης, την εκ νέου πολιτικοποίηση της νέας γενιάς, τη δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό και κομματικό κατεστημένο, την γενικευμένη αγανάκτηση για την εκτόξευση του κόστους ζωής. Ζητήματα όπως η προσιτή στέγη, ή η έλλειψη στέγης, οι δημόσιες συγκοινωνίες, οι βασικές υπηρεσίες κοινωνικού κράτους, αναδείχθηκαν σε κεντρικά ζητήματα της εκλογικής αναμέτρησης εκτοπίζοντας τις στείρες ιδεολογικές αντιπαραθέσεις.
Ωστόσο, η εικόνα είναι ακόμη θολή. Η απόρριψη της «Πρότασης 40» στην Καλιφόρνια περιπλέκει οποιαδήποτε θεώρηση των εκλογικών αυτών νικών ως απόδειξη μιας γενικότερης στροφής του αμερικανικού εκλογικού σώματος προς τ’ αριστερά.
Το προτεινόμενο μέτρο προέβλεπε εφάπαξ φόρο 5% στην καθαρή περιουσία των δισεκατομμυριούχων που ήταν κάτοικοι της Καλιφόρνια στις αρχές του 2026, με το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων να προορίζεται για την υποστήριξη της υγειονομικής περίθαλψης. Παρά τη σημαντική υποστήριξη από τα συνδικάτα και τις προοδευτικές ομάδες, η πρόταση καταψηφίστηκε από σχεδόν το 53% των ψηφοφόρων.
Αντιφάσεις
Εννοείται πως η εκστρατεία υπέρ του «όχι» διέθετε ισχυρά… «εφόδια».
Δισεκατομμυριούχοι ιδιώτες και ισχυρά επιχειρηματικά συμφέροντα δαπάνησαν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε εκστρατείες επηρεασμού της κοινής γνώμης προειδοποιώντας ότι το μέτρο θα μπορούσε να ενθαρρύνει πλούσιους κατοίκους και επιχειρήσεις να εγκαταλείψουν την Καλιφόρνια, να περιορίσει τις επενδύσεις και να υπονομεύσει τα φορολογικά έσοδα της πολιτείας. Ο κυβερνήτης Γκάβιν Νιούσομ αντιτάχθηκε επίσης στην «Πρόταση 40».
Η καταψήφισή της ανέδειξε μια δυσάρεστη πραγματικότητα για την αμερικανική Αριστερά: Ακόμη και σε μια πολιτεία με ισχυρή προοδευτική πολιτική παράδοση, η ιδέα φορολόγησης του υπερβολικού πλούτου αντιμετωπίζεται ακόμη με διστακτικότητα ειδικά όταν οι ψηφοφόροι πείθονται πως τα προσδοκόμενα οφέλη ίσως υπολείπονται των ευρύτερων πιθανών οικονομικών επιπτώσεων.
Ωστόσο, κι αυτή η αντίφαση δεν πρέπει να υπερτονίζεται. Η εκλογή ενός προοδευτικού δημάρχου και η έγκριση ενός φόρου επί του πλούτου αποτελούν στην ουσία εντελώς διαφορετικές πολιτικές αποφάσεις. Οι ψηφοφόροι μπορεί να επιθυμούν προσιτή στέγη, καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες και μια διακυβέρνηση που να ανταποκρίνεται περισσότερο στις ανάγκες των απλών πολιτών, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι αποδέχονται κάθε προτεινόμενο μηχανισμό για τη χρηματοδότηση αυτών των στόχων.
Με άλλα λόγια, η αντίθεση σε έναν συγκεκριμένο φόρο επί του πλούτου δεν μεταφράζεται αυτόματα και σε αντίθεση προς τη λογική της αναδιανομής.
Πίσω από τα ποσοστά
Αλλά η βαθύτερη σημασία της πολιτικής αλλαγής που σαρώνει τη Νέα Υόρκη και το Λος Άντζελες δεν έχει να κάνει με πρόσωπα ή προγράμματα, με τα ιδεολογικά και τα πολιτικά διακυβεύματα. Έχει να κάνει με την ποιοτική διαφοροποίηση των ζητούμενων του εκλογικού σώματος των αστικών κέντρων και βέβαια με τη μεταβαλλόμενη σχέση του Δημοκρατικού Κόμματος με αυτό το εκλογικό σώμα.
Η νίκη του Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη έδειξε πως μια δυναμική εκστρατεία βάσης από ψηφοφόρους της νέας γενιάς που επικεντρώθηκε στο ζήτημα της οικονομικής προσιτότητας, «αχρήστευσε» τους εδραιωμένους κομματικούς μηχανισμούς, τον κεντρώο τεχνοκρατισμό, τους πλούσιους εταιρικούς χορηγούς. Η φετινή επιτυχία της Ράμαν στο Λος Άντζελες υποδηλώνει ότι η τάση αυτή δεν ήταν ένα μεμονωμένο πολιτικό πείραμα που έγινε «κάποτε» στη Νέα Υόρκη.
Το μήνυμα, λοιπόν, προς την ηγεσία των Δημοκρατικών είναι ξεκάθαρο: Οι ψηφοφόροι στα μεγάλα αστικά κέντρα είναι τώρα πρόθυμοι να αμφισβητήσουν από τα αριστερά το κομματικό κατεστημένο ιδίως όταν αυτό εμφανίζεται δυσκίνητο ή ανίκανο να αντιμετωπίσει ζητήματα καθημερινής πολιτικής.
Υπάρχει, επίσης, μια διάσταση που έχει να κάνει με τις γενιές. Οι νεότεροι ψηφοφόροι που επιβαρύνονται δυσανάλογα από το κόστος στέγασης, την οικονομική ανασφάλεια και τις μειωμένες προσδοκίες κοινωνικής κινητικότητας, αισθάνονται λιγότερο δεσμευμένοι, ή ακόμη και αποξενωμένοι, από την κοινωνική και πολιτική συναίνεση που διαμόρφωσε το Δημοκρατικό Κόμμα κατά τις περιόδους των Κλίντον, Ομπάμα και Μπάιντεν. Για αυτούς, τα αιτήματα για μια πιο παρεμβατική διακυβέρνηση δεν αποτελούν απαραίτητα εκφράσεις ιδεολογικού ριζοσπαστισμού αλλά ρεαλιστικές θέσεις που αντανακλούν τις τρέχουσες οικονομικές συνθήκες.
Για το Δημοκρατικό Κόμμα, αυτό το στοιχείο είναι ταυτόχρονα μια ευκαιρία αλλά και ένα δίλημμα. Η προοδευτική Αριστερά απέδειξε ότι μπορεί να κινητοποιήσει τον κόσμο και να κερδίσει την εξουσία. Το ζητούμενο, ωστόσο, παραμένει: Ένα βιώσιμο μοντέλο διακυβέρνησης που θα ανταποκρίνεται και θα ικανοποιεί τα επιτακτικά κοινωνικά αιτήματα σε μια εποχή έξαρσης της καπιταλιστικής κρίσης.
Οι Μαμντάνι και Ραμάν έχουν τώρα την ευκαιρία να αποδείξουν ότι η προοδευτική πολιτική είναι κάτι περισσότερο από ελπίδα και προσδοκία, ότι δίνει αποτέλεσμα. Η επιτυχία ή η αποτυχία τους θα επηρεάσει όχι μόνο το μέλλον των πόλεων που διοικούν αλλά και την ιδεολογική κατεύθυνση του Δημοκρατικού Κόμματος καθώς αυτό αναζητά μια πειστική ιδεολογική ταυτότητα απέναντι στην Αμερική του Ντόναλντ Τραμπ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου