18 συγγραφείς αυτοσυστήνονται
Μισέλ ΦάιςΔεκαοχτώ πεζογράφοι (σε αλφαβητική ροή) μας συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους πριν αυτά φτάσουν στα χέρια των κριτικών και των αναγνωστών. Μυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα ή υβριδική πρόζα καλύπτουν μια ευρύχωρη και πολύτροπη θεματολογία, ικανή να ελκύσει και να ικανοποιήσει την αναγνωστική περιέργεια μιας ανοιχτής κλίμακας βιβλιόφιλων. Γραφές ανοιχτές στα συλλογικά πάθη, στην κοινωνική ανησυχία ή παρωδία, στην αναζήτηση μιας νοσταλγικής ή απομαγευμένης εντοπιότητας, στο τραύμα της ιστορικής μνήμης, στο σεξουαλικό ή στο καλλιτεχνικό καθρέφτισμα, στην περιπλάνηση, στον στοχασμό, στην ενδοσκόπηση με μετωπικό ή πλάγιο προσωπείο· κείμενα άλλοτε κλασικότροπα ή εικονοκλαστικά, σε φόρμα ρέουσα και συμπαγή, παραληρηματική ή θρυμματισμένη, δραματικής, σατιρικής ή λυρικής πνοής.
Το επόμενο Σάββατο θα παρουσιαστούν έξι πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι, ολοκληρώνοντας αυτό το δίπτυχο της επιλεγμένης (αναμφίβολα υπάρχουν κι άλλοι αξιοσύστατοι τίτλοι) φθινοπωρινής πεζογραφικής σοδειάς.
Όσο έγραφα είχα στο μυαλό μου τον Κάφκα
● Του Ευάγγελου Αυδίκου
Γριβάδι. Μυθιστόρημα. Εκδόσεις Εστία
Με ταλαιπώρησε πολύ καιρό ο τίτλος του καινούργιου μου μυθιστορήματος. Η λέξη «Γριβάδι» τριβέλιζε το μυαλό μου συχνά από τότε που ένα χειμωνιάτικο βράδυ άκουσα την ιστορία του Χρήστου μ’ έναν κυπρίνο στη λίμνη των Ιωαννίνων (το άλλο όνομα του γριβαδιού). Στο αγκίστρι του πιάστηκε ένα γριβάδι που τελικά κατάφερε να κόψει την πετονιά.
Εκείνη την περίοδο είχα ξεκινήσει να γράφω το μυθιστόρημα. Η ιστορία με το πεισματάρικο γριβάδι τρυπώνει στο μυαλό και αυτόκλητη εγκαθίσταται στο μυθιστορηματικό μου εργαστήρι. Το ψάρι δραπετεύει από τη λίμνη και μέσω του ποταμού Λούρου φτάνει στον Αμβρακικό. Εκεί εγκλωβίζεται στα δίχτυα, όπως και η Γιώτα.
Η νεκρή πρωταγωνίστρια με φέρνει μπροστά σε αφηγηματικά διλήμματα. Πώς εμπλέκεται στη μυθοπλασία; Επιλέγεται η μορφή του ημερολογίου της που διασώθηκε. Ομως, μ’ ενδιέφερε να μιλήσω για κάθε μορφή εξουσίας που συγκάλυψε την υπόθεση. Θύμα της είναι ο Μίλτος που εντόπισε την πνιγμένη. Στην ανάκρισή του δεν ακούγονται οι ερωτήσεις του αποκαλύπτοντας έτσι μια αόρατη εξουσία.
Το «Γριβάδι» συνομιλεί με τα προηγούμενα μυθιστορήματά μου. Πρόκειται για το τραύμα και τον τόπο, μια διάσταση διάχυτη σε πρωταγωνίστριες/ές. Είναι οι αόρατοι μηχανισμοί που ελέγχουν τη μνήμη και τα συναισθήματα. Κι όσο έγραφα είχα στο μυαλό μου τον Κάφκα.
Η αιώνια πίκρα της ξενιτιάς
● Του Σωτήρη Δημητρίου
Νέα Σουηδία-Νέα Ελβετία. Μυθιστόρημα. Εκδόσεις Πατάκη
Το μυθιστόρημα «Νέα Σουηδία-Νέα Ελβετία» διαδραματίζεται στην άκρως μεταβατική περίοδο από τη λήξη του Εμφυλίου μέχρι τις μέρες μας.
Η σκηνή του είναι η Ηγουμενίτσα που, από σχεδόν χωριό, μεταπολεμικά εξελίχθηκε ραγδαία σε μικρή πόλη. Μια πόλη που την ιστορία της άρχισαν να γράφουν οι άνθρωποι που την κατοίκησαν, οι ήρωες του βιβλίου. Κερκυραίοι, Αρβανίτες, Γύφτοι, Βλάχοι, Σαρακατσάνοι, αλλά και βλαχόφωνοι, Μικρασιάτες πρόσφυγες, ορεσίβιοι Ηπειρώτες που αναζήτησαν άσυλο μετά τον Εμφύλιο. Αναδημιουργούν αυτοί οι άνθρωποι μια καινούργια Ελλάδα. Ανασταίνεται όχι μόνον η Ηγουμενίτσα αλλά όλη η χώρα – και ανθίζει παντοιοτρόπως.
Μπαίνουν στις ζωές ο κινηματογράφος, η τηλεόραση, περιέρχονται την πόλη διάφοροι πλασιέ καινοφανών προϊόντων.
Το χωριό που έγινε πόλη δίνει τη θέση του στις ανοιχτές -σχεδόν κοινή στέγη- γειτονιές. Μέσα απ’ τις διασταυρώσεις στις γειτονιές αναδύονται οι ήρωες του βιβλίου. Ηρωες που τους χαρακτηρίζει -στο καλό και στο κακό, στο όμορφο και στο άσχημο, στο έκκεντρο και στο κανονικό- ισχυρή ταυτότητα.
Μέσα από τις διηγήσεις τους αναβιώνουν σημαντικά ιστορικά αλλά και προσωπικά γεγονότα. Είναι έντονη η αντίθεση της νέας δημιουργικής ευφροσύνης των ηρώων με το οδυνηρό παρελθόν των πολέμων και την αιώνια πίκρα της ξενιτιάς.
Οι ιστορίες τους έχουν μεν το δικό τους ενδιαφέρον αλλά και διασταυρώνονται, συμπλέκονται, αλληλοσυμπληρώνονται. Κάθε ήρωας με τη δική του γλωσσική ιδιοπροσωπία συμβάλλει στο ανάκατο αλλά και αρμονικό εν ταυτώ γλωσσικό ψηφιδωτό του βιβλίου.
Το βιβλίο σχεδόν το διατρέχει η διαχρονική ελληνική. Με κυρίαρχη τη σύγχρονη καθομιλουμένη, από διάφορα στόματα πηγάζει ο λαϊκός, ο δημώδης, αλλά και ο λόγιος τρόπος, μέχρι τη γλώσσα των Ευαγγελίων. Κυρίως αυτός ο γλωσσικός τρόπος των ηρώων λαμπρύνει την ήδη ξεχωριστή παρουσία τους.
Ανάμεσα στη μνήμη και στο δοκίμιο
● Του Βασίλη Δρόλια
Αξίωμα της Επιλογής. Εκδόσεις Gutenberg
Στο «Αξίωμα της Επιλογής» θέλησα να γράψω για έναν άνθρωπο που υπάρχει κυρίως μέσα από την απουσία του. Η ηρωίδα του βιβλίου εμφανίζεται μέσα από αναμνήσεις, μαρτυρίες, φωτογραφίες, αντιφάσεις και κενά, μέσα από όσα θυμάται ο αφηγητής, αλλά και μέσα από όσα ανακαλύπτει ότι ίσως δεν θυμάται σωστά. Με ενδιέφερε αυτή η αβεβαιότητα, δηλαδή το πώς ανασυντίθεται ένας άνθρωπος μέσα από τις αφηγήσεις των άλλων. Κατ’ επέκταση, πόσο επηρεάζεται η δική μας ζωή όταν επιστρέφουμε, χρόνια αργότερα, σε ανθρώπους και επιλογές που πιστεύαμε ότι είχαμε αφήσει πίσω.
Το βιβλίο δεν είναι μια βιογραφία, ούτε μια ιστορία που προσποιείται ότι γνωρίζει όλες τις απαντήσεις – το αντίθετο μάλιστα. Περισσότερο με ενδιέφερε η διαδικασία της ανασύνθεσης: ο τρόπος με τον οποίο η μνήμη, η ενοχή, η αγάπη και η απώλεια κατασκευάζουν εκ νέου το παρελθόν.
Η φόρμα κινείται ανάμεσα στη μυθοπλασία, την επιστημονική σκέψη, τη μνήμη και το δοκίμιο. Με αυτή την έννοια, το βιβλίο συνομιλεί με όσα έχω γράψει ώς τώρα για την επιστήμη και την κοινωνία της. Αν στο προηγούμενο βιβλίο μου με ενδιέφερε πώς γεννιέται μια επιστημονική ιδέα, εδώ με ενδιαφέρει περισσότερο τι συμβαίνει στον άνθρωπο που μπορεί να τη γεννήσει – και τι απομένει από αυτόν όταν πια δεν είναι εκεί.
Εικόνες, μυρωδιές, γεγονότα, βιώματα
● Της Ιφιγένειας Θεοδώρου
Μολυβένιος ουρανός. Μυθιστόρημα. Εκδόσεις Ικαρος
Ο κύριος Γιώργος, γιος Πόντιων προσφύγων και δάσκαλος στη μεταπολεμική επαρχία, γράφει ασταμάτητα, ημερολόγια, γράμματα, ποιήματα κι ένα ατέλειωτο μυθιστόρημα. Ηρωάς του, ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο αντάρτης Λεωνίδας, κυνηγημένος ή εξόριστος, γεμίζει τις σελίδες του, υπέρλαμπρος «φορώντας την ιδεολογία του χιαστί στο στήθος» μέχρι που επιστρέφει μετά τη Μεταπολίτευση στην Ελλάδα.
Ο κύριος Γιώργος, όταν συναντάει τη Ζωή και τον μονάκριβο γιο της τον Ντίνο, νιώθει τη δύναμη αυτού του δίπολου, μάνα και γιος άρρηκτα δεμένοι, και αφήνεται με λαχτάρα να τον καταπιούν, να τον χωνέψουν, να γίνει εκείνος δικός τους. Αμαχητί. Οσο για τον Ντίνο, που προσπαθεί να ξεφύγει από τον ασφυκτικό μητρικό εναγκαλισμό, ο δικός του παράδεισος καταρρέει όταν ανακαλύπτει μια οικογενειακή θαμμένη αλήθεια.
Ο χρόνος και η μνήμη, καθώς και οι τόποι -ορεινή Θράκη, Σμύρνη, Συρία- όπου έζησα μέχρι να επιστρέψω στην Αθήνα αποτελούν γνωστά μοτίβα στα βιβλία μου. Τώρα για πρώτη φορά τοποθετώ την αφήγησή μου στη γενέθλια πόλη μου, τη Θεσσαλονίκη, σκιαγραφώντας τις πολιτικές εξελίξεις της εποχής, τις σχέσεις και τις επιλογές των χαρακτήρων του βιβλίου κάτω από τον «Μολυβένιο ουρανό» της Ιστορίας που επηρεάζει τη ζωή των απλών ανθρώπων και κατευθύνει τις αντιδράσεις τους. Το παρελθόν και η μνήμη μού δίνουν την ευκαιρία να αντλήσω από την παιδική και την εφηβική μου ηλικία εικόνες, μυρωδιές, γεγονότα και προσωπικά βιώματα που μεταγράφονται σε μυθοπλασία, εκεί όπου τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και επινόησης παραμένουν δυσδιάκριτα.
Μικροσκοπικές οργές
● Της Μαρίας Κοπανίτσα
Ζωτικός χώρος. Εκδόσεις Ποταμός
Ακούγεται βέβαια πως κυριολεκτώ στις επεξηγηματικές δήθεν, ή όχι και τόσο δήθεν, αυτοβιογραφικές ιστορίες που αφηγούμαι. Εικονογραφώ, τρόπος του λέγειν, τα επεισόδια διακοσμώντας και διανθίζοντάς τα με διάφορες ψευτιές (;) και φαντασιώσεις (;), κάτι που στη λογοτεχνία, από ό,τι ξέρω, λέγεται μυθοπλασία. Ποτέ πάντως δεν παύω να είμαι εξοργισμένη! Οπως διηγείτο η γιαγιά μου πολύ παραστατικά μνημονεύοντας τον αείμνηστο παππού, το πώς έκανε αντίσταση στην τότε πολεμική εισβολή, εγώ δημοσιοποιώ ανενδοίαστα μικρές, μικροσκοπικές οργές, που πάντως φουντώνουν μέσα μου. Κάποιος μόλις πέρασε, περαστικός για τρία-τέσσερα λεπτά, όμως ακούμπησε στην καρέκλα όπου είχα εγώ ακουμπήσει την τσάντα μου, ακούμπησε ο άνθρωπος ελαφριά σαν περαστικό χελιδόνι και εγώ αντιθέτως φούντωσα σαν εριστικό παγόνι με μικρή οργή. Το ίδιο συμβαίνει αν βάλεις το ποτήρι σου πάνω στο δικό μου, το κατάδικό μου, sous plat. Προβάλλω αντίσταση, «τείνοντας», όπως έλεγε εντελώς παραστατικά η γιαγιά μου, «το στήθος στους Γερμανούς» (κατακτητές πάντα στα μάτια της).
Μεταξύ ζώντων και τεθνεώτων
● Του Μιχάλη Μακρόπουλου
Και σώμα χωρίς αίμα. Διηγήματα. Εκδόσεις Κίχλη
Από τα πενήντα και βάλε διηγήματά μου που δημοσιεύτηκαν εδώ κι εκεί από το 2014 έως το 2024, διάλεξα έντεκα νιώθοντας πως τα συνέδεε ένα κοινό κρυφό κέντρο, η σχέση ζώντων και τεθνεώτων σε κάποια· έτσι, αποτελούσαν αληθινή συλλογή κι όχι «συμπίλημα».
Θα γράψω εδώ δυο λόγια για μερικά.
Μια επίσκεψη ενός εγγονού στο ρημαγμένο σπίτι του παππού του, στο Μαυρονόρος Πωγωνίου, την ημέρα του Σταυρού, κι ένα στραβοπάτημα ξυπνούν τα φαντάσματα του εγκαταλειμμένου χωριού. Ενα πεθαμένο αγόρι παίρνει εκδίκηση, σ’ ένα διήγημα που παντρεύει τον υπαρξισμό, στη φωνή του αφηγητή του, με τους μακάβριους θρύλους της ελληνικής υπαίθρου. Ενας πρώην έγκλειστος σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, στις 21 Απρίλη 1967 ταξιδεύει στον χώρο και τον χρόνο, από το Γυαλί Καφενέ στα Γιάννενα σε μια αυστριακή κωμόπολη στα τέλη του 19ου αιώνα. Ενα κορίτσι με οστεοψαθύρωση, μ’ εύθρυπτα κόκαλα εκ γενετής, μ’ έναν μυστικό τρόπο ταυτίζεται με την Περσεφόνη, τη φεύγουσα κόρη. Ο δίμιτος Λάζαρος, επίσκοπος στην Κύπρο, πεθαίνει για δεύτερη φορά. Στο Ισλαχανέ, παλιό τουρκικό ορφανοτροφείο στη Θεσσαλονίκη, ένα κορίτσι, πρόσφυγας απ’ τη Μικρασία, διηγείται την ιστορία ενός μουγγού. Χάρη στο παράδοξο της αγάπης, ένας σκαιός άνθρωπος μοιράζεται τα τελευταία χρόνια της ζωής του μ’ έναν σκύλο που ’χει ο ίδιος τυφλώσει· κι αυτό το παράδοξο, ξανά, ψηλαφεί ένας ευαίσθητος άνθρωπος, αλκοολικός, στη λίμνη Ζαραβίνα κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα.
Ο ήρωάς μου ψηλαφεί παρατηρώντας
● Του Κώστα Μίντζηρα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου