Κάνιστρο Εκλεκτής Ποίησης

 

ΧΩΡΟΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

 

Νίκος Εγγονόπουλος 

(1907-1985)

 

Η βυκάνη   

[Πρόκειται για φυσική σάλπιγγα (γνωστή και ως σάλπιγγα των φτωχών) που δημιουργούνταν από ένα κέρατο ζώου. Χρησιμοποιούνταν κυρίως από τους βοσκούς και τους στρατούς για την μετάδοση μηνυμάτων.
Αποτελούνταν από ένα διάτρητο καμπυλωτό κωνοειδές κέρατο από το οποίο αφαιρούνταν ο οστέϊνος πυρήνας και κατόπιν ψηνόταν για να βελτιωθεί η ηχητικότητά του. Ο ήχος παραγόταν με απευθείας φύσημα στο στόμιο και κατάλληλο κτύπημα των χειλιών.
ΠΗΓΕΣ: "Μ. Λ. Γουέστ, Αρχαία ελληνική μουσική", "Πλόυταρχος, Ιστορίαι", "Αριστοτέλης, Φυσική ακρόασις"http://kotsanas.com]

       

Une vieille faisait cuire des aubergines,

                           Sur l’herbe, sous un toit... 

(Μια ηλικιωμένη γυναίκα μαγείρευε μελιτζάνες. Στο γρασίδι, κάτω από μια στέγη...)

                Kόμησσα ντε Nοάϊγ, Constantinople

ως την Kωνσταντινούπολη φυσάει αλύπητα

ο αφορεσμένος ο Kαράγιαλης

(πούρχεται από τον Bοριά)

και στη Θεσσαλονίκη λυσσομανάει πεισματάρικα

ο τρομερός Bαρδάρης

εκεί κατά πολύ μεγάλο ποσοστό τα σπίτια τους

τα χτίζουν ξύλινα

έτσι που να μπορούνε τον χειμώνα κάπως να ζεσταίνωνται

και να μη ξεπαγιάζουν

αλλοίμον’ όμως το κατακαλόκαιρο οι μελιτζάνες σα φανούν

κι’ αρχίσουνε τα τηγανίσματα και οι φουβούδες;

μια μόνη σπίθα αρκεί για να φουντώση το μεγάλο το κακό

μερόνυχτα να μαίνωνται οι πυρκαϊές

και να σωριάζωνται καπνίζοντα χαλάσματα

απέραντοι μαύροι ερειπιώνες

να καταντούνε

οι μεγαλουπόλεις

λοιπόν οι κάτοικοι ―πληθυσμοί αμιγώς ελληνικοί―

για νάβρουν έτσι μια κάποια λύση

στην λες ουρανόπεμπτη ―συχνά επανερχόμενη― θεϊκιά κατάρα

ξαναθυμούνται τους παληούς μύθους της Φυλής

προ πάντων ―τους συμφέρει― τον μύθο τον παλιό τον Φοίνικα

που από τις στάχτες του ανασταίνεται ―ξαναγεννιέται―

ακέριος σαν και πριν

Συνέπεια: εις την Kωνσταντινούπολη γεννήθηκε

ο πατέρας μου

σε μιαν ωραία πλατεία της Σαλονίκης στήθηκε

του ήρωα Παύλου Mελά εύμορφο άγαλμα**

και ξέρω κάποιον ―να τον ξέρω άραγες;―

όπου στης Πόλεως τα μέρη κάποτες γνώρισε

―ανάμεσα σε πολλά πράματα θάματα και περιπέτειες―

μια δάφνη (δέντρο)

ωραία και με τις δόξες της και με τις πίκρες της

στη μνήμη του να ξαναφέρη τη δαφνοπούλα πάλε

πηγαίνει ―σα βραδυάζη― να πιη ένα κατοσταράκι στο μπακάλικο

του Kαχριμάνη στου Ψυρρή

(εκεί που παλαιότερα εσύχναζ’ ο Παπαδιαμάντης)***

 

κάποτε ―μα χαμηλόφωνα― τραγουδάει το μεράκι του

και διακριτικά στο όργανό του

τον συνοδεύει

ο Mικρασιάτης με το μπουζούκι

(πάλι του Παπαδιαμάντη)

*(Από τη συλλογή:  Στην Κοιλάδα με τους Ροδώνες, Ίκαρος 19

92)

___________________________________

 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

 

Ο ανδριάντας του Παύλου Μελά είναι τοποθετημένος σε κεντρικό σημείο της πόλης, στο πάρκο Τσιρογιάννη (απέναντι από τον Λευκό Πύργο, εκεί όπου η οδός Παύλου Μελά συναντά τη λεωφόρο Νίκης).

Το έργο έχει ιδιαίτερη συναισθηματική και ιστορική αξία, καθώς το φιλοτέχνησε η Ναταλία Μελά, η διακεκριμένη Ελληνίδα γλύπτρια και εγγονή του ήρωα. 

• 
  

   

 

 

_________________________ 

 

 

**Απόσπασμα από το βιβλίο «Η ιστορία της συνοικίας του Ψυρρή» του δημοσιογράφου και Αθηναιογράφου Γιάννη Καιροφύλα:

 

«Μόνιμο, στέκι στου Ψυρρή, όπου κατοικούσε από το 1886 επί πολλά χρόνια, είχε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης την μπακαλοταβέρνα του Καχριμάνη στην οδό Σαρρή. Εκεί μέσα πέρασε πολύ χρόνο της ζωής του, γιατί εκεί έτρωγε τις περισσότερες φορές, εκεί έπινε, εκεί συναντούσε τους φίλους του, που τον ακολουθούσαν στο κρασί.

 

Ο θρυλικός ερημίτης του Ψυρρή κατέβασε τα ελληνικά γράμματα στην αθηναϊκή ταβέρνα. Μέσα στην μπακαλοταβέρνα του Καχριμάνη πρέπει να έγραψε πολλά διηγήματα. Του άρεσε το μέρος. Θα λέγαμε ότι μπορεί και να τον ενέπνεε…  Κοινωνικό σπουδαστήριο για τον Παπαδιαμάντη αποκαλεί ο Γ. Βαλέτας το μπακάλικο του Καχριμάνη.

 

Εκεί φαίνεται ότι ο μεγάλος των Ελληνικών γραμμάτων, έχοντας οξύτατη παρατηρητικότητα και φιλοσοφικό μάτι, μελετούσε την κοινωνία μέσω των ανθρώπων που πήγαιναν στο μπακάλικο για να ψωνίσουν.

 

Από του Καχριμάνη περνούσε όλη η κοινωνική ιεραρχία. Πλούσιοι και φτωχοί, αριστοκράτες και ξεπεσμένοι…. Πολλά θέματα διηγημάτων του Παπαδιαμάντη είναι γραμμένα με σκηνικό το παντοπωλείο αυτό – όπως το αποκαλεί – της οδού Σαρρή, στου Ψυρρή.

 

Του Παπαδιαμάντη του άρεσε το κοκκινέλι και η ρετσίνα. Έπινε ίσως περισσότερο από όσο έπρεπε – η διονυσιακή μυσταγωγία τον συγκινούσε ιδιαίτερα και με αυτήν ζούσε τις πιο ευτυχισμένες στιγμές της ζωής του, μιας ζωής πολύ βασανισμένης, μιας ζωής που ίσως ένας άλλος δεν θα την άντεχε.

 

Εκείνα τα χρόνια η δημοσιογραφία είχε περισσότερες δυσκολίες και μικρές αμοιβές. Ο Παπαδιαμάντης εργαζόταν πολλές ώρες και ο μισθός του ήταν μικρός. Η δημοσιογραφική δουλειά του στην εφημερίδα «Ακρόπολις» ήταν αμέτρητη. Είχε χάσει τον ήλιο και το φως της ημέρας. Μετά την μπακαλοταβέρνα του Καχριμάνη πήγαινε στο φτωχικό κελί του, όπως συνήθιζε να λέει το δωμάτιο που νοίκιαζε στου Ψυρρή».