ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ
Πώς η σύγχρονη Ακροδεξιά διεισδύει στην κοινωνία και κυριαρχεί στα social media
Στο βιβλίο «Επιστροφή στη Ρενς», ο Ντιντιέ Εριμπόν εξερευνά πώς η γαλλική Ακροδεξιά κατάφερε να διεισδύσει πολιτικά και εκλογικά σε περιοχές της εργατικής τάξης, στις γειτονιές πρώην κομμουνιστών ψηφοφόρων.
Παρατηρεί πώς χύνεται το δηλητήριο του ξενοφοβικού μίσους και τον σταδιακό εκφασισμό του υποκειμένου. Οι ψηφοφόροι του κομμουνιστικού κόμματος έγιναν «εκλογική δεξαμενή» της λεπενικής alt right. Από τον Τραμπ έως τη Μελόνι, από τον Μπαρντελά έως τον Μιλέι και από τον Ορμπαν έως τη Βάιντελ. Ποια είναι η Ακροδεξιά του 2026 και πόσες αισθητικές, πολιτικές, οικονομικές, ηθικές μεταμφιέσεις έχει;
Η ανάλυση των alt right πολιτικών δεν είναι μια μονοδιάστατη διαδικασία. Εάν, μιλώντας για τον ακροδεξιό εξτρεμισμό, σκεφτόμαστε μόνο τα τάγματα εφόδου της Χρυσής Αυγής, τότε πρέπει επειγόντως να αναθεωρήσουμε τα ερμηνευτικά μας εργαλεία για να μη βρισκόμαστε διαρκώς προ δυσάρεστων εκπλήξεων. Η εξέλιξη του πολιτικού λόγου της Ακροδεξιάς μετατοπίζεται και μεταμορφώνεται –όπως και η πολιτική της δράση– ιδιαίτερα σε καιρούς παγκοσμιοποιημένης πληροφορίας.
«Συστημικό κοστούμι» μετά το πογκρόμ!
Διανύοντας την ένατη δεκαετία μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την ήττα του ναζισμού-φασισμού, η ευρωπαϊκή Ακροδεξιά έχει καταγράψει τουλάχιστον τέσσερα κύματα μεταμορφώσεων. Ο αντικομμουνιστικός αγώνας της πρώτης μεταπολεμικής δεκαετίας δημιούργησε «πρότυπα», «ένδοξες νίκες» κι αφηγήματα που βοήθησαν τους ηττημένους του πολέμου να διατηρήσουν έναν μικρό κύκλο επιρροής. Ο αντισημιτισμός, η απέχθεια στον εκδημοκρατισμό, τα κοινωνικά και φυλετικά στερεότυπα δεν εξαλείφθηκαν (Καρακατσούλη, 2024). Ακολούθησε ο «λαϊκιστικός αντικρατισμός» του δεύτερου κύματος, όταν οι ευρωπαϊκές κοινωνίες άλλαζαν εκ θεμελίων. Η Ακροδεξιά άσκησε κριτική στο κοινωνικό κράτος πρόνοιας και στην πλουραλιστική πολιτική διαδικασία. Παράλληλα, παρουσίασε «ιδεολογική ανανέωση» –σε σχέση με το αιματηρό παρελθόν– και ενέταξε στον λόγο της μεταϋλιστικά διακυβεύματα, όπως η προστασία του περιβάλλοντος ή η άμεση πολιτική συμμετοχή – ατζέντες που είχε αναδείξει αρχικά η φιλελεύθερη Αριστερά της εποχής (Γεωργιάδου, 2019). Στο τρίτο κύμα της, την τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα, η ευρωπαϊκή alt right πέρασε από την άμυνα στην επίθεση. Είναι η δεκαετία όπου καταγράφεται μια έντονη, πρώτη προσπάθεια «κανονικοποίησης», κυριαρχίας στο πολιτικό σκηνικό, ιδεολογικής ηγεμονίας. Σήμερα, κατά το τέταρτο κύμα της, η Ακροδεξιά διεκδικεί ρόλο διακυβέρνησης. Οι προγραμματικοί διαχωρισμοί είναι συχνά «θολοί» και οι εθνικιστικές, αυταρχικές θέσεις υιοθετούνται από πολιτικά κόμματα του κατεστημένου (Καρακατσούλη, 2024). Η Ακροδεξιά του 21ου αιώνα δίνει επιθετικές ιδεολογικές μάχες, επιχειρεί την οικειοποίηση του δικαιωματικού λόγου, αφού πρώτα τον «φέρει στα μέτρα της» και τον προσαρμόσει ευκαιριακά στο εκλογικό κοινό που στοχεύει (Βασιλάκη & Σουβλής, 2021).
Πολύ πριν εμφανιστεί ο Ντόναλντ Τραμπ ως υποψήφιος πρόεδρος για τις εκλογές του 2016, η αμερικανική δημόσια σφαίρα γνώρισε τον δημοσιολόγο Μάιλο Γιαννόπουλο (που πλέον έχει απελαθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο): ρατσιστής, αντιφεμινιστής, με μίσος για τους μουσουλμάνους. Επιτηδευμένα προκλητική γραφή, καθημερινά διαδικτυακά σχόλια ενός δηλητηριώδους τρολ που αντιλαμβανόταν και μπορούσε να διαχειριστεί τη δύναμη των social media. Ο Μάιλο Γιαννόπουλος, παράλληλα με την ακροδεξιά δράση του, μιλούσε δημόσια και για την gay ταυτότητά του – δημιουργώντας ένα… δυσνόητο πολιτικό προφίλ. «Γκέι ακροδεξιός;» αναρωτιούνταν οι δημοσιογράφοι το μακρινό 2014. Στις προεδρικές τού 2016 υποστήριξε δημόσια και σθεναρά την υποψηφιότητα Τραμπ. Η παγκόσμια Ακροδεξιά μεταμορφώνεται επικοινωνιακά, αισθητικά, ηθικά, πολιτικά, μετά τις τραμπικές προεδρικές θητείες-οδοστρωτήρα και ο Μάιλο Γιαννόπουλος υπήρξε πρώιμη εκδοχή της alt right.
Οι αναπαραστάσεις της Ακροδεξιάς διαφοροποιούνται ανά περίοδο. Η σύγχρονη Ακροδεξιά επιχειρεί να ενσωματώσει –ή να καπηλευτεί– κοινωνικές κατακτήσεις και να τις πλαισιώσει ερμηνευτικά με το δικό της πολιτικό αφήγημα. Εργαλειοποιεί ΛΟΑΤΚΙ+ διεκδικήσεις για να ενισχύσει τη μισαλλόδοξη ρητορική περί «απειλής» των δυτικών ελευθεριών από δυνητικούς μεταναστευτικούς πληθυσμούς. Πρόσφατο παράδειγμα, η ύπουλη συσχέτιση του αγώνα για την Παλαιστίνη με τις ΛΟΑΤΚΙ+ ελευθερίες στη Μέση Ανατολή. Τα έμφυλα θέματα παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον για την παρατήρηση των –καιροσκοπικών– μετατοπίσεων της Ακροδεξιάς.
Επιχειρώντας να σκιαγραφήσουμε το προφίλ του alt right πολιτευτή και ψηφοφόρου, σήμερα, χρειάζεται να καταγράψουμε ψύχραιμα και επιφυλακτικά τις αναπαραστάσεις του παρελθόντος. Η διεθνώς παρατηρούμενη εκλογική άνοδος της Ακροδεξιάς δεν έγινε μόνο από κάποιους βίαιους, κοντοκουρεμένους νεοναζί με τατουάζ σβάστικες. Ο λόγος των ακροδεξιών πολιτικών κομμάτων έχει διαχυθεί σε όλα τα κοινωνικά και οικονομικά στρώματα, επιβεβαιώνοντας την πολύχρονη, σταδιακή κανονικοποίησή του. Οι ηττημένοι και περιθωριοποιημένοι του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου δίνουν πολλαπλές ιδεολογικές μάχες σε διαφορετικά πολιτισμικά, ταυτοτικά και αξιακά πεδία, από τα οποία η Αριστερά ενίοτε απουσιάζει.
Ιδεολογική πάλη με videogame; Ναι!
Η μαζική επικοινωνία των τελευταίων δεκαετιών είναι ταυτισμένη με την εδραίωση των ψηφιακών πλατφορμών. Το livestream video gaming λειτουργεί ως μέσο κοινωνικής δικτύωσης για εκατομμύρια πρόσωπα διεθνώς. Δεν είναι απλώς ένας τρόπος διασκέδασης, αλλά σύνδεσης, κοινωνικοποίησης, συνομιλίας δρώντων υποκειμένων. Η σύγχρονη Ακροδεξιά, αντιλαμβανόμενη εγκαίρως τη δύναμη της αναπτυσσόμενης virtual πραγματικότητας, άρχισε να δημιουργεί μικρές ή μεγαλύτερες ψηφιακές κοινότητες και να προπαγανδίζει/αλληλεπιδρά με χιλιάδες φυσικά πρόσωπα. Εξτρεμιστικές ομάδες χρησιμοποιούν ψηφιακές πλατφόρμες για να στρατολογήσουν και να ριζοσπαστικοποιήσουν τους χρήστες (online radicalization).
Tα social media δημιουργούν echo chambers[..........................................................]
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου