Σε ηλικία 96 ετών, έφυγε από τη ζωή η ποιήτρια, πεζογράφος και δοκιμιογράφος Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου.
Μια διακεκριμένη σύγχρονη Ελληνίδα ποιήτρια η οποία έζησε όλη της τη ζωή στη Θεσσαλονίκη, αλλά κατάγεται από την Μικρά Ασία. Έχει δημοσιεύσει πλήθος ποιητικών συλλογών με πολλά ποιήματα της να έχουν μεταφραστεί αλλά και ενταχθεί σε αλλόγλωσσα ανθολόγια.
Σε συνέντευξη που έδωσε στην Parallaxi το 2013, μεταξύ άλλων είχε αναφέρει:
«Συμβουλές δε μου αρέσει να δίνω και δε δίνω. Αυτό που θα έλεγα σε κάποιον που θέλει να γράψει ποίηση είναι να διαβάζει πολύ ποίηση, ώστε να γνωρίσει τις δικές του δυνατότητες, τα δικά του όρια.»
Μια σπουδαία γυναίκα η οποία αγαπούσε βαθιά και με πίστη τη Θεσσαλονίκη: «Έτσι η πόλη μου, όπως και να είναι τώρα, πάντα δίνει ερεθίσματα, κραδασμούς για να παραχθεί ο ποιητικός παλμός. Δηλαδή οι συνθήκες και η παραμόρφωση της πόλης δεν είναι ανασταλτικός παράγοντας, αφού κι από λάσπη μπορείς να φτιάξεις ποίηση».
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου και τελείωσε τις εγκύκλιες σπουδές της, από γονείς μικρασιάτες το 1930. Στα γράμματα εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1958 με το έμμετρο ποίημά της «Κύπρος-Αλήθεια» στο περιοδικό των Ελληνίδων Βορείου Ελλάδος, ενώ τρία χρόνια αργότερα το 1961, εξέδωσε την πρώτη της ποιητική συλλογή Ψυχή και τέχνη. Στα πρώτα της βήματα η ποιήτρια θα δεχθεί μεγάλες επιρροές από τη Χρυσάνθη Ζιτσαία (1902-1995), ενώ αργότερα, καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση του ποιητικού «εγώ» της θα παίξει η Ζωή Καρέλλη (1901-1998), ο Γιώργος Θέμελης (1900-1976), ο Νίκος Καρούζος (1926-1990) και ο Γιώργος Σαραντάρης (1908-1941).
Τη συλλογή Ψυχή και τέχνη ακολούθησαν άλλες δεκατρείς, με τελευταία τα Σεντόνια της αγρύπνιας (2006). Ποιήματα της Κέντρου-Αγαθοπούλου δημοσιεύθηκαν σε μεγάλο αριθμό ελληνικών περιοδικών (Νέα Πορεία, Διαγώνιος, Τραμ, Εντευκτήριο, Νέα Εστία, Διαβάζω κ.ά.), κάποια από τα οποία συμπεριλήφθηκαν σε ξενόγλωσσες ανθολογίες και μεταφράστηκαν σε επτά γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, πολωνικά, ρουμανικά και σερβικά).
Η κριτική διακρίνει δύο φάσεις στη δημιουργική πορεία της Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου, μία πρώτη, στην οποία ανιχνεύει τις υπαρξιακές δομές της ανθρώπινης φύσης (1965-1975), και μία δεύτερη, ξεκινώντας με τη μεταιχμιακή συλλογή Τα επακόλουθα , στην οποία οι τόνοι χαμηλώνουν και εμφανίζονται στα ποιήματά της εικόνες και στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής.
Την ποίηση της Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου κεντρίζουν τόσο ζητήματα υπαρξιακά, όσο και ερωτικά∙ το γήρας, οικείων και δικό της, και ο παρεπόμενος θάνατος, η βραχύτητα του βίου, ακραίες καταστάσεις της ανθρώπινης ζωής, όπως η απόλυτη μοναξιά, συμπλέκονται με τις σχέσεις των δύο φύλων, τις αρχέτυπες μετωνυμίες τους, το αλγεινό υπόβαθρο της ερωτικής μνήμης, με τη γραφή της να πραγματοποιεί μία κίνηση εκκρεμούς με τα δύο της άκρα στον έρωτα και το θάνατο.
Σταθερά μοτίβα θα επανέρχονται στα ποιήματά της, οριοθετώντας την περιοχή εκείνη που την απασχόλησε περισσότερο, με συχνότερα μοτίβα: το σπίτι, το δέντρο, την πέτρα και το νερό.
Το πεζογραφικό της έργο θα αποτελέσουν μία νουβέλα και πέντε συλλογές διηγημάτων. Ξεκινώντας από το αυτοβιογραφικό Συνοικισμός Σιδηροδρομικών (1998), στο οποίο αναπαρίστανται τα παιδικά και εφηβικά χρόνια της ποιήτριας στο Συνοικισμό Σιδηροδρομικών της Θεσσαλονίκης (ο πατέρας της ήταν μηχανοδηγός) από το Μεσοπόλεμο έως τα μετεμφυλιακά χρόνια, θα ακολουθήσουν τέσσερις συλλογές διηγημάτων, στα οποία κεντρική θέση θα παίξουν και πάλι τα βιώματα της συγγραφέως, ανταποκρινόμενα στις επιταγές της βιωματικής πεζογραφίας την οποία καλλιέργησαν οι λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης.
Το 1964 τιμήθηκε με το «Βραβείο Δήμου Θεσσαλονίκης» για την ανέκδοτη ακόμα συλλογή της, Διασταυρώσεις και σχεδόν τριάντα χρόνια αργότερα, το 1993, με το Βραβείο «Νικηφόρου Βρεττάκου» για τη συλλογή Η σκοτεινή διάρκεια των ημερών. Η συλλογή διηγημάτων της Η παραίτηση της επέφερε το «Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη» το 2003.
********************
«Ἔφυγε» καὶ ἡ Μαρία.
Ἀγαπημένη ποιήτρια, ἀγαπημένος ἄνθρωπος, τόσο γενναιόδωρη, τόσο δοτική. Θυμᾶμαι μὲ πόση εὐκολία ἔβγαλε ἀπὸ τὴ βιβλιοθήκη της καὶ μοῦ χάρισε τὴν πρώτη ἔκδοση τοῦ «Ὁ θάνατος τοῦ Μύρωνα», τοῦ Ἀσλάνογλου, μὲ τὶς σημειώσεις καὶ τὶς παρατηρήσεις της στὶς σελίδες. Καὶ θυμᾶμαι, πρὶν λίγα χρόνια, ποὺ πῆγα στὸ σπίτι της νὰ τὴν ἠχογραφήσω στὴν ἀνάγνωση ἑνὸς ποιήματός της, πόσο ξαφνιάστηκε ποὺ ἐκεῖ, στὸ τραπέζι τῆς κουζίνας της, ἔβαλα μπροστά της τὸ κινητό, ἐνῶ ἐκείνη ποιός ξέρει τί συστήματα ἠχογράφησης περίμενε; Τὶς «Ποιήτριες» διάβασε, ποὺ «ὅταν σκύβουν πάνω ἀπὸ τὸν τέντζερη μὲ μιὰ ξύλινη κουτάλα, ἀνακατεύουν προσεχτικὰ τὸν πυθμένα τοῦ κόσμου».
Στὴ φωτογραφία τὴν ἔχω μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους «φευγάτους» τῆς γενιᾶς της, τὸν Μάρκο καὶ τὸν Πρόδρομο. Τοὺς κοιτάζω καὶ λέω: πόσο τυχερὸς εἶμαι που νὰ δῶ τοὺς ποιητὲς πρόλαβα κι ἐγώ», γράφει σε μια αποχαιρετιστήρια ανάρτησή του ο Σταύρος Ζαφειρίου.
ΜΙΚΡΟ ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ
Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου: Έξι Ποιήματα κι ένα Διήγημα
Αν μπεις να κλέψεις ρεπανάκια
Απ' το μπαξέ του πεθαμένου γείτονα
Και κείνος σηκωθεί μέσα στη νύχτα
Και σου προσφέρει ούζο ελιές ψωμί κρεμμύδι
Αν σου χαμογελάσει εγκάρδια
Και βγάλει από τις τσέπες του μια ρέγγα καπνιστή
Μια τσούσκα μια ντομάτα ένα αγγουράκι
Όπως ο μάγος βγάζει περιστέρια απ' το καπέλο του
Αν φέρει ένα γραμμόφωνο
Και ρίξει μια γυροβολιά
Πάνω στο μαύρο το τακούνι
Και τρίξει το λουστρίνι σαν πένθιμο τριζόνι
Όχι μην πεις στον γείτονα
Έντρομος μην τραπείς σε φυγή
Μη δείξεις καν σημείο δυσαρέσκειας
Γιατί οι πιο φιλόξενοι οι πιο αισθηματίες
Είναι οι πεθαμένοι στους μπαξέδες
Εκδ. Διαγωνίου, Θεσσαλονίκη 1993.
"Χους ει και εις χουν απελεύσει" βεβαιώνει η εξόδιος ακολουθία
ακροβατώντας ανάμεσα στη μεταφυσική πίστη και στον υλισμό,
ενώ ο Ποιητής αποφαίνεται ότι "γλυκειά η ζωή κι ο θάνατος μαυρίλα".
Η λαϊκή αντίληψη θέλει τους νεκρούς να πίνουν το "νερό της λησμονιάς",
όμως εκείνοι που αποστρέφονται την ανάμνηση των νεκρών είναι οι ζωντανοί.
Η κοινότοπη φράση " οι ζωντανοί με τους ζωντανούς και οι πεθαμένοι
με τους αποθαμένους" δείχνει την απροθυμία μας να "διαλεχθούμε" με τους νεκρούς μας, όσο αγαπημένοι κι αν ήσαν αυτοί.
Συνεχίζουμε λοιπόν το δρόμο μας κοιτώντας πάντα εμπρός,
αισιόδοξοι ότι η ζωή μας έχει "πολύ ψωμί ακόμη να φάει".
"Υγιής αντίδραση!", θα παρατηρήσει ασφαλώς ο γνωστικός συνομιλητής,
κι ας μην είναι ψυχολόγος, ερμηνεύοντας τη στάση αυτή σαν
απόδειξη ζωτικότητας, που εμφορείται από τη θέληση για ζωή.
Η Ποίηση όμως τολμά και πράττει το αδιανόητο: γίνεται ο συνδετικός
κρίκος του επάνω με τον κάτω κόσμο .
Η Ποίηση ξέρει να αποκαλύπτει
τη συνέχειά τους, να φέρνει σε επαφή τους έχοντας σάρκα και οστά
με τα φασματικά πλάσματα του επέκεινα, να ανασύρει από
το έρεβος της ανυπαρξίας εικόνες και μνήμες, να στήνει
εντέλει στα πόδια τους πρόσωπα ανεπιστρεπτί χαμένα.
Η Ποίηση οικειώνει τους νεκρούς με τους ζωντανούς,
έστω κι αν "μυρίζουν λιβανιές", όπως αναφωνεί η Αρετή στον
Κωνσταντή, στο "Τραγούδι του νεκρού αδελφού",
ακόμη και όταν τα ποιητικά υποκείμενα δεν είναι
στενοί συγγενείς, όπως μας υποδεικνύει η Κέντρου-Αγαθοπούλου.
Η Ποίηση είναι, πάνω απ' όλα , ο τολμηρός αναρριχητής στα γκρέμερα
του χρόνου , αφού επιχειρεί με ευκολία υπερβάσεις αδιανόητες,
αψηφά τις φοβίες της ανυπαρξίας , γεφυρώνει τα χάσματα
που δημιουργούν οι οριστικές απώλειες.
Όσα φέρνουν τους ανθρώπους κοντά τον ένα στον άλλο,
αυτές οι "ζεστές" στιγμές επικοινωνίας , που γλύκαιναν την
καθημερινότητα κι αλάφρωναν τα "μίσθια βάρη" της,
μπορούμε και πρέπει να τα ξαναζήσουμε μέσω της ανάμνησης .
Αποκαθιστούμε έτσι τη συνέχεια του χρόνου,
που έχει διακοπεί από το συνειδητό κλείσιμο της πόρτας
της μνήμης, γινόμαστε πιο στοχαστικοί και ίσως πιο ανθρώπινοι.
**********************
Λέγαμε
Πως έτσι θα περνούσαν τα χρόνια
Σπάζοντας σιγά-σιγά το πρόσωπό μας
Αποσπώντας έναν-ένα τα πολύτιμα κομμάτια
Τότε δεν είχαμε κάνει
Τη μεγάλη πρόβλεψη
Τούτη την τέλεια στροφή
Δεν είχαμε φανταστεί
Πως θα ξυπνούσαμε άξαφνα στον εφιάλτη
Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Τα Επακόλουθα.
Εκδόσεις Νέας Πορείας, 1978
********************
Ο μοτοσικλετιστής
Τι ν' απόγινε άραγε
εκείνος ο θορυβοποιός
της νύχτας
Καβάλα στο μηχανικό του ζώο
να κραδαίνει την άσφαλτο
Χωρίς φρένο
Να παίζει ώρα ύπνου
με τις φρένες μας
εδώ μέσα
στο σακατεμένο κρανίο
Προχτές το μεσονύχτι
που κοίταζα απ' το παράθυρό μου
το νέο φεγγάρι
άκουσα θόρυβο παράξενο
να 'ρχεται από ψηλά
και μου φάνηκε πως τον είδα
ένας άγγελος πάνω στη μοτοσικλέτα
να διασχίζει τους δρόμους τ' ουρανού
κι απ' το σπασμένο καθρεφτάκι του
να με κοιτάζει περίλυπος
Βγάλε μου σε παρακαλώ
μια ωραία φωτογραφία
να τη στείλω στο κορίτσι μου
έτσι απάνω στη μοτοσικλέτα μου
με το ένα χέρι στο χειρόφρενο
το άλλο να σιάζει τα σγουρά μαλλιά μου
Θέλω να φαίνεται καλά
το καινούριο μου πέτσινο
το σιδερένιο κράνος
Να διακρίνεται προπάντων
ο ίλιγγος στο πρόσωπό μου
κι εκείνο του θανάτου
το αναπόφευκτο¨
************************
Πηγή: https://frapress.gr/2016/07/megali-zografi-ke-logotechnika-erga/
Salvador Dali, "Mad tea party", 1969
ΑΝΥΠΟΨΙΑΣΤΟΙ
Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, "Τα επακόλουθα".
******************
Μαρία Κέντρου - Αγαθοπούλου, Η σκοτεινή διάρκεια των ημερών, ***************
ΟΙ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΕΝΟΙ
Απαρηγόρητη φωνή
Μην αποστρέφεις το πρόσωπο
Απ΄την καταστροφή
Κοίταξε τη θάλασσα που όλο αδειάζει
Κατέβηκε πολύ
Και κείνο το καράβι λιώνει
Σιγά-σιγά
Τρίζει σαν ένα κομμάτι πάγος
Σέρνεται προς την άμμο να σώσει
Τα κόκκαλά του
Αλλά εσύ μην αποστρέφεις το πρόσωπο
Κοίτα τους γλάρους που εγκαλείπουν
Τη θάλασσα
Με μια φτερούγα κομμένη από αεροπλάνο
Πηγαίνουν κατά το δάσος
Είναι και τ΄άλλα πουλιά εκεί
Σμίγουν όλοι μαζί οι τραυματισμένοι
Μέσα στην ίδια νύχτα
Πάνω στο ίδιο δέντρο
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου