Κριτική του Μανιφέστου του Τσίπρα από έναν πρώην σύντροφό του και υπουργό

 

Πέντε κριτικές παρατηρήσεις στο “μανιφέστο Τσίπρα”

Γράφει για το Καμίνι ο Χριστόφορος Βερναρδάκης

Βερναρδάκης Χριστόφορος

07/05/2026

kamini.gr

Το «Μανιφέστο για τη Συμπαράταξη της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας» που ανακοίνωσε το Ινστιτούτο Τσίπρα είναι άξιο κριτικού σχολιασμού για δύο λόγους:
– Ο πρώτος λόγοςείναι ότι αποτελεί προάγγελο ενός νέου πολιτικού κόμματος που δημιουργεί προσδοκία σε ένα μέρος των λαϊκών τάξεων, σε μια περίοδο που αυτές αναζητούν εναλλακτική κυβερνητική λύση απέναντι στην Δεξιά. Αυτή ακριβώς η προσδοκία επιβάλλει το νέο εγχείρημα να μην αντιμετωπίζεται αφ’ υψηλού, αλλά με επιχειρήματα και δομημένη κριτική.
– Ο δεύτερος λόγος είναι ότι από το κείμενο αναδύεται μια κεντρική ιδέα για την πολιτική αντιπροσώπευση, μια «μεθοδολογία» συγκρότησης πολιτικού κόμματος που αντιστρατεύεται την έννοια του «κόμματος» ως μορφής πολιτικής αντιπροσώπευσης των λαϊκών τάξεων.

Έχω διατυπώσει ήδη σε ένα πρώτο μου σχόλιο στο facebook τρία πράγματα για το εν λόγω «μανιφέστο»:
α)ότι το κείμενο δεν αποτελεί σύνθεση των τριών ιστορικών ρευμάτων του 20^ου αιώνα (σοσιαλδημοκρατία, ριζοσπαστική αριστερά, πολιτική οικολογία) όπως διατείνεται, αλλά μια εκλεκτικιστική επιλογή των πιο μετριοπαθών στοιχείων τους,
β)ότι δεν αποτελεί σύνθεση του παλαιού διλήμματος «μεταρρύθμιση ή επανάσταση» αλλά αναπαραγωγή των πιο συντηρητικών εκδοχών μόνον του πρώτου σκέλους και,
γ)ότι ενώ αναφέρεται ορθότατα στα δημόσια αγαθά αποφεύγει συστηματικά να τοποθετηθεί στο κεντρικό ζήτημα της σημερινής εποχής και το οποίο αφορά στο ερώτημα της ιδιοκτησίας, της κυριότητας και της ανάκτησης δημόσιας εξουσίας πάνω σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας και της παραγωγής.

Με το κείμενο αυτό επεκτείνω τις παραπάνω παρατηρήσεις και θα είχε ενδιαφέρον η επιστημονική ομάδα συγγραφής ή και το ίδιο το Ινστιτούτο να δώσουν τη δική τους απάντηση σε αυτές.

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά:

1. Τι είναι και τι δεν είναι ένα Μανιφέστο;

Φέρει κάποιο ειδικό βάρος η χρήση του όρου, ή εντάσσεται στην τετριμμένη προχειρότητα της εποχής;

Ένα μανιφέστο δεν είναι περίγραμμα πολιτικών ιδεών. Είναι η δημόσια εκδήλωση (manifester) ενός κοινωνικού υποκειμένου που αναζητά πολιτική μορφή.
Το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο», για να χρησιμοποιήσουμε το πιο κλασικό παράδειγμα μανιφέστου της ιστορίας, δεν υπήρξε προϊόν αφηρημένης θεωρητικής έμπνευσης, αλλά οργανικό αποτέλεσμα των κοινωνικών, πολιτικών και διεθνών ζυμώσεων της εποχής του. Ήταν η συμπύκνωση ενός υπαρκτού κινήματος, ένας σταθμός στη διαδικασία συγκρότησης μιας κοινωνικής τάξης.
Όλα, επίσης, τα μεγάλα μανιφέστα της ιστορίας υπήρξαν πράξεις πολιτικής συγκρότησης ενός κοινωνικού υποκειμένου.
Από το Τι είναι η Τρίτη Τάξη; του Sieyès μέχρι το Declaration of Sentiments του Seneca Falls, το Port Huron Statement της Νέας Αριστεράς ή το πρόγραμμα των Μαύρων Πανθήρων, η μανιφεστική μορφή είχε πάντοτε μια κοινή βάση: κατονόμαζε ένα κοινωνικό υποκείμενο, όριζε έναν αντίπαλο, συμπύκνωνε μια ιστορική εμπειρία και άνοιγε έναν ορίζοντα ιδεολογικής και πολιτικής σύγκρουσης.

Αντιθέτως, το συγκεκριμένο «μανιφέστο» του Ινστιτούτου Τσίπρα είναι ένα ανιαρό κείμενο πολιτικής εκλογίκευσης εκ των άνω: δεν αναδύεται από ένα αναγνωρίσιμο κοινωνικό μπλοκ, αλλά αναζητεί εκ των υστέρων το ακροατήριο που θα μπορούσε να το νομιμοποιήσει.
Το «μανιφέστο» δεν ορίζει απέναντι σε ποια δομή εξουσίας συγκροτείται και ποια υλική αναδιάταξη της πολιτικής εξουσίας επιδιώκει.
Λειτουργεί ως κείμενο πολιτικής αυτοδικαιολόγησης παρά ως πράξη ιστορικής συγκρότησης.
Θα μπορούσε, επομένως, αντί του βαρύγδουπου όρου «Μανιφέστο» να συστηθεί σεμνότερα ως «πλαίσιο αρχών» ή ως «διακήρυξη ιδεών».  

2. Τι είδους κείμενο είναι αυτό που δημοσιοποιήθηκε;

• Ένα Μανιφέστο, επίσης, δεν γράφεται από ομάδα διανοουμένων ή ειδικών, όσο αξιόλογοι και αν είναι αυτοί. Ούτε προτείνεται ως τέτοιο στην κοινωνία προς αποδοχή.
  Ένα πραγματικό Μανιφέστο αρθρώνεται μέσα σε κοινωνικές ζυμώσεις. Δοκιμάζεται, αμφισβητείται, διορθώνεται, επανεγγράφεται από συλλογικότητες, κινήματα, κοινωνικές δυνάμεις, πολιτικές ομάδες, συνδικάτα και ενεργούς πολίτες.

Αντίθετα, εδώ φαίνεται να υπάρχει αντίστροφη φορά. Πρώτα διαμορφώνεται ένα οιονεί πολιτικό σχήμα και μια υποκειμενική «θεωρία» πολιτικής ανασύνθεσης και μετά αναζητείται το περίβλημα που να την δικαιολογεί. Αυτή η αντιστροφή έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί συνδέεται με τον πυρήνα της έννοιας της πολιτικής αντιπροσώπευσης: το συγκεκριμένο «μανιφέστο» δεν αναδύεται από κοινωνικές δυνάμεις που ζητούν πολιτική έκφραση, αλλά αντίστροφα, από ομάδα πολιτικών στελεχών που αναζητά κοινωνικό ακροατήριο και νομιμοποίηση.
Με όρους κλασικής πολιτικής επιστήμης, έχουμε την ανάδυση ενός cartel party, ενός κόμματος, δηλαδή, εξυπαρχής εγγεγραμμένο στο εσωτερικό του συστήματος
[................................] ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Πέντε κριτικές παρατηρήσεις στο "μανιφέστο Τσίπρα"