Η Αφροδίτη και ο Αγχίσης: πίνακας ζωγραφισμένος το 1889 ή το 1890 από τον Βρετανό ζωγράφο Γουίλιαμ Μπλέικ Ρίτσμοντ.Απεικονίζει τη σκηνή στον Ομηρικό Ύμνο στην Αφροδίτη, στην οποία η Αφροδίτη εμφανίζεται στον Αγχίση.
**********************
ANTHOLOGIA GRAECA /V , 241
Παύλος ο Σιλεντιάριος (6ος αι.)
Σῴζεό σοι μέλλων ἐνέπειν, παλίνορσον ἰωὴν
ἂψ ἀνασειράζω, καὶ πάλιν ἄγχι μένω:
σὴν γὰρ ἐγὼ δασπλῆτα διάστασιν οἷά τε πικρὴν
νύκτα καταπτήσσω τὴν Ἀχεροντιάδα.
ἤματι γὰρ σέο φέγγος ὁμοίιον ἀλλὰ τὸ μέν που
ἄφθογγον σὺ δέ μοι καὶ τὸ λάλημα φέρεις,
κεῖνο τὸ Σειρήνων γλυκερώτερον, ᾧ ἔπι πᾶσαι
εἰσὶν ἐμῆς ψυχῆς ἐλπίδες ἐκκρεμέες.
************************
Αναβάτης τραβά τα γκέμια του αλόγου του και το αναγκάζει να υψωθεί στα δύο πόδια.
Σχέδιο αποδιδόμενο στον Leonaert Bramer
Rearing Horse
Πριν από το 1674
British MuseumΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
[Gerontakos]
Ενώ είμαι έτοιμος να σου πω «Αντίο»,
τραβώ τα γκέμια και πάλι μένω κοντά σου·
γιατί το φοβερό χωρισμό εγώ τον φοβάμαι
σαν την πικρή νύχτα του Αχέροντα.Η φεγγοβόλα θωριά σου μοιάζει με της ημέρας,
αλλά η λάμψη εκείνης είναι σιωπηλή,
ενώ εσύ μου φέρνεις και τη μιλιά σου,
πιο γλυκιά κι από αυτή των Σειρήνων.
Πάνω της κρέμονται οι ελπίδες της ψυχής μου.
ΤΡΑΒΩ ΤΑ ΓΚΕΜΙΑ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΜΕΝΩ ΚΟΝΤΑ ΣΟΥ
Το επίγραμμα αυτό αποτελεί ένα ωραίο δείγμα ερωτικής ποίησης στην ύστερη αρχαιότητα, όπου η πάλη των αισθημάτων εκφράζεται μέσα από λεπτουργημένο λόγο . Ο Παύλος ο Σιλεντιάριος, αυλικός ποιητής του 6ου αι. μ.Χ. επί Ιουστινιανού, συνδυάζει εδώ την αμεσότητα του πάθους με την επιτηδευμένη τεχνική του λόγου.
Το ποίημα αποτυπώνει την ομολογία μια διλημματικής προοπτικής στη σχέση του εραστή προς την ερωμένη του , εκείνη της διακοπής της σχέσης και της εγκατάλειψης . Η λέξη "Σῴζεο" (το αρχαίο "αντίο", που σημαίνει ουσιαστικά "να είσαι σώος, να είσαι καλά") είναι έτοιμη να ειπωθεί, αλλά μένει μετέωρη. Η χρήση του ρήματος ἀνασειράζω ( τραβώ πίσω τα ηνία) είναι ιδιαίτερα πειστική. Ο ποιητής δανείζεται την εικόνα του αναβάτη που συγκρατεί απότομα το άλογό του. Η φωνή του ποιητή παρομοιάζεται με άλογο που ξεκινά με ορμή , αλλά εκείνος, σαν έμπειρος ιππέας, τραβάει τα γκέμια ("παλίνορσον ἰωὴν ἂψ ἀνασειράζω") και το αναγκάζει να ακινητοποιηθεί. Αυτή η ζωηρή εικόνα κάνει αισθητή την αποφασιστική μεταστροφή του εραστή για τη διατήρηση της σχέσης, που ήταν έτοιμος να διακόψει .
Γιατί όμως αυτή η απροσδόκητη μεταστροφή; Ο ποιητής αποκαλύπτει το το λόγο: η παραμονή του κοντά στην αγαπημένη του παρουσιάζεται ως φυσική επιλογή, γιατί η εναλλακτική είναι τρομακτική. Η απομάκρυνση (διάστασιν) δε θα είναι μια απλή λύπη, αλλά μια δασπλῆτα (φριχτή, τρομερή) εμπειρία. Την εξισώνει με το σκοτάδι, και μάλιστα όχι με οποιοδήποτε σκοτάδι, αλλά με τη νύχτα του Αχέροντα, δηλαδή το σκοτάδι του Κάτω Κόσμου. Ο χωρισμός για τον ερωτευμένο είναι ισοδύναμος με τον θάνατο.
Η ακτινοβόλα παρουσία της αγαπημένης μορφής με το γλυκόλαλο στόμα είναι ο πειστικός λόγος που ομολογεί ανοιχτά, δικαιολογώντας την ακύρωση της αρχικής απόφασής του.
Το επίγραμμα μιλά για τη δύναμη του έρωτα να ανατρέπει τις αποφάσεις. Η λογική λέει "πρέπει να φύγω" (ετοιμάζεται να πει "σῴζεο"), αλλά το συναίσθημα και η επιθυμία ακυρώνουν την πράξη. Η ποιητική δεινότητα του Παύλου έγκειται στο ότι δίνει σάρκα και οστά σε αυτή την εσωτερική πάλη, κάνοντάς την οικεία και συγκινητική για τον αναγνώστη, δεκαεπτά αιώνες μετά.
Γιατί ποιος δεν έχει βρεθεί , στη ζωή του , μπροστά σε τέτοιο δίλημμα και δεν ακύρωσε την αρχική απόφασή του , να διακόψει τη σχέση του με το ερώμενο πρόσωπο;
Θεσσαλονίκη, 8 Μαρτίου 2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου