1. Πώς βλέπουν οι Έλληνες συγγραφείς την Τεχνητή Νομημοσύνη; 2. Θα αντικαταστήσει η ΤΝ τους επαγγελματίες μεταφραστές λογοτεχνίας;

 

Έρευνα για την ΑΙ: Οι Έλληνες συγγραφείς στον αστερισμό της αβεβαιότητας 

oanagnostis.gr

 11–13 λεπτά

---

επιμέλεια : Άννα Αφεντουλίδου (*)

Η Παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη (GenAI) εισέβαλε στην καθημερινότητά μας στα τέλη του 2022 με τη ευρεία διαθεσιμότητα του ChatGPT, το οποίο έγινε η ταχύτερα αναπτυσσόμενη εφαρμογή στην ιστορία. Οι εφαρμογές GenAI (ΠΤΝ και στο εξής: ΤΝ) έχοντας την ικανότητα να μιμούνται τις ανθρώπινες δεξιότητες για την παραγωγή κειμένων, εικόνων, βίντεο, μουσικής κ.λπ. έχουν αλλάξει τη ζωή μας, ενώ οι δυνατότητες προσαρμογής των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης φαίνονται απεριόριστες.  [βλ. και https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000390613]

Για τους/τις συγγραφείς αλλά και γενικότερα τους/τις επαγγελματίες του χώρου του βιβλίου αποτελεί μια περίπλοκη και ανησυχητική πρόκληση και σύμφωνα με ευρωπαϊκές  έρευνες, υπάρχει ένα ευρύ φάσμα απόψεων ανάμεσά τους. [βλ.και https://www.osdel.gr/el/news/5318-anisixies-katon-melon-260625]

Ας μη λησμονούμε ότι σε αρκετές χώρες υπάρχουν ήδη δικαστικές διαμάχες που  εξελίσσονται εκ παραλλήλου με συμφωνίες μεταξύ μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών και εκδοτών. [βλ.και https://www.osdel.gr/el/news/5267-apple-27052025]

Το European Writers’ Council (EWC) [Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συγγραφέων] ζήτησε τη γνώμη της Εταιρείας Συγγραφέων της Ελλάδας σχετικά με το θέμα:

Θέλουν οι συγγραφείς στην Ελλάδα να αδειοδοτήσουν τα έργα τους για την ανάπτυξη εφαρμογών της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) – και αν ναι, υπό ποιες προϋποθέσεις, και αν όχι, γιατί όχι;

Σύμφωνα με το EWC, αφορμή για τη διερεύνηση αυτή αποτέλεσε το γεγονός ότι, αφενός, πολλοί/ές Ευρωπαίοι πολιτικοί προωθούν την ανάπτυξη μιας αγοράς αδειών ως λύση για την προστασία των πολιτιστικών και λογοτεχνικών έργων από τη σημερινή ευρέως διαδεδομένη λεηλασία από τους δημιουργούς της ΤΝ. Αφετέρου, έχει γίνει γνωστό ότι μεγάλες εταιρείες ΤΝ δεν έχουν πρόθεση να ζητήσουν άδειες, προφανώς για οικονομικούς αλλά και για δικονομικούς λόγους, ώστε να μην θέσουν σε κίνδυνο τις νομικές διαδικασίες που είναι ήδη σε εξέλιξη εις βάρος τους.

Επιπλέον, όπως ενημερωθήκαμε, πρόσφατες έρευνες στην Ευρώπη δείχνουν ότι αρκετοί/ές συγγραφείς δεν είναι πρόθυμοι/ες να παραχωρήσουν καμία άδεια, ώστε η ΤΝ να εκπαιδευτεί στα έργα τους – και όσοι/ες συγγραφείς είναι πρόθυμοι/ες να δώσουν την αντίστοιχη άδεια θέτουν αυστηρούς όρους ως προς τη διάρκεια, τους τομείς χρήσης, τη διαφάνεια και, φυσικά, την αμοιβή. [βλ. και https://europeanwriterscouncil.eu/artificial-intelligence/]

Εν όψει της Συνέλευσης του EWC που έγινε τον Μάιο 2025 στο Όσλο, αποφασίσαμε να συμβάλουμε στον κοινό ευρωπαϊκό προβληματισμό, με ένα ερωτηματολόγιο διερεύνησης των απόψεων των μελών μας σχετικά με την ΤΝ.

Κυριαρχεί η αβεβαιότητα

Τα ευρήματα της έρευνάς μας δείχνουν πως οι Έλληνες/ίδες συγγραφείς έχουν ελλιπή ενημέρωση, δεν γνωρίζουν τι ακριβώς συμβαίνει με την ΤΝ, ή τι πρόκειται να συμβεί, έχουν πολλές ερωτήσεις και ελάχιστη πληροφόρηση:

Δεν είναι βέβαιοι/ες για το τι πραγματικά συμβαίνει. Ανησυχούν για το πώς θα επηρεάσει η τεχνητή νοημοσύνη τη σταδιοδρομία τους. Επιθυμούν την απόδοση πνευματικών δικαιωμάτων. Επιθυμούν να διασφαλιστεί ότι ο/η συγγραφέας θα ερωτάται και θα μπορεί να επιλέγει αν το έργο του/της θα χρησιμοποιηθεί για την «τροφοδοσία» των προγραμμάτων της ΤΝ.

Επομένως, οι συγγραφείς θέλουν να συμπεριληφθούν στη δημόσια συζήτηση και θέλουν να έχουν περισσότερη και αξιόπιστη ενημέρωση. Θέλουν αμοιβή εάν τα έργα τους χρησιμοποιηθούν και θέλουν να μπορούν να αποφασίζουν για το τι μπορεί να συμβεί  με τα έργα τους. Όλα αυτά φαίνονται εύλογα δικαιώματα, ωστόσο κανένα από τα παραπάνω προς το παρόν δεν ισχύει νομοθετικά. [βλ. και https://europeanwriterscouncil.eu/2507_cop_publictransparency_jointletter/]

Το κλίμα που κυριάρχησε στις απαντήσεις της έρευνας της Εταιρείας Συγγραφέων ήταν ένα αίσθημα αβεβαιότητας σχετικά με την ΤΝ – αβεβαιότητα σχετικά με το τι έχει ήδη συμβεί, πώς θα μπορούσε να επηρεάσει τους/τις δημιουργούς και τι θα γίνει στο μέλλον. Μία από τις ανησυχίες που μοιράστηκαν είναι η δυνατότητα της ΤΝ να ανταγωνιστεί ή να αντικαταστήσει το έργο τους.

Ωστόσο, αυτό που είναι αξιοσημείωτο δεν είναι μόνο οι ανησυχίες των συγγραφέων αλλά η επιθυμία τους να συμμετάσχουν σε λύσεις. Οι συγγραφείς δεν είναι εναντίον της τεχνολογικής προόδου. Αντιτίθενται στην εκμετάλλευση και στην έλλειψη διαφάνειας.

Η έρευνα ήταν μικρής έκτασης, ανώνυμη και απευθύνονταν σε όλα τα μέλη της Εταιρείας χωρίς να ζητά δημογραφικά στοιχεία ή να ζητά ειδικότερο πεδίο δραστηριοποίησης και συγγραφής. Είχε δύο βασικούς άξονες:

1. Ζητήματα αναφορικά με την ενημέρωση των συγγραφέων σχετικά με την αδειοδότηση των έργων τους για χρήση τους από εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ)
2. Ζητήματα αναφορικά με τη θετική ή αρνητική στάση των συγγραφέων σχετικά με την αδειοδότηση των έργων τους για χρήση τους από εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ)

Στον πρώτο άξονα υπήρχαν τέσσερα ερωτήματα:[..........................]

Έρευνα για την ΑΙ: Οι έλληνες συγγραφείς στον αστερισμό της αβεβαιότητας (επιμ. Άννα Αφεντουλίδου)

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Θα αντικαταστήσει η ΤΝ τους επαγγελματίες μεταφραστές λογοτεχνίας; (της Κατερίνας Σχινά) Είναι ένα ερώτημα που πλανάται τον τελευταίο καιρό ως δυσοίωνη πρόβλεψη πάνω από τα κεφάλια μας. Το προτάσσουν πολλοί, εν είδει χαιρέκακης προειδοποίησης προς εμάς, τους μεταφραστές. Στη νέα εποχή, λένε, θα χάσουμε τη δουλειά μας, ή έστω θα εκπέσουμε σε επιμελητές ήδη μεταφρασμένων από την τεχνητή νοημοσύνη κειμένων...