Η αγάπη για τα βιβλία: Οι γενναίοι βιβλιοθηκονόμοι του Σεράγεβου

 

Περί βιβλιοθηκών... και πολέμων

Η Αυγή: Εντυπη εκδοση

Δημοσίευση: 22 Ιουλίου 2019

 

"The Love of Books: The Brave Librarians of Sarajevo" λέγεται το ντοκιμαντέρ που παρήγαγε το δίκτυο Al Jazeera. Οι γενναίοι βιβλιοθηκάριοι του Σαράγεβο. Πίσω στον χρόνο, στον αιματηρό εμφύλιο στη...

«The Love of Books: The Brave Librarians of Sarajevo» λέγεται το ντοκιμαντέρ που παρήγαγε το δίκτυο Al Jazeera. Οι γενναίοι βιβλιοθηκάριοι του Σαράγεβο. Πίσω στον χρόνο, στον αιματηρό εμφύλιο στη Βοσνία, το μίσος και η μισαλλοδοξία είχαν πολλούς αποδέκτες. Ένας από αυτούς, τα βιβλία και οι βιβλιοθήκες. Ο Mustafa Jahic, διευθυντής το 1992 της Gazi Husrey-Beg Δημοτικής Βιβλιοθήκης, έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία να αφηγηθεί. Μια ιστορία για το πόσο δύσκολο είναι να προστατεύσεις μια βιβλιοθήκη, ειδικά σε περίοδο πολέμου. Η ιστορία της βιβλιοθήκης είναι μεγάλη.
Το 1537 ο Οθωμανός κυβερνήτης Gazi Husrey-Beg ιδρύει έναν Μαντρασά για την εκπαίδευση των ανθρώπων της περιοχής. Ό,τι χρήματα περίσσεψαν από την κατασκευή «θα χρησιμοποιηθούν για την αγορά καλών βιβλίων, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν από τους αναγνώστες του Μαντρασά και θα αντιγραφούν γι’ αυτούς που εμπλέκονται με την επιστήμη», λέει ο κυβερνήτης τότε.
Η Βιβλιοθήκη που δημιουργήθηκε μεταφέρθηκε στο Σαράγεβο το 1935, στα γραφεία του Μουφτή, δίπλα στο τζαμί Careva. Και παρέμεινε εκεί μέχρι το 1992. «Η βιβλιοθήκη περιέχει τις μνήμες των γενεών για πάνω από 1.000 χρόνια» μας λέει ο Osman Lavic, φύλακας των χειρογράφων. Περιέχει πάνω από 100.000 τεκμήρια, από χειρόγραφα έως έντυπα. Κάποια αραβικά, γραμμένα στη Φεζ ή στη Βαγδάτη, κάποια στα τουρκικά. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, όταν η Εθνική Βιβλιοθήκη της Βοσνίας καταστράφηκε παντελώς, κτήριο και συλλογή, η διατήρηση των τεκμηρίων έγινε δουλειά αυτών που τα αγαπούν. Άρχισαν να μετακινούν τη συλλογή για να την γλιτώσουν. Συσκεύαζαν σε κουτιά τα τεκμήρια, και κουτί το κουτί, ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά και ακροβολισμένους ελεύθερους σκοπευτές ξεκίνησε η μεταφορά της προς ασφαλέστερη τοποθεσία. Πολλά μεταφέρθηκαν στο διπλανό τζαμί. Τα χειρόγραφα μετακινήθηκαν συνολικά οκτώ φορές. 500 από τα πιο πολύτιμα χειρόγραφα κρύφτηκαν σε θησαυροφυλάκιο στην Τράπεζα Privredna. «Θα ήταν καλύτερα να πεθάνει κανείς με τα βιβλία, παρά να ζήσει χωρίς αυτά» λέει ο Abbas Lutumba Husein, νυχτοφύλακας της βιβλιοθήκης εκείνη την περίοδο. «Τα βιβλία είναι το ίδιο σημαντικά με τους ανθρώπους. Είναι τα πιο σημαντικά πράγματα στο Σαράγεβο» λέει η Dzehva Dudo, καθαρίστρια της βιβλιοθήκης τότε.
Αξίζει να αναζητήσετε το φιλμ στο διαδικτυακό τόπο του Al Jazeera, ένα φιλμ δημιουργημένο από τους Sam Hobkinson, Nidal Magrabi και Nicolas Kent. Η βιβλιοθήκη άνοιξε ξανά το 2014, σε νέο κτήριο, κυρίως με τη χορηγία του κράτους του Κατάρ, ύψους 8,8 εκατομμυρίων δολαρίων.
Η αγάπη των βιβλίων μετατρέπει τους ανθρώπους σε ήρωες. Οι βιβλιοθήκες διαφυλάσσουν για αυτούς τις μνήμες τους και την ύπαρξή τους. Και αξίζει να πεθάνει κανείς γι’ αυτό.
Καλλίμαχος
kallimachos.avgi@gmail.com

"Protecting a library is not an easy task," says Mustafa Jahic, "especially during wartime." 

It was 1992, the siege of Sarajevo had begun, and Jahic - then the director of the Gazi Husrev-Beg public library - had in his care a priceless, ancient collection of hand-written books and illuminated manuscripts.
 "The Gazi Husrev-Beg library contains the memories of all the generations of the last 1,000 years. More than 100,000 items. Everything from manuscripts to printed books," says Osman Lavic, the library's keeper of manuscripts.
 "Some were written by Arabs, perhaps in Fez or Baghdad, and then rewritten by a Turk living in the Caucasian Republic and then purchased by Bosnians. So if you followed the trail of the books you’d see the beauty in their diversity, their multi-ethnic and multicultural nature," he says. But when the city was attacked by the Serbian army, the preservation of books and manuscripts became the least of peoples' problems. Bosnia's National Library was shelled and burned to the ground, its entire contents destroyed. 
"The culture of our people, the identity, the history of Bosnia, for centuries in one place. And suddenly it was being swallowed by the fire and the flames," says firefighter Ismet Tucak, who responded to the blaze at the National Library. Fearing the Gazi Husrev-Beg library would be attacked next, Jahic's staff took the momentous decision to move their most precious works to safety. Dodging Serbian snipers and street violence, the small band of book-lovers - including the cleaner and the Congolese nightwatchman - moved the manuscripts, one box at a time, to preserve a valuable part of their written history. 
 "As we were carrying the boxes, Sarajevo was under shell fire," cleaner Dzehva Dudo recalls. "We were running from one building to another." Jahic remembers the team working "discretely, without much talking". "The conditions of war are very special. You have to take decisions at every moment. You improvise," he says.
 In a brave act of collective personal defiance and self-sacrifice, the library staff risked their lives to rescue over 10,000 precious books and manuscripts while the Bosnian War raged around them. 
"It would have been better to die together with the books than to live without them," says Abbas Lutumba Husein, who was the night-watchman at the time. The others agree. "The books are as important as people," Dudo says.

Al Jazeera English

 "They are the most important things in the city of Sarajevo."

Της Δικαιοσύνης ήλιε νοητέ

Απόφαση-βόμβα: Αποφυλακίζεται ο Κορκονέας μετά την ποινή των 13 ετών! ethnos.gr

«Ὁ δ’ ἠλίθιος ὥσπερ πρόβατον «βῆ» λέγων βαδίζει»

Πώς βέλαζαν τα αρχαία πρόβατα; Η άρνηση της ερασμιακής προφοράς

10:19 | 29 Ιουλ. 2019

Νίκος Σαραντάκος

Τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν τον συντάκτη τους, χωρίς να συμπίπτουν κατ' ανάγκη με την άποψη του Tvxs.gr.

Πολλοί συμπατριώτες μας αναστατώνονται, ενοχλούνται και αρνούνται να παραδεχτούν την ιδέα ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν πρόφεραν τις λέξεις όπως εμείς. Ιδιαίτερα εύγλωττες είναι οι αντιδράσεις και τα σχόλια όταν στο YouTube παρουσιάζονται ηχογραφημένες σημερινές προσπάθειες προφοράς αρχαιοελληνικών φράσεων με την επανασυντεθειμένη αρχαία προφορά, όπως δηλαδή υποθέτουμε ότι πρόφεραν τις λέξεις οι Αθηναίοι της κλασικής εποχής. Πολλές φορές θα δείτε τον ισχυρισμό ότι η «ερασμιακή προφορά» δεν είναι παρά ακόμα μία ανθελληνική συνωμοσία, μια επίθεση κατά της συνέχειας της γλώσσας μας ή του έθνους μας.
Ο μεγάλος Ολλανδός ουμανιστής Έρασμος (Desiderius Erasmus Roterodamus, 1466-1536), βασισμένος σε απόψεις προηγούμενων λογίων, ανάμεσά τους και Ελλήνων, παρουσίασε πρώτος μια συστηματική και ολοκληρωμένη άποψη για την προφορά των αρχαίων Ελλήνων της κλασικής εποχής, η οποία στη συνέχεια υπέστη περαιτέρω επεξεργασίες από τους ελληνιστές και έχει πάρει το όνομά του: ερασμική ή ερασμιακή προφορά.
Η ερασμιακή προφορά έγινε δεκτή με σκεπτικισμό από τους Έλληνες λογίους του 19ου αιώνα, ωστόσο ο πατέρας της ελληνικής γλωσσολογίας, ο Γεώργιος Χατζιδάκις, απέδειξε πειστικά ότι η προφορά της ελληνικής είχε μεταβληθεί με την πάροδο των αιώνων. Σήμερα, αυτή η διαπίστωση γίνεται ομόφωνα δεκτή από την επιστημονική - γλωσσολογική κοινότητα, ωστόσο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη δυσπιστία πολλών συμπατριωτών μας.
Ένας λόγος γι’ αυτό είναι ότι η μεταβολή της προφοράς μπορεί να θεωρηθεί άρνηση της «συνέχειας της γλώσσας». Όταν συνεχώς περηφανευόμαστε ότι τόσες και τόσες ομηρικές λέξεις είναι ίδιες κι απαράλλαχτες ίσαμε σήμερα, δεν θέλουμε προφανώς να μας υπενθυμίζουν ότι ούτε την ίδια σημασία είχαν (πολλές από αυτές) ούτε βεβαίως την ίδια προφορά.
Από την άλλη, η σημερινή ελληνική ορθογραφία, κληρονομημένη από την αρχαία, αποτελεί την πρώτη ένδειξη ότι η προφορά πρέπει να έχει αλλάξει. Στη σημερινή ελληνική γλώσσα, ας πούμε, έχουμε πολλούς τρόπους για να αποδώσουμε τον φθόγγο [ι] (ή [i] με το διεθνές φωνητικό αλφάβητο): τα γράμματα (και οι συνδυασμοί γραμμάτων) ι, η, υ, ει, οι, υι, όλα προφέρονται με τον ίδιο τρόπο. Ολοφάνερα, οι αρχαίοι δεν τα πρόφεραν έτσι· αποκλείεται στα διάφορα είην, ιοίην, ιείην, ηίην, οι υιοί, ποιοίη, ρυοίη, που αφθονούν στα αρχαία ελληνικά, η προφορά να ήταν η σημερινή. Όπως γράφει ο Ελισαίος Γιαννίδης, από τον οποίο ξεσήκωσα και τα παραδείγματα, «θα ήταν σωστή ασέβεια στην ανώτερη καλαισθησία των ανθρώπων εκείνων, να υποθέσουμε πως μπορούσαν να συνεννοούνται μεταξύ τους λέγοντας ιίι, ιίι, ιίι, και με την απαίτηση πως αυτό το νιαούρισμα έχει δυο και τρεις διαφορετικές έννοιες».[1] Όπως λέει και ο Εμμανουήλ Ροΐδης στα Είδωλα, θα ήταν παράλογο να δεχτούμε ότι οι λέξεις που δηλώνουν με τον πιο καθαρό τρόπο τον χωρισμό σε δύο αντίθετες μερίδες, ημείς και υμείς (εμείς και εσείς), προφέρονταν με τον ίδιο τρόπο!
Ένα δεύτερο τεκμήριο για την αλλαγή της προφοράς είναι η λειτουργία του φωνολογικού συστήματος της αρχαίας ελληνικής. Φαινόμενα όπως η συναίρεση δεν μπορούν να εξηγηθούν με τη νεοελληνική προφορά, ούτε η χρονική αύξηση των ρημάτων που αρχίζουν από δίφθογγο (αἰσθάνομαι - ᾐσθανόμην).
Ένα τρίτο τεκμήριο είναι ο τρόπος μεταγραφής των ελληνικών ονομάτων στα λατινικά, αλλά και των λατινικών ονομάτων στα ελληνικά. Για παράδειγμα, από τις μεταγραφές Κρήτη - Creta, Ηρακλής - Heracles συνάγεται ότι το αρχαίο η προφερόταν ως e μακρό, ενώ από τη μεταγραφή του Φίλιππου σε Philippus συνάγεται ότι το φ προφερόταν δασύ και όχι άηχο τριβόμενο (διότι τότε θα το μετέγραφαν Filippus).
Επίσης, το γεγονός ότι το λατινικό αλφάβητο χρειάστηκε να επινοήσει ειδικό γράμμα αποκλειστικά για τα ελληνικά δάνεια που είχαν το υ, που μάλιστα το ονόμασαν y graecum, ελληνικό υ, σημαίνει ότι το υ προφερόταν αλλιώς, σαν το γαλλικό u. Μάλιστα, αυτός ο φθόγγος άντεξε πολύ περισσότερο και προφερόταν διαφορετικά έως τον 11ο αιώνα.

Τέλος, αρκετά διάσημα είναι τα παραδείγματα από ηχομιμητικές λέξεις που παρατίθενται σε αρχαία κείμενα. «Ὁ δ’ ἠλίθιος ὥσπερ πρόβατον βῆ λέγων βαδίζει», γράφει στην κωμωδία Διονυσαλέξανδρος ο Κρατίνος τον 5ο αιώνα π.Χ. Με βάση όσα ξέρουμε από άλλες πηγές, το βῆ αυτό αντιστοιχεί στο «μπέε», ενώ αν διαβάσουμε τη φράση με τη σημερινή προφορά πρέπει να προφέρουμε [vi], και έτσι δεν κάνουν τα πρόβατα. «Εφόσον λοιπόν δεν είναι πιθανό να άλλαξε η προφορά των προβάτων, πρέπει να συμπεράνουμε πως άλλαξε η προφορά των ανθρώπων», σχολιάζει με χιούμορ ο αείμνηστος Ευάγγελος Πετρούνιας.[2]
Παρομοίως, αν θυμηθούμε ότι στα αρχαία ελληνικά το ρήμα για τη φωνή των βοδιών ήταν μυκώμαι (μουου, μουκανητό) ενώ για τις κατσίκες ήταν μηκώμαι (μεε), καταλαβαίνουμε πως αποκλείεται να ήταν ομόηχες αυτές οι λέξεις.
Ένα επιχείρημα όσων αμφισβητούν την ερασμιακή θεωρία είναι το απόσπασμα του Θουκυδίδη (2.54), όπου το Μαντείο των Δελφών είχε δώσει χρησμό «ἥξει Δωριακὸς πόλεμος καὶ λοιμὸς ἅμ’ αὐτῷ», τον οποίο οι γεροντότεροι τον έλεγαν τραγουδιστά, και κάποιοι το ερμήνευαν «λιμός». Λένε λοιπόν οι αρνητές της ερασμιακής προφοράς ότι αυτό αποτελεί τάχα απόδειξη πως οι λέξεις «λοιμός» και «λιμός» προφέρονταν με τον ίδιο τρόπο. Δεν είναι έτσι. Όπως πειστικά έχει γράψει ο Γ. Χατζιδάκις, ο χρησμός ήταν άγραφος και τον θυμούνταν διαφορετικά οι μεν από τους δε.[3] Οι δύο επίμαχες λέξεις προφέρονταν όχι ολόιδια αλλά με παρόμοιο τρόπο: λιμός η μία, λοϊμός η άλλη, που ταίριαζαν και οι δύο με το μέτρο.
Συμπερασματικά, ξέρουμε πως τα β, γ, δ προφέρονταν μπ, γκ, ντ. Το η: εε, το ω: οο, το υ: ου, και αργότερα σαν το γαλλικό u. Επίσης, τα φ, χ, θ προφέρονταν δασέα, [pʰ], [kʰ], [tʰ]. Τέλος, τα δίγραφα προφέρονταν σαν δίφθογγοι· ου: όου, αι: άι, οι: όι, αυ: άου, ευ: έου.
Φυσικά, στη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στα ελληνικά σχολεία δεν υιοθετήθηκε η ερασμιακή προφορά, για πρακτικούς λόγους, αφού στην περίπτωση αυτή θα έπρεπε να προφέρονται διαφορετικά λέξεις όπως άνθρωπος, οδός, βωμός ή λύπη, ανάλογα με το κείμενο όπου απαντούν, αρχαίο δηλαδή ή νεοελληνικό.

Για περαιτέρω μελέτη
Το υποχρεωτικό ανάγνωσμα για την προφορά της αρχαίας ελληνικής είναι το σύγγραμμα του W. Sidney Allen, που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά: Vox Graeca. Η προφορά της ελληνικής την κλασική εποχή, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, 2000.

.:BiblioNet : Vox graeca / Allen, W. Sidney

[1] Ε. Γιαννίδης, Γλώσσα και ζωή. Αναλυτική μελέτη του γλωσσικού ζητήματος, Πέλλα, χ.χ. σ. 128.
[2] Ευ. Πετρούνιας, «Η προφορά τής κλασικής Ελληνικής», στο Α.-Φ. Χριστίδης Ιστορία της ελληνικής γλώσσας, ό.π., 2001, σ. 408.
[3] Παρατίθεται από τον Β. Αργυρόπουλο, Αρχαιολατρία και γλώσσα, ό.π., σ. 345.
p.p1 {margin: 0.0px 0.0px 10.0px 0.0px; font: 12.0px Cambria; -webkit-text-stroke: #000000}
span.s1 {font-kerning: none}
* Απόσπασμα από το βιβλίο του Νίκου Σαραντάκου «Μύθοι και Πλάνες για την ελληνική γλώσσα» (εκδόσεις ΕΑΠ)

Πώς βέλαζε το αρχαιοελληνικό πρόβατο; (Γιάννης Χάρης)

Η ζωή είναι σαν το σκάκι

Σκάκι, ένα «επικίνδυνο» παιχνίδι

Πηγή: tvxs.gr

---

Κάποτε το παιχνίδι που σήμερα συνδέεται με την ευφυΐα, κατηγορήθηκε ότι διασπά την προσοχή από φλέγοντα θέματα της εποχής και ότι είναι χάσιμο χρόνου. Δημιουργήθηκε ως μια νέα μορφή ψυχαγωγίας και έγινε ευρέως γνωστό, αλλά θεωρήθηκε από πολλές ηγεσίες ανά τους αιώνες αντικοινωνικό, βλάσφημο και κυρίως επικίνδυνο, καθώς ακόνιζε το μυαλό των πολιτών. Το όνομά του; Shatranj. Είναι το παιχνίδι που σήμερα έχει εξελιχτεί στο σκάκι.
Σύμφωνα με το Timeline, το σκάκι δεν ήταν πάντα οικείο, ήταν κάποτε παράξενο και καινούργιο κι αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Μια πρώιμη μορφή του παιχνιδιού, γνωστή ως aschatrang, εμφανίστηκε στην Περσία το 644 μ.Χ. όταν η περιοχή κατακτήθηκε από τους στρατούς του Umar bin al-Khatta. Ο Χαλίφης το χαρακτήρισε μη ισλαμικό, επειδή θεώρησε πως το ταμπλό και τα πιόνια του παιχνιδιού ενθάρρυναν τον τζόγο.
Αυτή ήταν μόνο η αρχή. Λίγες δεκαετίες αργότερα, το σκάκι απαγορεύτηκε στην Ιαπωνία από τον αυτοκράτορα Jito και στη συνέχεια στην Αίγυπτο. Ο Καρδινάλιος Damiani του Ostin απαγόρευσε το σκάκι στους κληρικούς του επειδή ένιωθε ότι με το χρόνο που ξόδευαν θα έμεναν μακριά από τον Θεό. Ακολούθησαν πολλοί που χαρακτήρισαν το σκάκι ως αμαρτία ή είδος ακολασίας, ενώ κάποιοι άλλοι το απαγόρευσαν επειδή το θεωρούσαν άχρηστο και βαρετό, όπως ο βασιλιάς Λουίς ο 9ος της Γαλλίας και ο ιδρυτής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, William of Wickham.

Αξίζει να αναφερθεί ότι το σκάκι είναι αποδεκτό και ενθαρρύνεται από τους περισσότερους σήμερα, ωστόσο παραμένει αμφισβητούμενο σε μέρη της Μέσης Ανατολής. Οι Ταλιμπάν για παράδειγμα απαγόρευσαν το σκάκι το 2001 αποκαλούμενοι τη διάσπαση προσοχής από τις προσευχές τους, ενώ το 2016 απαγορεύτηκε και στη Σαουδική Αραβία επειδή το θεώρησαν... χάσιμο χρόνου.

Why did Saudi Arabia ban chess? - Quora

Ο David Shenk, συγγραφέας του “The Immortal Game”, σχετικά με την ιστορία του σκακιού, λέει: “Οι άνθρωποι συνειδητοποίησαν ότι είχαν ισχυρά μυαλά και η διάνοια τους μπορούσε να είναι το τεράστιο εργαλείο για να κάνουν τη ζωή τους καλύτερη”. Εξετάζοντας τις σύγχρονες θρησκευτικές και αυταρχικές αντιδράσεις για το σκάκι καταλαβαίνει κανείς ότι έχουν νόημα.  Κι αυτό γιατί έχουν καταλάβει ότι μέσω του σκακιού ακονίζεται η σκέψη και διευρύνονται οι ορίζοντες. Κάτι που μάλλον δε συνέφερε και τόσο τους ηγέτες στους αιώνες.

Σκάκι - Βικιπαίδεια

The 10 Most Important Moments In Chess History - Chess.com

ΔΥΟ ΚΑΛΑ ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΚΑΚΙ 

  

 

Το σκάκι 

Ποίηση: Μανώλης Αναγνωστάκης

 Μουσική: Δημήτρης Παπαδημητρίου 

Πρώτη εκτέλεση: Γεράσιμος Ανδρεάτος

Παιδί παπά, διαόλου εγγόνι !

Tο κόμμα- Αγέλαστος πέτρα

Το κείμενο του Ι.Σ.Καριώτη στο χθεσινό  Documento (Τχ 141, 28 Ιουλίου 2019) δείχνει με γλαφυρό τρόπο την απολίθωση του ΚΚΕ , ενός κόμματος που η ηγεσία και τα στελέχη του αρνούνται να αντιληφθούν τις αλλαγές των καιρών  και να αφήσουν να πνεύσει άνεμος ανανέωσης στα αραχνιασμένα μυαλά τους.
Το να υποστηρίζεις πεισματικά μια ιδεολογία προ πολλού πεταγμένη στα σκουπίδια της Ιστορίας (σταλινισμός) και ένα αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης  (σοβιετικό) που κατέρρευσε παταγωδώς δεν είναι αφέλεια  και ρομαντισμός , αλλά βαριά αρτηριοσκλήρυνση , ασθένεια ορατή στις αντιδραστικές θέσεις  του ΚΚΕ πάνω σε όλα σχεδόν τα προβλήματα του καιρού μας.

 Gerontakos

Χίλιες χιλιάδες κύματα

ΤΟ ΠΕΝΑΚΙ ΤΟΥ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΚΩΛΟΕΛΛΗΝΕΣ

Τα συντροφικά αλληλοκαρφώματα στη δίκη της Χρυσής Αυγής  και ο ρόλος της Ελληνίδας, σύμφωνα με τις αντιλήψεις των πούρων  "Ελληνορθοδόξων" στελεχών της κυβέρνησης σε δύο σατιρικά σκίτσα  από τη στήλη  Καρέκαρέ στο ένθετο των ΝΗΣΙΔΩΝ, στην Εφημερίδα των Συντακτών του Σαββατοκύριακου (28 Ιουλίου)

 

 

 Της Νόρας Ράλλη

---

Είναι κάποιες χώρες που πώς να το κάνουμε, είναι αν μη τι άλλο, συνεπείς. Το Ιράν, για παράδειγμα. Εκεί ξέρεις: θα πεις αρνητικό για το καθεστώς; Στη φυλάκα. Το αυτό συνέβη και με τον εξαιρετικό Ιρανό σκηνοθέτη κινηματογράφου Μοχάμαντ Ρασούλοφ, ο οποίος καταδικάστηκε σε ένα χρόνο φυλάκιση καθώς και σε δίχρονη απαγόρευση συμμετοχής σε κάθε πολιτική και κοινωνική εκδήλωση εξαιτίας της κριτικής που ασκεί στα της χώρας του. Επίσημη κατηγορία: «προπαγάνδα κατά της πολιτείας»! (Μπορείτε να υπογράψετε, αν θέλετε, τη φόρμα διαμαρτυρίας για την ποινή φυλάκισης του στο www.change.org).
Υπάρχουν, όμως, και κάποιες χώρες που δεν είναι διόλου συνεπείς: Στη δικιά μας, για παράδειγμα, τη μέρα της Γιορτής για την Αποκατάσταση της Δημοκρατίας (μετά τη χούντα) στο Προεδρικό Μέγαρο παρευρέθησαν και η Δόμνα με τους «ψυχικά νοσούντες» -μες την τρελή χαρά και τη χρυσή πιέτα -, αλλά και ο Διονύσης Σαββόπουλος που (τυχαία μάλλον) κατέβαινε τα σκαλιά δίπλα της. Αυτός μάλλον ξέχασε τη «Συννεφούλα» και κόλλησε στο «κράτος ασυστόλων και πεσμένων κώλων» (στίχοι από το άσμα του ιδίου «Κωλοέλληνες»).
Χάρμα οφθαλμών ήτανε όλοι μαζί: Άδωνις, Βορίδης, Κυριάκος, Δόμνα, Σαββόπουλος... Όλοι να γιορτάσουν την πτώση της χούντας. Και να φανταστείς ότι τον Σαββόπουλο τον είχαν πιάσει το καλοκαίρι του '67. Δεν βασανίστηκε όπως κάτι άλλοι «ψυχικά άρρωστοι» που σιγοτραγουδούσαν τη «Συννεφούλα» του στα κελιά τους... Και τώρα... Θα ξεχάσω εγώ το 2012 όταν εξελέγη ο Σαμαράς, που είχε βγει πριν ακόμα βγει ο νέος πρωθυπουργός για το διάγγελμά του, να πει «πόσο καλό είναι που βγήκε ο Σαμαράς»;
Και τώρα κατεβαίνει τις σκάλες της δόξας δίπλα στην Δόμνα. Ολόκληρο κύκλο έκανε γύρω από τον Βούτση για να αποφύγει να μιλήσουν... Είδες πώς αλλάζουν οι καιροί τους ανθρώπους;
Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Γιώργος Πετσίβας : ο ιστορικός ερευνητής που οι επίσημοι ταγοί της ιστοριογραφικής ορθοδοξίας σκοπίμως αγνοούν

Ο Γιώργος Πετσίβας σε χαρακτηριστική φωτογραφία του | ΑΡΧΕΙΟ ΝΙΚΗΣ ΠΕΤΣΙΒΑ

Το μακεδονικό αντάρτικο ενός ερευνητή

Τάσος Κωστόπουλος
 Πηγή: efsyn.gr

Το ’χει φαίνεται η μοίρα της νεοελληνικής Ιστορίας, οι κρίσιμες πηγές για τη συγγραφή των δύσκολων σελίδων της να βγαίνουν στο φως όχι από τους επίσημους εθνικούς ιστορικούς αλλά από παθιασμένους «ερασιτέχνες».

Στις αρχές του εικοστού αιώνα ήταν ένας «αιώνιος φοιτητής» της Φιλοσοφικής, ο «ιστοριοδίφης» Γιάννης Βλαχογιάννης, αυτός που διέσωσε, επιμελήθηκε και δημοσίευσε τα πολύτιμα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη και του Κασομούλη, μαζί με πλήθος άλλα πρωτογενή τεκμήρια για την εθνεγερσία του Εικοσιένα.

Στις μέρες μας, εποχή αυτολογοκρισίας και ιστοριογραφικών στρογγυλεμάτων κυρίως για «λεπτά» εθνικά ζητήματα, όπως το Μακεδονικό, αντίστοιχα σημαντική -αν και όχι ακόμη πλήρως αναγνωρισμένη- δραστηριότητα ανέπτυξε ένας άλλος ακούραστος ερευνητής, που έφυγε από κοντά μας πριν από έναν ακριβώς χρόνο (28/7/2018), σε ηλικία 72 ετών: ο Γιώργος Πετσίβας.

Με τα δέκα έργα που επιμελήθηκε κι εξέδωσε σε δεκατρείς τόμους μεταξύ 1994 και 2010, από τα άγνωστα ημερολόγια του Ιωνα Δραγούμη την εποχή της θητείας του ως διπλωμάτη στη Μακεδονία μέχρι τα μνημειώδη καθημερινά ημερολόγια του επικεφαλής των Μακεδονομάχων, η εικόνα μας για την εποχή και τους ανθρώπους της αναθεωρήθηκε δραστικά σε σχέση με τα εθνικά κεκτημένα του προηγούμενου αιώνα.

Από τους επίσημους βέβαια ταγούς της ιστοριογραφικής εθνικής ορθοδοξίας όλη αυτή η πνευματική παραγωγή θεωρείται απλώς ανύπαρκτη από τη στιγμή που πραγματοποιήθηκε εκτός των τειχών του ακαδημαϊκού γκέτο.

«Οι Νέοι Μακεδονομάχοι οργανώνονται σε φάλαγγες. Προηγούνται οι ιστορικοί και ακολουθούν οι νονοί, που βαφτίζουν τον δύστροπο γείτονα»
Γ. Πετσίβας, «Ο νέος Μακεδονικός Αγών» (2008)

Εν έτει 2010, βιβλιογραφικός οδηγός περί Μακεδονικού, διά χειρός Βορειοελλαδίτη πανεπιστημιακού, ισχυριζόταν έτσι με κάθε σοβαρότητα ότι, από το 1990 και δώθε, «η νέα παραγωγή [βιβλίων για το ζήτημα] δεν έκανε εκτενή χρήση του διαθέσιμου αρχειακού υλικού ούτε προχώρησε σε σημαντική αναθεώρηση» του παρελθόντος, καθώς «ο Μακεδονικός Αγώνας αποτελούσε ήδη ένα αναγνωρισμένο σύμβολο εθνικής αφοσίωσης, σύμβολο από αυτά που δεν επιδέχονται ιδιαίτερες αναλύσεις και αποκλίσεις» (Β.Κ. Γούναρης, «Το Μακεδονικό Ζήτημα από τον 19ο έως τον 21ο αιώνα. Ιστοριογραφικές προσεγγίσεις», Αθήνα 2010, σ. 117-8).

Οσοι έχουν μια στοιχειώδη έστω εικόνα της σχετικής βιβλιοπαραγωγής των τελευταίων τριών δεκαετιών γνωρίζουν πολύ καλά πόσο ευσταθούν διατυπώσεις όπως οι παραπάνω -και πόσο τραγικό είναι να υπογράφονται όχι από κάποιους γραφικούς χουλιγκάνους των γνωστών συλλαλητηρίων, αλλά από καθ' ύλην ειδικευμένους επιστήμονες.

Ένας λόγος λοιπόν παραπάνω να αποτίσουμε εδώ τον οφειλόμενο φόρο τιμής σ' έναν άνθρωπο χαμηλών δημόσιων τόνων, το έργο του οποίου πρόσφερε στον Έλληνα αναγνώστη απείρως περισσότερα κλειδιά για την κατανόηση του πολύπλοκου και συσκοτισμένου μακεδονικού ζητήματος απ' ό,τι σύμπασα η εθνικά ορθή λογιοσύνη μας.

Από τις ταινίες στα αρχεία

Ο Γιώργος Πετσίβας γεννήθηκε στις 8/3/1946 στην Αριδαία, από γονείς ντόπιους Μακεδόνες με εθνικά άψογο βιογραφικό. Ο πατέρας του προερχόταν από γνωστή οικογένεια Μακεδονομάχων των Γιαννιτσών (γιος του Κωνσταντίνου Πετσίβα, στελέχους της εγχώριας «Ελληνομακεδονικής Αμυνας») και, όπως μας πληροφορεί η σύζυγος του Γιώργου, Νίκη Πετσίβα, εργαζόταν ως διερμηνέας «του ιδιώματος» (δηλαδή της μακεδονικής γλώσσας) των ντόπιων χωρικών στο τοπικό επαρχείο. Η μητέρα του ήταν δασκάλα, κόρη προσφύγων από τη Στρώμνιτσα της Βόρειας Μακεδονίας. Μετά τον θάνατο του πατέρα του το 1956, θα έρθει με τη μητέρα του σε ηλικία 16 ετών στην Αθήνα.

Τα πρώτα του βήματα δεν προδίκαζαν τη μετέπειτα σταδιοδρομία του ως ιστορικού ερευνητή και εκδότη. Σπούδασε σκηνοθεσία στη Σχολή Σταυράκου και συνέχισε με το ίδιο αντικείμενο στη Σχολή Κινηματογράφου της Ρουμανίας· για την εποχή εκείνη, των σπουδών του στο Βουκουρέστι του Τσαουσέσκου, καταθέτει παραδίπλα τις δικές του αναμνήσεις ο συνάδελφος Νικόλας Ζηργάνος.

Στο μεσοδιάστημα, ο Γιώργος Πετσίβας μετείχε ως ηθοποιός στον θίασο της Τζένης Καρέζη («Ασπασία» 1971, «Κυριακάτικος περίπατος» 1972-1973) και ως φωτογράφος σε ταινίες μικρού μήκους («Το κάστρο» 1970, «Γεύση από τζιν» 1973). Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, εργάστηκε ως συμβασιούχος σκηνοθέτης στην ΕΡΤ, γυρίζοντας διάφορα ντοκιμαντέρ με θέματα μακεδονικά («Γεωργικός Συνεταιρισμός Εδεσσας», «Οδοιπορικό Παύλου Μελά» κ.λπ.) αλλά όχι μόνο: η σύζυγός του θυμάται πόσο τον είχε τραυματίσει η επαφή με τον κόσμο του «σωφρονιστικού» εγκλεισμού, όταν γύριζε τις «Γυναικείες Φυλακές Κορυδαλλού».

Σαφώς πιο ανώδυνη υπήρξε η βιοποριστική σχέση του με τη λαϊκή κωμωδία, όπως διαπιστώνουμε από τη βιντεοταινία «Οι σκληροί του Μπραχάμι», που σκηνοθέτησε το 1986.

Οπως ο ίδιος έλεγε, σκηνοθετικοί λόγοι επέβαλαν και την αρχική ουσιαστική επαφή του με την ιστορία του Μακεδονικού, που αποδείχθηκε εν τέλει καθοριστική. Ονειρό του ήταν να γυρίσει μια ταινία μυθοπλασίας με αντικείμενο τη ζωή και δράση του «πρώτου μακεδονομάχου» καπετάν Κώττα (Κότε Ρίστοφ Σάροσκι) από τη Ρούλια των Κορεστίων· ταινία βασισμένη στα πραγματικά περιστατικά, όπως θα προέκυπταν από την έρευνά του στις πρωτογενείς πηγές, με πλήρη ανασύσταση του αυθεντικού τοπίου και περίγυρου της εποχής −των μητρικών γλωσσών του τοπικού πληθυσμού συμπεριλαμβανομένων.

Για τον σκοπό αυτό ξεκίνησε εξαντλητική έρευνα σε δημόσια και ιδιωτικά αρχεία, τελικό αποτέλεσμα της οποίας υπήρξε μια ριζική αλλαγή επαγγελματικής δραστηριότητας: η επίμαχη ταινία δεν γυρίστηκε μεν ποτέ, ο επίδοξος όμως δημιουργός της πέρασε στην ιστορία ως ο άνθρωπος που έβγαλε τους πρώτους σκελετούς από την ντουλάπα του Μακεδονικού.

Προϊόν της εξονυχιστικής αυτής έρευνάς του υπήρξε η συγκέντρωση ενός τεράστιου αρχειακού υλικού, μέρος του οποίου θα είχε πιθανότατα χαθεί για πάντα αν δεν το εντόπιζε σε διάφορα ιδιωτικά, ενίοτε και δημόσια αρχεία. Ο γράφων γνωρίστηκε μαζί του κατά την παράλληλη έρευνά μας στο δυσπροσπέλαστο (τότε και τώρα) Ιστορικό Αρχείο του ΥΠΕΞ εν έτει 1996.

Από τα χρόνια που περάσαμε γύρω από το ίδιο τραπέζι, αποδελτιώνοντας ογκώδεις φακέλους, έχω συγκρατήσει δύο κυρίως πράγματα. Πρώτον, την απλοχεριά του −την προθυμία του να μοιραστεί με τους άλλους τα δικά του ευρήματα, τόσο διαφορετική από τις συνήθεις «ιδιοκτησιακές» πρακτικές του σιναφιού. Δεύτερον, τον αυτοσαρκαστικό χαρακτηρισμό «ευχή και κατάρα» που επιφύλασσε σε κάθε καινούργια μας ανακάλυψη: «ευχή» για την αξία του ευρήματος, «κατάρα» επειδή έπρεπε να περάσουμε βδομάδες ολόκληρες αντιγράφοντας λέξη λέξη με το χέρι, καθώς ο κανονισμός του ΥΠΕΞ δεν επέτρεπε τη φωτοτύπηση περισσότερων από 50 σελίδες για κάθε έρευνα!

Τρία εκδοτικά ορόσημα

Το πρώτο συγγραφικό προϊόν του Πετσίβα (Ιωάννου Καραβίτη, «Ο Μακεδονικός Αγών. Απομνημονεύματα», Αθήνα 1994) θα δώσει και το στίγμα της μελλοντικής δουλειάς του. Τυπικά, επρόκειτο για ακόμη μια έκδοση των αναμνήσεων ενός μακεδονομάχου οπλαρχηγού, πρωτοδημοσιευμένων σε 236 συνέχειες στον εμφυλιοπολεμικό «Ελληνικό Βορρά» της Θεσσαλονίκης (1949-1950).

Στην πραγματικότητα, ο εκπληκτικός υπομνηματισμός τους από τον επιμελητή και εκδότη ισοδυναμεί με ουσιαστικό ξαναγράψιμό τους, με τρόπο που θυμίζει τον κινηματογραφικό «Ρασομόν» του Κουροσάβα: σχεδόν κάθε σημείο της αφήγησης του Καραβίτη συνοδεύεται από μια πλειάδα υποσημειώσεων με τις αντίστοιχες αναμνήσεις συντρόφων, ανταγωνιστών, αντιπάλων ή απλών παρατηρητών για το ίδιο συμβάν −συμπλήρωση και διόρθωση που πιστοποιεί με τον πειστικότερο δυνατό τρόπο την υποκειμενικότητα των προσωπικών μαρτυριών, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα τις δομικές αδυναμίες της κυρίαρχης ιστοριογραφίας για την εποχή και τους ανθρώπους της. Προς την ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και το εκτενές παράρτημα με δημοσιευμένα και (κυρίως) αδημοσίευτα τεκμήρια, τα περισσότερα από τα οποία -μολονότι προερχόμενα από πηγές υπεράνω πάσης υποψίας- θα ήταν αδύνατο να βρουν κάποια θέση σε κάποια εθνικώς ορθή έκδοση.

Στη δική του εισαγωγή, ο Πετσίβας αναπαράγει μεν τα συνήθη στερεότυπα της κυρίαρχης ιστοριογραφίας περί Μακεδονικού Αγώνα, την ίδια στιγμή όμως τα υπονομεύει δραστικά με μια σειρά από εικονοκλαστικές επισημάνσεις: από τον χαρακτηρισμό του Μακεδονικού Αγώνα ως εμφύλιου πολέμου μέχρι τη σαφή και κατηγορηματική σκιαγράφηση του μόνιμου φόβου που ενστάλαξαν στις ψυχές του ντόπιου πληθυσμού η κρατική καταπίεση και οι διωγμοί των επόμενων δεκαετιών.

Με τον δικό του αυθόρμητο τρόπο και ύφος εισάγει έτσι στον χώρο της δημόσιας ιστοριογραφίας το διάχυτο παράπονο των σλαβόφωνων Μακεδόνων, του βασικού δηλαδή υποκειμένου της υπό εξέταση ιστορίας, για τη μεταχείριση που τους επιφύλαξε το ελληνικό κράτος μετά την Απελευθέρωση. Διάσταση που δεν πέρασε, φυσικά, καθόλου απαρατήρητη από τους θεματοφύλακες της εγχώριας εθνικοφροσύνης: κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας στην 21η ταξιαρχία τεθωρακισμένων στην Κομοτηνή, ο γράφων έπεσε το 1995 πάνω σε έγγραφο του 3ου Επιτελικού Γραφείου του ΓΕΣ που απαγόρευε την προμήθεια των συγκεκριμένων απομνημονευμάτων (και μόνο αυτών) από τις στρατιωτικές βιβλιοθήκες, με την καταφανώς προσχηματική αιτιολογία ότι «το θέμα [=το Μακεδονικό] έχει εξαντληθεί»!

Ακολούθησε η μνημειώδης έκδοση δύο κομβικών αρχειακών συλλογών, η πρόσβαση στις οποίες ανέτρεψε εκ βάθρων τα μέχρι τότε δεδομένα για την εξιστόρηση του Μακεδονικού Αγώνα.

Η πρώτη ήταν «Τα τετράδια του Ιλιντεν» του Ιωνα Δραγούμη (2000), έργο περίπου 850 σελίδων, που απαρτίζεται από τρία μέρη: (α) το υπηρεσιακό «ημερολόγιο συμβάντων» του Δραγούμη, συνταγμένο καθημερινά κατά τη θητεία του ως προξενικού γραμματέα στο Μοναστήρι και τις Σέρρες, μεταξύ Δεκεμβρίου 1902 και Απριλίου 1904· (β) την αλληλογραφία του Δραγούμη με τον Παύλο Μελά και άλλα μέλη της οικογένειάς του και τότε συνεργάτες του, σε συνδυασμό με εγγραφές του προσωπικού ημερολογίου του κατά το ίδιο διάστημα· (γ) συμπληρωματικό αρχειακό υλικό και παρεμφερή τεκμήρια από τον Τύπο της εποχής (όπως η άγνωστη μέχρι τότε συνέντευξη προς την αθηναϊκή «Ακρόπολι» του σοσιαλιστή κομιτατζή Νίκολα Κάρεφ, μετέπειτα προέδρου της επαναστατικής κυβέρνησης του Κρούσοβο κατά την εξέγερση του Ιλιντεν, κείμενο εξαιρετικά διαφωτιστικό για τα πολιτικοϊδεολογικά συμφραζόμενα του πρώιμου μακεδονισμού). Για την καλύτερη παρακολούθηση των εξελίξεων από τον αναγνώστη, οι εγγραφές του «ημερολογίου συμβάντων» ξετυλίγονται στις αριστερές σελίδες του βιβλίου, ενώ τις αντικριστές δεξιές καταλαμβάνουν τα σύγχρονά τους τεκμήρια της δεύτερης κατηγορίας.

Το συνολικό αποτέλεσμα υπήρξε από κάθε άποψη πρωτοποριακό, καθώς φωτίζει με μοναδικό τρόπο την πιο κρίσιμη και συνάμα παραγνωρισμένη πτυχή του Μακεδονικού Αγώνα: τη δράση των κομιτατζήδων και την αντιοθωμανική εξέγερση του 1903, που πυροδότησαν την ελληνική επέμβαση των επόμενων χρόνων. Η σημασία του ενισχύεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι, αμέσως μετά την κυκλοφορία του βιβλίου, ο κύριος όγκος των οικείων φακέλων του ΥΠΕΞ (φ. 50.β'-γ') έπαψε να είναι προσβάσιμος στους ερευνητές.

Ακόμη σημαντικότερη συμβολή του Πετσίβα στην ελληνική ιστοριογραφία θα αποτελέσει η τρίτομη έκδοση (1.400 σελίδες) του ογκώδους ημερολογίου του ηγέτη των μακεδονομάχων στο βιλαέτι Μοναστηρίου, ανθυπολοχαγού Γεωργίου Τσόντου Βάρδα, κατά το μεγαλύτερο μέρος της ένοπλης ελληνικής εξόρμησης (3/11/1904 - 10/11/1907).

Η πυκνότητα και ο άκρως λεπτομερειακός χαρακτήρας των καθημερινών εγγραφών του Βάρδα καθιστούν αυτό το ντοκουμέντο μοναδικό για τη μελέτη όχι μόνο των γεγονότων αλλά και της τοπικής κοινωνίας, των νοοτροπιών και πλήθους άλλων δεδομένων της εποχής· παρέμενε όμως ουσιαστικά αναξιοποίητο (και λίγο-πολύ απροσπέλαστο) για περισσότερο από μισό αιώνα, αφότου είχε κατατεθεί το 1950 στα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Ο Πετσίβας το φωτοτύπησε, μετέγραψε υπομονετικά όσα αποσπάσματά του ήταν γραμμένα με μια πληθώρα από εναλλασσόμενους κρυπτογραφικούς κώδικες και το παρέδωσε στη δημοσιότητα (και την ιστορική έρευνα) το 2003, εννιά χρόνια μετά τη μυστηριώδη «εξαφάνιση» του πρωτοτύπου από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους.

Με το περιεχόμενο αυτής της έκδοσης έχουμε ασχοληθεί εκτενώς σε παλιότερο δημοσίευμα του «Ιού», στο οποίο μπορεί να ανατρέξει κάθε ενδιαφερόμενος («Ο αυθεντικός Μακεδονικός Αγώνας», «Ελευθεροτυπία» / περ. «Βιβλιοθήκη», 5/11/2004, σελ. 18-19).

Η φωνή των άλλων

Η πρωτοπόρα αυτή εκδοτική δραστηριότητα συμπληρώθηκε με την κυκλοφορία, για πρώτη φορά στην ελληνόγλωσση βιβλιαγορά, κομβικών αφηγήσεων και τεκμηρίων της αντίπαλης όχθης: του επαναστατικού κινήματος των κομιτατζήδων και των πρώτων εκφάνσεων του (σλαβο)μακεδονικού εθνικισμού.[........................................]

ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Το μακεδονικό αντάρτικο ενός ερευνητή | Η Εφημερίδα των Συντακτών

• Add to Phrasebook
  • No word lists for Greek -> Greek...
  • Create a new word list...
• Copy

• Add to Phrasebook
  • No word lists for Greek -> Greek...
  • Create a new word list...
• Copy

Μια μνημειώδης αντιφασιστική αγγλική ταινία του 1941

49th Parallel* (1941)/Επιτάφιος για εναν Κατάσκοπο 1941

• Ηθοποιοί: Anton Walbrook, Basil Appleby, Charles Victor, Eric Portman, Finlay Currie, Frederick Piper, Glynis Johns, John Chandos, Laurence Olivier, Leslie Howard, Ley On, Niall MacGinnis, Peter Moore, Raymond Lovell, Richard George
• Σκηνοθεσία: Michael Powell
• Είδος: Drama, Thriller, War
• Πρεμιέρα: April 15, 1942
• Γλώσσα: Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά

*(49ος βόρειος παράλληλος,: το μεγάλο τεχνητό σύνορο μεταξύ του Καναδά και των ΗΠΑ)

 Ένα ναζιστικό υποβρύχιο εμφανίζεται στη θάλασσα  του Καναδά και  βυθίζει ένα εμπορικό πλοίο , σκοτώνοντας το πλήρωμά του. Πριν εντοπιστεί και βυθιστεί από βρετανικά αεροπλάνα , προλαβαίνει να στείλει στην πλησιέστερη κατοικημένη στεριά  έξι κατασκόπους . 
Πρόκειται για μια  πορεία θανάτου στην Καναδική ενδοχώρα ,  που  θα αποδεκατίσει την ομάδα , θα συνοδευτεί από αδικαιολόγητους θανάτους ειρηνικών ανθρώπων και θα αναδείξει το τεράστιο ιδεολογικό χάσμα ανάμεσα στον ναζισμό και τη φιλελεύθερη δημοκρατία, επομένως θα δικαιολογήσει τα βασικά κίνητρα του πολέμου που ήδη μαινόταν στην Ευρώπη ανάμεσα σε δύο διαμετρικά αντίθετους κόσμους, τον φασισμό και την φιλελεύθερη  Δημοκρατία.
Η περιπετειώδης   ταινία του Μάικλ Πάουελ , παρά τον προφανή στρατευμένο 
(προπαγανδιστικό)  χαρακτήρα της, επιτυγχάνει υψηλά  αισθητικά αποτελέσματα . Ταυτόχρονα αποτελεί ένα  μνημείο  καταγραφής της ατμόσφαιρας μιας  από τις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης Ιστορίας,  οι μνήμες της οποίας επανέρχονται λόγω της  επανεμφάνισης  της ακροδεξιάς και του νεοναζισμού , πολιτικών δυνάμεων  που απειλούν ξανά το δημοκρατικό μας πολίτευμα .  
Ο  Πάουελ σκηνοθετεί με πειστικό τρόπο  τη δράση  που  συνοδεύει την περιπλάνηση στο πανέμορφο καναδικό περιβάλλον των κτηνωδών Ναζί , αξιοποιώντας στο έπακρο το  θαυμάσιο  σενάριο του Πρέσμπουργκερ (που πήρε το Όσκαρ πρωτότυπης ιστορίας) .  Η  άψογη τεχνική του δημιουργεί  μιαν ανεπανάληπτη ατμόσφαιρα σασπένς, περιπέτειας και εντυπώσεων , ενώ οι υπέροχες ερμηνείες εντυπώνονται βαθιά στη μνήμη του θεατή.

Ο σκηνοθέτης αξιοποίησε  μερικούς από τους καλύτερους ηθοποιούς του βρετανικού αλλά και του παγκόσμιου σινεμά σε β΄ ρόλους, όπως ο Λόρενς Ολιβιέ,  στο ρόλο ενός Καναδού κυνηγού , ο Λέσλι Χάουαρντ ως διανοούμενος και συγγραφέας, ο Ρέιμοντ Μάσεϊ στο ρόλο ενός  ενοχικού στρατιώτη με ηθικές αναστολές  και ο Άντον Γουόλμπρουκ,  ως αρχηγός (και με θρησκευτικά καθηκοντα) κάποιας κοινότητας Γερμανών  που μένουν στον Καναδά. 

Στο ρόλο του αντιπαθέστατου Ναζί αρχηγού ο θαυμάσιος Έρικ Πόρτμαν αναδεικνύει με τον πειστικό τρόπο όλο τον φανατισμό που διακατείχε τους Γερμανούς εξαιτίας της μαζικής πλύσης εγκεφάλου που είχαν υποστεί από το ανελέητο καθεστώς..

• ΠΡΟΤΑΣΗ: Η ταινία αξίζει  να προβληθεί σε όλους τους μαθητές των ελληνικών σχολείων, προκειμένου να οι μαθητές να αντιληφθούν εναντίον ποιων τεράτων πολέμησαν οι πρόγονοί τους στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.