Φωτογραφία: Greece at WWII Archives
Στις 12 Οκτωβρίου 1944, ύστερα από σχεδόν τρεισήμισι χρόνια Κατοχής, η Αθήνα απελευθερώνεται επιτέλους από τον ζυγό των γερμανικών δυνάμεων. Πίσω της αφήνει μια περίοδο πείνας, τρομοκρατίας και καταστροφής, με τις εκτιμήσεις για την πρωτεύουσα να κάνουν λόγο για περίπου 40.000–45.000 νεκρούς από την πείνα και τουλάχιστον 1.800 εκτελεσμένους.
Αρκετές εβδομάδες πριν από την απελευθέρωση, η πόλη βρισκόταν ήδη σε αναβρασμό. Η προέλαση του Κόκκινου Στρατού στα Βαλκάνια και η κατάρρευση των γερμανικών συμμαχιών στην περιοχή καθιστούσαν επισφαλή την παραμονή των κατοχικών στρατευμάτων στην Ελλάδα. Μπροστά στον κίνδυνο αποκοπής τους, η υποχώρηση προς τον Βορρά γινόταν αναγκαία. Όσο πλησίαζε, όμως, η στρατιωτική ήττα της ναζιστικής Γερμανίας, τόσο επιτακτικότερα ετίθετο το ζήτημα της μεταπολεμικής εξουσίας. Η αποχώρηση των κατακτητών άνοιγε τον δρόμο για την απελευθέρωση, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα ποιοι θα καθόριζαν την επόμενη ημέρα.
Η Αντίσταση και η νομή της εξουσίας
Στην Ελλάδα, το ερώτημα αυτό είχε ιδιαίτερο βάρος. Το ΕΑΜ, η μαζικότερη αντιστασιακή οργάνωση, και ο ΕΛΑΣ, ο στρατιωτικός του βραχίονας, είχαν αποκτήσει ισχυρή παρουσία σε εκτεταμένες περιοχές της χώρας. Στην Ελεύθερη Ελλάδα είχε συγκροτηθεί η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, η γνωστή «κυβέρνηση του βουνού», ενώ στα αστικά κέντρα δρούσαν μαζικές οργανώσεις και παράνομα δίκτυα αντίστασης. Μέσα στην Κατοχή είχαν αναδειχθεί κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που διεκδικούσαν ουσιαστικό λόγο στη μεταπολεμική ζωή. Η επιστροφή στην προηγούμενη πολιτική τάξη πραγμάτων δεν μπορούσε να θεωρείται αυτονόητη.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου, στην οποία συμμετείχαν από τις αρχές Σεπτεμβρίου και εκπρόσωποι του ΕΑΜ, στήριζε την επιστροφή και την εδραίωσή της στη βρετανική συνδρομή. Για τη βρετανική ηγεσία, η διατήρηση της επιρροής της στην Ελλάδα αποτελούσε στρατηγική προτεραιότητα. Η άφιξη βρετανικών στρατευμάτων αμέσως μετά τη γερμανική αποχώρηση συνδεόταν, επομένως, με τον έλεγχο των πολιτικών εξελίξεων.
Οι δεσμεύσεις της Καζέρτας
Σε αυτό το πλαίσιο υπογράφηκε, στις 26 Σεπτεμβρίου 1944, η Συμφωνία της Καζέρτας, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της ελληνικής κυβέρνησης και της συμμαχικής διοίκησης, καθώς και του Στέφανου Σαράφη για τον ΕΛΑΣ και του Ναπολέοντα Ζέρβα για τον ΕΔΕΣ. Οι ανταρτικές δυνάμεις υπάγονταν στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, η οποία τις έθετε υπό τις διαταγές του Βρετανού στρατηγού Ρόναλντ Σκόμπι. Οι ηγεσίες τους δεσμεύονταν να αποτρέψουν κάθε απόπειρα κατάληψης της εξουσίας από τις μονάδες τους.
Για την Αθήνα προβλεπόταν ειδικά ότι καμία ενέργεια δεν θα αναλαμβανόταν χωρίς τις άμεσες διαταγές του Σκόμπι. Οι συνοδευτικές επιχειρησιακές διαταγές ανέθεταν τη διοίκηση των στρατευμάτων της Αττικής στον στρατηγό Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλο. Παράλληλα, τα Τάγματα Ασφαλείας χαρακτηρίζονταν όργανα του εχθρού και προβλεπόταν η αντιμετώπισή τους ως εχθρικών σχηματισμών, εφόσον δεν παραδίδονταν σύμφωνα με τις διαταγές της διοίκησης. Έτσι, πριν ακόμη απελευθερωθεί η πρωτεύουσα, είχε διαμορφωθεί ένα δεσμευτικό στρατιωτικό και πολιτικό πλαίσιο για την επόμενη ημέρα.
Η αποχώρηση και η μάχη της Ηλεκτρικής
Το πρωί της 12ης Οκτωβρίου, οι Γερμανοί πραγματοποιούν την τελευταία τους τελετή στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, καταθέτοντας στεφάνι, και υποστέλλουν τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη.[................................]
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου