Το μυστικό του Αρχαιολογικού Μουσείου: Πώς η θεά Αθηνά «μεταμορφώθηκε» σε Ρωμαία αυτοκράτειρα στη Θεσσαλονίκη
Ραφαήλ Γκαϊδατζής Πίσω από ένα εντυπωσιακό, αλλά σπασμένο γλυπτό στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, κρύβεται μια καθηλωτική ιστορία πολιτικής σκοπιμότητας, αυτοκρατορικής προπαγάνδας και ενός… Photoshop της αρχαιότητας που σχεδιάστηκε για μια επίσκεψη που δεν έγινε ποτέ.
Το 1924, κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο βόρειο άνδηρο (το ύψωμα) της Ρωμαϊκής Αγοράς της Θεσσαλονίκης, οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως κτίσματα της Ύστερης Αρχαιότητας. Μέσα σε αυτά, διαπίστωσαν ότι οι μεταγενέστεροι κάτοικοι είχαν εντοιχίσει τμήματα παλαιότερων, σπουδαίων γλυπτών.
Ανάμεσά τους ξεχώριζε κάτι μοναδικό. Τα μαρμάρινα μέρη από ένα κολοσσιαίο ακρόλιθο άγαλμα της θεάς Αθηνάς, έργο της εποχής των Αντωνίνων (2ος αιώνας μ.Χ.).
Τι σημαίνει ακρόλιθο; Ήταν μια ιδιαίτερη και οικονομική τεχνική της εποχής, όπου το άγαλμα λειτουργούσε σχεδόν σαν… κούκλα βιτρίνας.
Μόνο τα γυμνά μέρη του σώματος (το κεφάλι, τα χέρια, τα πόδια) κατασκευάζονταν από ακριβό μάρμαρο.
Το υπόλοιπο σώμα, που καλυπτόταν από τα ενδύματα, ήταν φτιαγμένο από έναν φθηνότερο ξύλινο πυρήνα, ντυμένο με αληθινά υφάσματα ή επιχρυσωμένα υλικά.
Το άγαλμα αυτό δεν μεταφέρθηκε από κάπου απουσίαζε. Οι μελέτες δείχνουν ότι ήταν στημένο εξαρχής σε ναό σε εκείνο ακριβώς το σημείο της Αρχαίας Αγοράς, ως το επίσημο λατρευτικό άγαλμα της Αθηνάς, της πολιούχου θεάς της Θεσσαλονίκης.
Ωστόσο, μερικές δεκαετίες αργότερα, το άγαλμα υπέστη μια ριζική… πλαστική επέμβαση.
Οι Θεσσαλονικείς αποφάσισαν να τροποποιήσουν το μαρμάρινο κεφάλι της θεάς για να της δώσουν τη φυσιογνωμία μιας θνητής.
Και πιο συγκεκριμένα, της Ιουλίας Δόμνας, της πανίσχυρης συζύγου του αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου και μητέρας του Καρακάλλα.
Η επέμβαση έγινε με χειρουργική ακρίβεια στην κόμμωση, υιοθετώντας τον περίφημο τύπο χτενίσματος Lepcis Magna (που εμφανίστηκε μεταξύ 205-209 μ.Χ.).
Με αυτή την κίνηση, η λατρεία της αυτοκράτειρας ενσωματώθηκε στην παλαιά λατρεία της Αθηνάς.
Η Ιουλία Δόμνα δεν ήταν πια απλώς μια βασίλισσα, καθώς ταυτίστηκε πλήρως με την προστάτιδα θεά της πόλης.
Γιατί όμως συνέβη το παραπάνω;
Η απάντηση κρύβεται στην υψηλή διπλωματία και τον φόβο ή την κολακεία προς την κεντρική εξουσία της Ρώμης.
Ιστορικά στοιχεία, όπως μια σειρά από έξι μιλιάρια (οδικοί δείκτες) της Εγνατίας Οδού που χρονολογούνται τον Δεκέμβριο του 216 μ.Χ. μαρτυρούν ότι η πόλη ετοίμαζε πυρετωδώς το οδικό της δίκτυο.
Και αυτό γιατί είχε προγραμματιστεί η επίσημη, θριαμβευτική διέλευση του αυτοκράτορα Καρακάλλα και της μητέρας του, Ιουλίας Δόμνας, από τη Μακεδονία, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της εκστρατείας τους κατά των Πάρθων.
Οι Θεσσαλονικείς ήθελαν να προσφέρουν το απόλυτο «δώρο» στην ισχυρή μητέρα του αυτοκράτορα.
Να αντικρίσει τον εαυτό της προσωποποιημένο ως Θεά Αθηνά στο πιο κεντρικό σημείο της πόλης.
Η ιστορία όμως είχε άλλα σχέδια. Η πολυπόθητη αυτοκρατορική επίσκεψη δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ, καθώς ο Καρακάλλας δολοφονήθηκε αιφνιδίως την άνοιξη του 217 μ.Χ.
Η επίσκεψη ακυρώθηκε, η δυναστεία έπεσε, όμως το μεταποιημένο άγαλμα παρέμεινε εκεί, στο βόρειο άνδηρο της Αγοράς, να θυμίζει στους αιώνες το πώς η πολιτική προπαγάνδα μπορεί να αλλάξει ακόμα και το πρόσωπο των θεών.
Τα χαρακτηριστικά του[....................................]ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου