Σκέψεις για τα έργα και τη γραφή του Διονύση Χαριτόπουλου (Πειραιάς, 26 Αυγούστου 1947 – Αθήνα, 8 Οκτωβρίου 2026).
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Ευτυχώς η λογοτεχνία έχει τόσους τρόπους, τόσους τροπισμούς, τόσες αποχρώσεις που κάθε συγγραφέας, όταν βρει το στίγμα του, μπορεί να την κάνει να ιριδίζει με απίστευτα χρώματα.
Ο Διονύσης Χαριτόπουλος (1947-2026), που πέθανε πριν από λίγες μέρες, είχε βρει το δικό του ύφος και παλμό, και γι’ αυτό κατάφερε να αφήσει πίσω του ένα corpus ευδιάκριτων κειμένων, τα οποία φέρουν φαρδιά πλατιά τη δική του σφραγίδα. Απ’ τη μια, έγραφε λογοτεχνία με αντιλογοτεχνική – ιστορικοφανή διάθεση κι απ’ την άλλη συνέθετε χρονικά, βιογραφίες και ιστορικές μικρομελέτες με άκρως λογοτεχνικό οίστρο. Με άλλα λόγια, τα έργα του μπαινοβγαίνουν από τη μυθοπλασία στο non-fiction κι αντίστροφα, δείχνοντας ότι η φωνή των σημερινών συγγραφέων μπορεί να διαπερνά τα όρια, με την τόλμη που οδηγεί σε υβρίδια και αλληλοκαλύψεις.
Ο Δ. Χαριτόπουλος δεν σπούδασε τίποτα, αλλά μελέτησε τη σκληρή βιοπάλη ως πεδίο γόνιμων μαθημάτων. Γεννήθηκε στον Πειραιά και ζυμώθηκε με τη φτώχια, το λιμάνι, το λαϊκό στοιχείο, τον Ολυμπιακό… Βρήκε στη λογοτεχνία την αυτοδίδακτη τέχνη να αποδώσει το φορτίο που κουβαλούσε από μικρός και να εξημερώσει τους δαίμονές του.
Ξεκίνησε το 1976 με τη συλλογή διηγημάτων Δανεικιά γραβάτα και ακολούθησαν πάνω από είκοσι βιβλία, που περιελάμβαναν αμιγή λογοτεχνία (τόσο διηγήματα και νουβέλες όσο και μυθιστορήματα), μια βιογραφία, αφηγήματα ανάμεσα στο χρονικό, το απομνημόνευμα, το non-fiction και το δοκίμιο, δύο θεατρικά έργα κ.λπ. Η πένα του γεννούσε κείμενα που έβριθαν βιωματικών στοιχείων, ποτισμένα με την ανορθόδοξη, αντισυμβατική του σκέψη.
Πρώτο σημαντικό βιβλίο του θεωρείται το 525 τάγμα πεζικού (1981), το οποίο συνδυάζει την πείρα του από τη στρατιωτική ζωή μέσα στη Χούντα (πιο συγκεκριμένα το 1974) και το τραγελαφικό στοιχείο, το οποίο υπονομεύει το πνεύμα της στρατοκρατούμενης δικτατορίας. Με χιούμορ και παρωδία όπως και με την ευτράπελη γραφή της φάρσας, ο συγγραφέας αναδεικνύει την αποτυχία του καθεστώτος, ακόμα κι εκεί που υποτίθεται ότι ήταν κραταιό, αλλά και την ανοργανωσιά της μεταπολίτευσης, που δεν μπορεί να ξαναθεμελιώσει την εύρυθμη στρατιωτική ζωή. Στρατό, χούντα και κωμικότητα έχουμε και στις Πρόβες πολέμου (2014), όπου ο Έβρος το 1967 γίνεται το πεδίο, στο οποίο αναδεικνύεται ο καιροσκοπισμός των φαντάρων, η ηγετική ανεπάρκεια της εξουσίας, οι εφήμεροι ελιγμοί σε μια θητεία-βάσανο, η αρχομανία των στρατόκαυλων και ο παλιοπαιδισμός των ανώριμων αλλά και ο ευδαιμονιστικός ατομικισμός πολλών άλλων.
Τα παιδιά της Χελιδόνας το 1983 αισθητοποιούν τους απόηχους του Εμφυλίου, που χώρισαν σε πολλές κατευθύνσεις τα μέλη μιας οικογένειας, αναδεικνύοντας τις πολλαπλές μίζερες ζωές τους, όπως αυτές συμπλέκονται με την Ιστορία. Μονόλογοι και διάλογοι δραματοποιούν τις φυγόκεντρες πορείες και το συγκείμενο που τους καθορίζει. Στο ίδιο κλίμα κινείται το έργο για το οποίο ακούστηκε περισσότερο ο Δ. Χαριτόπουλος, τη βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη με τίτλο Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων (οριστική έκδοση το 2003). Με συμπλήρωμα τους Άτακτους (2022), ο συγγραφέας σκιαγραφεί, χωρίς να αγιοποιεί, τον αρχηγό του ΕΛΑΣ και μετά από πολυετή έρευνα σε αρχεία, βιβλία και επιτόπου παρουσία στους τόπους, όπου αυτός έδρασε, συνθέτει τη ζωή του πρωτοκαπετάνιου. Η παρουσίαση του Κ.Κ.Ε. στο βιβλίο και άλλα αμφιλεγόμενα σημεία προκάλεσαν την αντίδραση των δογματικών κάθε είδους, από τους άκαμπτους δεξιούς έως τους ακραιφνείς κομμουνιστές.
[.....................................................................] ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου