Πόσο ευτυχισμένοι είναι οι Φινλαδοί; Ρωγμές στο καθολικό Κράτος Πρόνοιας...

 

Η ευτυχία των Φινλανδών, το κράτος πρόνοιας και οι ρωγμές

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Μπάμπης Μιχάλης

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

efsyn.gr 

Παρά την οικονομική στασιμότητα, την υψηλή ανεργία και τα αυξανόμενα δημοσιονομικά προβλήματά της, η Φινλανδία αναδεικνύεται και φέτος -για 8ο συνεχόμενο χρόνο- η πιο ευτυχισμένη χώρα του κόσμου. Στη σχετική κατάταξη της Παγκόσμιας Εκθεσης Ευτυχίας 2025, η οποία λαμβάνει υπόψη μια σειρά από δείκτες όπως το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, την κοινωνική υποστήριξη και το προσδόκιμο υγιούς ζωής, η Φινλανδία ήταν μπροστά από άλλους «συνήθεις ύποπτους», δηλαδή τη Δανία, την Ισλανδία, τη Σουηδία και την Ολλανδία, ενώ άφησε περίπου 20 θέσεις πίσω της κορυφαίες οικονομίες της υφηλίου όπως η Γερμανία, η Βρετανία και οι ΗΠΑ. Μια επιτυχία που όπως τονίζουν οι ειδικοί οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ισχυρό και γενναιόδωρο κράτος πρόνοιας.

Το κοινωνικό κράτος της Φινλανδίας λειτουργεί σύμφωνα με το σκανδιναβικό μοντέλο πρόνοιας, το οποίο χαρακτηρίζεται από ένα ολοκληρωμένο και καθολικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, εκτεταμένες δημόσιες υπηρεσίες και έμφαση στην ισότητα. Σε αντίθεση με τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας των Ηνωμένων Πολιτειών ή των περισσότερων δυτικοευρωπαϊκών χωρών, το σύστημα της Φινλανδίας και των σκανδιναβικών χωρών δεν περιορίζεται μόνο σε εκείνες τις ομάδες της κοινωνίας που δεν μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους, αλλά καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του συνολικού πληθυσμού. Αυτό το ολοκληρωμένο σύστημα χρηματοδοτείται μέσω υψηλών φόρων και περιλαμβάνει παροχές για την υγεία, τα γηρατειά, την ανεργία και τις οικογένειες εξασφαλίζοντας υψηλό επίπεδο ευημερίας για όλους τους πολίτες.

Παραδείγματα αυτής της καθολικότητας κάλυψης είναι οι εθνικές συντάξεις με ενιαίο συντελεστή, που είναι διαθέσιμες σε όλους μόλις φτάσουν σε μια ορισμένη ηλικία, ανεξάρτητα από το ποσό που έχουν καταβάλει στο πρόγραμμα. Επίσης τα εθνικά προγράμματα υγείας που βασίζονται στις ιατρικές ανάγκες και όχι στα οικονομικά μέσα. Το κράτος προσφέρει ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών, όπως δωρεάν ή επιδοτούμενη υγειονομική περίθαλψη, δημοτική ημερήσια φροντίδα για παιδιά προσχολικής ηλικίας και διάφορες μορφές γονικής υποστήριξης.

Επιδόματα

Το σύστημα παρέχει ακόμη διάφορες οικονομικές υποστηρίξεις όπως επιδόματα ανεργίας, εθνικές και εργατικές συντάξεις, επιδόματα τέκνων και επιδόματα μητρότητας και γονικής μέριμνας. Οι δαπάνες κοινωνικής προστασίας είναι υψηλές, σημαντικά υψηλότερες από τον μέσο όρο της Ε.Ε., χρηματοδοτούμενες από φόρους που καταβάλλουν οι δημόσιες αρχές (περίπου 50%), οι εργοδότες (38%) και οι ασφαλισμένοι (11%).Οι πολίτες έχουν νόμιμο δικαίωμα στα οφέλη που παρέχονται από το σύστημα πρόνοιας, οι διατάξεις του οποίου έχουν σχεδιαστεί για να ανταποκριθούν σε αυτό που θεωρείται συλλογική ευθύνη για τη διασφάλιση ενός αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου για όλους.

Ωστόσο αυτό το σύστημα που κάνει τους πολίτες του τους πιο ευτυχισμένους ανθρώπους τον πλανήτη υφίσταται αυξανόμενα ρωγμές. Εξαρτημένη από τις εξαγωγές η φινλανδική οικονομία αντιμετωπίζει δυσκολίες από τότε που η Nokia, πάλαι πότε πολυτιμότερη εταιρεία της Ευρώπης, κατέρρευσε (2014) μην καταφέρνοντας να κάνει τη μετάβαση προς τα smartphones με οθόνη αφής.

Οι κυρώσεις κατά της γειτονικής Ρωσίας για τον πόλεμό της στην Ουκρανία έχουν επίσης πλήξει τις εξαγωγές και τον τουρισμό, ενώ η αβεβαιότητα σχετικά με τους δασμούς και το παγκόσμιο εμπόριο αποτελεί περαιτέρω πρόκληση. Η Τράπεζα της Φινλανδίας προβλέπει χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη 0,3% φέτος, από 0,4% το 2024. Η ανεργία χτύπησε το 10,3% τον Οκτώβριο, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 15 ετών, ενώ η δημοσιονομική κατάσταση δεν είναι η καλύτερη. Οι προϋπολογισμοί της γενικής κυβέρνησης είναι ελλειμματικοί κάθε χρόνο από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2009. Το έλλειμμα του περασμένου έτους, στο 4,4%, ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο εδώ και 25 χρόνια, μετά το 5,5% που καταγράφηκε το 2020 εν μέσω της πανδημίας Covid. Το δημόσιο χρέος έχει διπλασιαστεί στα τελευταία 15 χρόνια και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της κυβέρνησης θα προσεγγίσει το 90% του ΑΕΠ ώς το 2030.

Περικοπές

Τα κακά δημοσιονομικά μεγέθη έχουν ήδη ωθήσει τον δεξιό συνασπισμό που κυβερνά τη Φινλανδία από το 2023 σε περικοπές ορισμένων τμημάτων του κράτους πρόνοιας, συμπεριλαμβανομένων των επιδομάτων ανεργίας και στέγασης και ορισμένων παροχών ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Η κυβέρνηση έχει διαμηνύσει ότι θα επιδιώξει έλεγχο του χρέους και συγύρισμα των δημοσιονομικών. Θα αντέξει άραγε μια τέτοια προσαρμογή η ευτυχία των Φινλανδών;