Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς
- Ἂν μὴ γελῶμεν τὸν βίον τὸν δραπέτην
- Τύχην τε πόρνης ῥεύμασιν κινουμένην,
- ὀδύνην ἑαυτοῖς προξενοῦμεν πάντοτε
- ἀναξίους ὁρῶντες εὐτυχεστέρους.
Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 10, επίγραμμα 87
'
Φωτογραφία του 2017:Ο δισεκατομμυριούχος Philip Green, πρώην αφεντικό της βρετανικής εταιρείας British Home Stores, αφού απέλυσε 11.000 υπαλλήλους, γλεντά σε μπαρ πολυτελούς
ξενοδοχείου στη Μύκονο και καταβρέχει τον κόσμο με σαμπάνια, η οποία
στο εν λόγω μπαρ κόστιζε τότε 12.000 ευρώ το μπουκάλι!...
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
[Gerontakos]
Αν δεν γελάμε με τον φευγαλέο βίο
και με την πόρνη τύχη που κινείται
στα ρεύματα (του χρόνου),
οδυνηρά θα βλάπτουμε τον εαυτό μας
βλέποντας τους ξεφτίλες να ζούνε μια χαρά.
1. Παλλαδάς(περ.365-420)/Βικιπαίδεια
2. Ευαγγελία Τολιοπούλου «Παλλαδάς ο Αλεξανδρινός: Ανάμεσα στην Ποίηση και την Ιστορία»..
ΠΑΙΔΙΑ , ΓΕΛΑΤΕ ΓΙΑΤΙ ΧΑΝΟΜΑΣΤΕ!
Ο Παλλαδάς παρουσιάζει τη ζωή ως "δραπέτη" (φευγαλέα, ανυπότακτη). Η
κεντρική ιδέα είναι ότι, εφόσον ο θάνατος και η απώλεια του χρόνου είναι
αναπόφευκτα στοιχεία της ζωής, η μόνη σοφή στάση απέναντι στην τραγικότητα της ύπαρξης
είναι το γέλιο και η ειρωνεία και όχι η θλίψη.
Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι ο λόγος του Παλλαδά του Αλεξανδρινού ακούγεται τόσο σύγχρονη και παρηγορητική σχεδόν 1.700 χρόνια μετά τη διατύπωσή του.
Ο Παλλαδάς έζησε σε μια μεταβατική και δύσκολη για τους ελληνίζοντες διανοούμενους εποχή (4ος αιώνας μ.Χ.) Η κυνική φιλοσοφία του είναι η αντίδρασή του για τα στραβά και τα ανάποδα που συνέβαιναν γύρω του και επηρέαζαν αρνητικά ν τη ζωή του.
Έχοντας επίγνωση της συντομίας της ζωής και της αστασίας της Τύχης υιοθετεί τη στάση του κυνικού παρατηρητή, κρίνει τους πάντες και τα πάντα μέσα από το γέλιο και την ειρωνεία.
Ο χαρακτηρισμός "δραπέτης" που χρησιμοποιεί για το βίο στο τετράστιχό του είναι ιδιοφυής. Η ζωή δεν είναι απλώς σύντομη, δεν την ορίζουμε εμείς, δεν την επιτηρούμε , αλλά είναι ένας φυγάς που αιωνίως μας ξεγλιστρά.
Η σκανδαλώδης για ευσεβή άνθρωπο μεταφορά που χρησιμοποιεί ο Παλλαδάς για την Τύχη , αποκαλώντας την "πόρνη", θέλει να δείξει το απρόβλεπτο στις συνθήκες ζωής μας , γεγονός που γεννά συχνά αδικίες. Η πιο σημαντική από αυτές είναι το παράλογο φαινόμενο άνθρωποι καθόλα άξιοι να μετατρέπονται σε παρίες ενώ , αντίθετα, εκτοξεύονται στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδα άνθρωποι παντελώς ανάξιοι . Η ευτυχία, επομένως, δε σχετίζεται με αξιοκρατικά κριτήρια, αλλά έχει ως βάση την αστασία της Τύχης.Και είναι φυσικό να γεμίζουν πικρία οι πραγματικά άξιοι άνθρωποι , όταν βλέπουν να καλοπερνούν οι ουτιδανοί που ευνοήθηκαν από την απρόβλεπτη θεά .
Η οδύνη μας δεν πηγάζει μόνο από τη δική μας στενόχωρη κατάσταση, αλλά από τη σύγκριση. Το να βλέπεις τους "ανάξιους"να ευημερούν προκαλεί εύλογη πικρία.Ο υποτιμητικός χαρακτηρισμός για τέτοιους ανθρώπους αφορά όλους εκείνους που ζουν για να επιδεικνύουν την οικονομική τους άνεση,αγράμματους νεόπλουτους κλέφτες , αδίστακτους τυχοδιώκτες , χυδαίους επιχειρηματίες , μαφιόζους δολοφόνους , σκοτεινούς δηλαδή τύπους που καλοπερνούν από τα άνομα κέρδη που συσσωρεύουν με δόλιους τρόπους.
Ο Παλλαδάς όμως δεν είναι κοινωνικός επαναστάτης , δεν προτείνει την καταπολέμηση της απαράδεκτης αυτής ανισότητας μέσω μιας ατομικής και συλλογικής δράσης (δεν έχουν ωριμάσει ακόμα οι καιροί για τέτοιους αγώνες...) , αλλά επιλέγει τη στωική στάση του αμέτοχου παρατηρητή , που αρκείται στο να σχολιάζει τα κακώς κείμενα της εποχής γελώντας και στηλιτεύοντάς τα με σκωπτικό τρόπο .
Το γέλιο λοιπόν και η ειρωνεία είναι εκτόνωση της αβάσταχτης πίκρας που νιώθεις από το βάρος της συσσωρευμένης κοινωνικής που βαραίνει την ψυχή σου . Αν δεν γελάσεις με τα παράλογα που φέρνει στη ζωή η "πόρνη" Τύχη, αν δε σχολιάσεις δηκτικά την κούφια ευμάρεια των ευνοημένων της ανερμάτιστης θεάς , θα σε καταπιεί η θλίψη, θα πεθάνεις από μαρασμό.
Αιώνες αργότερα η θλίψη του φτωχού και καταφρονεμένου ανθρώπου θα εκφραστεί στον τόπο μας με τραγούδια, όπως το έντεχνο λαϊκό "Η άπονη ζωή" του Σταύρου Ξαρχάκου, όπου η μοιρολατρία είναι το κυρίαρχο στοιχείο του .
Αντίθετα, άλλοι δημιουργοί επιλέγουν τη στάση της σάτιρας εναντίον εκείνων των τύπων που πλούτισαν απότομα και ανεβαίνοντας στην κλίμακα της ταξικής ιεραρχίας αρέσκονται να συμπεριφέρονται με ξιπασιά απέναντι στους οικονομικά αδυνάμους.
Το ολιγόστιχο σατιρικό τραγούδι του Γιάννη Λογοθέτη «Ή έχεις ρετιρέ ή σε φωνάζουν "Ρε"» , που μελοποίησε και τραγούδησε ο Θέμης Ανδρεάδης, αναδεικνύει την ξιπασιά των νεόπλουτων αστών της μεταπολεμικής Ελλάδας, που μένουν σε πανάκριβα ρετιρέ και η χυδαιότητά τους φαίνεται από την αυθαίρετη κατάργηση της στοιχειώδους ευγένειας απέναντι σε ανθρώπους που δε διαθέτουν την ίδια οικονομική επιφάνεια με αυτούς.
Gerontakos, Θεσσαλονίκη, 25/02/2026
Άπονη ζωή
Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 10, επ. 87
Γέλιο και χλεύη στη ζωή τη φευγαλέα
μα και στην άπιστη κι αβέβαιή μας Τύχη.
Αλλιώς στη θλίψη μέσα θα χαθείς για πάντα,
τους βλάκες βλέποντας να ζουν ευτυχισμένοι.
Ἂν μὴ γελῶμεν τὸν βίον τὸν δραπέτην
Τύχην τε πόρνης ῥεύμασιν κινουμένην,
ὀδύνην ἑαυτοῖς προξενοῦμεν πάντοτε,
ἀναξίους ὁρῶντες εὐτυχεστέρους.
Ή έχεις ρετιρέ ή σε φωνάζουν "ρε" !Ανδρεάδης
Στίχοι - Γιάννης Λογοθέτης
Ερμηνεία - Θέμης Ανδρεάδης
Απο το LP " Γελοιογραφίες " 1973
Στο μπουζούκι : Κώστας Παπαδόπουλος
Ο κύριος με τα λεφτά και με το ρετιρέ
μπερδεύει τ’ όνομά μου και με φωνάζει "Ρε"
ή έχεις ρετιρέ ή σε φωνάζουν "Ρε" ....
Ο κύριος με τα λεφτά μπαίνει στο ασανσέρ
μπερδεύω τ’ όνομά του και τον φωνάζω Σερ
ή έχεις ρετιρέ ή σε φωνάζουν "Ρε" ...
(Αφού ξηγήθηκα σαφές, παιδί, κόκαλα έχει ο καφές;)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου