gerontakos: Ρεκβιεμ για δύο μπεκρούδες

Δευτέρα, Αυγούστου 17, 2026

Ρεκβιεμ για δύο μπεκρούδες

ΤΑΡΑΝΤΙΝΟΣ

Λεωνίδας ο Ταραντίνος(3ος αι. π.Χ.)

Μαρωνὶς ἡ φίλοινος, ἡ πίθων σποδός,
ἐνταῦθα κεῖται γρῆϋς, ἧς ὑπὲρ τάφου
γνωστὸν πρόκειται πᾶσιν Ἀττικὴ κύλιξ.
στένει δὲ καὶ γᾶς νέρθεν, οὐχ ὑπὲρ τέκνων,
οὐδ᾽ ἀνδρός, οὓς λέλοιπεν ἐνδεεῖς βίου·
ἓν δ᾽ ἀντὶ πάντων, οὕνεχ᾽ ἡ κύλιξ κενή.
Π.Α.7.455

Απόδοση

Η γριά Μαρωνίδα η μπεκρού,
αυτή που στράγγιζε τα κρασοπίθαρα,

είναι θαμμένη εδώ.
Πάνω στον τάφο είναι στημένο
ένα αττικό κύπελλο κρασιού

Θρηνεί κάτω από τη γη

όχι για τα παιδιά της
ούτε και για τον άντρα της,
που που τους άφησε μέσα στη φτώχεια·
αβάσταχτος είναι ο πόνος της

που το κρασοκύπελλο είναι αδειανό.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Η λέξη σποδός δηλώνει μεταφορικά αυτήν που «σκουπίζει/στεγνώνει» τα πιθάρια, δηλαδή την αχόρταγη οινοπότρια που τα αδειάζει. Γι’ αυτό ο Paton το αποδίδει the jar-drier, ενώ ο Pontani πολύ ωραία στα ιταλικά la vecchia asciuga-botte («η γριά που στεγνώνει τα βαρέλια»).

Και το Μαρωνίς δεν είναι τυχαίο όνομα: παραπέμπει στον Μάρωνα, τον ιερέα του Απόλλωνα από την Οδύσσεια που χάρισε στον Οδυσσέα το περίφημο δυνατό κρασί του. Επομένως το όνομα της πεθαμένης είναι ουσιαστικά ένα «ομιλούν όνομα», ήδη φορτισμένο με κρασί.

Ενώ η Μαρωνίδα έχει αφήσει παιδιά και άντρα που ζουν στην ανέχεια , αντί να τους λυπάται, θρηνεί επειδή το ποτήρι πάνω στον τάφο της είναι άδειο. Πρόκειται για ανατροπή του συμβατικού επιτύμβιου λόγου: η νεκρή δεν ενδιαφέρεται για τους ανθρώπους που άφησε πίσω, αλλά για το κρασί που δεν μπορεί πλέον να πιει.; Όμως αν και η ζωή έχει τελειώσει για την Αμπελίδα, η επιθυμία για το κρασί δεν τελειώνει μαζί της.

Το όνομα Μαρωνίς είναι ήδη φορτισμένο συμβολικά: παραπέμπει στον Μάρωνα της Οδύσσειας (ι΄), τον ιερέα του Απόλλωνα που χάρισε στον Οδυσσέα το περίφημο κρασί της Ίσμαρου.Το ότι η μέθυση γυναίκα στράγγιζε σχολαστικά , όσο ζούσε, τα κρασοπίθαρα» δίνει την ένταση του πάθους της .

Ο τάφος δεν φέρει την κλασική στήλη ή την ανάγλυφη παράσταση των αρχαίων κεκοιμημένων, αλλά μία άδεια Ἀττικὴ κύλικα — το γνωστό κύπελλο με το οποίο έπιναν οι αρχαίοι κρασί αναμεμειγμένο με νερό — εδώ όμως, το κύπελλο στέκεται άδειο, ως μνημείο μιας γυναίκας που έπινε χωρίς μέτρο και πέρασε από τη ζωή στον άλλο κόσμο με την ιδιότητα της αλκοολικής.

Ο νεκρός που στένει «γᾶς νέρθεν» (κάτω από τη γη) είναι κοινό τόπος της επιγραμματικής παράδοσης· συνήθως θρηνεί για τους οικείους του που άφησε πίσω. Εδώ όμως η Μαρωνίς θρηνεί όχι για τα παιδιά της ούτε για τον άντρα της , τους στενούς συγγενείς που τους άφησε λόγω του πάθους της «ἐνδεεῖς βίου» (φτωχούς, απόρους), αλλά γιατί δεν μπορεί να πιει και στην άλλη ζωή. Η σύνταξη του επιγράμματος είναι σκηνογραφικά τέλεια: το «οὐχ… οὐδέ» δημιουργεί προσδοκία κάποιου ανώτερου, πνευματικού λόγου θρήνου , αλλά αυτή διαψεύδεται βίαια στον επόμενο στίχο.

Μέσα από αυτήν την υπερβολή , η σατιρική/παρωδιακή πρόθεση του επιγραμματοποιού παίρνει τελικά καταγγελτικό χαρακτήρα : η ολέθρια επίδραση του αλκοόλ στη ζωή των ανθρώπων , όταν η κατανάλωσή του ξεπερνά το χρυσό κανόνα του Μέτρου, δε σκεπάζεται ούτε ξεχνιέται από την πλάκα του τάφου.

*********

Μεθυσμένη ηλικιωμένη γυναίκα κρατώντας σφιχτά μια μεγάλη λάγυνο (ελληνιστική οινοχόη) διακοσμημένη με ανάγλυφα. Μάρμαρο, ρωμαϊκό αντίγραφο ενός ελληνικού πρωτοτύπου του 2ου αιώνα π.Χ. (200–180). Σύμφωνα με τη ρωμαϊκή παράδοση, αυτός ο διάσημος τύπος αγάλματος αποδίδεται σε έναν καλλιτέχνη ονόματι Μύρωνα.(Βικιπαίδεια)

ΑΡΙΣΤΩΝ

Αρίστων ο Χίος(3os αι.π.Χ.)

Π.Α.7.457

ἀμπελὶς ἡ φιλάκρητος ἐπὶ σκήπωνος ὁδηγοῦ
ἤδη τὸ σφαλερὸν γῆρας ἐρειδομένη,
λαθριδίη Βάκχοιο νεοθλιβὲς ἦρ᾽ ἀπὸ ληνοῦ
πῶμα Κυκλωπείην πλησομένη κύλικα:
πρὶν δ᾽ ἀρύσαι μογερὰν ἔκαμεν χέρα: γραῦς δὲ παλαιή,
ναῦς ἅθ᾽ ὑποβρύχιος ζωρὸν ἔδυ πέλαγος.
Εὐτέρπη δ᾽ ἐπὶ τύμβῳ ἀποφθιμένης θέτο σῆμα
λάινον, οἰνηρῶν γείτονα θειλοπέδων.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Η μπεκρόγρια η Αμπελίδα,

που στηριζόταν ήδη στο μπαστούνι της

για τα τρεμάμενα μέλη της,

έβαλε κρυφά ένα κύπελλο τεράστιου μεγέθους ,

για να γεμίσει από το πατητήρι φρεσκοπάτητο

χυμό του Βάκχου, μα πριν προλάβει να το τραβήξει επάνω ,

την πρόδωσε το κουρασμένο της χέρι

και η γριά, σαν καράβι που βυθίζεται,

χάθηκε μέσα στο πέλαγος του άκρατου οίνου.

Η Ευτέρπη όμως, πάνω στον τάφο της νεκρής,

έστησε λίθινο σήμα, δίπλα στα πατητήρια των αμπελιών.

Σημειώσεις

Ἀμπελίς (= Αμπελίς): Το όνομα της γριάς σημαίνει κυριολεκτικά «αμπελίτσα» — ένα όνομα που βγαίνει από το «άμπελος» και ταιριάζει απόλυτα στο μέθυσο χαρακτήρα της.

φιλάκρητος,ον Αυτός που αγαπά το άκρατο , το αδιάλυτο κρασί.

ἐπὶ σκήπωνος ὁδηγοῦ:
Η Αμπελίς είναι τόσο ηλικιωμένη ώστε χρειάζεται μπαστούνι για να βαδίζει. Η αντίθεση με την ακόρεστη επιθυμία της για κρασί δημιουργεί το κωμικό στοιχείο.

λαθριδίη:
= κρυφά, στα κλεφτά. Δεν πίνει απλώς· κλέβει μούστο από τον ληνό.

νεοθλιβὲς ... πῶμα:
Το νεοθλιβές είναι ο φρέσκος μούστος από το μόλις πατημένο/στραγγισμένο σταφύλι . Η γριά δεν μπορεί να περιμένει να γίνει ο μούστος κρασί, αλλά εξαιτίας του πάθους της προσπαθεί να πιει το φρέσκο χυμό του πατητηριού (ληνού).

Κυκλωπείην κύλικα (= κυκλώπεια κύλικα): Η κύλικα είναι «Κυκλώπεια», δηλαδή τεράστια, σαν να ήταν φτιαγμένη για Κύκλωπα. Έτσι παρωδείται το πάθος της μέθυσης γυναίκας και προετοιμάζεται η υπερβολή της σκηνής του πνιγμού που ακολουθεί .

ναῦς ἅθ᾽ ὑποβρύχιος (= σαν καράβι που βυθίζεται): Η αριστουργηματική παρομοίωση-εικόνα για ένα κωμικοτραγικό γεγονός: η γριά πνίγηκε όχι στη θάλασσα, αλλά στο μούστο.

οἰνηρῶν γείτονα θειλοπέδων (= δίπλα στα πατητήρια των αμπελιών): Το μνήμα της τοποθετήθηκε κοντά στα πατητήρια, ώστε να είναι «κοντά στο κρασί» , το αγαπημένο της ποτό ακόμα και μετά θάνατον .Μια τελευταία, σκωπτική τιμή στη μνήμη της.